سەرەکی » دۆسێ » راپۆرتی نێودەوڵەتی ئازادییە ئاینییەكان لە عیراق بۆ ساڵی 2017

وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا بڵاویكردۆتەوە

راپۆرتی نێودەوڵەتی ئازادییە ئاینییەكان لە عیراق بۆ ساڵی 2017

وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا لە راپۆرتی خۆیدا بۆ ساڵی 2017 سەبارەت بە ئازادییە ئاینییەكان لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست، جەخت لەسەر گرنگی ئەو سێكتەرە دەكاتەوە لە عیراق ، بەو پێیەی عیراق وڵاتێكی فرە ئایین و كلتورە و كۆمەڵگەی عیراقییش بەراورد بە كۆمەڵگەكانی تری ناوچەكە، مۆزایكێكی جیاوازیی هەیە، بۆیە لەو راپۆرتەدا بەشێوەیەكی ورد باس لە رەوشی ئازادییە ئاینییەكان كراوە لە عیراق، كە ئەمەی خوارەوە پوختەیەك لەو باسە دەگەیەنێت كە وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا، بە گرنگییەكی زۆرەوە، هەڵسەنگاندنی بۆ دەكات.

رەشی ئازادییە ئاینییەكان لە عیراق
دەستور ئیسلام وەك ئاینی فەرمیی دەچەسپێنێت و دەڵێت نابێت هیچ یاسایەك دابنرێت لەگەڵ «حوكمە جێگیرەكانی ئیسلام ناتەبا بێت.» دەستور زامنی ئازادیی باوەڕی ئاینیی و پەیڕەوكردن دەكات بۆ موسوڵمان، مەسیحی، ئێزیدی و سابیئەی-مەندائی، بەڵام بۆ پەیڕەوانی ئایینەكانی تر یان بێبڕواكان نا. یاسا پەیڕەوكردنی ئاینی بەهائی و مەزهەبی وەهابی لە ئیسلامی سوننە قەدەغە دەكات. دەستور ئازادیی دەدات لە سەپاندنی ئایین و داوا دەكات حكومەت پیرۆزی شوێنە ئاینییەكان بپارێزێت. راپۆرتی بەردەوام هەبوون لەسەر هێزەكانی ئاسایشی عێراق و میلیشیا شیعەكان، كە دەستگیركراوانی داعش و هاوكارەكانیان كوشتوە، كە مەزەندە دەكرێت هەموویان سوننە بوون. رێكخراوە ناحكومییەكان دەڵێن كە حكومەت بەردەوامە لە بەكارهێنانی یاسای دژەتیرۆر وەك بیانویەك بۆ دەستگیركردنی كەسەكان بەبێ دەستگەیشتنی شیاو بە پرۆسەی دروستی دادوەری. رابەرە كۆمەڵایەتییەكان بەردەوام دەڵێن كە گۆڕینی ئایین بەزۆر ئەنجامی دیفاكتۆی یاسای كارتی نیشتیمانییە كە فەرمان دەكات منداڵان كە یەكێك لە باوانیان موسوڵمانە، تەنانەت ئەگەر لە ئەنجامی لاقەكردنیش لەدایكبوو، پێویستە وەك موسوڵمان تۆمار بكرێن. ئەوانەی بوون بە مەسیحی دەڵێن كە ناچاركراون منداڵەكانیان وەك مسوڵمان تۆماربكەن یان بەبێ بەڵگەنامە بمێننەوە، كە كاریگەری دەبێت لەسەر مافیان بۆ كۆمەكەكانی حكومەت. هەندێك لە سەركردەكانی ئێزیدی، مەسیحی و رێكخراوە ناحكومییەكان راپۆرتیانداوە لەسەر گێچەڵ و پێشێلكاری لەلایەن هێزەكانی پێشمەرگە و ئاسایشی حكومەتی هەرێمی كوردستانەوە، وەك سەپاندنی مەرجی مۆڵەتی ئاسایش، كە بۆتە هۆی ئاستەنگ كردنی جوڵەی ئێزیدییەكان لەنێوان پارێزگای دهۆك و ناوچەی شەنگال. مەسیحییەكان راپۆرتیانداوە لەسەر گێچەڵ و پێشێلكاری لە چەندین خاڵی پشكنینی یەكەكانی هێزەكانی حەشدی شەعبی، كە ئاستەنگی دروستكردوە بۆ جوڵەیان لەنێوان چەند شارێكی مەسیحی لە دەشتی نەینەوا. مەسیحی و ئێزیدیەكانی شارەكانی ژێر كۆنترۆڵی حەشدی شەعبی راپۆریانداوە لەسەر گێچەڵكردن بە ئافرەتانی مەسیحی لەلایەن ئەندامانی هێزەكانی حەشدی شەعبییەوە. هاوكات دەڵێن كە حكومەتی ناوەند لە بەغداد رێخۆش دەكات بۆ گۆڕینی دیمۆگرافی لەڕێگەی بەخشینی زەوی و خانوو بە شیعەكان تا بچنە ئەو ناوچانەی هەمیشە ناوچەی مەسیحی بوون. راگەیاندن و بەرپرسانی حكومەت بەردەوام بوون لە بانگەشەی ئەوەی كە پێشمەرگە و هێزەكانی حەشدی شەعبی رێگربوون لە گەڕانەوەی ئاوارەكانی عەرەبی سوننە، ئێزیدی، توركمان و ئەوانی تر بۆ ماڵەكانیان لە هەندێك لەو ناوچانەی كە لە داعش ئازادكراون. نوێنەرانی كەمایەتییە ئاینییەكان دەڵێن كە حكومەتی ناوەندی بەگشتی دەستوەردانی نەكردوە لە پەیڕەوكردنی ئایینی بەڵام رووبەڕووی گێچەڵ و بەربەست بوونەوەتەوە لە لایەن دەسەڵاتدارانی خۆجێی هەندێك لە ناوچەكان، بەتایبەتی لە دەرەوەی هەرێمی كوردستانی عێراق.
لەماوەی ساڵدا حكومەت چەندین شەڕی ئەنجامداوە بۆ كۆنترۆڵكردنەوەی خاكێكی زۆر كە پێشتر كەوتبوونە دەست داعش. لە 9 كانونی یەكەم، سەرۆك وەزیران حەیدەر عەبادی رایگەیاند، پاش زیاتر لە سێ ساڵ لە پێكدادان، هەموو ناوچەكان لە داعش ئازادكراون. تا كانونی یەكەم زیاتر لە 3،000 ئێزیدی دەستبەسەركراو لەلایەن داعشەوە هێشتا بێسەروشوێنن. داعش بەردەوام بوو لە هەڵمەتی توندوتیژی لەدژی ئەندامانی هەموو ئاینەكان، بەتایبەتی ئەوانەی سوننە نین. لەو ناوچانەی هێشتا لەژێر كۆنترۆڵیدابوون، داعش هەستاوە بە كوشتنی تاكەكەسیی و بەكۆمەڵ، لاقەكردن، رفاندن، دەستبەسەركردنی هەڕەمەكیی و رفاندنی بەكۆمەڵ، ئەشكەنجە، رفاندن و بەزۆ گۆڕینی ئاینی منداڵانی نێرینەی ناموسوڵمان، هەروەها بەكۆیلەكردن و بازرگانیكردنی سێكسی بە ژنان و كچانی كەمایەتییە ئاینییەكان. هاوكات داعش بەردەوام بووە لە ئەنجامدانی گێچەڵ، تەنگپێهەڵچنین، تاڵانكردن، و وێرانكردنی موڵكی تایبەت و شوێنە ئاینییەكان. لەو ناوچانەی كە چیتر لەژێر كۆنترۆڵی راستەوخۆی داعشدا نەماون، كردەی خۆكوژی و تەقاندنەوەی ئۆتۆمبیلی ئەنجامداوە لەدژی هەموو پێكهاتەكانی كۆمەڵگە، بەتایبەتی شیعەكان كە داعش بە كافریان دەزانێت. لە 30 مایس، تەقینەوەیەكی رێكخراو لەڕێگەی ئۆتۆمبیلی فرۆشتنی ساردەمەنییەوە لە كەڕادە، كە گەڕەكێكی زۆرینە شیعەیە لە بەغداد، بووە هۆی كوژرانی زیاتر لە 22 كەس و برینداربوونی زیاتر لە 30 كەس. چەند كاتژمێرێك دواتر داعش دووبارە پەلامارێكی تری ئەنجامدا، لەڕێگەی تەقاندنەوەی بۆمبێكەوە لە دەرەوەی زیندانێكی حكومیی لە كەڕادە، كە بووە هۆی كوژرانی 14 كەس و برینداربوونی 34 كەس. داعش پەلاماری گەشتیارانی ئاینیی و مەزارە ئاینییەكانی داوە، لەوانە تەقینەوەیەك لە ناسرییە لە 14 ئەیلول كە بووە هۆی كوژرانی بەلای كەمەوە 80 كەس. نێردەی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ هاوكاری عێراق (یونامی UNAMI) راپۆرتیداوە كە لە 1 كانونی دووەم تا 30 حوزەیران، 5،706 قوربانی مەدەنیی هەبوون بەهۆی پەلامارەكانی داعش، لەوانە 2،429 كوژراو و 3.277 بریندار.

ئاسایش و كردەوە توندوتیژییەكان
بەپێی راگەیاندنەكان و رێكخراوەكانی مافی مرۆڤ، ئەگەرچی دۆخی ئاسایش لە چەندین بەشی وڵات تاڕادەیەك باشتربووە لە 2016، بەڵام هێشتا توندوتیژی كۆمەڵایەتی هەیە، كە زیاتر لەلایەن گروپە مەزهەبییە چەكدارەكانەوە ئەنجام دەدرێن. گروپە چەكدارەكان بەردەوام بوون لە بەئامانجكردنی سوننەكان بۆ كوشتن بەشێوەی رەمیكردن و وێرانكردنی خانوو و شوێنە بازرگانییەكان. كەمایەتییە ناموسوڵمانەكان راپۆریانداوە لەسەر هەڕەشە، فشار و گێچەڵ لەلایەن هەندێك گروپەوە كە هەوڵ دەدەن ناچاریان بكەن پەیڕەوی دابونەریتە ئیسلامییەكان بن. لە تشرینی دووەم پیاوانی مەسیحی لە دەشتی نەینەوا شەڕیان بوو لەگەڵ شەبەكەكان كە گێچەڵی سێكسییان بە كۆمەڵێك قوتابی مەسیحی كردبوو كە تەنورە و عەزییان لەبەردابوو. لە چەندین ناوچە جگە لە هەرێمی كوردستانی عێراق، گروپی كەمایەتییەكانی سەربە هەر ئاینێك دەڵێن كە بەردەوام رووبەڕووی توندوتیژی و گێچەڵ دەبنەوە لەلایەن گروپی زۆرینەوە لە ناوچەكە. ئاوارە مەسیحی و ئێزیدییەكان باس لە كێشەكانی ئاسایش دەكەن وەك نیگەرانی سەرەكییان، لەگەڵ نەبوونی فەرماندەیی ناوەندیی لە دەشتی نەینەوا. هەندێك لە كۆمەڵگە ئێزیدی و مەسیحییەكان میلیشیای خۆیان پێكهێناوە بۆ پاراستنی كۆمەڵگەكانیان، بە ئاماژەدان بەوەی كە دەبێت رۆڵیان هەبێت لە دابینكردنی ئاسایشی خۆیان. لە تەموز چەكدارانی نەناسراو بە تەقەكردن دوو ئێزیدیان كوشت لە دوكانەكانیان بۆ فرۆشتنی ئەلكهول لەبەغداد. لە 24 كانونی یەكەم، شاری موسڵ یەكەم ئاهەنگی لەدایكبوونی مەسیح (كریسماس)ی ئەنجامدا پاش ئەوەی داعش لە ساڵی رابوردودا چەندین ناوچەی شارەكەی وێرانكرد. كەنیسەی كاسۆلیكی قەشە پۆڵ، تاكە كەنیسە كە لە شارەكەدا ماوە، نوێژی تێداكرا و هێزەكانی ئاسایشی عێراق دەیانپاراستن. لە كانونی یەكەم كەنیسەی كاسۆلیكی قەشە گۆرگیس، كە پێشتر لەلایەن داعشەوە وێرانكرا بوو، جارێكی تر كرایەوە لە شاری تەلسقۆف لە دەشتی نەینەوا.

دیمۆگرافیای ئاینیی
بەپێی خەمڵاندنەكانی حكومەتی وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا ژمارەی دانیشتوان 39 ملیۆن (خەمڵاندنی تەموز 2017). بەپێی ئامارەكانی 2010ی حكومەت، كە تازەترین ئاماری بەردەستە، 97 لەسەدی دانیشتوان موسوڵمانن. موسوڵمانی شیعە، پێكهێنەری 55 تا 60 لەسەدی دانیشتوانن، كە زۆرینەیان عەرەبن، بەڵام هاوكات توركمانی شیعە، كوردی فەیلی (شیعە)، و هیتریش هەن. موسوڵمانی سوننە نزیكەی 40 لەسەدی دانیشتوان پێكدەهێنن. لەناو سوننەكاندا، كوردی سوننە 15 لەسەدن، عەرەبی سوننە 24 لەسەد و توركمانی سوننە 1 لەسەد دەبن. ئەگەرچی زۆرینەی شیعەكان لە باشور و رۆژهەڵاتی وڵاتن، لە بەغدادیش زۆرینەن و لە زۆربەی ناوچەكانی وڵات كۆمەڵگەیان هەیە. سوننە زۆرینەن لە رۆژئاوا، ناوەڕاست و باكوری وڵات.
بەپێی خەمڵاندنی سەركردە مەسیحییەكان كەمتر لە 250،000 مەسیحی لە وڵات ماون، لەكاتێكدا كە زۆرینەی دانیشتوانی مەسیحی – نزیكەی 200،000 كەس – لە دەشتی نەینەوا و هەرێمی كوردستانی عێراق دەژین. لەماوەی 15 ساڵی رابوردودا دانیشتوانی مەسیحی كەمبۆتەوە بە بەراورد بە خەمڵانی پێش 2002 كە لەنێوان 800،000 تا 1.4 ملیۆن كەسدا بوو. نزیكەی 67 لەسەتی مەسیحییەكان كلدانی كاسۆلیكن (لقێكی رۆژهەڵاتی كەنیسەی كاسۆلیكی رۆمان)، هەروەها نزیكەی 20 لەسەت ئەندامی كەنسیەی ئاشوری رۆژهەڵاتن. ئەوانی تر بریتین لە سریانی ئۆرسۆدۆكس، سریانی كاسۆلیك، ئەرمەنی كاسۆلیك، ئەرمەنی ئۆرسۆدۆكس، ئەنگلیكان و پرۆتستانت. نزیكەی 3،000 مەسیحی ئیڤانجەلیك هەن لە هەرێمی كوردستانی عێراق.
سەركردە ئێزیدییەكان راپۆرتیاندوە كە نزیكەی 600،000 – 700،000 ئێزیدی لە باكوری وڵات دەژین، زیاتر لە 350،000 كەس هێشتا لە كەمپەكانی هەرێمی كوردستانی عێراق دەژین. خەمڵاندنەكان بۆ قەبارەی كۆمەڵگەی سابیئەی-مەندائی جیاوازن. بەپێی سەركردەكانی سابیئەی-مەندائی، 10،000 كەس لە وڵات ماون، زۆرینە لە باشور و هەندێك گروپی بچووك لە هەرێمی كوردستانی عێراق و بەغداد. سەركردەكانی بەهائی راپۆرتیاندوە كە كەمتر لە 2،000 ئەندامیان ماوە، كە لەسەرانسەری وڵات بەشێوەی گروپی بچوك بڵاوبوونەتەوە. شەبەك نزیكەی 350.000 – 400.000 كەس دەبن، دوو لە سێ تا سێ لە چوار لەمانە شیعەن و ئەوانی تر سوننەن؛ زۆرینەیان لە نەینەوا دەژین. سەركردەكانی ئەرمەن دەڵین كە دانیشتوانی ئەرمەن نزیكەی 7،000 كەس دەبن. بەپێی چالاكوانانی كاكەییەكان (كە هاوكات ناسراون بە یارسان)، كۆمەڵگەكەیان 120،000 – 150،000 ئەندامی هەیە، زۆرینە لە دەشتی نەینەوا دەژین؛ ئەوانی تر لە گوندەكانی باشوری كەركوك، هەروەها لە دیالە، هەولێر و كەربەلا دەژین. نوێنەری جوەكان لە وەزارەتی ئەوقاف و كاروباری ئاینیی حكومەتی هەرێمی كوردستان دەڵێت نزیكەی 430 خێزانی جو لە هەرێمی كوردستانی عێراق دەژین. بەپێی سەركردەیەكی كۆمەڵگەی جوەكانی بەغداد، كۆمەڵگەی خۆجێی جوەكان نۆ ئەندامی پێگەیشتووی هەیە.

رێزگرتنی حكومەت لە ئازادیی ئاینیی
بەپێی دەستور، ئیسلام ئاینی فەرمی دەوڵەتە، هەروەها «سەچاوەیەكی سەرەكیی» یاسادانانە. دەستور دەڵێت نابێت هیچ یاسایەك دەربكرێت كە ناتەبا بێت لەگەڵ «حوكمە جێگیرەكانی ئیسلام»، بەڵام هاوكات دەڵێت نابێت هیچ یاسایەك دەربكرێت كە ناتەبابێت لەگەڵ پرنسیپەكانی دیموكراسی یان ئەو ماف و ئازادییە بنەڕەتیانەی لە دەستوردا هاتوون.
دەستور «شوناسی ئیسلامیی» خەڵكی عێراق دەپارێزێت، ئەگەرچی بەدیاریكراوی ئاماژە نادات بە ئیسلامی سوننە یان شیعە. هاوكات دەستور زامنی ئازادیی باوەڕ و پەیڕەوكردنی ئاینیی دەكات بۆ مەسیحییەكان، ئیزیدییەكان و سابیئەی-مەندائی، بەڵام بە ئاشكرا پەیڕەوانی ئاینەكانی تر یان بێبڕواكان ناپارێزێت. بەپێی یاسای سزادان، جووەكان رێگەپێدراو نین لە دامەزراوەكانی دەوڵەت كاربكەن یان بچنە رێزەكانی سوپاوە. یاسا پەیڕەوكردنی ئاینی بەهائی و مەزهەبی وەهابی لەناو ئیسلامی سوننەدا قەدەغە دەكات.
دەستور دەڵێت كە تاكەكەس مافی ئازادیی بیركردنەوە، ویژدان و باوەڕی هەیە. پەیڕەوانی هەموو ئاینەكان ئازادن لە پەیڕەوكردنی سرووتە ئاینییەكانیان و بەڕێوەبردنی دامەزراوەكانی ئەوقاف و كاروباری ئاینیی خۆیان. دەستور زامنی ئازادیی دەكات لە زۆرداری ئاینیی و دەڵێت كە هەموو هاوڵاتیان یەكسانن لەبەردەمی یاسادا بەبێ رەچاوكردنی ئاین، مەزهەب یان باوەڕ.
لە دەرەوەی هەرێمی كوردستانی عێراق، یاسا هیچ میكانیزمێكی دانەناوە بۆ ئاینە تازەكان تا ددانپێدانانی یاسایی بەدەستبهێنن. یاسا سزای 10 ساڵ زیندانیكردنی داناوە بۆ هەر كەسێك كە پەیڕەوی ئاینی بەهائی بكات. بۆ گروپە ئاینییەكانی تر جگە لە بەهائی – بۆ نموونە، موسوڵمانی وەهابی، زەردەشتی و كاكەیی (یارسان) – یاسا سزای دیاری نەكردوە بۆ پەیڕەوكردن؛ بەڵام گرێبەستی واژۆكراو لەلایەن دامەزراوەكانی گروپە ئاینییە ددانپێدانەنراوەكان یاسایی نییە و وەك بەڵگە قبوڵ ناكرێت لە دادگا.
لە هەرێمی كوردستانی عێراق، گروپە ئاینییەكان ددانپێدانان بەدەستدەهێنن لەڕێگەی تۆماركردن لە وەزارەتی ئەوقاف و كاروباری ئاینیی. بۆ تۆماركردن، گروپەكە پێویستە بەلای كەمەوە 150 پەیڕەوی هەبێت، بەڵگەنامە دابین بكات لەسەر سەرچاوەكانی كۆمەكی دارایی و نیشانی بدات كە دژەئیسلام نییە. هەشت ئاین لای وەزارەتی ئەوقاف و كاروباری ئاینیی تۆماركراون: ئیسلام، مەسیحی، ئێزیدی، جو، بەهائی، سابیئەی-مەندائی، زەرەشتی و كاكەیی.
سەرەڕای مەزهەبەكانی مەسیحی كە لەلایەن حكومەتەوە ددانیان پێدانراوە، حكومەتی هەرێمی كوردستان نۆ كەنیسەی پرۆتستانتی ئیڤانجەلیكی تۆماركردوە: كەنیسەی راسۆلیا، كەنیسەی باپتیست، كەنیسەی كورد-زەمان، كەنیسەی یەكگرتووی ئیڤانجەلەیك، كەنیسەی موشیكای ئیڤانجەلیك، كەنیسەی ئاشتی ئیڤانجەلیك، كەنیسەی نێودەوڵەتی، كەنیسەی ئەلنەهزە و كەنیسەی ئازادی ئیڤانجەلیك.
لە هەرێمی كوردستانی عێراق، گروپە مەسیحییەكان دەتوانن بەجودا تۆماربكرێن لای ئەنجومەنی رابەرانی كەنیسەی مەسیحی عێراقی، كە گروپێكی سەربەخۆیە و لەلایەن رابەرانی كەنیسەوە پێكهێنراوە، پێكدێت لە نوێنەرایەتی كەنیسەكانی مەسیحی، لەناویاندا شەش كەنسیەی پرۆتستانتی ئیڤانجەلیك. تۆماركردن لای ئەنجومەنی رابەرانی كەنیسەی مەسیحییەكانی عێراق رێخۆش دەكات بۆ كەنیسەكانی مەسیحی دەستیان بگات بە وەزارەتی ئەوقاف و كاروباری ئاینیی حكومەتی هەرێمی كوردستان و دیوانی وەقفی مەسیحی حكومەتی هەرێمی كوردستان.
وەزارەتی ئەوقاف و كاروباری ئاینیی حكومەتی هەرێمی كوردستان ئەو وەقفانە بەڕێوەدەبات كە موچەی پیاوانی ئاینی دەدەن و كۆمەكی دارایی دروستكردن و راگرتنی شوێنە ئاینییەكان دەكەن بۆ موسوڵمانی سوننە، مەسیحی و ئێزیدیەكان.
لە كۆی 329 كورسی ئەنجومەنی نوێنەرانی نیشتیمانی، یاسا نۆ كورسی وەك كۆتا دابینكردوە بۆ ئەندامانی كۆمەڵگەكانی كەمایەتییەكان: پێنج بۆ كانیدە مەسیحییەكانی بەغداد، نەینەوا، كەركوك، هەولێر و دهۆك؛ یەك بۆ ئێزیدییەكان؛ یەك بۆ سابیئەی-مەندائی؛ یەك بۆ شەبەك؛ و یەك بۆ كوردانی فەیلی لە واست. پەرلەمانی كوردستانی عێراق 11 كورسی كۆتای تەرخانكردوە بۆ كەمایەتییەكان: پێنج بۆ مەسیحی، پێنج بۆ توركمان، و یەك كورسی بۆ ئەرمەن.
پەروەردەی ئسلامیی، لەوانە خوێندنی قورئان، زۆرەملێیە لە قوتابخانە سەرەتایی و ناوەندییەكان، جگە لە هەرێمی كوردستان. قوتابیانی ناموسوڵمان دەتوانن بەشداری لەم وانانەدا نەكەن. حكومەت خوێندنی ئاینیی مەسیحی لە قوتابخانە گشتییەكان دابین دەكات لە هەندێك لەو ناوچانەی كە زۆرینەی دانیشتوانی مەسیحین، هەروەها بەڕێوەبەرایەتی پرۆگرامی خوێندن (منهج)ی سریانی هەیە لە وەزارەتی پەروەردە.

هەڵوێست و كارەكانی حكومەت
راپۆرتی بەردەوام هەبوون لەسەر هێزەكانی ئاسایشی عێراق و میلیشیا شیعەكان كە هەستاون بە كوشتنی دەستگیركراوەكانی داعش و ئەوانەی تۆمەتباركراون بە هاوكاری كردنیان. رێكخراوە ناحكومییەكان دەڵێن كە حكومەت بەردەوامە لە بەكارهێنانی یاسای دژەتیرۆر وەك بیانویەك بۆ دەستگیركردنی كەسەكان بەبێ دەستگەیشتنی شیاو بە پرۆسەی دروستی دادوەری. گروپە نێودەوڵەتییەكانی مافی مرۆڤ دەڵێن كە حكومەت هێشتا نەیتوانیوە لێكۆڵینەوە و دادگایی تاوانە ئیتنی و مەزهەبییەكان بكات، لەناویاندا ئەوانەی لەلایەن گروپە چەكدارەكانەوە ئەنجامدراون لە ناوچە ئازادكراوەكان لە داعش. عەرەبە سوننەكان بەردەوام راپۆرت دەدەن لەسەر ئەوەی هەندێك لە بەرپرسانی حكومەت شوناسی مەزهەبی بەكاردەهێنن بۆ دەستگیركردن و زیندانیكردن و ئایین وەك فاكتەری بڕیاردەر بەكاردەهێنن لە بڕیاردان لەسەر دامەزراندن. هەندێك لە سەركردەكانی ئێزیدی، مەسیحی و رێكخراوە ناحكومییەكان راپۆرتیانداوە لەسەر گێچەڵ و پێشێلكاری لەلایەن هێزەكانی پێشمەرگە و ئاسایشی حكومەتی هەرێمی كوردستانەوە، وەك سەپاندنی مەرجی مۆڵەتی ئاسایش، كە بۆتە هۆی ئاستەنگ كردنی جوڵەی ئێزیدییەكان لەنێوان پارێزگای دهۆك و ناوچەی شەنگال، ئەمەش بۆتە بەربەستێكی ئەمری واقیع (دیفاكتۆ). مەسیحییەكان راپۆرتیانداوە لەسەر گێچەڵ و پێشێلكاری لە چەندین خاڵی پشكنینی یەكەكانی هێزەكانی حەشدی شەعبی و پێشمەرگە كە ئاستەنگی دروستكردوە بۆ جوڵەیان لەنێوان چەند شارێكی مەسیحی لە دەشتی نەینەوا. راگەیاندن و بەرپرسانی حكومەت بەردەوام بوون لە بانگەشەی ئەوەی كە پێشمەرگە و هێزەكانی حەشدی شەعبی رێگربوون لە گەڕانەوەی ئاوارەكانی عەرەبی سوننە، ئێزیدی، توركمان و ئەوانی تر بۆ ماڵەكانیان لە هەندێك لەو ناوچانەی كە لە داعش ئازادكراون. رابەرانی كۆمەڵگەكان بەردەوام دەڵێن كە بەزۆر گۆڕینی ئاین ئەنجامی دیفاكتۆی یاسای كارتی ناسنامەی نیشتیمانییە، كە مەرجی داناوە بۆ بە موسوڵمان تۆماركردنی ئەو منداڵانەی یەكێك لە باوانیان موسوڵمانە.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

دەستپێكردنەوەی هەڵمەتەكانی (هەسەدە) لە دژی داعش

دوای دە رۆژ لە راوەستانیان وەك وەڵامی بۆردومانەكانی توركیا بۆ ...