نەتەوە یەكگرتووەكان: ئێران حوسییەكان پڕچەك دەكات – knwe.org
سەرەکی » دۆسێ » نەتەوە یەكگرتووەكان: ئێران حوسییەكان پڕچەك دەكات

بەڵگەنامەی نوێی هەیە

نەتەوە یەكگرتووەكان: ئێران حوسییەكان پڕچەك دەكات

 

لیژنەی شارەزایان، راپۆرتێكی نهێنی پێشكەش بە ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكان دەكەن و تێیدا دەڵێن، تائێستاش حوسییەكان وێڕای سەپاندنی گەمارۆی هاوردنی چەك لە ساڵی 2015، موشەكی بالیستی و فڕۆكەی بێفڕۆكەوانیان لەلایەن ئێرانەوە پێدەگات.
وەك ئاژانسی (فرانس پرێس) ئاماژەی پێكردووە، ئەو تیمەی شارەزایان توانیویانە پارچەكانی دەیان موشەك بپشكنن كە بەپێی نوسراوەكانی سەریان دروستكراوی ئێرانین، ئەمەش لەو راپۆرتەدا هاتووە كە روماڵی ماوەكانی نێوان كانوونی دووەم و تەمموزی 2018ی كردووە.

راپۆرتێكی نهێنی
بەپێی ئاژانسی (فرانس پرێس)، راپۆرتە نهێنییەكەی لیژنەی شارەزایان كە بۆ ئەنجومەنی ئاسایشی سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكان بەرزكراوەتەوە، حوسییەكان تاوەكو ئێستاش موشەكی بالیستی و فڕۆكەی بێفڕۆكەوانیان پێدەگات كە «خەسڵەت و تایبەتمەندییەكانیان هاوشێوەی» هەمان ئەو چەكانەن كە لەلایەن ئێرانەوە دروستكراون.
هەر لە راپۆرتەكەدا هاتووە»لیژنەی شارەزایان پێیانوایە، ئەو موشەكە بالیستییە كورت مەودایانە، و چەكەكانی تریش، لەلایەن ئێرانەوە بۆ یەمەن رەوانەكراون لەدوای سەپاندنی گەمارۆی هاوردنی چەك لە ساڵی 2015.
ئێران بەردەوام رەتیدەكاتەوە حوسییەكانی یەمەن پڕچەك بكات، بەڵام ولایەتە یەكگرتووەكان و سعودیە، تاران تۆمەتبار دەكەن بە پێشكەشكردنی یارمەتی و كۆمەكی سەربازیی حوسییەكان.
راپۆرتە نهێنییەكە كە لە 125 لاپەڕە پێكهاتووە دەڵێت» ئەو چەكانەی لەلایەن حوسییەكانەوە بەكارهێنراون و لەم ماوەیەی دواییدا شكارییان بۆ كراوە- بە موشەكە بالیستییەكان و فڕۆكە بێفڕۆكەوانەكان- هەمان ئەو خەسڵەت و تایبەتمەندیانەیان تێدایە كە لە چەكە دروستكراوەكانی كۆماریی ئیسلامی ئێراندا هەن».

پشكنین بۆ پاشماوەی موشەكەكان
لە گەشتی ئەم دواییەی بۆ سعودیە، تیمی شارەزایانی سەر بە ئەنجومەنی ئاسایش، شیكارییان بۆ پارچە و پاشماوەی ئەو موشەكانە كردووە كە بەپێی نوسراوەكانی سەرییان لە دروستكراوی ئێرانن، ئەمەش لەو راپۆرتەدا ئاماژەی پێكراوە كە روماڵی ماوەكانی نێوان كانوونی دووەم و تەمموزی 2018ی كردووە.
راپۆرتەكە دەڵێت»وێڕای گەمارۆی سەپێنراو بەسەر قەدەغەی هاوردنی چەك، تائێستاش حوسیییەكان موشە بالیستییەكان و فڕۆكە بێفڕۆكەوانەكان دەستەبەردەكەن تا درێژە بە چڕكردنەوەی هەڵمەتەكانیان بدەن لە دژی ئامانجەكانیان لە سعودیە».
بە گوتەی لیژنەی شارەزایان»ئەگەری زۆر هەیە، ئەو موشەكانە لەدەرەوەی یەمەن دروستكرابن، و پاشان بەشەكانی بۆ ناوخۆی یەمەن هەناردەكرابن و دواتر لەلایەن حوسییەكانەوە لێكدرابن».

وەڵامی ئێران
لە نامەیەكدا كە رەوانەی شارەزایانی كردووە، ئێران دەڵێت»ئەو موشەكانە كۆپی پەرەپێدراوی ناوخۆیی موشەكەكانی سكۆدە، ئەم موشەكانەش بەشێك بوون لە جبەخانەی یەمەنی بەر لە هەڵایسانی ناكۆكییە چەكدارییەكان لە یەمەن».
لیژنەی شارەزایان دەیەوێت تەئكید لەسەر ئەو زانیارییانە بكاتەوە كە دەڵێن، حوسییەكان سود لەو یارمەتییە ماددییە وەردەگرن كە مانگانە لەلایەن ئێرانەوە لە شێوەی سوتەمەنی پێیان دەگات، ئەمەش لەكاتێكدایە ئێران رەتیدەكاتەوە بە هیچ شێوەیەك یارمەتی ماددی حوسییەكان بدات.
وەك نەتەوەیە یەكگرتووەكان باسی دەكات، لە ماوەی سێ‌ ساڵی رابردوو، جەنگ لە یەمەن بۆتە مایەی گیانلەدەستدانی نزیكەی دە هەزار كەس و دروستكردنی خراپترین قەیرانی مرۆیی لە جیهاندا، لەگەڵ بوونی چەندان ملیۆن كەس لە وڵاتەكە كە لە لێواریی برسێتیدان.

موشەكەكان هەڕەشە لەسەر سعودیە دروست دەكەن
حوسییەكانی یەمەن، بە موشەك سعودیەیان هەراسان كردووە، ریازیش سورە لەسەر تۆمەتباركردنی تاران بە كۆمەككردنی ئەو گروپە كە بە «باڵی ئێران» لە یەمەندا ناوی دەبات.
لەم ماوەیەی دواییدا، جارێكی تر هێزەكانی بەرگری ئاسمانی سعودیە رێگرییان لە كەوتنەخوارەوەی ژمارەیەك موشەك كرد كە لە یەمەنەوە بەرەو سعودیە هەڵدرابوون، ئەمەش بە گوتەی بەرپرسانی وڵاتەكە.
هەر لەو چوارچێوەیەدا، حوسییەكانی یەمەن ئاماژەیان بە هەڵدانی ئەو موشەكانە كردبوو بەرەو بنكەیەكی سەربازییەكان لە شارەكانی باشووری سعودیە، ئەمەش بە نوێترین هێرشی لەو جۆرەی حوسییەكان دادەنرێت كە بە موشەك ئەنجام دەدرێت و خاكی سعودیە دەكاتە ئامانج.
هاوپەیمانی عەرەبی بە سەركردایەتی سعودیە، لە ساڵی 2015وە جەنگی لە دژی حوسییەكان دەستپێكردووە كە پشتیوانی لە حكومەتەكەی عەبد رەبە مەنسور هادی سەرۆكی یەمەن دەكات (لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی دانپێدانراوە).
عەقید روكن توركی مالیكی، وتەبێژی رەسمی هاوپەیمانی عەرەبی بە سەركردایەتی سعودیە لە یەمەن، بە میدیاكانی وڵاتەكەی راگەیاندووە»موشەكەكان بەشێوەیەكی هەڕەمەكی هەڵدەدرێن و ناوچەكانی جێنیشتەجێی دانیشتوانی لەنێو خاكی سعودیەدا دەكەنە ئامانج».
بە گوتەی عەقید روكن توركی مالیكی»بەشێوەیەكی سەركەوتوانە رێگریی لە موشەكانە كراوە و لە ئاسماندا تەقێنراوەتەوە، بەڵام پارچەكانی لەناوچە نیشتەجێكان كەوتونەتە خوارەوە».
ئاژانسی دەنگوباسی «سبأ»ی سەر بە بزوتنەوەی حوسی لە یەمەن، لای خۆیەوە بڵاویكردبۆوە»موشەكەكان ئەو بنكە سەربازیانە دەكەنە ئامانج كە لە باشووری سعودیەن و كەوتوونەتە نزیك سنورەكانی یەمەنەوە».
سعودیە لەئێستادا سەركردایەتی هاوپەیمانییەكی سەربازیی دەكات لە یەمەن بۆ پشتیوانی لە حكومەتەكەی سەرۆك عەبد رەبە مەسنور هادی كە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی دانپێدانراوە و بۆ ماوەی سێ‌ ساڵیشە هەڵمەتێكی سەربازی چڕی لە وڵاتەكەدا لە دژی حوسییەكان بەرپاكردووە.
هاوپەیمانییەكە لە 29ی ئاداری رابردوو، ئاماژەی بە رێگرتن لە موشەكێك كردبوو كە «لەلایەن حوسییەكانەوە بەرەو شاری جازان لە باشووری سعودیە هەڵدراوە»، ئەوەش لە زنجیرەی ئەو هێرشانەی لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی مەحكوم كراون، بە نوێترین دادەنرێت.
وتەبێژی هاوپەیمانی عەرەبی لە 31ی ئاداری رابردوو، سەرلەنوێ‌ رەخنەی لە ئێران گرتبوو، وڵاتەكەیشی «بە هەڕەشە دروستكردن لەسەر ئاسایشی سعودیە و ناوچەكە و هەموو جیهان» تۆمەتبار كردبوو.
لەم ماوەیەی دواییشدا، ئەنجومەنی ئاسایشی سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكان، بەشێوەیەكی توند ئەو هێرشە موشەكیانەی مەحكوم كردبوو كە لەلایەن حوسییەكانەوە دەكرێنە سەر سعودیە و هێرشەكانی بە مایەی هەڕەشە بۆسەر ئاسایشی هەرێمایەتی وەسفكردبوو.
لە كۆتایی مانگی ئادار و لە گەورەترین ئەو هێرشانەی كە تاوەكو ئێستا كراونەتە سەر سعودیە، ریاز ئاماژەی بە رێگریكردن و خستنەخوارەوە حەوت موشەك كردبوو كە لەلایەن حوسییەكانەوە بەرەو شارەكانی سعودیە هەڵدرابوون بە ریازی پایتەختیشەوە، وەك ئاژانسی دەنگوباسی وڵاتەكە باسی كردبوو، بەهۆی هێرشانەوە كەسێك كوژراوە.
لە سەرەتاوە حوسییەكان بە موشەكی بالیستی فڕۆكەی شا خالیدی نێودەوڵەتییان لە شاری ریازی پایتەخت كردبووە ئامانج، سعودییەكانیش لەو دەمەدا دانیان بەو هێرشەدا نابوو، بەڵام تەئكیدیان لە «رێگرتن لە چەند موشەكێكی بالیستی» كردبۆوە كە «لە یەمەنەوە هەڵدرابوون».
ئاژانسی دەنگوباسی سعودیە لە زاری بەرپرسانی وڵاتەكەوە لەو دەمەدا بڵاویكردبۆوە، «موشەكەكان لەسەر ئاسمانی پایتەخت تێكشكێنراون و پارچەكانی لە دەوروبەری ناوچەی فڕۆكەخانەكە كەوتووتەنەخوارەوە».
رووبەری شەڕ و ململانێكان لەنێوان هاوپەیمانی عەرەبی بە سەركردایەتی سعودیە لە دژی حوسییەكانی یەمەن، لەگەڵ ئەوەی فراوان نەبووە و بەدەووری چەقێكی دیاریكراودا دەسوڕێتەوە، بەڵام كاولكارییەكی گەورەیان لەو وڵاتەدا درەستكردووە، هێرشە ئاسمانییەكانی سعویەش لەو وڵاتە، بونەتە مایەی وێرانكارییەكی فراوان، رێكخراوە نێودەوڵەتییەكانیش دەڵێت، شەڕەكە پێشێلكاریی مرۆیی زۆری تێداكراوە و ژمارەیەكی زۆر لە هاوڵاتیانی مەدەنی بونەتە قوربانی.
بەهۆی جەنگەوە لە یەمەن، زیاتر لە 10 هەزار كەس كوژراون و هەر بەو هۆیەوە قەیرانێكی مرۆیی توند لەو وڵاتەدا دروستبووە كە بە یەكێك لە هەژارترین وڵاتانی جیهانی عەرەبی دادەنرێت، زیاتر لە نیو ملیۆن كەسیش توشی نەخۆشی كۆلێرابوون، نەتەوە یەكگرتووەكانیش لەو بارەیەوە دەڵێت، نزیكەی حەوت ملیۆن یەمەنی لەسەر رۆخی برسێتی لە وڵاتەكەدا ژیان بەسەردەبەن.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

جەنگی ئۆكتۆبەری نێوان عەرەب و ئیسرئیلچی رویدا؟

رۆژی كیبور جەژنە ناسراوەكە لە ئیسرائیل لە ساڵی 1973، رۆژێكی ...