ئازادییە ئاینییەكان لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست – knwe.org
سەرەکی » دۆسێ » ئازادییە ئاینییەكان لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست

لە روانگەی ئەمریكاوە

ئازادییە ئاینییەكان لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست

وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا لە مانگی ئایاری رابردوو، راپۆرتی ساڵانەی خۆی لەبارەی ئازادییە ئاینییەكان لە جیهان بڵاوكردەوە.
بڵاوكردنەوەی ئەو راپۆرتە هاوكات بوو لەگەڵ یادی 70 ساڵەی جاڕنامەی گەردوونی مافەكانی مرۆڤ لەلایەن نەتەوە یەكگرتووەكان. مایك پۆمپیو وەزیری دەرەوەی ئەمریكا لە پرێس كۆنفرانسێكدا رایگەیاندبوو»ئازادییە ئاینییەكان مافێكی جیهانی مرۆڤە و ولایەتە یەكگرتووەكانیش وەك تەماشاكەر راناوەستێت و پشتیوانی لە هەموو ئەو تاكانە دەكات كە خواستی ئازادییان هەیە».
راپۆرتەكەی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا پشتی بەو زانیارییە سەرەتاییانە بەستووە كە باڵێوزخانەكانی ئەمریكا لە ناوچە جیاجیاكانی جیهان و لەڕێی حكومەتە خۆجێییەكان و گروپە ئاینییەكان و رێكخراوە ناحكومییەكان و رۆژنامەوانان و چاودێرانی مافەكانی مرۆڤ و ئەكادیمیستەكان و ئەوانی ترەوە، دەستبەری كردوون.
ئەمەش هەندێك لەو زانیاریانەیە كە لە راپۆرتەكەدا هاتوون، سەبارەت بە ئازادییە ئاینییەكان لە وڵاتانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و باكووری ئەفریقا:

سعودیە
جگە لەوانەی مسوڵمانن، حكومەت بەردەوام رێگری لە ئاینییەكانی تر دەگرێت و ناهێڵێت رێوڕەسمی ئاینی خۆیان ئەنجام بدەن. راپۆرتەكە لەڕێی سەرچاوەكانی لە كۆمەڵی مەدەنی و راپۆرتی میدیاكان، باس لەوە دەكات كە زۆرێك لەوانەی مسوڵمان نین و بیانین و ئەو سعودیانەی رێوڕەسمە ئاینییەكانیان جیاوازیی هەیە لەگەڵ رێوڕەسمە رەسمییەكانی وڵاتەكە، ناچار دەبن بەدوور لە چاوی دەسەڵاتداران پەرستن بكەن و بەردەوام دووچاری جیاكاریی و دەستبەسەركردن و بگرە راگواستن دەبنەوە بۆ ئەوانەی خەڵكی وڵاتەكە نین.
تائێستاش سعودیە رێگە نادات جگە لە مزگەوتەكان، هیچ پەرستگایەكی تر لە وڵاتەكەدا دروست بكرێت.

بەحرەین
حكومەت بەردەوامە لەسەر بانگكردن و دەستبەسەركردن و دەستگیركردنی پیاوە ئانییەكانی شیعە و تاكەكان و سیاسەتوانە نەیارەكان. راپۆرتەكە ئاماژەی بە كەیسی شێخ عیسا قاسم كردووە كە دەركەوتووترین سەركردەی شیعەیە لە شانشینی بەحرەینی، لە زاری شیعەكانی بەحرەینیشەوە بڵاویكردۆتەوە كە جیاكارییەكی بەردەوام هەیە لە دژییان لەكاتی دامەزراندن لە دەزگا حكومییەكان و بە تایبەت بە كەرتەكانی فێركاریی و دادوەریی.
راپۆرتەكە باس لەوە دەكات كە بەردەوام نەیارە شیعەكان تۆمەتبار دەكرێت بە كۆمەككردنی تیرۆر. بەگروپە ئاینییە نا مسوڵمانەكانیش، مەنامە دەستی لە كاروبار و رێوڕەسمی ئاینی ئەوان وەرنەداوە و هاندان و لێبوردەیی هەبووە بەرانبەر بە دابونەریت و بیروبڕوای كەمینە ئاینییەكان.

عیراق
بەپێی دەستور ئازادییە ئاینییەكان بۆ مسوڵمانان و مەسیحییەكان و ئێزدییەكان و سابیئە مەنداییەكان دابین كراوە، بەڵام ئەو مافە دەستورییە ناگاتە شوێنكەوتوانی ئاینەكانی تر یان بێ‌ بڕواكان.
بەپێی یاسا، رێوڕەسمی ئاینی بەهائی قەدەغەكراوە.
راپۆرتەكە ئاماژە بە هەندێك زانیاریی دەكات كە باس لە كوشتنی دەستگیركراوەكان دەكەن بەدەستی هێزە عیراقییەكان و میلیشیا شیعییەكان كە سوننە بوون و هێزە عیراقییەكان پێیانوابووە هەماهەنگییان لەگەڵ گروپە توندڕەوەكاندا هەبووە، رێكخراوە ناحكومیییەكانیش دەڵێن، دەسەڵاتداران یاسای بنبڕكردنی تیرۆر وەك بیانوو بۆ دەستگیركردنی تاكەكان لە دەرەوەی چوارچێوە یاساییەكان بەكاردەهێنن.
راپۆرتەكە لە زاری مەسیحی و ئێزدییەكانەوە بڵاویكردۆتەوە كە لە بازگەكانی پشكنین، ژنە مەسیحییەكان لە نەینەوا لەلایەن هێزەكانی حەشدی شەعبییەوە دووچاری بێزاركردن دەبنەوە، هەروەها دەڵێن حكومەتی فیدراڵ دەیەوێت گۆڕانكاریی دیموگرافی بكات لەڕێی بەخشینی خانووبەرە و زەوی بەو شیعانەی دەیانەوێت لە ناوچە مەسیحییەكاندا نیشتەجێ‌ ببن.

ئێران
زۆرێك لە سەرچاوەكان باس لەوە دەكەن كە جگە لە مسوڵمانە شیعەكان و شوێنكەوتوانی ئاینی ئیسلامی، بە تایبەتیش بەهائییەكان، رووبەڕووی جیاكاریی و بێزتاركردن دەبنەوە، خاوەن كارەكانیش رووبەڕووی گوشار دەبنەوە تا كار بە بەهائییەكان نەكەن. بەهائییەكان بەردەوام باس لە رووداوەكانی تێكدان و پیسكردنی ئەو گۆڕانانە دەكەن كە ئەوان بە پیرۆزی دادەنێن.
راپۆرتەكەی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا باس لە بوونی ئەو زانیارییانە دەكات كە ئاماژە بە بوونی چەوساندنەوەیەكی بەرنامەبۆداڕێژراوی خەڵك دەكەن.

میسر
قیبتییەكان باس لەو جیاكارییە دەكەن كە لەلایەن دەسەڵاتدارانەوە لە دژییان دەكرێت، بە تایبەتیش لە ناوچە گوندنشینەكان. راپۆرتەكە ئاماژە نۆژەنكردنەوە و بنیاتنانەوەی 78 كڵێسا دەكات كە لە كردەوە توندوتیژییەكانی ساڵی 2013جا رووبەڕووی زیان یان خاپوركردن بوونەوە، كاریی چاككردنەوەی دوو كڵێساشی لە قاهیرە تەواو كردووە كە لە هێرشە خۆكوژییەكانی ساڵی 2016دا كرابونە ئامانج. بۆیەكەم جار دەسەڵاتداران مۆڵەتی هاوسەرگیرییان بەخشییە بەهائییەكان بەبێ‌ ئەوەی لە ناسنامەكانیاندا ئاماژە بە وابەستەیی ئانییان بكات. حكومەت بەردەوامە لە هەوڵەكانی بۆ پاراستنی كەلەپوری جولەكەكانی میسر.

جەزائیر
راپۆرتەكان باس لەوە دەكەن كە دەسەڵاتدارانی جەزائیر لێكۆڵینەوەیان لەگەڵ سەدان كەسی شوێنكەوتووی تایەفەی ئەحمەدی كردووە، و دەیانیان لێدەستگیركردوون لە چەند شارێك، ئەوەش بەو هۆیەی رێوێەسمی تایبەت بە تایەفەكەیان ئەنجامداوە.
هەر بەپێی ئەو راپۆرتانە، نوێنەرانی وەزارەتی كاروباری ئاینی بە خودی وەزیریشەوە، لە لێدوانەكانیاندا هۆشیدارییانداوە لەبارەی بڵاوبوونەوەی «كاریگەریی ئایینی بیانی»، وەك سەلەفی و وەهابی و شیعەگەرایی و ئەحمەدی.
لە مانگی نیسانی رابردوو، سوپاسالاری وڵاتەكە داوای لە هاوڵاتیان كردبوو «وڵات لە تایەفە شیعەكان و ئەحمەدییەكان بپارێزن»، ئەنجومەنی ئیسلامیش، بیروبڕواكانی ئەحمەدی بەدەر ئاینی ئیسلامی دانابوو.
لەبارەی مەسیحییەكانەوە، راپۆرتەكەی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا ئاماژە بە داخستنی كڵێسایەك دەكات لە وەهران لەلایەن دەسەڵاتداران و باس لەو هەوڵانەش دەكات كە بۆ داخستنی كڵێسایەكی تر خراونەتەگەڕ، گروپە مەسیحییەكانیش دەڵێن، لەڕووی ئیدارییەوە رووبەڕووی ئاستەنگێكی زۆر دەبنەوە بەو هۆیەی دەسەڵات دان بە ئاینەكەیاندا نانێت.
هەر لەو چوارچێوەیەدا راپۆرتەكان باس لە دەستگیركردنی جەزائیرییەك دەكەن كە بۆتە مەسیحی لەگەڵ دەستگیركردنی كەسێكی تر بە تۆمەتی جنێودان بە پێغەمبەر محەمەد، كەسێكی تریش بە پێنج ساڵ زیندانی سزادرابوو بەهۆی چەند نوسینێك كە لەسەر تۆڕی كۆمەڵایەتی فەیسبوك بڵاویكردبوونەوە و بە سوكایەتیكردن بە ئیسلام دانرابوون، بەر لەوەی لەڕێی لێبوردنێكی گشتییەوە ئازاد بكرێت.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

توێژەرێكی لیبی: ناتۆ یۆرانیۆمی بەكارهێناوە

توێژەرێكی لیبی، ئاماژە بە زیادبوونی حاڵەتەكانی توشبوون بە نەخۆشییەكانی شێرپەنجە ...