ترەمپ: ئامادەم چاوم بە سەركردە ئێرانییەكان بكەوێت – knwe.org
سەرەکی » دۆسێ » ترەمپ: ئامادەم چاوم بە سەركردە ئێرانییەكان بكەوێت

گەر رووبدات مێژویی دەبێت

ترەمپ: ئامادەم چاوم بە سەركردە ئێرانییەكان بكەوێت

دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا، ئامادەیی خۆی دەردەبڕێت تا چاوی بە سەركردە ئێرانییەكان بكەوێت «بەێ‌ مەرج و لەهەركاتێكدا كە ئەوان بیانەوێت».
ترەمپ لە لە كۆتایی مانگی تەمموزی 2018، بە رۆژنامەوانانی راگەیاندبوو»بڕوام لە چاوپێكەوتنەكان هەیە و گەر بیانەوێت چاومان بەیەك بكەوێت چاوپێكەوتنیان لەگەڵدا سازدەكەم».
ئەم لێدوانەی ترەمپ دوای ئەو یەكتر تۆمەتباركردنەبوو لەگەڵ حەسەن رۆحانی سەرۆكی ئێران لە سەرەتای مانگی تەمموزی رابردوو.
گەر ئەو چاوپێكەوتنە سازبكرێت، یەكەم چاوپێكەوتنی لەو جۆرە دەبێت لەنێوان ئەمریكاییەكان و ئێرانییەكان لەپاش بەرپابوونی شۆڕشی ئیسلامی ئێران لە ساڵی 1979.
لەبەرانبەردا، بەرپرسانی ئێران ئەم دواكارییەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا، بە سیناریۆیەك بۆ هەڵخەڵەتاندنی ئێران وەسف دەكەن و دەڵێن، ئێران جگە لە گەڕانەوە بۆ رێكەوتنە ئەتۆمییەكە، بەهیچ شێوازێكی تری گفتوگۆ لەگەڵ ئەمریكاییەكان رازیی نابێت، بەڵام ئەمەی دەگوترێت لەڕێی میدیاكانەوەیە و نازانرێت هەڵوێستی راستەقینەی تاران لەو بارەیەوە بە كوێ‌ دەگات، بە تایبەت لەئێستادا كە وڵاتەكە بە دۆخێكی ئابوری ناقوڵادا تێدەپەڕێت و دراوی نیشتمانی ئێرانی تادێت لەبەرانبەر دراوەكانی تردا، دووچاری كەمبوونەوەی بەها و داڕمان دەبێت.
مایك پۆمپیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریكا، ئاماژەی بە پشتیوانی لەو چاوپێكەوتنانە كردبوو لەگەڵ ئێران «گەر پابەند بێت بە گۆڕینی هەڵسوكەوتەكانی».
پۆمپیۆ بە بە كەناڵی (سی.ئێن.بی.سی)ی تەلەفیزیۆنی راگەیاندبوو»بۆ چارەسەركردنی كێشەكان سەرۆك دەیەوێت لەگەڵ خەڵكیدا دابنیشێت».
لە مانگی ئایاری رابردوو، پۆمپیۆ 12 مەرجی دانابوو بۆ هەر رێكەوتنێكی نوێ‌ لەگەڵ ئێران، لەوانەش پاشەكشەپێكردنی هێزەكان لە سوریا و سنورداركردنی پتشوانییەكانی بۆ حوسییەكانی یەمەن.
لە ساڵی 2013، رۆحانی بە تەلەفۆن قسەی لەگەڵ باراك ئۆباما سەرۆكی ئەمریكادا كرد، ئەوەش دوای رەتكردنەوەی پێشنیارێك بۆ چاوپێكەوتنی نێوانیان لە پەراوێزی كۆبوونەوەكانی كۆمەڵی گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان.
ترەمپ لە تویتێكی توڕەیدا وەڵامی رۆحانی دابۆوە و ئامۆژگاری كردبوو كە جارێكی تر هەڕەشە لە ولایەتە یەكگرتووەكان نەكات»بەپێچەوانەوە وڵاتەكەی دووچاری گێژاوێك دەبێت كە كەمێك لە مێژوودا دووچاری بووە».
بەپێی ئاژانسی دەنگوباسی رەسمی ئێران (ئێرنا)، رۆحانی بە دیپلۆماتكارە ئێرانییەكانی راگەیاندبوو»دەبێت ئەمریكا بزانێت كە ئاشتی لەگەڵ ئێران، دایكی ئاشتییەكانە و جەنگیش لەگەڵیدا دایكی جەنگەكانە».
لە مانگی ئایاری رابردوو، ولایەتە یەكگرتووەكان پاشەكشەكردنی خۆی لە رێكەوتنی ئەتۆمی لەگەڵ ئێران راگەیاند كە لە ساڵی 2015 ئیمزاكرابوا بۆ راگرتنی چالاكییە ئەتۆمییەكانی وڵاتەكە كە لەبەرانبەردا ئاماژە بە هەڵگرتنی سزا سەپێنراوەكانی سەر ئێران كرابوو.
واشنتۆن خۆی ئامادە دەكات لەم رۆژانەدا سزا ئابورییەكان بەسەر تاراندا بسەپێنرێنەوە، ئەم هەنگاوەش لەلایەن هەر یەك لە بریتانیا و فەرەنسا و چین و روسیا و ئەڵمانیاوە دژایەتی دەكرێت.
ولایەتە یەكگرتووەكان كە هاوپەیمانی هەریەك لە ئیسرائیل و سعودیەیە، گومانی لە سروشتی چالاكییە ئەتۆمییەكانی ئێران هەیە لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست.

خاڵە ناكۆكەكانی نێوان ئەمریكا و ئێران
ترەمپ بەردەوام دژایەتی رێكەوتنەكەی ساڵی 2015ی دەكرد كە لێوەی ولایەتە یەكگرتووەكان دەستی لە پارە بلۆككراوەكانی ئێران هەڵگرتبوو لەبەرانبەر رێگرتن لە پەرەپێدانی بەرنامە ئەتۆمییەكانی ئەو وڵاتە.
ئیدارەكەی سەرۆك ترەمپ، ئێران بەهێزێكی ئاژاوەگێڕ دادەنێت و پێیوایە سەقامگیریی لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست تێكدەدات و لەڕێی رێكەوتنە ئەتۆمییەكەشەوە، هێندەی تر بواری بۆ رەخساوە تا برەو بە سیاسەتی توندڕەوانەی خۆی بدات لەسەر ئاستی ئیقلیمی.
ئێران بەسەدانی لە هێزەكانی خۆی و هەزاران چەكداریی لە میلیشیا خۆبەخشەكان رەوانەی سوریا كردووە، و لێوەی بوونی سەربازی خۆی لە وڵاتەكەدا پتەوكردووە.
وڵاتانی كەنداویش تاران بە پشتیوانی و كۆمەككردنی حوسییەكان بە پارە و چەك تۆمەتباردەكەن، بەڵام ئێران ئەو تۆمەتانە رەتدەكاتەوە. سعودیە كە هاوپەیمانی
ولایەتە یەكگرتووەكانە و نەیاری سەرەكی ئێرانە، بەردەوام هۆشداریی دەدات لە ئامانج و خواستەكانی ئێران لە ناوچەكەدا.

بۆچی ئەمریكا لە رێكەوتنە ئەتۆمییەكە پاشەكشەی كرد؟
لە مانگی ئایاری رابردوو، ترەمپ بەشێوەیەكی تاكلایەنە، رێكەوتنە ئەتۆمییەكە- یان پلانی كاریی هاوبەش و هەمەلایەنەی- بە رێكەوتنێكی زۆر خراپ وەسفكرد، و رایگەیاندبوو كە «نەدەبوو هەرگیز بكرێت».
ترەمپ دەڵێت، رێكەوتنەكە نەبۆتە مایەی رێگرتن لە چالاكییە ئەتۆمییەكانی ئێران كە «سەقامگیری ناوچەكە تێكدەدات».
شرۆڤەكاران پێیانوایە، هەڵۆكان لە كۆشكی سپی، كاریگەرییان هەیە لەسەر ئەو هەڵوێستەی ترەمپ، لەوانەش پۆمپیۆ و جۆن بۆڵتۆن راوێژكاری ئاسایشلا نەتەوەیی ئەمریكا، و ئارەزوو دەكەن ترەمپ لە سیاسەتە سەرەكییەكانی باراك ئۆبامای سەرۆكی پێشوو بدات.
ئێران پێداگرە لەوەی كە بەرنامە ئەتۆمییەكەی بەشێوەیەكی تەواوەتی ئاشتیخوازانەیە، ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆمیش، تەئكید لەسەر پابەندبوونی تاران دەكاتەوە بە رێكەوتنە ئەتۆمییەكەی لەگەڵ وڵاتە زلهێزەكان.
بە گوتەی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم، پشكنەرانی توانیویانە بگەنە هەموو ئەو پێگانە لە ساڵی 2017دا ویستویانە سەردانی بكەن، بەڵام هەوڵیان نەداوە بچنە هیچ پێگەیەكی سەربازی بەو هۆیەی چوونەژوورەیان قەدەغەكراوە، ئەوەش لەلایەن ولایەتە یەكگرتووەكانەوە بە مایەی دروستكردنی گومان دادەنرێت.
ئێران لە گەورەترین وڵاتانی بەرهەمهێنانی نەوتە لە جیهاندا، بە جۆرێك كە بەهای ساڵانەی هەناردەكانی دەگاتە چەندان ملیار دۆلار، بەڵام لەمڕۆدا رووبەڕووی گوشارێكی ئابوری گەورە بۆتەوەن بە تایبەتیش دوای بەرپابوونی خۆپیشاندانی فراوان لە شەقامەكاندا وەك ناڕەزایی بەرانبەر بە بەرزبوونەوەی نرخەكان و دابەزینی بەهای دراوەكەی.

هەڕەشەكانی ئێران
حەسەن رۆحانی سەرۆكی ئێران لە لە 22ی تەمموزی 2018، و لە وتارێكیدا هەڕەشەیەكی بێ‌ پێشنەی لە دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا كرد.
ئاژانسی دەنگوباسی ئێرانی (ئێرنا) لە زاری رۆحانییەوە بڵاویكردبۆوە»جەنابی ترەمپ، ئێمە پیاوانێكی خاوەن شكۆ و شەرەفین، بە درێژایی مێوو زامنكەری ئاسایشی رێڕەوی دەریایی ناوچەكەین، بۆیە گەمە بە كلكی شێر مەكە، چونكە پەشیمان دەبییەوە» .
رۆحانی لە وتارەكەیدا لە تاران لەبەردەم نوێنەران و نێردە دیپلۆماسییەكانی ئێرانی دەرەوە وڵات، رایگەیاندوبوو»دەبێت ئەمریكا بزانێت كە ئاشتی لەگەڵ ئێران، ئاشتییەكی راستەقینەیە، جەنگیش لەگەڵ ئێران، دایكی جەنگەكانە، ئەوروپاش چەند هەوڵیداوە لە تاران نزیك ببێتەوە، كۆشكی سپی رێگەی لێگرتووە».
بە گوتەی سەرۆكی ئێران»حكومەتی ئێستای ئەمریكا، ململانێ‌ لەگەڵ جیهان و لە هەمان كاتدا ململانێ‌ لەگەڵ بەرەژەوەندییە نیشتمانییەكانی خۆی دەكات، ئەم هەڵسوكەوتی ئێستای كۆشكی سپی، گەیشتۆتە باڵاترین ئاستی پێشێلكردنی مافەكانی مرۆڤ و دژایەتیكردنی جیهانی ئیسلامی و گەلی فەلەستین».
سەبارەت بە هەناردەكردنی نەوتی ئێرانیش، رۆحانی رایگەیاند»ئەوەی كەمێك لە سیاسەت بزانێت، رازیی نابێت بە راگرتنی هەناردەی نەوتی ئێران، تاران زۆر نۆكەندی هەیە، یەكێك لەوانە نۆكەندی هورمزە».
دوابەدوای هەڕەشەكانی رۆحانی، دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا، هۆشداریی دایە ئێران لە «گەوجێتی هەڕەشەكردن لە ولایەتە یەكگرتووەكان» و رایگەیاندبوو»لەپای ئەو هەڕەشانە رووبەڕووی گێژاوێك دەبن كە كەمێك لە مێژوودا رووبەڕووی بونەتەوە».
ترەمپ لەڕێی تویتەرەوە رووی هەڕەشەكانی كردبووە حەسەن رۆحانی سەرۆكی ئێران و رایگەیاندبوو»هەرگیز هەڕەشە لە ولایەتە یەكگرتووەكان مەكە».
ئەمەش لەكاتێكدا بوو كە مایك پۆمپیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریكا رایگەیاندبوو»واشنتۆن لە بەئامانجگرتنی بەرپرسە باڵاكانی ئێران بە سەپاندنی سزاكان بەسەریاندا ناترسێت».
بە گوتەی پۆمپیۆ»سەركردەكانی رژێم، و بە تایبەت ئەوانەی لە پۆستە باڵاكانی سوپای پاسداران و فەیلەقی قودسن، پێویستە هەست بە ئازاربكەن لەپای بڕیارە خراپەكانیان».
بە گوتەی وەزیری دەرەوەی ئەمریكا، واشنتۆن دەیەوێت هەموو وڵاتان هاوردەی نەوتی ئێرانی كەمبكەنەوە، بە پێی تواناش هەوڵ بدەن ئەو هاوردەكردنە بگەیەننە ئاستی سفر لەگەڵ نزیكبوونەوەی تشرینی دووەمی داهاتوو، ئەمەش وەك پۆمپیۆ باسی دەكات، لە چوارچێوەی هەوڵەكانی ئەمریكایە بۆ چڕكردنەوەی گوشارە ئابورییەكانی لەسەر ئێران.
پۆمپیۆ لە كالیفۆرنیاوە رایگەیاندبوو»لە داهاتوودا زیاتری بەدوادادێت».
وەزیری دەرەوەی ئەمریكا دەڵێت»ئاستی گەندەڵی لە ئێران، وەها دەردەكەوێت وڵاتەكە لەلایەن مافیاوە بەڕێوەببرێت نەك حكومەت»، گەندەڵیشی بە هۆكارەكانی بڵابوونەوەی هەژاریی و بێكاریی لەنێوان لاوانی ئێراندا، لەقەڵەمدابوو.

رێگەچارەی سەربازی لە دژی ئێران
هەر سەبارەت بە تەنگژە و ململانێكانی نێوان ئێران و ولایەتە یەكگرتووەكان، لیوا محەمەد باقری فەرماندەی گشتی هێزە چەكدارەكانی ئێران رایگەیاندبوو»سەرەڕای ئەوەی سەرۆكی ئێستای ئەمریكا باس لە جەنگ ناكات، بەڵام زانیاریمان هەیە لەسەر ئەوەی كە ترەمپ لەماوەی ساڵی رابردوودا هەوڵیداوە سوپای ئەمریكا ناچار بكات، هێرشی سەربازیی بكاتە سەر ئێران.
ئاژانسی دەنگوباسی (مهر)ی ئێرانی لە 22ی تەمموزی 2018، لە زاری باقرییەوە بڵاویكردبۆوە كە شۆڕشی ئیسلامی شۆڕشێكی میللییە، لەیەكەم رۆژی شۆڕشەوە خەڵكی پاڵپشتی شۆڕش بوون و مقاوەمەی ئەو كێشانەیان كرد كە رووبەڕووی بۆوە».
فەرماندەی گشتی هێزە چەكدارەكانی ئێران دەڵێت:»لە ساڵانی یەكەمی دوای شۆڕشی ئیسلامی، بەهۆی هاندانی هێزە ئیستیكبارییەكان نەدەتوانرا ئەو قەیرانانە تێبپەڕێنرێن كە رووبەڕووی وڵات دەبوونەوە»، ئاماژەی بە بەشداریی گەل كردبوو لە «بەگری پیرۆز»دا (جەنگی ئێرا- عیراق) ، بەشداریی گەلی ئێرانیشی لەو جەنگەدا بە دوورخستنەوەی شكستی وڵاتەكە لەقەڵەمدابوو.
باقری دەڵێت»گەلی پاڵەوان خۆبەخشانە روویان لە بەرەكانی جەنگ دەكرد بۆ پارێزگاریی لە وڵات و زۆرێكیش لەو پێناوەدا شەهید بوون و گیانی خۆیان بەخت كرد».
فەرماندەی گشتی هێزە چەكدارەكانی ئێران وەك ئاژانسی (مهر) ئاماژەی بە قسەكانی كردبوو، رایگەیاندبوو»چەندان لایەن بەشدارییان لەو دوژمنكارییە دڕندانەیەدا كرد كە هەڕەشەی لەسەر قەوارەی وڵات دروستكرد، ئەركی ئێمە ئەوەیە پێداویستییەكان بۆ ئەوانە فەراهەم بكەین كە بەشداریی لە بەرگریكردن لە نیشتماندا دەكەن، بایەخدان بە بەرگریكاران گرنگییەكی زۆری هەیە، پێویستە رێزییان لێبگرین و سوپاسیان بكەین».
باقری ئاماژەی بە هەڵوێستەكانی سەرۆكی ئەمریكا بەرانبەر بە ئێران كرد و رایگەیاندبوو»وێڕای ئەوەی سەرۆكی ئێستای ئەمریكا باسی جەنگ ناكات، بەڵام زانیارییەكان دەڵێن كە ساڵی رابردوودا ترەمپ هەوڵیداوە سوپای ئەمریا ناچار بكات، هێرشی سەربازی بكاتە سەر ئێران، بۆیە پێویستە بەگریكردن لە وڵات، بایەخێكی زۆر گەورەی پێبدرێت».

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

بیری‌ نه‌ته‌وه‌یی له‌ هۆنراوه‌كانی‌ (برایم ئه‌حمه‌د )دا

ئه‌م باسه‌ به‌شێكه‌ له‌ لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی‌ ئه‌كادیمی‌،كه‌ له‌لایه‌ن (سامان سه‌لاح له‌تیف)، ...