ژنه‌ شاسوارێك له‌ بواری په‌روه‌رده‌دا – knwe.org
سەرەکی » چاوپێکه‌وتن » ژنه‌ شاسوارێك له‌ بواری په‌روه‌رده‌دا

گفتوگۆی نه‌رمین عوسمان له‌گه‌ڵ خاتوو ژیان عه‌لادین

ژنه‌ شاسوارێك له‌ بواری په‌روه‌رده‌دا

خاتوو نەرمین عوسمان، ناوبەناو رۆژنامەی حزبەكەی خۆی بە نووسین و بەم گفتوگۆو دیدارە سەنگینانە بەسەر دەكاتەوە و لایەنە جیاوازەكانی تێكۆشان، بەتایبەت تێكۆشانی ژنان دەخاتەڕوو.
ئەمەی خوارەوەش یەكێكە لە دیدارەكان و كوردستانی نوێ بە سوپاسێكی زۆرەوە بڵاوی دەكاتەوە:

 چەند ژنە کەسایەتییەکی ناسراو لە مێژووی کورددا هەن کە لەبواری جیاجیادا کەسانی لێوەشاوەو چالاک بوون، بەڵام هەرگیز ئەو چالاکییانەیان نەکردووەتە بانگەشەو کایەیەک بۆ خۆناساندن، لەوبارەیەوە لە ماوەی رابردوودا خاتوو نەرمین عوسمان کە بۆ خۆشی ژنێکی چالاکی بواری پەروەردەو  تێکۆشەرێکی کایەی سیاسیشە زنجیرەیەک سەردان و بەسەرکردنەوەی دەستپێکردووە بۆ گفتوگۆو هەڵدانەوەی لاپەڕە پرشنگدارەکانی ژیان و کارو چالاکیی ئەو خانمانەی کوردستان کە وەک سەربازی ون خزمەتێکی زۆریان بە چەند نەوەیەک کردووە لە بواری جیاجیادا، بەڵام نەوەی نوێ وەک پێویست ئاشنا نییە بە بەخشش و کۆششە مرۆڤدۆستامەکانیان، بۆیە بەسوپاسەوە خاتوو نەرمین پوختەی ئەو گفتوگۆیانە و ئەرشیفی وێنەو بیرەوەرییەکانی ئەو خانمە چالاکوانانە دەنووسێتەوەو بۆ دەربازکرنیشیان لە فەوتان و لەبیرچوونەوە، پێشکەشی کوردستانی نوێ-ی دەکات و کوردستانی نوێش ناوبەناو وێنەکان و چیرۆکی ژیانی پڕ بەخششی ئەو کەسایەتییانە بڵاودەکاتەوە.

له‌ مه‌یدانی په‌روه‌رده‌دا مامۆستای وا هه‌ن، كه‌ عاشقی كاری په‌روه‌رده‌ن ‌و له‌و پێناوه‌شدا بۆ دۆزینه‌وه‌ی باشترین رێگا ئه‌وپه‌ڕی دانایی‌و شاره‌زایی خۆیان ده‌خه‌نه‌گه‌ڕ به‌ مه‌به‌ستی په‌روه‌رده‌كردنێكی دروست ‌و هاوچه‌رخ.
ئه‌و ته‌رزه‌ له‌ مرۆڤی په‌روه‌رده‌كار، ده‌خوازن كار بكه‌نه‌ سه‌ر هزری خوێندكار تا داهێنان بكه‌ن. بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش هه‌وڵ ‌و خه‌مخۆریی خۆیان له‌پێناوی په‌روه‌رده‌كردن ‌و پێگه‌یاندنی نه‌وه‌یه‌كی به‌رهه‌مهێنه‌ردا خه‌رج ده‌كه‌ن ‌و ده‌ستی خوێندكار ده‌گرن به‌ره‌و ئاسۆیه‌كی روون و گه‌شتر. یه‌كێك له‌و مامۆستایانه‌ش، خاتوو ژیان عه‌لادین-ه‌‌و رۆژی 1/7/2018 له‌ ماڵه‌ خنجیلانه‌كه‌ی چاوم پێیكه‌وت، پێمخۆش بوو ئه‌م گفتوگۆیه‌ی له‌گه‌ڵدا سازبكه‌م.

هه‌ر له‌ كه‌ ماڵه‌كه‌یه‌وه‌ ده‌یبینیت، هه‌ست ده‌كه‌یت كه‌ چه‌ند زه‌وق ‌و سه‌لیقه‌یه‌كی هونه‌ریی هه‌یه‌‌و كاتێكیش له‌گه‌ڵیدا ده‌دوێیت، هه‌ست ده‌كه‌یت چه‌ند ژنێكی میهره‌بان و دڵسۆز و پڕ سۆزو رێكپۆش و مرۆڤ و ژینگه‌ دۆسته‌.
ژیان عه‌لادین ئه‌حمه‌د نوری له‌ 6\6\1942 له‌ ره‌واندوز له‌دایكبووه‌، ئه‌وكات باوكی حاكم ده‌بێت له‌ و ده‌ڤه‌ره‌. دایكی ناوی نه‌جیبه‌ سادقی وه‌ستا سه‌راجه‌، به‌هۆی كاری باوكییه‌وه‌ حاكم عه‌لادین-ی باوكی له‌ چه‌ند شارێك كاری دادوه‌ریی كردووه‌، له‌ (كۆیه‌، ئاكرێ‌، ته‌له‌عفه‌رو…هتد). پاشان ده‌گوێزرێته‌وه‌ بۆ سلێمانی، شاری باو و باپیرانی ‌و ده‌بێته‌ سه‌رۆكی دادگای پاكتاو (رئیس محكمه‌ التسویه‌) دوای ساڵی 1949- 1950 ده‌گوێزرێته‌وه‌ بۆ كه‌ركوك و ده‌بێته‌ جێگری سه‌رۆكی دادگای تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ (الاستئناف) و دواتر ده‌چنه‌ هه‌ولێرو پاشتریش ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ كه‌ركوك و له‌وێ‌ خانه‌نیشین ده‌كرێت.

باجی كوردبوون له‌ كه‌ركوك
مامۆستا ژیان له‌ دوای ته‌واوكردنی پۆلی شه‌شه‌می سه‌ره‌تایی له‌ كه‌ركوك، له‌ساڵی 1956- 1960 ده‌چێته‌ هونه‌ره‌ جوانه‌كانی كه‌ركوك.
پێنج ساڵ‌ له‌و په‌یمانگه‌یه‌ به‌ پله‌ی یه‌كه‌م ده‌رده‌چێت، به‌ڵام به‌هۆی كورد بوونییه‌وه‌ دانه‌مه‌زرێنراوه‌. دواتر ده‌چێته‌ ژیانی هاوسه‌رییه‌وه‌و له‌گه‌ڵ نه‌وزاد فه‌تاح ساڵحدا زه‌ماوه‌ند ده‌كات. به‌و هۆیه‌شه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ سلێمانی له‌ خوێندنگه‌ی (بڵێسه‌) له‌ كانی ئاسكان داده‌مه‌زرێت و بۆماوه‌ی (15) ساڵ‌ له‌وێ‌ ماموستا بووه‌.
له‌و كاتانه‌دا زانكۆی سلێمانی خوێندنگه‌یه‌ك ده‌كاته‌وه‌ بۆ منداڵی مامۆستاكانی زانكۆ به‌ ناوی زانكۆی نموونه‌یی و له‌وێش ده‌بێت به‌ به‌ڕێوبه‌ر ئه‌ویش به‌ هاوكاریی مامۆستا (نێرگز نوری).
ئه‌و خوێندنگه‌یه‌ به‌ڕێوه‌ده‌به‌ن و سێ پۆلی سه‌ره‌تایی ده‌بێت به‌ مه‌به‌ستی چۆنێتیی به‌ڕێوه‌بردنی خوێندنگه‌یه‌كی نموونه‌یی ‌و ده‌چێته‌ موسڵ و له‌وێ سه‌ردانی خوێندنگه‌یه‌كی به‌ناوبانگی نموونه‌یی ده‌كات و به‌ڕێوه‌به‌ره‌كه‌ی ناوی (له‌تیفه‌ جه‌راح) ده‌بێت، ده‌چنه‌ ماڵه‌كه‌ی خۆی و یه‌ك حه‌فته‌ له‌وێ ده‌بێ شتی زۆری لێوه‌ فێرده‌بێت و كه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، هه‌مان شێوه‌ جێبه‌جێ و په‌یڕه‌وده‌كات، له‌وانه‌ (ئاهه‌نگی ساڵانه‌ و بۆنه‌كان ده‌گێڕێت و كۆڕی په‌روه‌رده‌یی ده‌گێڕن)، له‌و كۆڕه‌دا زۆربه‌ی مامۆستاكانی زانكۆ ئاماده‌ ده‌بن.
هونه‌رمه‌ند (سمكۆ عه‌زیز) راهێنان به‌ خوێندكاره‌كان ده‌كات له‌ باره‌ی شانۆوه‌، هه‌روه‌ها ئه‌و منداڵانه‌ ده‌نێرن بۆ نمایشكردن له‌ ئێستگه‌ی ته‌له‌فزێونی كه‌ركوك و چالاكییه‌كانیان په‌خش ده‌كرێت.

ده‌ركردنی گۆڤاری منداڵان
پاش ماوه‌یه‌ك به‌هۆی كاری هاوسه‌ره‌كه‌یه‌وه‌ ده‌چنه‌ هه‌ولێرو دوای دوو ساڵیش جارێكی دیكه‌ ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ سلێمانی و ماوه‌یه‌ك له‌ باخچه‌ی ساوایان كارده‌كات و دوایی ده‌بێته‌ به‌ڕێوه‌به‌ری قوتابخانه‌ی شلێر كه‌ له‌گه‌ڵ قوتابخانه‌ی سه‌رچناردا یه‌كده‌گرن و (20)ساڵیش له‌وێ به‌ڕێوه‌به‌ر ده‌بێت.
مامۆستا ژیان له‌ هه‌ر شوێنێك كاری كردبێت، كاری له‌سه‌ر بواری رووناكبیرییی كردووه‌، گۆڤاری تایبه‌ت به‌ بواری منداڵانی ده‌ركردووه‌، له‌و رووه‌شه‌وه‌ ده‌یان گۆڤاری هه‌بووه‌ به‌ ناوی جیا جیا له‌وانه‌ (خه‌نده‌، په‌لكه‌ زێڕینه‌، پاتوین، نازناز، وه‌نه‌وشه‌، الزن، بۆ چرۆكان)و … هتد.
ساڵانه‌ پێشبركێی شیعریی له‌نێوان منداڵه‌كاندا رێكخستووه‌و به‌رپرسه‌ باڵاكانی په‌روه‌رده‌ی بانگهێشت كردووه‌، جگه‌ له‌وه‌ش ده‌یان پێشانگای تایبه‌ت به‌كاری هونه‌ری و كاری ده‌ستیی بۆ خوێندكاره‌ منداڵه‌كان كردووه‌ته‌وه‌.
وه‌ك په‌روه‌رده‌كارێك ده‌ڵێت: «هه‌رگیز بیرم له‌وه‌ نه‌كردووه‌ته‌وه‌ چاوپێكه‌وتن بكه‌م، چونكه‌ ئه‌وه‌ی كردوومه‌ له‌و باره‌یه‌وه‌ بۆ خزمه‌تی منداڵی كورد بووه‌»، دیاره‌ مه‌به‌ستی ئه‌وه‌یه‌ له‌پێناوی ناوبانگ ‌و به‌رژه‌وه‌ندیی خۆیدا ئه‌و كارانه‌ی نه‌كردووه‌.

وه‌رزش وه‌ك وانه‌یه‌كی سه‌ره‌كی
هه‌روه‌ها هه‌ندێكجار وانه‌ی وه‌رزشیشی وتووه‌ته‌وه‌ به‌پێی پێوه‌ری جیهانی ‌و هه‌وڵیداوه‌ وانه‌ی وه‌رزش گرنگی خۆی پێ بدرێت‌و وه‌ك وانه‌ی لاوه‌كی سه‌یر نه‌كرێت و تا بتوانرێت وه‌رزش ببێته‌ به‌شێك له‌ ژیانی رۆژانه‌ی تاك ‌و كۆمه‌ڵـگه‌.
له‌ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تیی خۆشیدا گه‌شتی بۆ چه‌ند وڵاتێكی جیهان كردووه‌‌و له‌هه‌موو شوێنه‌كان، سه‌ردانی خوێندنگه‌ نموونه‌یی ‌و ده‌وڵه‌تییه‌كانی كردووه‌، به‌مه‌به‌ستی وه‌رگرتنی زانیاریی زیاترو پراكتیزه‌كردنی، هه‌رچه‌نده‌ وه‌ك خۆی ده‌فه‌رمووێت: «لای خۆمان ئاسته‌نگ زۆر بوون له‌ جێبه‌جێكردنی ئه‌و بیرۆكانه‌ی وه‌رم ده‌گرت‌و ده‌مویست لێره‌ پیاده‌یان بكه‌م».
مامۆستا ژیان له‌و باره‌یه‌وه‌ هه‌ندێك رێنمایی هه‌بووه‌، كه‌ ئه‌گه‌رچی خۆی سه‌رپۆسی پۆشیووه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌، به‌ڵام له‌ناو خوێندنگه‌دا نه‌یپۆشیووه‌، كه‌سێك سه‌رپۆش بیپۆێت‌و رێنمایی پۆشاكی رێك‌و پێكی مامۆستای كردووه‌ به‌مه‌به‌ستی ئه‌وه‌ی خوێندكار لێیانه‌وه‌ فێرده‌بن، ئه‌و ده‌ڵێت: «خۆم كه‌ منداڵ‌ بووم، سه‌یری مامۆستاكانمم ده‌كرد، بزانم چی له‌به‌ر ده‌كه‌ن، چونكه‌ ئه‌وكات مامۆستا نموونه‌ی خوێندكار بوو».

رێزگرتن له‌ ژینگه‌و ئاژه‌ڵان ‌و رووه‌ك
كارێكی تری گرنگی مامۆستا ژیان، ساڵانه‌ هه‌فته‌یه‌كی ته‌رخان كردووه‌ بۆ به‌زه‌یی هاتنه‌وه‌و رێزگرتن له‌ گیانداران ‌و رووه‌ك، ته‌نانه‌ت ئه‌و هه‌فته‌یه‌ شیعرو نووسینه‌كانی منداڵان له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌تانه‌ بوون، دروشمی رۆژانه‌یان و هه‌موو رۆژێك دووپات كردۆته‌وه‌ كه‌ (راستگۆیی، ده‌ستپاكی، پاك و خاوێنی) بوون.
له‌ خوێندنگه‌كه‌ی ئه‌ودا چۆن رۆژی مامۆستا هه‌بووه‌، رۆژی كارگوزاری داناوه‌و له‌و رۆژه‌دا كارگوزار كاری نه‌كردووه‌، خۆیان پۆشته‌ كردووه‌و دیارییان دابه‌شكردووه‌ به‌سه‌ریاندا .
ئاگاداری كێشه‌ی هه‌موو خوێندكارێك بووه‌، ئه‌گه‌ر نه‌یتوانیبێت له‌ خوێندنگه‌ بۆیان چاره‌سه‌ر بكات، ئه‌وا خۆی سه‌ردانی ماڵه‌كانیانی كردووه‌‌و چۆته‌ ماڵی زۆربه‌ی خوێندكاره‌كان‌و له‌وباره‌یه‌شه‌وه‌ وه‌ك خۆی ده‌گێڕێته‌وه‌ ده‌ڵێت: «چونكه‌ خۆم بێ به‌ش بووم له‌ منداڵ، هه‌موو منداڵێكم به‌ منداڵی خۆم ده‌زانی و كاتی ته‌واوی خۆمم بۆ ته‌رخان كردوون».
كارێكی تری زۆر جوانی مامۆستا ژیان ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ هه‌موو به‌یانییه‌ك له‌كاتی وه‌ستانی به‌یانیاندا، هه‌واڵی گرنگی ئه‌و رۆژه‌ له‌لایه‌ن خوێندكاره‌وه‌ وتراوه‌، به‌مه‌به‌ستی هاندانی خوێندكار بۆ گوێگرتن له‌ رادیۆ و بۆئه‌وه‌ی ئاگاداری هه‌واڵی گرنگی وڵات و جیهان بن .
بۆ هه‌موو شتێك پلانی ساڵانه‌ی هه‌بووه‌، ته‌نانه‌ت بۆ رۆژانی ئاڵاش، جارێك بۆ نموونه‌ ده‌فته‌ری پلانی رۆژی ئاڵا ده‌به‌نه‌ به‌غداو وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ی عیراق دیاریی بۆ خوێندنگه‌كه‌ ده‌نێرن و به‌نووسراویش «گشتاندنی بۆ ده‌كه‌ن».
مامۆستا ژیان ناو به‌ناو منداڵێكی ده‌كرد به‌ به‌ڕێوه‌به‌ر بۆ ئه‌وه‌ی بزانێت ئه‌ركی به‌ڕێوه‌به‌ر چییه‌و ئه‌زموونی كاره‌كه‌ بكه‌ن.
هه‌روه‌ك خۆی باسی ده‌كات كه‌ كاك رزگار شاوه‌یس هاوسه‌ری (نه‌سرین كه‌ریم) یاریده‌ده‌ری مامۆستا ژیان شیعرو شانۆی بۆ ده‌نووسین .

كاری سیاسی و رێكخراوه‌یی مامۆستا ژیان
ئه‌وكاته‌ی كه‌ له‌ په‌یمانگه‌ی هونه‌ریی ماڵ ده‌بێ، شه‌هید عه‌لی عه‌سكه‌ری به‌دوایدا ده‌نێرێت و داوای لێده‌كات خۆی كاندید بكات له‌ ناو ( یه‌كێتیی قوتابیان) بۆئه‌وه‌ی كوردێك ده‌ربچێت، ژیان خانیش خۆی كاندید ده‌كات و به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌سێكی خۆشه‌ویست و رێزدار ده‌بێت، ده‌رده‌چیێت و ده‌بێته‌ لێپرسراوی هونه‌ری ماڵ ( الفنون المنزلیه‌)‌و له‌گه‌ڵ رووناك سه‌عید چه‌له‌بی ده‌بن به‌ به‌رپرس.
جارێكی تر شه‌هید عه‌لی عه‌سكه‌ری ده‌نێرێته‌وه‌ به‌ شوێنیدا بۆئه‌وه‌ی بچێته‌ ناو كاری حزبییه‌وه‌‌و له‌ساڵی 1958 ده‌بێته‌ ئه‌ندام له‌ كه‌ركوك له‌گه‌ڵ (زیبا عه‌بدالواحید) خوشكی خالید دلێرو شه‌هید جه‌عفه‌رو هه‌مین خانی خوشكی كاك عومه‌ر ده‌بابه‌دا كاری حزبی ده‌كه‌ن و هه‌فته‌ی جارێكیش ده‌چوونه‌ باره‌گای حزبه‌وه‌، بۆئه‌وه‌ی گوێ له‌ رێنمایی بۆچوونه‌كانی شه‌هید عه‌لی و مه‌لا عه‌لی عه‌بدوڵڵا ناسراو به‌ (مه‌لاماتۆڕ) و جه‌لال عه‌بدولڕه‌حمان شوانی بگرن، كه‌ ئه‌مانه‌ سه‌ركرده‌و به‌رپرسی باڵای ئه‌وكاته‌ی پارتی دیموكراتی كوردستان بوون.

ده‌رفه‌تی ئازادیی كاركردن
دوای گه‌ڕانه‌وه‌ی بۆ سلێمانی، له‌ رێگه‌ی مامۆستا به‌هیه‌ مه‌عروف و مامۆستا ئه‌نجوم زوهدییه‌وه‌ ده‌چێته‌وه‌ ناو حزبه‌وه‌.
له‌ ماڵی عه‌بدوڵڵا زوهدییه‌وه‌، رووناك خانی كچی عه‌بدوڵڵا زوهدی باسی له‌وه‌ كردووه‌ كه‌ پێویست ده‌كات یه‌كێتیی مامۆستایان دروست بكه‌ن و ژنیش بچێته‌ ناویانه‌وه‌، به‌وه‌ش ئه‌و ده‌سته‌ ژنه‌ لێهاتووه‌ ده‌بنه‌ سه‌رقافڵه‌ی ژنه‌ یه‌كه‌مه‌كانی یه‌كێتیی مامۆستایان له‌و ژنانه‌ش (رووناك زوهدی، دره‌خشان حه‌فید، به‌هیه‌ مه‌عروف، ژیان عه‌لادین، ناهیده‌ ئه‌حمه‌د سه‌عید)، هه‌ر ناوی ئه‌وه‌نده‌یانی له‌بیرمابوو.
وه‌ك خۆی باسی ده‌كرد‌و ده‌یوت: « ئازادیی ته‌واوم هه‌بووه‌، هه‌م له‌لایه‌ن باوكمه‌وه‌‌و هه‌میش له‌لایه‌ن هاوسه‌ره‌كه‌مه‌وه‌‌و هه‌میش خۆم حه‌زم له‌و كارانه‌ بووه‌ كه‌ كردوومه‌، بۆیه‌ توانیومه‌ سه‌ركه‌وتووبم و كاربكه‌م .
به‌گشتی مامۆستا ژیان نموونه‌ی مامۆستا‌و ژنی پێشكه‌وتنخوازی میلله‌تی ئێمه‌یه‌ كه‌ نموونه‌یان كه‌مه‌‌و به‌نووسینه‌وه‌ی مێژوویان، هه‌م وه‌فاداری ده‌نوێنین ‌و هه‌میش گرنگه‌ سوود له‌ توانا‌و تێڕوانینه‌كانیان ببینین بۆ داهاتوومان.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

خانم شێخ محەمەد شێخ مەحمود زوهدی

 چەند ژنە کەسایەتییەکی ناسراو لە مێژووی کورددا هەن کە لەبواری ...