گەرووی هورمز کاری فشاری تاران بۆ سەر ئەمریکا – knwe.org
سەرەکی » راپۆرت » ئامادەکردنی:بورهان ئەمین » گەرووی هورمز کاری فشاری تاران بۆ سەر ئەمریکا

گەرووی هورمز کاری فشاری تاران بۆ سەر ئەمریکا

لە کاردانەوەی ئابڵوقە و سزاکانی ئەمریکا بۆسەر ئێران لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا، «حەسەن ڕۆحانی» سەرۆك كۆماری ئێران هەڕەشەی داخستنی گەرووی هورمزی كرد لە بەردەم هەناردەكردنی نەوتی ناوچەکە و بەتایبەتیش کەنداو بۆ دەرەوە، ئەو شوێنە یەكێكە لە گرنگترین ڕێڕەوە ئاوییەكانی جیهان و گرنگی ستراتیژی و ئابووری و بازرگانی گەورەی بۆ وڵاتانی ناوچەكە هەیە. هەروەها شادەمارێكی سەرەكی هەناردەكردنی نەوتە لەسەرتاسەری جیهان و نزیکەی ٤٠٪ ی نەوتی هەموو جیهان بەوێدا تیپەڕ دەبێ، لەئێستاشدا بووەتە مانشێتی سەرەکی گرژییەكانی نێوان تاران واشنتۆن.

تاکە دەروازەیە بۆ عیراق
ئەو گەرووە دەکەوێتە کەنداوی فارسی و خاڵی لێکجیاکەرەوەی ئاوی کەنداو لەلایەک و ئاوی کەنداوی عومان و دەریای عەرەب و ئۆقیانوسی هیندی لەلایەکی ترەوە ، تاکە دەروازەی ئاویشە بۆ هەریەک لە عیراق و بەحرێن و قەتەر، ئەو گەرووە لە دوو بەش پێکدێت: هی سەرەوەی لەدەست ئێراندایە و بەشی باشوریشی لەژێر كۆنتڕۆڵی شانشینی عوماندایە، بە پێی یاسا نێودەوڵەتیەکان و ڕێککەوتنامەی ساڵی ١٩٨٢ ی تایبەت بەدەریاوانی ، کەشتی هەموو وڵاتان بۆیان هەیە بەوێدا ڕەت بن بە مەرجێک هەڕەشە نەبن بۆسەر خاوەندارێتی ئەو شوێنە.

ڕۆژانە دەیان کەشتی پێدا تیپەڕ دەبێت
چەند دورگەیەکی بچوک و چۆڵەوانی دەکەونە سنورەکەیەوە، پانی لا گەورەکەی ٥٠ کیۆمەتر دوجا دەبێ و تەسکایەکەشی ٣٤ کیلۆمەتر دوجایە قوڵاییەکەشی ٦٠ مەتر دەبێت، بەرگەی ئەوە دەگرێت ڕۆژانە ٢٠ تا ٣٠ کەشتی بارهەڵگری گەورەی پێدا ڕەت بێت، دوورگە کێشە لەسەرەکانی نێوان ئێران و ئیماراتیش دەکەونە سنوری ئەو دەروازە ئاوییە گرنگەوە.

هەمیشە چاوی تەماحکاری لەسەر بووە
شوێنەکە پێی دەڵێن (دوورگەی هورمز) و گەرووەکە دەكەوێتە دەروازەكەی ، بە هۆی شوێنە ستراتیژی و گرنگەکەی هەمیشە ململانێی لەسەر ئەو شوێنە هەبووە، لە سەدەی شانزەدا، یەكێك لە شانشینەکانی ژێر دەسەڵاتی خێزانێكی عەرەبی بوو لە عومان، داگیریان کردووە، ئەمجارە لەسەدەی پانزەهەم پرتوگالییەكان داگیریان کردوە، لە سەدەی شانزەش بەریتانیەکان و فارسەكان توانیان ئەو شوێنە ئازاد بکەنەوە و پرتوگالییەكانی لێ دەربکەن، لەو كاتەوە تائێستا، لەژێر کۆنترۆڵی ئێراندایە و چەند جارێک ئێران ویستویەتی لەڕێی نەتەوە یەکگرتوەکانەوە هەمووی واتە باکوورو باشووری بخاتە ژێر ڕکێفی خۆیەوەو کۆنترۆڵی تەواوی بکات، بەڵام داواکانی ڕەت کراوەتەوە تاوەکو لەساڵی ١٩٨٢ ڕێککەوتننامەی نێودەوڵەتی لەسەر کراوە.

دەریایەک نەوتی لێوە دەڕوات
ئێران و كوەیت و قەتەر ، تەواوی نەوتەكەیان لە گەرووی هورمزەوە هەناردە دەكەن، هەروەها سعودیە ٨٨٪ ، عیراق ٩٨٪ ، ئیمارات ٩٩٪ی نەوتەكەیان لە ڕێگەی گەرووی هورمزەوە هەناردە دەكەن، گەورەترین کڕیاری نەوتی ئەو ڕێگایەش وڵاتی ژاپۆنە، لەساڵی ١٩٨٦ ەوە ناوە ناوە ئێران ئەو شوێنە وەک کارتێکی فشار لە دژی نەیارانی بەتایبەتیش ئەمریکا و ئیسرائیل بەکار دێنێ و کێشەکانی پێ قووڵ دەکاتەوە، بەڵام تائێستا بە پراکتیکی هیچی نەکردوەو تەنها لە چوارچێوەی پڕوپاگەندەو بەرگری لەخۆکردن ماونەتەوە.

داخستنی کارەساتە
چاودێران دەڵێن ئەگەر ئێران ئەو هەنگاوە بنێ و ئەو دەروازە گرنگ و بازرگانیە گرنگەی جیهانیە دابخات، ئەوا نرخی نەوت زۆر بەرز دەبێتەوە و زیانێکی گەورە جگە لە خۆی، لە وڵاتانی تریش دەدات، هەروەها داخستنی ئەو شوێنە ڕاگەیاندنی شەڕ دەبێت لەگەڵ هەرەیەک لە کڕیار و هاوردە گەورەکانی نەوت « ئەمریکا و ئەوروپاو چین» بۆیە وایدەبینن کە ئەو ڕاگەیاندنانە لە هەڕەشەوگوڕەشە زیاتر هیچی تر نییە و لەوانە نییە ڕووبدات.

سەرچاوە : Sputnic Arabic ،BBC ،RT

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

ترەمپ،مێرکل بە داردەستی روسیا تۆمەتبار دەکات

*دەشڵێت، کورد میلەتێکی مەزنە دۆناڵد ترەمپی سەرۆكی ئەمەریكا بەر لە ...