عەبدولخالق مەعروف، زاناو بیرمەند‌و تەكنیككار میرو سەرقافڵەی شەهیدانی قەڵەم – knwe.org
سەرەکی » ساڵۆنی کوردستانی نوێ » عەبدولخالق مەعروف، زاناو بیرمەند‌و تەكنیككار میرو سەرقافڵەی شەهیدانی قەڵەم

عەبدولخالق مەعروف، زاناو بیرمەند‌و تەكنیككار میرو سەرقافڵەی شەهیدانی قەڵەم

لەم دووتوێیەدا
شەهید عەبدولخالق مەعروف لە رۆژگارێكدا تیرۆركرا، كە دەكرا رژێمی فاشیست ‌و لەناوچووی بەعس ، پەنابەرێتە بەر گرتن ‌و راوەدوونان‌و ئەشكەنجەدانی بۆ ناچاركردنی لە پاشگەزبوونەوە، بەڵام هێزی لۆژیكیی نووسین ‌و بیروباوەڕەكانی هێندە پتەوو جێگیربوون، كە توانای گەنگەشەو مشتومڕیان نەبوو لەبەرامبەریدا، بۆیە پەنایان بردە بەر بێدەنگكردنی بۆ هەتاهەتایە.
هەربۆیە لە درێژەی ئەو بابەتانەدا كە لە چوارچێوەی كۆڕو سیمینارەكانی كوردستانی نوێ-دا دەخرێنەڕوو و شرۆڤە دەكرێن لەلایەن ئامادەبووانەوە، رۆژی سێشەممە رێكەوتی 17/4/2018 ساڵۆنی كوردستانی نوێ تەرخان بوو بۆ رێزلێنان لە شەهید عەبدولخالق مەعروف، سەرقافڵەی ئەو جوامێرانەی كە لە پێناوی وتن ‌و نووسینی راستیدا تیرۆركران و هەروەك تایبەت بوو بە خستنەڕووی دوو توێیەكی تایبەتی كوردستانی نوێ لە ساڵڕۆژی شەهیدبوونیدا.


سەرنووسەر: میوانە بەڕێزەكان… بەخێربێن بۆ كۆڕێكی دیكەی ساڵۆنی كوردستانی نوێ، ئەمجارە كۆڕەكەمان تایبەتە بە پاشكۆی شەهید عەبدولخالق مەعروف كە هەفتەی رابردوو لە رۆژنامەی كوردستانی نوی بڵاوكرایەوە‌و لەسەر پێشنیازی كاك ساڵح بێچار پێمان باشبوو كۆڕێكیش بەو بۆنەیەوە سازبدەین، ئەمڕۆ رۆژی شەهید عەبدولخالق مەعروف‌و هەموو شەهیدانی ئازادی بیروڕا دەربڕین‌و وتنی راستییەكانن، وەك رێزگرتنێكیش لەو شەهیدانە با ساتێك پێكەوە بووەستین.
ساڵح بێچار:
بەیانیتان باش‌و بەخێربێن بۆ كوردستانی نوێ، بۆ مەراسیم ‌و گفتوگۆی میری شەهیدانی قەڵەم، ئەویش عەبدولخالق مەعروفە.
من وەك بەرپرس لە پاشكۆیەكی كوردستانی نوێ، هەمیشە هەوڵمداوە تیشك بخەمە سەر یادگارییەكانی كەسێك یان رووداوێك كە بەهەر هۆكارێك بێت، كەمتر ئاوڕی لێ دراوەتەوە، شەهید عەبدولخالقیش یەكێكە لەو كەسایەتییانە.
دەمەوێت بڵێم لە رۆژگاری تیرۆركردنی شەهید عەبدولخالقدا، من كتێبفرۆش بووم، گەڕامەوە بیرەوەریی ئەو رۆژانە، سەیرم كرد 10/4/1985 هیچ لە گۆڕێدا نەبوو، پاشان سەیری 11ی مانگم كرد، بینیم لە 11ی مانگ نووسیبووم، ئەمڕۆ مامۆستا مستەفا ساڵح كەریم سەردانی كردین ‌و وتی: بەداخەوە دوێنێ عەبدولخالق مەعروف كوژراوە، «ئەو كات وشەی تیرۆر كەمتر بەكاردەهات».
هەروەها خۆشم تا نەگەڕامەوە سەر ئەو بیرەوەرییانە، نەمزانی كە رۆژی دواتر ئەو هەواڵەم بیستووە، بۆیە داواكارم لە مامۆستا مستەفا ساڵح كەریم كە وتەیەكمان پێشكەش بكات سەبارەت بە شەهید عەبدولخالق.
عەبدولخالق وەك حەزرەتی ئیبراهیمی سەدەی بیست، توانیی بێدەنگی لەئاست هەندێك پرسی پڕ لەترسی ئایینی تێك بشكێنێت‌و وەك بیلال بەبێ كولەكە بانگی خۆی بدات، هەر لە سەرەتای سەدەی رابردوەوە كوشتنی كەسانێكی خاوەنی فیكر‌و قەڵەمێكی بوێربوون‌ و باسیان لەسێ كوچكەی حەرام كردووە، وەك ئایین‌و سێكس‌و سیاسەت ‌و بووەتە شتێكی باو لەلایەن دەسەڵاتدارانی ناوچەكەوە بە ئیدارەی كوردیشەوە، كە جگە لە كردنەوەی دەرگایەك بۆ لێك تێگەشتن‌و دیالۆگ هیچی تری نەكردووە، كە بە وتەی مەعروف «العین بالعین والسن بالسن»، دەبوو لەبری گوللە بە نووسین ‌و كتێب وەڵامبدرایەتەوە، بەداخەوە تائێستاش ئەو نەریتی وەڵامدانەوەی نووسینە بە گوللە هەر ماوە.
لێرەوە دەمەوێت رێز‌و سڵاو بۆ هاوڕێمان بوار نورەدین بنێرم، كە بەداخەوە لێرە ئامادە نییە‌و هەموو نووسەر‌و خوێنەر پێویستە سەری رێزی بۆ دابنەوێنن، كە ئێستا سەرقاڵی پڕۆژەیەكە ئەویش ئامادەكردنی بیبلۆگرافیایەكە تایبەت بە هەموو كەسایەتیە كوردییەكان ‌و ناونیشانی كتێبە كوردییەكان، كە لەم كۆتاییەشدا بە دە بەرگ بیبلۆگرافیای كتیبی كوردی چاپكرد و بەداخەوە هێشتا ماومانە گرنگی بەو شتانە بدەین، چ لەڕووی نرخەكەیەوە كە كەمێك گران بوو، چ ئێمە گرنگی زۆر بەو شتانە نادەین.
سەبارەت بە ناونیشانی كۆڕەكەش دەمەوێت ئاماژە بە شتێك بدەم، ئەویش ئەوەیە كە كەس ناتوانێت شەهیدێك لە شەهیدێكی تر جیابكاتەوە‌و بڵێت كامیان گەورەتر‌و كامیان لەپێشترە، بەڵام مامۆستای گەورە مامۆستا شێركۆ بێكەس لە بەرگی كۆتاییدا لە شیعرێكدا‌و لەدەستەواژەیەكدا دەڵێت ئەی میری شەهیدانی هەولێر، بەڵام من ئەگەر لە چوارچێوەی ناوچەییشی دەربكەم، هەر ئەو دەستەواژەیەم بەكارهێنا‌و راستییەكیش هەیە، هەموو ئەو شەهیدانەی من ئاماژەم پێدا، لەسەرەتای سەدەی بیستەوە یەكەم شەهیدی قەڵەم مامۆستا جەمال عیرفان بوو، هەتا كۆتایی ئەوانەی بە بەرچا‌و و گوێی خۆمانەوە شەهید دەكرێن، بەراستی كوشتنی مامۆستا عەبدولخالق مەعروف لە زۆربەیان مەنتیقی تریان بوو بەمانای وشە شەهیدی قەڵەمە، چونكە هەیە لەو شەهیدە ئازیزانە بەهۆی مەقالێك یان قسەیەك ‌و رقی سیاسییەوە تیرۆر كرابێت، بەڵام بەڕاستی مامۆستا عەبدولخالق بێدەنگییەكی گەورەی شكاند‌و هێشتا ماویەتی پەیامەكەی بگات، ئیستا بەداخەوە دەتوانین بڵێین دەبوو لە پەیمانگە‌و شوێنە تایبەتییەكاندا پەیامەكەی بگەیەندرایەوە‌و بەش هەبوایە بۆ دیراسەی ئایینەكان بەگشتی، بەڵام دواجار لەژێر ناوی مامۆستا عەبدولخالق مەعروفدا بووایە، چونكە پیاوێك نەبووە دژ بە ئایین بێت، بەڵكو پیاوێكی شارەزا‌و پاشخان‌و پڕدەست بووە لە عیلم‌و زانیاریی‌و ئەو شتانەی كە وتویەتی‌و هەموو ئەو شتانەی وتویەتی بە بەڵگەو دیكۆمێتەوە وتویەتی كە بەداخەوە بەئێستاشەوە ئەو شتانە نابیسترێن ‌و ناگەنە جێی خۆیان.
مستەفا ساڵح كەریم:
بەخێرهاتنتان دەكەم‌و سوپاس بۆ كوردستانی نوێ ‌و كاك ساڵح بۆ ئەم كۆڕە جوانە كە یادی سەركردەیەكی قەڵەم ‌و شەهیدێكی نەمر دەكەینەوە.
من لەوەوە دەست پێدەكەم كە چۆن مامۆستا عەبدولخالقم ناسی، لە تەمووزی ساڵی 1973دا وەفدی نووسەرانی سلێمانی چوونە چۆمان بۆئەوەی لە شاخ كۆڕ بگرین بۆ خوێندكاران كە لەوێ سەربازگەیان هەبوو، ئێمە ئەوكات لە مەكتەبی سیاسی لە خزمەت مامۆستا ئیبراهیم ئەحمەد بووین، دەچووین بۆ لای كاك حەبیب، لەوێ مامۆستا عەبدولخالق مەعروفمان بینی، بەڕیوبەری ئیدارەی مەكتەبی سیاسی بوو، ئەوە یەكەم ناسینمان بوو.
دوای ئەوەی وەک یەکێتیی نووسەران، ئێمە كۆمەڵێك لەو ئەدیب ‌و نووسەرانەی لەوێ كارمان دەكرد‌و هیچمان حزبی نەبووین، بەڵام بڕیارمان دابوو بچینە شاخ، لەوێ هەر یەكەمان ئیشێكی پێ سپێردرا، كاك شێركۆ ‌و رەووف بێگەرد ‌و كاك سەلام مەنمی ‌و كاك زاهیر لەوێ بوون، من لەبەرئەوەی ئیدارەی رادیۆكەم بەڕێوە دەبرد، زۆرتر پەیوەندیم بە مامۆستا عەبدولخالق مەعروفەوە هەبوو، چونكە ئەو بەرپرسی هونەریی هەموو رادیۆكان بوو، یەكەمجارم بوو بزانم كە پیاوێك كە لەمەوپێش ئیمام بووە، ئێستا ئەوەندە شارەزای تەكنۆلۆژیایە، رادیۆكان لەبەردەستی دەرناچن، تەنانەت داوایان كرد دوو رادیۆی تایبەت دروست بكەین بۆ بەهێزكردن، یەكێك بۆ ماوەت‌و یەكێك بۆ مەحمود قەجەر لە خانەقین، هەردووكیان كاك عەبدولخالق مەعروف دروستی كردن.
سەرەتایی بوون، بۆئەوەی ئێمە بزانین ئەم پیاوە چەند گەورەیە، تەنانەت لە ماڵەوەش رادیۆیەكی هەبوو ئەو شتانەی كە زۆر لای خۆمان بەدڵیان نەبوو، لەوێ بڵاویان دەكردەوە.


دوای گەڕانەوەشمان ئێمە پەیوەندیمان لەگەڵیدا هەر بەردەوام بوو، لەگەڵ كاك شێركۆ ‌و كاك رەئوف دەچووین بۆلای، لەوێش نوری نانەكەلی، مامۆستا عیزەدین فەیزی لەگەڵدا بوو، زۆر پێكەوە بووین‌و پەیوەندیمان بەهێز بوو، لە ناكاوێكدا رۆژی 10/4/1985 كاك مومتاز حەیدەری تەلەفۆنی كرد‌و وتی: شەهیدكرا.
ئەو كات كاك شێركۆ چوو بۆ شاخ، ئێمەش لەگەڵ رەووف‌و كاك حەمە نوری‌و كاك سەلام چووین بۆ ئەوێ، سێ رۆژەی پرسەكەی لەوێ بووین ‌و كۆتا رۆژیش بردیانین بۆ مەزارەكەی كە لە رێگەی مەخمور شوێنێكی تایبەتی خۆی هەبوو. لەوێ باسی هەموو ئەو شتانە كرا ئەم پیاوە لەسەر بوێریی‌و لەسەر قەڵەم شەهیدكراوە‌و دەستی ئیستخبارات‌و دەستی كۆمەڵێك لە ئیسلامییە توندڕەوەكانی تێدایە، لەوكاتەوە باسی قەڵەم ‌و شەهید بكرێت، باسی شەهید عەبدولخالق مەعروفیش دەكرێت كە میری شەهیدانی قەڵەمە.
سوپاستان دەكەم‌و یادی هەموو شەهیدانی قەڵەمی وەك مامۆستا عەبدولخالق مەعروف‌و جەبار جەباری‌و هەموو ئەوانەی دوای ئەوانیش شەهیدكراوەن زیندوو بێت.
ساڵح بێچار:
سوپاس بۆ مامۆستا بەڕاستی جێی داخە ئەو وتە‌و بیرەوەرییە جوانانە لە پاشكۆكەدا نەبوو، چونكە خۆی كەسی نزیك ‌و سەرچاوەی یەكەمی ئەو بیرەوەرییانەیە.

جەمیل مەلا قەرە:
سەبارەت بە مامۆستا عەبدولخالق دیارە لەبیری مندا نییە تا هەڵسەنگاندنێك بۆ كەسایەتی، یاخود بەرهەمەكانی ئەو پیاوە گەورەیە بكەم، بەڵام ئەوەی من دەیزانم مامۆستا عەبدولخالق خەڵكی گوندی سەید عوبێدە‌و باوكی پیاوێكی زانا‌و گەورەی زۆر ناسراو بوو، هەروەها مامۆستا عەبدولخالق كۆمەڵێك بەهرەی تێدا بووە دراسەی لەسەر نەكراوە، بۆ نموونە مامۆستا تەكنیك كارێكی زۆر گەورە بووە، چەندین كتێبی لەسەر تەكنیك هەیە، ئەدیب بووە، نووسەر بووە، پیاوێكی لێكۆڵەر بووە، زانایەكی ئایینی بووە، من ئەوەندەی لەسەر مامۆستا عەبدولخالق بزانم، هۆكارەكەی ئەوەیە كە ماڵمان لەیەكترییەوە نزیك بوو، هەروەها پەیوەندییەكی خێزانیمان هەبوو، پشكۆی كوڕی، هاوڕێیەتی لەگەڵ مەریوانی برامدا هەبوو، هەروەها لە خوێندندا پێكەوە بوون لە پەیمانگەی تەكنیكیی هەولێر.
ئەوكات خەریكی رادیۆ دروستكردن بوون، لە ژوورێكی ماڵەكەمان خەریكی رادیۆ بوون‌و زۆرجار منیان دەنارد بۆ گەڕەكەكانی تر تا بزانم مەودای رادیۆكەیان تا چەند دەڕوات.
مامۆستا هەروەك چۆن كاك مستەفا باسی كرد، مامۆستا عەبدولخالق دروستكەری هەردوو رادیۆ بووە، لە شۆڕشی ئەیلول بناغەدانەری یەكەم رادیۆ بووە، هەروەها لە شۆڕشی نوێش، ئەو بناغە دانەری رادیۆی كوردی بووە، ئەوەی كە پێی دەڵێن رادیۆی شۆڕش.
وەكو شاهیدێكیش زۆر باش رۆژی مردنەكەی مامۆستا عەبدولخالقم لەبیرە، كە ئەوكات بەهار بوو، ئەوكات من لەسەر شەقامی كوران وەستا بووم نزیكی ماڵی رەئیس جاشێك بوو، كە پیاوێكی خراپ بوو، ئێمە لەسەر شەقامەكە راوەستابووین، كاك مەحفوزی برای مامۆستا عەبدولخالقیش لەو شەقامە زۆر كات پیاسەی دەكرد، ئەو زۆر تێكەڵی خەڵك نەدەبووەوە، ئەو گەیشتە ئاستی ئێمە‌و بەرەو سەرەوە دەڕۆیشت، گوێمان لە تەقە بوو لەپشت مزگەوتی حاجی زاهیر. ئەو وەخت تەقەكردن زۆر ئاسایی بوو، جاش بوو تەقەیان دەكرد، كاتێكمان زانی خەڵك بەرەو شوێنی تەقەكە رایان دەكرد، پرسیارمان كرد چی بووە؟، وتیان كرۆلایەكی سپی چەند ئەفەندییەكی تێدابووە، تەقەیان لە مامۆستا عەبدولخالق كردوەو كوشتویانە، پاشان چوینە لای مەیتەكەی ‌و مەیتەكەی هەڵگیرایەوە، بەڵام ئەوەی من زانیاریم لەسەری هەیە، دەستی ئیسلامیەكانی زۆر بەخراپی تێدابوو، ئیسلامییەكان شەرعیەتیان دا كە تیرۆر بكرێت، چونكە ئەو رۆژەی كتێبەكەی دەرچوو، كتێبخانەكان دابەشیان دەكرد، لە كتێبخانەی زانا لە هەولێر، هاوڕێیەكەم وتی: وەرە كتێبێكی چاكی مامۆستا عەبدولخالق دەرچووە كڕیمان، ئەوەندەی پێنەچوو، وتی: ئیسلامیەكان دێن بە جوملە كتێبەكە دەكڕن، ئەویش رایگرتبوو، وتی نیازیان هەیە بیسوتێنن، لەوكاتەش پێش كوشتنی مامۆستا عەبدولخالق، مەلا غەنی لە مزگەوتی فرقان فەتوای كوشتنی تەكفیری مامۆستا عەبدولخالقی كرد، تەنانەت گوێمان لە خوتبەكەشی بوو، وتی: ئەو پیاوە كافرە دژی قورئانە‌و رۆژی دوایی كوشتیان.
ساڵح بێچار:
لە سلێمانیش مەلا ئەحمەد خوتبەی لە دژی دا‌و تەنانەت وشەی زۆر نەشیاوی بەكارهێنا لەدژی.
جەمیل مەلا قەرە:
ئەوەندەی من ئاگاداریش بم، مامۆستا عەبدولخالق پیاوێكی زۆر گران‌و سەنگین بوو، پیاوێكی پر زانست‌و زانیاری بوو، پیاوێكی بە شەخسییەت بوو، ئەوكات لەپشت قەڵا، دوكانێكی گەورەی هەبوو وەكو دوكانی تەكنیكی، لەگەڵ ئەوەشدا مەڵبەندێكی رۆشنبیری بوو.
مامۆستا عەبدولخالق ‌و شەهید یوسف دەرگەڵەیی‌و مامۆستا جەعفەر هەمیشە كۆڕی رۆشنبیرییان دەگێڕا.
بەداخەوە مامۆستا عەبدولخالق من تەنها ئەوەندەی لەبارەوە دەزانم ‌و زانیارییەكانیش شایەنی ئەوە نین بێم لێكۆڵینەوە لەسەر بەرهەمەكانی بكەم ‌و هیوادارم ئەوە دەرگایەك بێت تا لێكۆڵینەوەی زیاتر لەسەر كەسایەتی‌و مێژوو ‌و بەرهەمەكانی بكرێت.
ساڵح بیچار:
بەداخەوە پاش راپەڕینیش جارێكی دیكە شەهید كرایەوە‌و پەیكەرەكەی شكێندرا. بیرمە كە كتێب فرۆش بووم، سەرەتا 20 كۆپییەكم لە كتێبەكەی لە كاك عومەری خوالێخۆشبوو یادی بەخێر «عومەری مەكتەبەی سلێمانی» وەرگرت، دوو رۆژی سەرەتا كتێبەكە فرۆشی زۆر نەبوو، پاشان كە خەڵك خوێندیانەوە، فرۆشی خێراتر بوو، بەپەلە چووین كۆپی ترمان هێنا، پاشان كوشتنەكەی بە دوو هەفتە لەپاش دەرچوونی كتێبەكەی بوو، هەروەك كاك جەمیل ئاماژەی پێدا دو سێ رۆژ پێش كوشتنی، زۆر كەس لەگەڵ رێزم لە فەقێ ‌و جامانە بەسەرەكان بە دوو دوو یان جوملە دەیانكڕی.
سەرەتا ئێمە وەك كەسابەتەكە پێمان خۆش بوو، پاشان كە تێگەیشتین ئەمە بۆ سووتاندنی دەبەن، حەزەرمان دەكرد لە فرۆشتنی.
هەڵۆ حەسەن گەردی:
لەراستیدا ئێمە ئەوكات منداڵ بووین، بەڵام باسیان دەكرد كە ئیسلامییەكان كەسێكیان كوشتووە دژی ئیسلامە، لەو سەردەمە مەلا لە هەولێر كە فەتوای دەدا رێز‌و سەنگی خۆی هەبوو بە ئێستاشەوە. بەڵام بەدڵنیایەوە دەستی موخابەراتیشی تێدابوو.
بەڵام خۆشبەختانە كوڕەكانی مامۆستا عەبدولخالق كە زۆر هاوڕێمان بوون ‌و پێكەوە ئیشمان كردووە، توانیان لەڕووی تەكنیكییەوە جێی باوكیان بگرنەوە‌و كارەكانی باوكیان تەواوبكەن‌و كاری زۆر گەورەیان كردووە، یەكێك لەوانە دامەزراندنی تەلەفزیۆنی گەلی كوردستان، كارە تەكنیكییەكان هەمووی ئەوان كردیان.
ساڵح بێچار:
یەكێك لە هاوڕێیانمان كاك تەها سیكەریانی كە زیندانی سیاسی بوو، لەوێ مەلا ئەحمەدی خانەقاش زیندانی كرابوو كە نازانم بە چ هۆكارێك، كاك تەها بۆی باس كردم و وتی: لەوێش هەر قسەی زۆری لەسەر مامۆستا عەبدولخالق دەكرد، دوای شەهیدبوونیشی، مەلا ئەحمەد ئەگەر ئێستاش لە یوتیوب بگەڕێن دەنگەكەی هەیە كە قسە بە مامۆستا دەڵێت، ئەوەی مەلا ئەحمەد دەیڵێت، مرۆڤ شەرم دەكات گوێی لێ بگرێت.
محەمەد ساڵح تۆفیق: منیش دەستخۆشی لە جەنابتان دەكەم كە یادی ئەو پیاوە دەكەنەوە، كارێكی زۆر باشە، هەر ئەو وەختەی شەهیدكرا، خەڵك‌و ئێمەمانان زۆر هاوسۆز‌و بێتاقەت بووین ‌و هەموو دەمانزانی كە كاری بەعسە‌و بە هاوكاری ئیسلامییە سیاسییەكان ئەو كارە كراوە، منیش وەكو خەڵكانێكی زۆری هاوشێوەی خۆم، ئەو كەسانەی كە بەرەنگاری سیاسەتی بەعس‌و بەعس دەبوونەوە، ئەم كارەیان بەلاوە قورس بوو، هەر لەم مینبەرەوە دەڵێم یادی بەخیر‌و رۆحی شاد بێت ئەو پیاوە، لە ئاسمانی رۆشنبیریی ‌و خەڵكی باشی كورددا ئەو رەمزی بوێریی ‌و بەرەنگاربوونەوە بوو.
ستران عەبدوڵڵا:
یەكێك لەو شتانەی زۆر گرنگە، نەوەی نیۆی رووناكبیران، لێكۆڵینەوە لەسەر كەسانی وەكو شەهید عەبدولخالق مەعروف بكەن، ئەوەی تائێستا ئێمە كردوومانە بەگشتی لێكۆڵینەوەیە لەسەر رۆڵی رووناكبیرانی كورد، بەڵام تایبەتمەندیی شەهید عەبدولخالق مەعروف ئەو لە ریزی ئەو رۆشنبیرانەیە كە پێی دەڵێن رۆشنبیری ئۆرگانیكی كە لەزۆرترین بواردا كاری كردووە،
تەنانەت ئەگەر سەیری بەرهەمەكانی بكەین، بواری جیاجیای گرتووەتەوە، بەڵام لە كۆتاییدا هەمووی كۆدەبێتەوە، بۆ نموونە لێكۆڵینەوەی لەسەر ناسیۆنالیستی كوردی كردووە، هەروەها ئەو وەكو مەلایەك لە كتێبەكەیدا مشتومڕی لەگەڵ ئەو كەسانەدا كردووە كە كاتی خۆی لەسەر نالی-یان نووسیوە‌و چۆن لە نالی تێگەشتوون.
هەروەها ئەو كتێبەی كە شەهید عەبدولخالق لەسەری تیرۆركرا، سێ چوار لایەن دەگرێتە خۆی، بۆ نموونە مەسەلەی ژن، هەروەها رۆڵی ئایین ‌و هەقیقەتی ئایین ‌و پیشاندانی لایەنێكی ئایین كە ئەوە لەمیسر لە هەشتاكان بەدواوە ئەمجۆرە لە ئایین ‌و بیروباوەڕی ئایینیی پەیدا بوو كە میسر وڵاتێكە ئەزهەری تێدایە‌و وڵاتێكی گەورەیە لەجیهانی ئیسلامیدا، هەروەها لە لێكۆڵینەوە لە ئایین ‌و پێشكەشكردنی ئایینێك كە لەگەڵ ژیانی مرۆڤدا بگونجێت.
ئەویش كە لەكوردستانێكی داگیركراودا ژیاوە‌و لەشاری هەولێر بووە، هەروەها لە كوردستانێك ژیاوە كە ئەركی نیشتمانی لەسەر بووە، هاتووە پەیوەندیی بە رزگاركردنی نیشتمانەوە هەبووە، هاتووە لەسەر ئەو شتانەی نووسیوە، وەك مەسەلەی ژن‌و یەكسانی‌و توانیویەتی سانسۆری بەعس ‌و ئایین تێپەڕێنێت، بابەتێكی هەڵبژاردووە كە تائێستاش لە كوردستان بابەتی ئازادیی ژن ‌و یەكسانی بابەتێكی هەستیارە.
بەرای من رەنگە زۆر لێكۆڵینەوەی تر لەسەر مەسەلەی مافی ژن نووسرابێت لە لێكۆڵینەوەكانی ئەوكاتدا لە كوردستان، بەڵام ئەم ترسەی كۆنەپەرستان ئەوەبووە كە ئەم لە روانگەی ئایینەوە ئەم شتە شرۆڤە دەكات، هەروەها ئەو كەموكوڕییانەی لە مەسەلەی تەفسیری ژندا هەیە، باس دەكات. وەك مەسەلەی میراتی ژن ‌و هەروەها مەسەلەی ژنهێنان ‌و شوكردن، ئەم هاتووە ئەم رەهەندەی بە شێنەیی شرۆڤەكردووەو نووسیویەتییەوە.
بە بڕوای من ئەوە هونەرێكی گرنكە لە نووسیندا، هونەرێكی گرنگە لە بواری فیكردا، ئەگەر ئێمە سەرنج لە وڵاتێكی وەكو میسر بدەین، وڵاتێكی گەورەیە لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست ‌و جیهانی ئیسلامیدا، ئەوان دەركیان بەوە كردووە، لە هەمان شوێندا لە شارێكی كوردستاندا كەسێك هەبێت لێكۆڵینەوە لەسەر ئەوە بكات، بە روونی بیڵێم ئەوە عەبدولغالق مەعروف زۆر ئاشكراترو روونترە لەو فرت و فێڵانەی كە ئەوانە كردویانە ئەو بیرۆكەی هەیانە لیكۆڵینەوەی لەسەر بكەن.
دیوێكی تری ئیشی تەكنیكییە ئەم رووناكبیرە سروشتی هەر ئەوە نییە بڵێت دەنووسم ‌و خەڵكی تر با بیروباوەڕەكانمان جێ بەجێ بكات، خۆی جێبەجێشی كردووە، لە شوڕشی ئەیلول ‌و شوڕشی نوێی گەلەكەماندا رۆڵی گێڕاوە، لە خستنەگەڕی رادیۆ، خستنە پێشی ئەو خزمەتانەی كە پێشكەشی شۆڕشی كردووە، واتە بۆ ئەمە رۆشنبیرێكی هەمەلایەن دەتوانێت ئیش بكات ‌و لەیەك كاتدا ئیش بكات ‌و نووسەریش بێت، پێشمەرگەش بێت، بێتە ناوشار كتێب بنووسێت لەسەر بوارەكەی خۆی، دەكرێت من ئێستا بڵێم رۆژنامەنووسێكم بۆ بزووتنەوەیەكی سیاسی ئیش دەكەم، شان لەشانی رۆژنامەنووسەكانی جیهان نادەم، یان لە فڵان بواردا دەنووسم، بەڵام عەبدولخالق مەعروف دەنووسێت، ئیش دەكات بۆ شۆڕش، كتێب دەنووسێت لەسەر تەكنیك، مشتومڕی سیاسیی دەكات، ئەم خەسڵەتانە هەتا ئێستا لێكۆڵینەوەیەكی قووڵی لەسەر نەكراوە لە كوردستاندا، بۆیە كەسانی وەك شەهید عەبدولخالق مەعروف زیاتر لەوەی یادی ئاهەنگسازیی بۆ بكرێت، لەڕاستیدا لێكۆڵەرانی كوردستان لێكۆڵینەوە لەسەر ئەو كەسایەتییانە بكەن، ئەو رۆڵەی كە دەیگێڕن.
جارێكیان لە كۆڕێكدا باسمان كردو وتمان: «ئەوە رێك رۆڵی رووناكبیرانی چلەكانە كە ئەو دەیگێڕێت، تەمەنێكی زۆر كەمیشی هەبوو لەچاو ئەو كەسانەی دیكەدا، بۆیە بەڕاستی من داوا لەو كەسانە دەكەم كە خەریكی دكتۆراو ماستەرن، لەو بوارانەدا خەڵك دەتوانێت ماستەر بەدەست بهێنێت، لەسەر لایەنە تەكنیكییەكەی، رۆڵە ئاینییەكەی، ئەوەی عەبدولخالق مەعروف گێڕاویەتی، ژمارەی كتێبە كوردییەكان لە ساڵانی هەشتاكاندا بەوجۆرە نەبووە كە ئێمە پێشبینیمان لەسەر كتێبی كوردی هەیە، دەیتوانی وەك مەلایەك بە عەرەبی بنووسێت، ئەوكاتە نەوەیەكی خوێنەری كورد بە عەرەبی دەیانخوێند، بەڵام ئەو هاتووە بە كوردی نووسیووێتی.
لە دوای ئەو زەحمەتی ‌و دژواری ‌و وەرگێڕانی كتێبی ئایینی ‌و شرۆڤەكردنی بە زمانی كوردی، ئەو هاتووە ئەو رۆڵەشی گێڕاوە كە رۆڵێكی رووناكبیریی‌و زمانەوانی گەورەشە.
وەرە وەرگێڕان بكەیت لە بواری تەكنیكی ‌و ئەندازەدا، زۆر زەحمەتە وەرگێڕانی بۆ كوردیی. وەرگێڕان بكەیت لە بواری فیقهی و ئاینیدا، لەڕاستیدا ئێمە نەهاتووین لیكۆڵینەوە بكەین لەسەر ئەو وردەكارییانە، خۆزگە لێكۆڵەرانی كورد دەهاتن ‌و هەریەكەیان لایەنێكیان بكردایە، لایەنی زمانەوانی ‌و تەكنیكی ‌و ئایینیان روون بكردایەتەوە بۆ خەڵكی كوردستان، ئەوانەی كەسێكی وایان شەهید كردووە، شایەنی چ جۆرە سزایەكن؟ با هەروا تێنەپەڕێت، بڵێن كەسێك شەهید بووە وەك كاك ساڵح ئاماژەی پێكرد، ناكرێت لەناو شەهیدەكاندا پلەبەدیی بكرێت، بەڵام ئەوەی كەسێكی چۆنایەتیی شەهید دەكات، سزاكەی دەبێت لای خواو خەڵكیشەوە سزایەكی قورس بێت.
ساڵح بێچار:
یەكێك لەو بەڕێزانەی بیرەوەریی هەیە لەگەڵ شەهید عەبدولخالق مەعروف، حەمید رەشاشە، من لە پەیجێكی فەیسبووكی مەخمور وەرمگرت، بینیم باوەڕپێكراوە، بەداخەوە پاش جیابوونەوەی باڵی مەكتەبی سیاسی لە شەستەكاندا لە شۆڕشی ئەیلول ‌و رۆشتنیان بۆ ئەودیو بۆ هەمەدان، حەمید رەشاش دەڵیت: «تەنانەت لە هەمەدانیش توانیبووی ئێزگەیەك دروست بكات، بەجۆرێك پەخشەكەی هەموو هەمەدانی گرتبووەوە، پاشان ساواك (هەواڵگریی سەردەمی شای ئێران) پێیان زانیووەو هاتوون رادیۆكەیان داخستووە‌و بردوویانە، لە كۆتاییدا دەڵێت ئەوان پێیان سەیربووە كابرایەكی ئاوارەو بێ ئیمكانییەت، توانیویەتی كارێكی لەوجۆرە بكات، چونكە دروستكردنی رادیۆیەك توانای ماددی ‌و مەعنەوی دەوێت».
محمەد كەریم:
من دەمەوێت باسی خاڵێكی جەوهەری بكەم كە بە شێوەیەكی گشتی كاك ساڵح ئاماژەی پێنەدا، عەبدولخالق مەعروف لەو قۆناغەدا سەردەق شكێن بوو بۆ قسەكردن لەسەر ئایین، بەو شێوەیە گرنگ بوو، بۆ ئەوكاتە كە توندڕەویی لە بواری ئایندا باڵابوو.
ئەگەر بچینە پێشتر كەسێكی وەك عەلادین سەجادی، رشتەی مرواری نووسیوە، بەجۆرێك نوكتە‌و گاڵتە باسی مەلا‌و پیاوی ئایینی دەكات كە نەمانبینی كەسێك لەو سەردەمانەدا كە عەلائەدین سەجادی زانا بووە لەبواری ئاییندا بچێت فەتوا بدات بۆ كوشتنی ‌و بڵێت سوكایەتی بە ئایین دەكات، یاخود بڵێت بۆ سوكایەتی بە ئایین دەكەیت؟.
ئەوكاتە ئایین لە كوردستان لای خۆمان زیاتر تێگەشتنی هەبووە و گوێی بۆ رای جیاواز گرتووە، بەڵام قۆناغی عەبدولخالق مەعروف بابەتی رەوتی ئایینی توندڕەوی لە كوردستان پەرە دەستێنێت، ئەمە بووەتە هۆی ئەوەی عەبدولخالق مەعروف لەسەر ئەو كتێبەی نووسیویەتی بكوژرێت «هەرچەندە لە سەردەمی عەلادین سەجادی لە نووسینەكانی چەندین شتی لەو جۆرەی نووسیبێت، هەروەها مەلا عەبدولكەریمی مودەڕیس چەند دەقێكی راستەقینەی لەو بارەیەوە باسكردبێت، ئەگەرچی نەشچووبێتە نێو بواری ئەوەی ئەوان بە تەكفیر باسی دەكەن، «قسەكراوە، بەڵام قۆناغی عەبدولخالق مەعروف لە هەشتاكاندا توندڕەوییەك هەیە لەئێستادا دەتوانین بڵێین گەیشتۆتە لووتكە.
عەبدولخالق مەعروف ‌و فوئادی مەجید میسری ‌و ئەوانەی دوای ئەو دێن، لەسەر ئایین دەنووسن، ئەمان بەپێی دەقی قورئانی ‌و تەئریخی تەبەری تەفسیری ئایین دەكەن، هیچ شتێك لەخۆیانەوە ناڵێن، نەهاتوون سوكایەتی بە ئایین ‌و دەقێكی ئایینی بكەن، ئەمان ئایەتێكت بە نموونە بۆ دەهێننەوە پاشان پێت دەڵێن ئەمە ماناكەیەتی، كە مەلایەكی تر تەفسیری كردووە، بە شێوەیەك رازاندویەتییەوە‌و بەڕاستی نەگەیشتووەتە خەڵك. بۆیە عەبدولخالق مەعروف دەڵێت: مەلاكان بەستەزمانن، شتێكیان نەوتووە لە ئاییندا نەبێت، بەڵام مەلاكان رازاندویانەتەوە بە شێوەیەك وتویانە، عەبدولخالق مەعروف بە راستییەکەت پێدەڵێت.
پاشان عەبدولخالق مەعروف ‌و كامیل نەجار‌و فوئادی مەجید میسری هەموو ئەو كەسانەی لەسەر ئایین نووسیویانە، هەموو بەپێی دەقی قورئان ‌و تەفسیر ‌و تەئریخی تەبەری ‌و راستی ئەو سەردەمە هاتوون شیكردنەوەیان بۆ كردووە، بۆ نموونە فوئادی مەجید میسری دوو كتێبی نووسیوە: «كۆمەڵگە لەسایەی دەوڵەتی خەلافەتدا»‌و «بیری ئوسووڵی» لەهیچ شوێنێكیدا نابینم سوكایەتی بە سەحابەیەك كردبێت، تەنها پێت دەڵێت: ئەم ئایەتە وایە، ئەم تەفسیرە وا دەڵێت، هیچ شتێكی تێدا نییە قسەی خۆی ‌و رای خۆی تێدا بڵێت.
بەڵام بابێن جیاوازیی بكەین، بۆ نموونە سەلمان روشدی لە دوو بەشی کتێبەکەیدا سووكایەتی بە پێغەمبەر‌و قورئان دەكات، لە بەشێكی تردا سوكایەتی بە ژنەكانی پێغەمبەر دەكات. سەلمان روشدی ئامانجی ئەوەنییە تەفسیری ئایین بكات ‌و دەقێكت بۆ بهێنێت بڵێت ئەو دەقە وا دەڵێت، سەلمان روشدی ئامانجی ئەوەیە ناوبانگ پەیدا بكات، دەیەوێت تەقینەوەیەك دروست بكات لە چوارچێوەی تەقینەوەكەدا بەناوبانگ ببێت.
من زۆربەی بەرهەمەكانی سەلمان روشدیم خوێندوەتەوە، بەڵام سەلمان روشدی لەپاش «ئایەتە شەیتانییەکان» پێنج شەش رۆمانی تری هەیە، لە هیچ لەو رۆمانانەدا نەهاتووەتەوە سەر ئایین، ئەگەر سەلمان روشدی ئەو كتێبەی نەنووسیایە، باوەڕناكەم شاژنی بەریتانیا خەڵاتی شاسواری پێ ببەخشیایە، بەڵام ئەوانیش بۆئەوەی نەكەونە نێو شەڕێكی گەرمی نێوان ئیسلام‌و مەسحیەتەوە، نەهاتووە خەڵاتەكەی بۆ ئایەتە شەیتانییەکان پێ ببەخشێت، بەڵكو هاتووە خەڵاتەكەی لەسەر «شالیماری موهەریج» دەداتێ، «شالیماری موهەریج» رۆمانێكی زۆر ئاساییە، پێش ئەوەش كۆمەڵێك رۆمانی تری نووسیوە.
سەلمان روشدی پیاوێكی داهێنەرە، بەڵام سەلمان روشدی دەیزانی بەم جۆرە خەیاڵە لەسەر هاوسەرەكانی پێغەمبەر‌و پێغەمبەر دەتوانێت ناوبانگێك بۆخۆی بتەقێنێتەوە.
یەكێك لەو نموونانەی تر تەسلیمە نەسرین-ە، ئەگەر بەراوردی بكەین بەهەر ژنێكی شاعیری وڵاتەكەی، شاعیرێكی ئاساییە‌و بگرە لەوانەیە پلە 100 بێت، بەڵام لەبەرئەوەی دەیەوێت ناوبانگ پەیدا بكات، بە ئەنقەست گاڵتە بە ئایەت دەكات، بە ئەنقەست سوكایەتیی بە ئایین دەكات، بە ئەنقەست گاڵتە بە نەریتی ئایینی دەكات.
تەسلیمە نەسریش بوو بە ناوێك ‌و هەموو جیهان ناسی ‌و ئێستا بچووكترین گەڕان بەدوای تەسلیمە نەسرین بكە، هەزاران ڤیدیۆی تەسلیمە نەسرین-ت بۆ دەهێنێت، بەڵام تەسلیمە نەسرین شاعیرێكی نەخوێندەوارە لەچاو شاعیرێكی گەورەی وەك سوهرابی سوبهەریدا بگرە هەر هیچ نییە لەچاو ئەودا، لەكاتێكدا تەسلیمە نەسرین لە سوهرابی سوبهەری بەناوبانگترە.
كەواتە ئەم دوو رێرەوە زۆر گرنگە كە ئێمە ئاماژەی پێ بدەین، عەبدولخالق مەعروف تەنانەت یەك وشەی نە بە دەم نە لەكتێبەكەیدا نەوتووە سوكایەتی بێت، تەنها ئایەتێك بە عەرەبی بۆ كوردێكی خۆمان كە عەرەبی نازانێت وەرگێڕاوەو بەم تەفسیرە گرنگە بۆی روون دەكاتەوە. كەواتە ئەم رێگەیە زۆر گرنگە بەتایبەتی بۆ ئەو كەسانەی لەبواری تەفسیردا كاردەكەن و بە ناهەق تەكفیر دەكرێن. من ناڵێم فەتوای كوشتنی هیچ كەسێك حەڵاڵە، بۆ نموونە فەتوای كوشتنی سەلمان روشدی، ئەوە رای خۆیانە، بەڵام تەكفیركردن بە ناهەق بۆچی؟ لەسەر شتێك كە راستە‌و وجوودی هەیە؟، بۆچی دەبێت لەسەر ئەوە بكوژرێیت؟ بەراستی تائێستاش ناتوانی بە ئازادانە قسە لەسەر شتێك بكەیت كە وجوودی هەیە‌و راستییە.
ئەردەڵان عە بدوڵڵا:
دەستخۆشی لە جەنابتان دەكەم ‌و بەخێرهاتنی میوانەكان دەكەم، پێش نامەكان دەمەوێت یەك دوو قسە بكەم، لەبارەی زانای گەورەی گەلەكەمان، خۆی كتێبی ئافرەت لە كۆمەڵی كوردەواریدا، دوایی سانسۆر نەیهێشت بڵاو بكرێتەوە وەك دیراسەكەشی زیاتر پشت بەستن بووە بە دەقی ئاینی، نەهاتووە قسەیەكی بەرزو نزم بكات، خۆی گرنگی لەوەدایە ئەو دەركی بەوە كردووە كە پێویستمان بە دیراسەیەكی رەخنەیی هەیە، شتێكی تریش ئەوەیە شەهید عەبدولخالق كاریگەریی هەبووە لەسەر نووسەرانی پاش خۆی، بۆ نموونە باسی سەڵاح هەورامی كرا، مامۆستامان بوو لە زانكۆ، كە زۆر سەرسام بوو بەم مامۆستا عەبدولخالق مەعروفە، كاریگەریی زۆری هەبوو بەسەر نووسەرانی دیكەشەوە.
لە لایەكی دیكەشەوە موخابەرات ئەو كارەی كردووە، چونكە شەهید عەبدولخالق مەعروف كاریگەریی هەبوو لەسەر دروستكردنی دەزگای راگەیاندن بۆ كورد، ئەو كاتە پارتی‌و دواتریش یەكێتی.
من جێگەی شانازیمە كە نامەی بنەماڵەی شەهید عەبدولخالق مەعروف دەخوێنمەوە كە كاكە پشكۆ ‌و كاكە پاڵە ناردوویانە لە دەرەوەی وڵاتن.
ساڵح بێچار:
بەڕێزان ئەم كۆبوونەوەیەمان خۆی مانایەكی گەورەی هەبوو، بۆ هەڵوێستەكردن لەسەر مەرگی ئەو پیاوە گەورەیە، سوپاس بۆ ماندوبونتان كە كاتی خۆتان بەخشی بۆ ئەو كۆڕەو هیوادارین بە هەموومان كەمترین خزمەتمان بەو پیاوە گەورەیە كردبێت.

عەبدولخالق مەعرووف- بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە پرۆژەی
(كورد و كوردستان بیبلیۆگرافیا و پێڕستیان لە كتتێبی كوردیدا 1920- 2010)

كورتكراوەكان: چاپ: نۆرەی چاپ، چ: چاپخانە، ش: شوێن، ژس: ژمارەی سپاردن، س: ساڵ، ل: لاپەڕە، ق: قەوارە (سانتیمەترە و «پانی»ی پێش «درێژی» نووسراوە).

یەكەم: بیبلیۆگرافیای كتێب 1977- 2010

ئامادەكردن: بوار نوورەدین

1. ئەنتێنا- نامیلكەی بەردەست/ بۆ دروست كردنی ئەنتێنای رادیۆ و تەلەفزیۆن و دەزگاكانی تر بە شێوەیەكی زانستی و تەكنیكی
نووسین: عەبدولخالق مەعرووف
پێداچوونەوە: ئەمجەد عەبدولواحید
چاپ: یەكەم، چ: كوردستان، ش: هەولێر، ژس: 1408، س: 1977، ل: 88، ق:17×24
ناوەرۆك:
وشەیەك: ئەمجەد عەبدولواحید/ پێشەكی/ هەندێ‌ بابەتی زانستی.

2. دیوانی «نالی» و كێ‌ ڕاستە؟
نووسین: عەبدولخالق مەعرووف
لە بڵاوكراوەكانی پڕۆژەی 100 كتێبی كوردی
چاپ: یەكەم، چ: ؟، ش: بەغدا، ژس: 333، س: 1984، ل:170، ق:16×23
ناوەرۆك:
پێشەكی/ بەشی یەكەم: ڕەتكردنەوەی قسە و ڕەخنەكانی كتێبەكەی كاكە حەمە/ بەشی دووەم: ناتەواوی و كەموكورتیی سێ‌ قۆڵییەكەی دیوانی نالی/ بەشی سێیەم: لێكۆڵینەوەیەك دەربارەی دەقەكان و وشەئارایی و بەلاغە و موحەسیناتی لەفزی و وێكچوونی وشەكان بە ڕێنووسی ئەمڕۆ/ نرخاندن/ دواییهێنان/ سەرچاوەكان/ ناوەرۆك/ پڕۆژەی 100 كتێبی كوردی: جەمال خەزنەدار/ ناوی ئەو كتێبانەی لە زنجیرەی پڕۆژەی 100 كتێبی كوردی بڵاودەكرێنەوە (ڕێكلام بۆ هەندێكیان).

3. ئادەمزاد لە كۆمەڵی كوردەواریدا
نووسین: عەبدولخالق مەعرووف
چاپ: یەكەم، چ: الجاحڤ، ش: بەغدا، ژس: ؟، س: 1985، ل:132، ق:15×22
ناوەرۆك:
پێشەكی/ كورتە ڕوونكردنەوەیەك/ یەكەم قورئانی پیرۆز و تەفسیری لەبارەی تەڵاق/ حەدیسەكان دەربارەی تەڵاق/ مارەكردن و چەند ژنی/ فیقهی ئیمامی شافعی دەربارەی مارەكردن/ پلەی كۆمەڵایەتیی ژن/ لێدانی ژن/ جلوبەرگی ژن و ژن خۆی (شەرمە) عەورەتە/ تێڕوانینی ژن/ پاشەكی/ ناوەرۆك.

4. ئادەمیزاد لە كۆمەڵی كوردەواریدا

نووسین: عەبدولخالق مەعرووف
پێشەكی: نیان.م
چاپ: دووەم، چ: ؟، ش: ؟، ژس: ؟، س: 1999، ل:79، ق:15×20
ناوەرۆك:
ناوەرۆك/ پێشەكیی چاپی دووەم/ هەمان ناوەرۆكی چاپی یەكەمی هەیە، بڕوانە كتێبی ژمارە 3.

5. ئادەمیزاد لە كۆمەڵی كوردەواریدا
نووسین: عەبدولخالق مەعرووف
لە بڵاوكراوەكانی دەزگای چاپ و بڵاوكردنەوەی ئاراس
چاپ: سێیەم، چ: ئاراس، ش: هەولێر، ژس: 1802، س: 2008، ل:102، ق:15×21
ناوەرۆك:
پێشەكی/ هەمان ناوەرۆكی چاپی یەكەمی هەیە، بڕوانە كتێبی ژمارە 3.
تێبینی: چاپی دووەم نووسراوە و چاپی سێیەمە.

دووەم: پێڕستكاری 2004- 2009

1.زەیتوونی وشە- چەند نووسینێكی رۆژنامەوانییە
نووسین: ئیدریس شەیداهۆ
چاپ: یەكەم، چ: ؟، ش: سلێمانی، ژس: 337، س: 2004، ل:226، ق:14×21
ناوەرۆك:
شین وەك بۆینباغەكەی عەبدولخالق مەعرووف.

2. ئینسكلۆپیدیای هەولێر- كەسایەتیی ناودارەكان- ڕۆژنامەنووسی- وەرزش- پاشبەند- ناوەرۆك 10
ئامادەكردن: لیژنەی باڵای ئینسكلۆپیدیا (د.عەبدوڵڵا عەلیاوەیی، د.مەولوود ئیبراهیم حەسەن، فەرید ئەسەسەرد، د.ئومێد جۆزەلی، حەمید ئەبوبەكر بەدرخان)
لە بڵاوكراوەكانی دەزگای چاپ و بڵاوكردنەوەی بەدرخان
چاپ: یەكەم، چ: گرین گالۆری، ش: لوبنان، ژس: 1832، س: 2009، ل:4251- 4857، ق:20×28
ناوەرۆك:
عەبدولخالق مەعرووف: ڕۆڤار.

3. یادی ئازیزان
نووسین: پ.د.شوكریە ڕەسووڵ
چاپ: یەكەم، چ: كشتوكاڵا، ش: هەولێر، ژس: 40، س: 2009، ل:148، ق:16×23
ناوەرۆك:
یەكسانیی ژن و پیا و لە ڕوانگەی (عەبدولخالق مەعرووف).

ژیان ‌و بەرهەمەكانی شەهید عەبدولخالق مەعروف

ئەگەر كتێبخانە كوردییەكان بگەڕێیت پێدەچێت چەند جارێك ناوی عەبدولخالق مەعروف بێتە بەرچاوت نووسەرێك چوار كتێبی نووسیوە‌و پێنجەمین كتێبی نووسی‌و دوای چاپكردنی كتێبەكە نە لە كۆمەڵگەدا جێی بووەوە نە لە ژیاندا.
نووسەری خاوەن هەڵوێست‌و روناكبیری ناسراوی كورد شەهید عەبدولخالق مەعروف، رۆژی یەكی كانوونی دووەمی ساڵی 1935 لە بنەماڵەیەكی نیشتمانپەروەری شاری هەولێر لەدایك بووە.
ساڵی 1945 خراوەتە بەر خوێندن تا پۆلی پێنجەمی سەرەتایی خوێندووە، پاش تەواوكردنی قۆناغەكانی سەرەتایی‌و ئامادەیی، ساڵی 1958 بۆ درێژەدان بە خوێندن لە زانكۆی ئەزهەر چۆتە قاهیرە.
عەبدولخالق مەعروف هەر لەتەمەنی لاوێتییەوە خولیای خوێندنەوە‌و خۆرۆشنبیركردنی هەبووە‌و لەناوچەكەی خۆیدا وەك خوێندەوارێكی هاوچەرخ ناوی دەركردبوو، لەساڵی 1963 پەیوەندی بە شۆرشی ئەیلولەوە كردووە، بەوپەڕی توانا فیكری‌و رۆشنبیری‌و هونەرییەكانی خۆیەوە لە خزمەتی شۆرشدا بووە.
ئەو پیاوە هەڵكەوتووە، جگە لەوەی كە پێشمەرگەیەكی روناكبیر‌و نووسەرێكی بەتوانا بوو شارەزاییەكی زۆریشی لە ئەلەكتریك دا هەبوو، ئەم توانا‌و بەهرەیەشی تەرخان كرد بۆ خزمەتی گەلەكەیی‌و لە سەرهەڵدانی شۆرشی نوێی خەڵكی كوردستاندا دەزگای رادیۆی دەنگی گەلی كوردستانی دامەزراند‌و خۆی سەرپەرشتی دەكرد‌و گەشەی پێدەدا‌و هەمیشە دەیووت لەهەر جێگایەك كوردێك هەبێ كاری منە دەنگی بگەیەنم ئەوە بیركردنەوەی بوو، جیاوازی نەدەكرد لەنێوان هەولێر‌و دهۆك‌و سلێمانیدا.
عەبدولخالق مەعروفی نووسەر‌و رووناكبیر‌و نیشتمانپەروەر، شەخسییەتی كۆمەڵایەتی هێندە خۆشەویست بوو كە لە سەرتاسەری كوردستاندا‌و بەتایبەت لەناو ئەدیبان‌و نووسەران‌و هێزە سیاسییە پێشكەوتن خوازەكاندا بەڕێزەوە ناوی ئەبرا.
لەساڵی 1975 دەچێتە ئەڵمانیا‌و دواتر دەگەڕێتەوە هەولێر دووكانێك دادەنێت، كە ئەو دووكانە مەڵبەندی كۆكردنەوەی نووسەران‌و ئەدیبان بووە‌و بەردەوام باسی ئەدەب‌و سیاسەت‌و كۆمەڵێ شتی تری تێدا دەكرد.
ئەو خەمخۆرەی كورد‌و كوردایەتی لەگەلێ بواری ئەدەب‌و فیكر‌و زانستدا هەوڵی پێشخستنی كۆمەڵی كوردەواری داوە‌و لەساڵی 1977ەوە تا ساڵی 1985 پێنج بەرهەمی گرنگی پێشكەش بە كتێبخانەی كوردی كردووە، كە بریتین لە كتێبی ئەنتێنا كە كتێبێكی زانستییە دەربارەی ئەنتێنای رادیۆ‌و تەلەفزیۆن، چۆنێتی دروستكردنیان كە لەساڵی 1977 بەچاپی گەیاندووە، كتێبی تەكنیكار كە باسی ئێستگە‌و تەلەفزیۆن دەكات بە زمانی كوردی ساڵی 1980 بە چاپی گەیاندووە، دیوانی نالی 1984 بەچاپی گەیاندووە‌و بڵاوبووەوە.
سەبارەت بە بابەتە زانستیەكانی فیزیا‌و ئەلكتریكیش ساڵی 1979 نامیلكەیەكی بەزمانی عەرەبی بەچاپ گەیاند‌و كتێبێكی تریشی دەربارەی (ترانزستۆر) بە دەست نووسی ماوەتەوە.
كۆتا كتێبیشی بەناوی ئافرەت لە كۆمەڵگای كوردەواریدا بوو كە ناردی بۆ رەقابەی بەغدا كە مۆڵەتیان پێنەدا بەو ناوەوە چاپ بكرێت، دواتر لەسەر داوای هاوڕێیەكی ناوەكەی گۆڕیوە بۆ (ئادەمیزاد لە كۆمەڵی كوردەواریدا) دواتر لە رەقابە دەرچوو پاشان لەچاپدرا، كەباسی مافەكانی ژنی دەكرد لە ئاینی ئیسلامدا، بەڵام پێش لە چاپدانی لەلایەن مامۆستایانی ئاینییەوە رەخنەی زۆری لێگیراو، دواتریش كە چاپكرا دەنگدانەوەی خراپی لێكەوتەوە‌و كە دەیانووت سووكایەتی بە ئایتی ئیسلام‌و پێغەمبەر دەكات.
عەبدولخالق مەعروف رۆژی 10ی نیسانی ساڵی 1985 بەدەستێكی چەپەڵی تیرۆریست لەشاری هەولێر شەهید كرا، كە دەوترێت هەندێك مامۆستای ئاینی هاوكاری رژێمی بەعسیان كردووە بۆ تیرۆركردنی.
ڕای جیاواز هەیە لەسەر شەهیدبوونی عەبدولخالق مەعروف، بەشێك لە هاوڕێ‌و كەسوكارەكەی دەڵێن لەسەر سیاسەت بووە، بەشێكیشیان دەڵێن لەسەر (كتێبی ئادەمیزاد لەكۆمەڵگەی كوردەواریدا) بووە كە چاپكراوە.

دەقی نامەی پشکۆ و پاڵە کوڕانی شەهید بۆ کۆڕەکە

سڵاوو رێزی زۆرمان هەیە بۆ رۆژنامەی ئازیزی كوردستانی نوێ، بۆ رێكخستنی مەراسیمی یادەوەریی 33 ساڵەی تیرۆركردنی نووسەرو زانای گەورەی گەلەكەمان شەهید عەبدولخالق مەعروف.
داوای لێبوردن لە ئێوەو ئامادەبووانی بەڕێز دەكەین، كە نەمانتوانی لەگەڵتاندا بەشداربین، بەهۆی ئەوەی ئێمە لە دەرەوەی وڵات نیشتەجێین.
بێگومان، شەهیدكردنی عەبدولخالق مەعروف زیانێكی گەورەبوو بۆ كۆمەڵگەی كوردەواری لە بواری توێژینەوەی ئایینی و رۆشنكردنەوەی دووڕینەكان و رێگرتن لەو كەسانەی كە ساڵەهایە بازرگانیی بە ئایینەوە دەكەن.
لەبواری ئەلیكترۆنیشدا، شاكارە مەزنەكانی دیارو بەچاون لە میدیای شۆڕشی ئەیلول و شۆڕشی نوێی گەلەكەمان. شەهید عبدولخالق مەعروف، چ وەك رووناكبیرێك و چ وەك زانایەكی گەورەی بواری ئەلیكترۆن لە شەستەكانەوە تا ئەو رۆژەی بەدەستی بەعسییە سەلەفییەكان لە 10ی نیسانی 1985 شەهیدكرا، چەندین شاكاری گەورەی لە بواری رووناكبیریی و مەعریفەی ئایینی و ئەلەكترۆنیدا پێشكەشكرد.
شەهید عەبدولخالق، هەوڵی دەدا، رووە جوانەكەی ئایینی ئیسلام پیشانی كۆمەڵگەی كوردی بدات و ئەو دیوەشی لابدات كە ئێستا داعش و جیهادییەكان زیندوویان كردۆتەوە، ئەم بیرمەندە، هەوڵی دا ئایینی ئیسلام لەو قەیرانە رزگاربكا كە جاران بەعسییەكان و ئێستاش تیرۆریستانی داعش و قاعیدە، رووبەڕوویان كردۆتەوە.
شەهید عەبدولخالق دەیویست بۆ كۆمەڵگەی كوردی شیبكاتەوە، كە لەنێوان خوداو مرۆڤدا خۆشەویستی و پەیوەندییەكی جوان و توندو تۆڵ هەیە، نەوەك ترس و تۆقاندن، كە بازرگانەكانی ئایین، كاریان لەسەر بەكۆیلەكردنی كوردەواری دەكرد.
هەموو كات پێ دەگوتین: تاك خاوەنی راستەقینەی ئایینەو پێویستی بە كەڵەگایی خەڵكی دیكە نییە.
دروود بۆ گیانی پاكی باوك و رووناكبیرو زانا عەبدولخالق مەعروف و هەموو شەهیدانی كوردستان.
پشكۆ عەبدولخالق مەعروف پاڵە عەبدولخالق مەعروف

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

بیبلۆگرافیا،كلیلێك بۆ بە ئاسانی چوونە ناو گەنجینەی كتێب ‌و سەرچاوە کوردییەکان

لەم دووتوێیەدا وەك چۆن بابەت ‌و ناوەڕۆكی ئەو قسەوباس و ...