مام جه‌لال: پایه‌و مایه‌شمان له‌پێناوی‌ كه‌ركوكدایه‌ تا رزگاری‌ كه‌ركوك – knwe.org
سەرەکی » مانشێت » مام جه‌لال: پایه‌و مایه‌شمان له‌پێناوی‌ كه‌ركوكدایه‌ تا رزگاری‌ كه‌ركوك

ئەدەبیاتی مام

مام جه‌لال: پایه‌و مایه‌شمان له‌پێناوی‌ كه‌ركوكدایه‌ تا رزگاری‌ كه‌ركوك

ئه‌م وتاره‌ی‌ ره‌وانشاد مام جه‌لال كه‌ تێیدا شه‌ن و كه‌وی‌ مه‌سه‌له‌ی‌ كه‌ركوك ده‌كات ‌و به‌ قوڵایی‌ مێژووی‌ ئه‌و شاره‌دا ده‌چێته‌ خوار و هه‌موو ئه‌و پیلانگێڕییه‌ سیاسییانه‌دا ده‌خاته‌وه‌ به‌رچاو كه‌ داگیره‌كه‌ران له‌ دژی‌ ئه‌و شاره‌ گێڕاویانه‌ له‌ پێناو به‌ده‌ركردنی‌ له‌ كوردستانی‌ بوونی‌ و دابڕینی‌ له‌ كوردستان. كه‌ تێیدا سه‌رباری‌ باسكردنی‌ پیلانگێڕییه‌كان باسی‌ چه‌ندین به‌ڵگه‌ی‌ زه‌قی‌ مێژوویی و شاهێدی‌ گرنگ ده‌كات كه‌ سه‌لمێنه‌ری‌ راستی‌ كوردستانی‌ بوونی‌ كه‌ركوك و ناره‌وایی‌ پیلانگێری‌ داگیر كه‌رانن.
وتاره‌كه‌ پێشتر له‌ كوردستانی‌ نوێ‌، ژماره‌ (1827)رۆژی‌ (24/3/1999)دا بڵاوكراوه‌ته‌وه‌.

هه‌ڤاڵان، خوشك‌و برایان، خوشك‌و برایانی‌ ئاواره‌ی‌ خۆڕاگری‌ كه‌ركوك.
له‌م رۆژه‌دا رۆژی‌ یادكردنه‌وه‌ی‌ كه‌ركوك، داگیركردنی‌، زۆرلێ‌ كردنی‌، به‌زۆر ته‌عریب كردنی‌، ئینجا رزگاركردنی‌ بۆیه‌كه‌مجار له‌مێژووی‌ گه‌له‌كه‌ماندا له‌سه‌ر ده‌ستی‌ رۆڵه‌كانی‌ گه‌له‌كه‌مان‌و به‌ده‌وری‌ قاره‌مانی‌ رۆڵه‌كانی‌ كه‌ركوك‌و هێزی‌ پێشمه‌رگه‌ی‌ كوردستان‌و یه‌كێتی‌ی‌ نیشتمانی‌ی‌ كوردستان بوو، له‌م رۆژه‌دا پێویسته‌ هه‌موومان بیرێكی‌ قوڵ‌و ورد له‌كه‌ركوك بكه‌ینه‌وه‌و ئه‌م ڕاستیه‌ دووپات بكه‌ینه‌وه‌ كه‌ كه‌ركوك نه‌ك هه‌ر شارێكی‌ دێرین‌و مێژوویی‌ كوردستانه‌، بگره‌ ناوه‌ڕۆك‌و جه‌وهه‌ری‌ مه‌سه‌له‌ی‌ رزگاری‌ كوردستانی‌ عیراقیشه‌. بێ‌ كه‌ركوك، بێ‌ رزگار كردنی‌ كه‌ركوك، كوردستان رزگار نابێ‌ ، گیروگرفته‌ سه‌ره‌كییه‌كانی‌ كوردستان چاره‌سه‌ر ناكرێت، نه‌ گیروگرفتی‌ ئابووری‌، نه‌گیروگرفتی‌ چاككردنی‌ زه‌وی‌‌و زار، نه‌گیروگرفتی‌ پێشخستنی‌ ژیانی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌، نه‌ گیروگرفتی‌ یه‌كێتی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ كوردو نه‌گیروگرفتی‌ ده‌ستكردی‌ نێوان كوردو عه‌ره‌ب. گه‌وره‌ترین كۆسپ له‌ڕێ‌ی‌ په‌ره‌پێدان‌و گه‌شه‌ پێدانی‌ برایه‌تی‌ كوردو عه‌ره‌ب‌و یه‌كێتی‌ راسته‌قینه‌ی‌ عیراق گیروگرفتی‌ كه‌ركوكه‌، كه‌ شۆڤێنی‌یه‌كان به‌زۆری‌ زۆردار ده‌یانه‌وێ‌ ئه‌م شاره‌ دێرینه‌ی‌ كوردستان له‌خه‌ڵكی‌ كوردستان زه‌وت بكه‌ن‌و به‌زۆری‌ زۆردار ته‌عریبی‌ بكه‌ن. شاری‌ كه‌ركوك شارێكه‌ هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ باوباپیری‌ كوردی‌ خۆمان دروستیان كردووه‌. شارێكه‌ گۆتییه‌كان دروستیان كردووه‌، دوابه‌دوای‌ ئه‌وان به‌درێژایی‌ مێژوو شاری‌ كه‌ركوك به‌شێك بووه‌ له‌كوردستان، به‌شایه‌تی‌ هه‌موو ئه‌و كه‌سانه‌ی‌ كه‌ هاتوون‌و نووسیویانه‌‌و باسی‌ كه‌ركوكیان كردووه‌ ته‌نانه‌ت به‌شایه‌تی‌ سه‌رۆكی‌ عیراق خۆیشی‌ سه‌رۆك سه‌ددام حسێن، كه‌ركوك شارێكه‌ له‌كوردستان وه‌كو ئێستا بۆتان ده‌گێڕمه‌وه‌ ، له‌خوتبه‌كانیدا سه‌رۆكی‌ عیراق وا راهاتبوو هه‌مووجارێك كه‌ باسی‌ عه‌فوی‌ تێكۆشه‌ران‌و شۆرشگێڕانی‌ كوردستانی‌ ده‌كرد، منی‌ لێ‌ ده‌رده‌هێنا. هه‌موو جارێ‌ ده‌یگوت جگه‌ له‌ فڵانه‌كه‌س‌و هه‌موو جاره‌ش وه‌كو ئێستا تۆمه‌تێكی‌ خیانه‌تیان ده‌داینه‌ پاڵ‌. جارێكیان له‌دوا جاری‌ قسه‌كانیدا له‌هه‌ولێر وتی‌: ئه‌مجاره‌یان عه‌فو جه‌لال تاڵه‌بانیش ده‌گرێته‌وه‌، هه‌ر خۆی‌ پرسی‌ بۆچی‌ ئه‌مجاره‌ جه‌لال تاڵه‌بانیش ده‌گرێته‌وه‌، هه‌ر خۆیشی‌ وه‌ڵامه‌كه‌ی‌ دایه‌وه‌و گوتی‌ چونكه‌ وه‌ختی‌ خۆی‌ باب و باپیری‌ ئێمه‌ واته‌ مه‌به‌ستی‌ عه‌شیره‌تی‌ بێگاته‌ لێ‌یان قه‌وماوه‌، ده‌ربه‌ده‌ر كراون‌و، چوونه‌ته‌ كوردستان، ئه‌و به‌زمانی‌ خۆی‌ گوتی‌ كوردستان، ماوه‌یه‌ك له‌ناو خه‌ڵكی‌ كوردستان ژیاون، له‌دۆڵ‌‌و شیو‌و ناو چیاكانی‌ كوردستاندا ماونه‌ته‌وه‌و رێزیان لێ‌ گرتوون‌و به‌خێویان كردوون‌و پاشان توانیویانه‌ عه‌فویان بۆ وه‌ربگرن‌و بیانبه‌نه‌وه‌ شوێنی‌ خۆیان، ئه‌و شوێنه‌ی‌ كه‌ باب‌و باپیری‌ سه‌رۆك سه‌دام حسێن -ی‌ لێ‌ بووه‌، باشووری‌ كه‌ركوك له‌یه‌نگیجه‌وه‌ به‌ره‌و خوار، سنووری‌ چیای‌ حه‌مرینی‌ كوردستانه‌، كه‌واته‌ به‌دان پیانانی‌ ئه‌ویش ئه‌م شوێنه‌ كوردستان بووه‌، دیاره‌ هه‌ورازتریشی‌ كه‌ كه‌ركوك‌و شوێنه‌كانی‌ تره‌ هه‌ر ده‌كه‌وێته‌ ناوه‌ڕاستی‌ كوردستان، جگه‌ له‌وه‌، له‌دێر زه‌مانه‌وه‌ هه‌ركه‌سێك هاتووه‌ زانیویه‌تی‌ كه‌ركوك بۆماوه‌یه‌كی‌ زۆر پایته‌ختی‌ ویلایه‌تی‌ شاره‌زووری‌ كوردستان بووه‌، دیاره‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ شاره‌زوور نه‌ك هه‌ر مانای‌ ئێستای‌ شاره‌زووری‌ نه‌گرتۆته‌وه‌، به‌ڵكو پاریزگای‌ ئێستای‌ هه‌ولێر، سلێمانی‌‌و به‌شێك له‌كوردستانی‌ ئێرانیشی‌ گرتۆته‌وه‌. هه‌موو ئه‌و كه‌سانه‌ی‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا به‌كوردستاندا تێپه‌ڕبوون ئه‌م ڕاستییه‌یان نووسیوه‌ كه‌ كه‌ركوك شارێكی‌ كوردستانه‌و پایته‌ختی‌ شاره‌زووره‌، من بۆ نموونه‌ كتێبی‌ پیاوێكی‌ فه‌ڕه‌نسیتان بۆ دێنمه‌وه‌ ناوی‌ ژان ئۆتاره‌، ژان ئۆتار له‌ساڵی‌ 1734 به‌كوردستاندا هاتووه‌ له‌ئه‌سته‌مبوڵه‌وه‌ به‌كوردستاندا چووه‌ بۆ به‌غدا‌و له‌وێوه‌ چووه‌ بۆ پایته‌ختی‌ ئه‌و وه‌خته‌ی‌ ئێران كه‌ ئه‌سفه‌هان بووه‌، كه‌ ده‌گاته‌ موسڵ‌ ده‌ڵێ‌: له‌موسڵه‌وه‌ بۆ عیراق شه‌ش رۆژه‌ رێ‌ دووره‌ (از موسل تا عیراق شش روز راه‌ فاصله‌ دارد) واته‌ ئه‌و وه‌خته‌ موسڵ ، عیراق نه‌بووه‌، له‌موسڵه‌وه‌ تا عیراق شه‌ش رۆژه‌ رێ‌ بووه‌ شه‌ش رۆژ بڕۆی‌ ئینجا ده‌گه‌یشتیه‌ عیراق ،كه‌ پاشان باسی‌ ده‌كات كه‌ یه‌كه‌م شاری‌ عیراق ئه‌و سه‌رده‌مه‌ شاری‌ تكریت بووه‌. دوابه‌دوای‌ ئه‌وه‌ سنووری‌ عیراق باس ده‌كات‌و ده‌ڵێ‌(حدود این كشور از غرب ‌و شمال به‌ جزیره‌ بیابان ((منضور عربستان است)) از جنوب به‌ بیابانهای‌ مجاور خلیج فارس‌و از شرق جبال است كه‌ تا حلوان پیش میرود، طول ان از تكریت تا ابادان بیش از 600كم وعرض ان از حلوان تا قادسیه‌ بیش از300 كم است) ئه‌وه‌ ده‌ری‌ ده‌خات كه‌ ئه‌وسا عیراق له‌تكریته‌وه‌ ده‌ستی‌ پێ‌ كردوه‌ تا ئابادان‌و له‌حه‌لوانه‌وه‌ تا قادسیه‌. كوردستانی‌ ئێمه‌ی‌ تێدا نه‌بووه‌، دوابه‌دوای‌ ئه‌وه‌ هه‌ر هه‌مان كه‌س، هه‌مان كابرای‌ فه‌ره‌نسی‌ كه‌ باسی‌ كه‌ركوك ده‌كات ده‌ڵێ‌ كه‌ركوك پایته‌ختی‌ ویلایه‌تی‌ شاره‌زووره‌ (كركوك پایتخت ولایت شهرزوور است ‌و جز‌ء كوردستان می‌ باشد) كه‌ركوك پایته‌ختی‌ ویلایه‌تی‌ شاره‌زووره‌‌و به‌شێكه‌ له‌كوردستان، ئه‌مه‌ ئه‌و وه‌خته‌ هیچ ململانێ‌ له‌سه‌ر كه‌ركوك نه‌بووه‌ نه‌ له‌نێوان كوردو نه‌ له‌نێوان عه‌ره‌به‌كان، چونكه‌ عه‌ره‌بی‌ لێ‌نه‌بووه‌ تا ململانێمان هه‌بێ‌ له‌گه‌ڵیان، له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی‌ كوردستان بوونی‌ كه‌ركوك یان نا، دوابه‌دوای‌ ئه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ زه‌مانی‌ عوسمانلی‌، كه‌ له‌زه‌مانی‌ عوسمانلیدا وه‌كو چۆن ئێستا ئینسكلۆپیدیا هه‌یه‌، (دائره‌ المعارف) هه‌یه‌، له‌و كاته‌شدا دائیره‌تولمه‌عارفی‌ عوسمانلی‌ هه‌بووه‌ ناوی‌ (قاموس الاعلام) به‌توركی‌ ده‌رچووه‌، توركی‌ ئه‌و زه‌مانه‌ تێیدا كه‌ باسی‌ كه‌ركوك ده‌كات ده‌ڵێ‌ شارێكه‌ له‌ویلایه‌تی‌ موسڵی‌ كوردستان‌و باسی‌ ژماره‌كه‌ی‌ ده‌كات، به‌داخه‌وه‌ توركی‌ نازانم ئه‌و به‌شه‌ هه‌ر ده‌زانم ئه‌هالیه‌كه‌ی‌ ئه‌ڵێ‌( ئیج روبعی‌ كورد‌و قسوری‌ تورك‌و عه‌ره‌ب‌و سایردر) واته‌ سێ‌ روبعی‌ كورده‌‌و روبعه‌كه‌ی‌ تریشی‌ توركه‌و عه‌ره‌به‌و خه‌ڵكی‌ تره‌ له‌جوله‌كه‌و مه‌سیحی‌، ئه‌وەنەش ژماره‌ی‌ داوه‌. ئه‌مه‌ له‌زه‌مانی‌ عوسمانیشدا كه‌ركوك(3\4)ی‌ شاری‌ كه‌ركوكیش كورد بووه‌، پایته‌ختی‌ شاره‌زووری‌ كوردستان بووه‌، كه‌ ده‌وڵه‌تی‌ عیراقیش دامه‌زرا كه‌ركوك به‌شی‌ عیراق نه‌بوو، ته‌نانه‌ت كه‌ ئینگلیز هاتن ئیستفتایان كرد كه‌ركوكیان ده‌رهێنابوو له‌و ئیستفتایه‌و حاكمی‌ عه‌سكه‌ری‌ ئینگلیزیش له‌و ئه‌مره‌یدا كه‌ داویه‌تی‌ بۆ هه‌مه‌پرسی‌ له‌سه‌ر مه‌لیك فه‌یسه‌ڵ‌ ده‌ڵێ‌: مه‌نتقه‌ی‌ كوردستان حه‌قی‌ هه‌یه‌ ده‌نگ بدات یان ده‌نگ نه‌دا، ئه‌و سه‌رده‌مه‌ مه‌نتیقه‌ی‌ كوردستان بریتی‌ بوو له‌ویلایه‌تی‌ موسڵی‌ پێشوو، كه‌ خه‌ڵكی‌ كه‌ركوك ناچار كران ده‌نگ بده‌ن‌و به‌گشتی‌ ده‌نگیاندا دژی‌ حكومه‌تی‌ عیراق دژی‌ مه‌لیك فه‌یسه‌ڵی‌ عیراق، ئه‌مه‌ به‌شه‌هاده‌تی‌ عیراقییه‌كان خۆیان، ئه‌مه‌ كتێبێكه‌ ناوی‌(مشكله‌ الموصل)ه‌، ئه‌م(مشكله‌ الموصل)ه‌ تێزی‌ دكتۆرایه‌، ئه‌تروحه‌ی‌ دكتۆرایه‌، كتێبێكه‌ پیاوێكی‌ عه‌ره‌بی‌ موسڵی‌(عه‌ره‌ب‌و موسڵی‌)‌و زانا ئه‌م ئه‌تروحه‌یه‌ی‌ پێشكه‌ش كردووه‌ له‌زانكۆیه‌كی‌ ئه‌مریكی‌ بۆئه‌وه‌ی‌ بڕوانامه‌ی‌ دكتۆرای‌ له‌سه‌ر وه‌رگرێ‌، خۆتان ئه‌زانن ئه‌تروحه‌ی‌ دكتۆرا قسه‌ی‌ عیلمی‌ ده‌وێ‌، باسی‌ ده‌وێ به‌به‌ڵگه‌‌و به‌ده‌لیل، هه‌روا له‌خۆیه‌وه‌ قسه‌ی‌ بێ‌ سه‌رو به‌ری‌ قبوڵ‌ نیه‌، ئه‌و براده‌ره‌ عه‌ره‌به‌ له‌ئه‌تروحه‌كه‌یدا گه‌ڕاوه‌ به‌دوای‌ هه‌موو ئه‌و لێكۆڵینه‌وانه‌ی‌ له‌سه‌ر موسڵ‌ كراون، خۆتان ده‌زانن كه‌ له‌رێككه‌وتنی‌ سێڤره‌دا بڕیاردرابوو كه‌ به‌شێك له‌كوردستانی‌ ئێستا مه‌ركه‌زی‌ (كوردستانی‌ توركیا) بكرێ‌ به‌ده‌وڵه‌ت، پاش ساڵێك حه‌قی‌ ئه‌وه‌ی‌ هه‌بێت سه‌ربه‌خۆیی وه‌ربگرێ‌، ئه‌گه‌ر عصبه‌ اڵامم دیتی‌ ئه‌وه‌ حه‌قیانه‌ یان ده‌توانن‌و شایسته‌ی‌ ئه‌وه‌ن ویلایه‌تی‌ موسڵیش (كوردستان به‌شی‌ ویلایه‌تی‌ موسڵیش)بۆی‌ هه‌یه‌ ببێت به‌به‌شێك له‌و ده‌وڵه‌ته‌، پاشان سازش‌و شازشكاری‌ له‌نێوان ئینگلیزو توركیای‌ كه‌مالیست ده‌ستی‌ پێكردو له‌رێككه‌وتننامه‌ی‌ لۆزاندا بڕیاردرا كه‌ لیژنه‌یه‌كی‌ لێكۆڵینه‌وه‌ پێكبێ‌ له‌سه‌ر ویلایه‌تی‌ موسڵ‌ بۆئه‌وه‌ی‌ بزانن خه‌ڵكی‌ ویلایه‌تی‌ موسڵ چیان ده‌وێ‌، ئه‌و سه‌رده‌مه‌ ئینگلیزه‌كان‌و حكومه‌تی‌ تازه‌ دامه‌زراوی‌ عیراق به‌هه‌موو هێزێكه‌وه‌ هه‌وڵیان ده‌دا بیسه‌لمێنن به‌خه‌ڵك كه‌ ویلایه‌تی‌ موسڵ به‌شێكه‌ له‌عیراق. توركیا هه‌وڵی‌ ده‌دا بیسه‌لمێنێ‌ كه‌ به‌شێكه‌ له‌توركیا ئه‌م لیژنه‌یه‌ به‌سه‌رۆكایه‌تی‌ كۆن كێركی‌، كۆنه‌ سه‌رۆك وه‌زیری‌ مه‌جه‌ر له‌گه‌ڵ‌ كۆمه‌ڵێك پیاوی‌ شاره‌زا به‌نوێنه‌رایه‌تی‌ ئینگلیز‌و توركیاو عیراقیشه‌وه‌ بێ‌ نوێنه‌ری‌ كورد، كورد به‌شی‌ تیانه‌بوو له‌كۆمسیۆنه‌كه‌دا (له‌كۆمیته‌كه‌)‌و رای‌ وه‌رنه‌گیراوه‌، به‌ڵام ئه‌مانه‌ی‌ كه‌ (مدعی‌) بوون تێیدا بوون، پاش لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی‌ زۆر، لیژنه‌كه‌ گه‌یشته‌ ئه‌و ده‌ره‌نجامه‌ی‌ خواره‌وه‌، ئه‌وه‌ كتێبه‌كه‌یه‌ من بۆتان ده‌خوێنمه‌وه‌ به‌عه‌ره‌بی‌، لیژنه‌كه‌ ده‌ڵێ‌:
( ولهذە الغایة‌ راجعت اللجنة‌ المورخین والجغرافییین العرب القدما‌و وعددا كبیرا من الخرائط العربیه‌ ومئات الخرائط الاوروبیه‌ التی‌ رسمت بین قرن السادس عشر والقرن العشرین وكتب الاسفار لجمیع القنوات والمراجع الجغرافیه‌ والكتب الجغرافیه‌ المدرسیه‌ المستعمله‌ فی‌ المدارس الثانویه‌ العربیه‌ فی‌ مصر، فتوصلت اللجنه‌ الی‌ وجود ثلاث مناطق واضحه‌، العراق العربی‌، والجزیره‌ وكردستان، لایمتد العراق شمالا أبعد من هیت- تكریت او منطقه‌ جبل حمرین ولم یكن التاكد من أن جزأ من اراضی‌ المتنازع لم تكن یوما ما ضمن العراق العربی‌ او العراق العجمی‌ واكدت انه فی جمیع الادبیات الجغرافیه‌ منذ الفتح العربی‌ حتی‌ تأریخ تحقیق اللجنه‌ سنه‌ 1925 لم تعتبر ولم توصف ولم تظهر الاراچی‌ المتنازعه‌ یوما كجز‌و من العراق. وفی الماضی‌ لم یكن أسم العراق مألوفا او معروفا عند سكان ولایه‌ الموصل كأسم لبلادهم ولكنه علی‌ كل حال أكثر قبولا لدی‌ العرب من أسم میزوبوتامیا الاوروبی غیر المعروف عندهم وتظل میزوبوتامیا النصف الغربی‌ من الاراضی‌ المتنازع علیها.أما قول الحكومه‌ التركیه‌ بأن ولایه‌ الموصل كان جزأ من أناظول، تعتقدوا اللجنه‌ انه غیر صحیح لان منطقتین تفصل بینهما سوریا وكردستان الغربیه‌).
له‌م لێكۆڵینه‌وه‌ ده‌ولیه‌دا، ئه‌م بڕیاره‌ له‌لایه‌ن لیژنه‌یه‌كی‌ ده‌سه‌ڵاتدار كه‌ عصبه‌ الامم داینابوو، ئینگلیز زۆر هه‌وڵیدا راستییه‌كانیان پێ‌ بگۆڕێت، توركیا زۆر هه‌وڵیدا راستیه‌كانیان پێ‌ بگۆڕێ‌، كوردیش كه‌سی‌ نه‌بوو له‌سه‌ری‌ هه‌ڵبداتێ‌‌و راستیه‌كانی‌ پێ‌ بسه‌لمێنێ‌، به‌ڵكو خۆیان له‌ئه‌نجامی‌ لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی‌ مێژوویی‌- جوگرافی‌، له‌ئه‌نجامی‌ ته‌ماشاكردنی‌ هه‌موو مه‌راجعه‌كانی‌ مێژوویی‌- جوگرافی‌ ئه‌و كتێبانه‌ی‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی‌ هاتووچۆیان كردووه‌ به‌وڵاتاندا‌و نووسیویانه‌، ئینجا گه‌یشتوونه‌ته‌ ئه‌م راستییه‌، كه‌ كوردستان، عیراق نه‌بووه‌‌و هیچ وه‌ختێك سنووری‌ عیراق له‌تكریت‌و هیت تێنه‌په‌ڕیوه‌ به‌ره‌و باكوور. كوردستان كوردستان بووه‌و ئه‌وه‌ی‌ پێ‌ی‌ ده‌ڵێن ویلایه‌تی‌ موسڵ‌ كوردستان بووه‌، به‌شێكیش نه‌بووه‌ له‌توركیا، به‌شێك نه‌بووه‌ له‌ئه‌نادۆڵ‌ چونكه‌ له‌نێوان ئه‌م به‌شه‌ له‌گه‌ڵ‌ توركیا كوردستانی‌ خۆرئاوا هه‌یه‌و سوریاش هه‌یه‌، كه‌واته‌ هه‌ر له‌دێر زه‌مانه‌وه‌ ئه‌م وڵاته‌ی‌ ئێمه‌ ئه‌م به‌شه‌ی‌ ئێمه‌‌و ئه‌م ویلایه‌تی‌ موسڵه‌ ئه‌م كوردستانی‌ خوارووه‌ به‌شێك بووه‌ له‌خاكی‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ كورد له‌كوردستان، واته‌ كه‌ركوكیش به‌شێك بووه‌ له‌م خاكه‌و به‌شێك بووه‌ له‌كوردستان، پاش ئه‌وه‌ ئینگلیز هاتووه‌ له‌هه‌موو ئه‌و راپۆرتانه‌ی‌ ئینگلیز داویه‌تی‌، به‌تایبه‌تی‌ دوو راپۆرتی‌ مه‌شهور هه‌یه‌، هێشتا پارێزراون، یه‌كێكیان كه‌ حاكمی‌ سیاسی‌ ئینگلیز له‌كه‌ركوك نووسیویه‌تی‌، ئه‌ویتریان وه‌ختی‌ خۆی‌ دیسان له‌ساڵی‌ 1929 پاش ئه‌وه‌ی‌ كه‌وه‌ختی‌ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی‌ موعاهه‌ده‌ی‌ پێشووی‌ ئینگلیز‌و عیراق هاته‌ كایه‌وه‌، مه‌سه‌له‌ی‌ سه‌ربه‌خۆیی‌ عیراق هاته‌ كایه‌وه‌، داویانه‌ به‌مه‌لیك فه‌یسه‌ڵی‌ یه‌كه‌م‌و ئێستا هه‌ردووكیان له‌به‌ڵاتی‌ مه‌له‌كی‌ پارێزراون، نوسخه‌ی‌ لای‌ ئێمه‌ هه‌یه‌. له‌هه‌موو ئه‌وانه‌دا ده‌ڵێن:3|4ی‌ كه‌ركوك كورده‌، كه‌ركوك كوردستان بووه‌و پێشنیاز ده‌كه‌ن كه‌ركوك بكرێته‌ مه‌ركه‌زی‌ مودیرییه‌تی‌ مه‌عاریفی‌ كوردستان، هه‌ر له‌به‌رئه‌وه‌ش كه‌ پاشان له‌ساڵی‌1930 مودیرییه‌تی‌ مه‌عاریفی‌ كوردستان به‌بڕیاری‌ حكومه‌تی‌ عیراق ده‌رچووه‌‌و مه‌ركه‌زه‌كه‌ی‌ له‌كه‌ركوك بوو. كه‌ركوك كراوه‌ به‌مه‌ركه‌زی‌ مودیرییه‌تی‌ مه‌عاریفی‌ كوردستان، به‌درێژایی‌ مێژوو كه‌ركوك شارێكی‌ كوردستان بووه‌‌و ته‌نانه‌ت له‌زه‌مانی‌ مه‌له‌كیشدا ئه‌م راستیه‌ سه‌لمێنراوه‌ كه‌ كه‌ركوك شارێكی‌ كوردستانه‌، كه‌ حكومه‌تی‌ عیراق مودیرییه‌تی‌ مه‌عاریفی‌ كوردستانی‌ داناوه‌، له‌شاری‌ كه‌ركوك مه‌ركه‌زی‌ مودیرییه‌ته‌كه‌ی‌ داناوه‌، جگه‌ له‌وه‌ هه‌رچه‌ندی‌ هه‌وڵیان داوه‌ بۆ نفوسی‌ كه‌ركوك‌و كورد له‌كه‌ركوك كه‌م بكه‌نه‌وه‌ بۆیان نه‌كراوه‌، ڕه‌نگه‌ به‌شێكی‌ زۆر له‌ئاماده‌بووانی‌ ئێره‌ نه‌زانن كه‌ وه‌ختی‌ خۆی‌ هه‌ولێر پارێزگای‌ ئێستای‌ هه‌ولێر به‌كۆیه‌و رانیه‌و ره‌واندزو شه‌قڵاوه‌شه‌وه‌ به‌شێك بوون له‌لیوای‌ كه‌ركوك. كه‌ركوك پاش ئه‌وه‌ی‌ له‌پایته‌ختی‌ شاره‌زوور لابراو موسڵ كرایه‌وه‌ پایته‌ختی‌ ویلایه‌تی‌ شاره‌زوور یان پێ‌ی‌ گوترا ویلایه‌تی‌ موسڵ، كه‌ركوك كرا به‌لیوایه‌ك، هه‌ولێر سنجقێكی‌ بوو، كۆیه‌ش سنجقێكی‌ بوو، ئه‌وانی‌ تریش ناحیه‌ی‌ تابیعی‌ ئه‌و دوو سنجقه‌ بوون‌و به‌شێك بوون له‌كه‌ركوك كه‌ حكومه‌تی‌ عه‌ربی‌ عیراقی‌ دامه‌زرا، ئه‌و پلانه‌ هه‌ر له‌كۆنه‌وه‌ له‌مێشكیاندا بوو، كه‌ نه‌هێڵن كه‌ركوك بكرێته‌ كوردستان، ته‌نانه‌ت مه‌لیك فه‌یسه‌ڵ‌ له‌نامه‌یه‌كیدا بۆ وه‌زیری‌ موسته‌عمه‌راتی‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی‌ ئینگلیز چێرچڵ ده‌نووسێ‌‌و ده‌ڵێ‌ من ده‌مه‌وێ‌ بزانم ئایا ئه‌و كوردستانی‌ جه‌نوبیه‌ ده‌خرێته‌ سه‌ر حكومه‌ته‌كه‌ی‌ من یا نا؟ خوالێخۆشبوو مه‌لیك فه‌یسه‌ڵ‌ له‌بروسكه‌یه‌كیدا به‌كوردستانی‌ جه‌نوبی‌ ناوی‌ ئه‌م ناوچه‌یه‌ ده‌با‌و ده‌ڵێ‌ من خۆم (له‌گه‌ڵ‌ مه‌ندوبی‌ سامی‌ قسه‌ ده‌كا) ئه‌وه‌نده‌ی‌ مه‌علوماتم هه‌یه‌ خه‌ڵكێك هاتووه‌ له‌كرماشانه‌وه‌ ده‌ڵێ‌ كوردستانی‌ رۆژهه‌ڵات ئازادییان ده‌وێ‌، كوردستانی‌ ئه‌و وه‌ختیش توركیا(كوردستانی‌ مه‌ركه‌زی‌) مه‌لیك فه‌یسه‌ڵ‌ خۆی‌ وا ده‌ڵێ‌، ده‌ڵێ‌ ئه‌وانیش خۆیان رابوون‌و ده‌یانه‌وێ‌ سه‌ربه‌خۆیی‌ وه‌ربگرن‌و سێڤره‌ جێ‌به‌جێ‌ بكه‌ن. كوردستانی‌ جه‌نوبیش كه‌ ئه‌و كوردستانه‌ی‌ ئێمه‌یه‌، ئه‌ڵێ‌ پێم وایه‌ ئه‌وانیش پێیان خۆشه‌ كه‌ بچنه‌ سه‌ر ئه‌وانه‌، ئایا ئێوه‌ سنووری‌ چیتان بۆ حكومه‌ته‌كه‌ی‌ من داناوه‌؟ چرچڵ‌ كه‌ وه‌ڵامی‌ داوه‌ته‌وه‌ ده‌ڵێ‌: ئێمه‌ به‌ڵێنمان به‌تۆ داوه‌ حكومه‌تی‌ عه‌ره‌بیت بۆ دابنێین‌و به‌ڵێنمان نه‌داوه‌ ئیمپراتۆریه‌تی‌ عه‌ره‌بیت بۆ دابنێین، حكومه‌تی‌ عه‌ره‌بیش له‌سه‌ر ئه‌رزی‌ عه‌ره‌ب داده‌نێین، كه‌ ده‌كاته‌ عیراق‌و سنووره‌كه‌ی‌ ناگاته‌ چیای‌ حه‌مرین، له‌چیای‌ حه‌مرین تێ‌ ناپه‌ڕێ‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ شاره‌كانی‌ هه‌وراز ئه‌و، هه‌رچه‌نده‌ هه‌موویان له‌سه‌دا سه‌د كورد نین‌و به‌عزێك توركمان‌و ئه‌وه‌ی‌ تێدایه‌، به‌ڵام به‌شێكن له‌كوردستان‌و ناوی‌ كفری‌و دوز‌و هه‌ولێر‌و كه‌ركوك ده‌هێنێ‌، یانی‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ كه‌ عیراق دامه‌زرا، هیچ كه‌سێ‌ لاری‌ له‌وه‌ نه‌بووه‌ كه‌ كه‌ركوك كوردستانه‌، كوردستانی‌ جه‌نوبیش كوردستانی‌ جه‌نوبیه‌. دوای‌ ئه‌وه‌ حكومه‌تی‌ عیراق ئه‌وه‌ی‌ جیاكرده‌وه‌ بۆئه‌وه‌ی‌ نفوس كه‌م بكات‌و دوای‌ ئه‌وه‌ مه‌سه‌له‌ی‌ حه‌ویجه‌ی‌ هێنایه‌ كایه‌وه‌، به‌ڵام بۆ مێژوو… برا عه‌ره‌به‌كانی‌ عوبێد له‌حه‌ویجه‌ كه‌ حكومه‌ته‌كه‌ی‌ شێخی‌ نه‌مر دامه‌زرا وه‌فدێكیان هات بۆ ئه‌م شاری‌ سلێمانیه‌. سه‌رۆكی‌ وه‌فده‌كه‌یان خوالێخۆشبوو شێخ عه‌لی‌ العاصی‌ بوو، (شێخ علی‌ عوبیدی‌) بوو له‌گه‌ڵ‌ شێخ عاصی‌ العبیدی‌، هه‌ردووكیان كه‌ هاتن بۆ ئه‌م شاری‌ سلێمانیه‌و هاتن موبایه‌عه‌ی‌
(پیرۆزباییان) له‌شێخ مه‌حمود كرد وه‌كو مه‌لیكی‌ كوردستان قبوڵیان كرد‌و وتیان به‌ڵێ‌ ئێمه‌ عه‌ره‌بین، به‌ڵام خۆمان به‌خه‌ڵكی‌ كوردستان ده‌زانین، كه‌واته‌ برا عوبه‌یدیه‌كانمان، برا عه‌ره‌به‌كانی‌ حه‌ویجه‌مان، هیچ كاتێك به‌ناوی‌ داگیركردن به‌ناوی‌ گۆڕاندنی‌ دیمۆگرافی‌ روخساری‌ كوردستان‌و كه‌ركوك نه‌هاتوون، به‌ڵكو وه‌كو برا‌و وه‌كو هاووڵاتی‌ خۆشه‌ویست هاتوون، به‌خێربێن سه‌رچاو ئێستاش سه‌رچاومانن. كه‌ حكومه‌تی‌ عیراق ویستی‌ ساڵی‌ 1929-1930 موعاهه‌ده‌ بگوڕێ‌‌و گوایه‌ به‌ناوی‌ عیراق سه‌ربه‌خۆیی‌ وه‌ربگرێ‌‌و ببێته‌ ئه‌ندام له‌عصبه‌ اڵامم، دیسان خه‌ڵكی‌ كوردستان راپه‌ڕی‌ . ئه‌م شاره‌ قاره‌مانه‌، ئه‌م شاری‌ سلێمانیه‌ له‌رۆژی‌ ڕه‌شی‌ 6ی‌ ئه‌یلولدا راپه‌ڕینی‌ كرد، خه‌ڵكی‌ لێ‌ كوژراو پاش ئه‌و راپه‌ڕینه‌ حكومه‌ت مه‌ندوبی‌ سامی‌ نارد بۆ ئێره‌، سه‌رۆك وه‌زیرانی‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ هات ، له‌م شاره‌ خه‌ڵك داوای‌ كردو مه‌زبه‌ته‌یان كرد بۆ عصبه‌ اڵامم‌و داوای‌ سه‌ربه‌خۆیی كوردستانیان كردو دیاره‌ كه‌ركوكیش یه‌كێك بووه‌ له‌و شارانه‌ی‌ كه‌ تێیدا بووه‌. دوابه‌دوای‌ ئه‌وه‌ 6 نائیبی‌ كورد له‌په‌رله‌مانی‌ عیراق داوایان كرد هه‌م له‌ئینگلیز‌و هه‌م له‌حكومه‌تی‌ عیراق، كه‌وا حوكمی‌ زاتی‌ بدرێ‌ به‌م سێ‌ لیوایه‌، ئه‌وكات كه‌ركوك، سلێمانی‌‌و هه‌ولێر‌و به‌شه‌ كوردیه‌كه‌ی‌ لیوای‌ موسڵ‌ بوو. به‌درێژایی‌ مێژوو ئه‌م كه‌ركوكه‌ به‌شێك بووه‌ له‌كوردستان‌و كه‌س نه‌یتوانیوه‌ ئینكاری‌ بكا، ته‌نانه‌ت له‌سه‌رده‌مێكدا به‌زمانی‌ كوردیش له‌و مه‌كته‌بانه‌ كه‌ ویستراوه‌ كوردی‌ خوێنراوه‌، وه‌ك هه‌ولێر‌و سلێمانی‌. دوای‌ ئه‌وه‌ به‌زۆری‌ زۆردار شاری‌ كه‌ركوك‌و سلێمانی‌‌و دهۆك‌و هه‌ولێر‌و هه‌موو كوردستانی‌ عیراق خرایه‌ سه‌ر حكومه‌تی‌ عیراق. یه‌كێتیه‌كی‌ عیراقیان دروست كرد ئه‌م یه‌كێتیه‌ عیراقیه‌ كه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا دروستیان كرد، ناویان لێ‌نا گوایه‌ یه‌كێتیه‌كی‌ سروشتیه‌، بارودۆخی‌ جوگرافی‌، ئابووری‌ ، سیاسی‌، سروشتی‌ ئه‌م یه‌كێتیه‌ی‌ گه‌ره‌كه‌. به‌ڵام با گوێ‌ بگرین له‌پیاوێكی‌ عه‌ره‌ب، من ناڵێم… ئه‌و ده‌ڵێت كه‌ ئه‌ویش مامۆستای‌ خوالێخۆشبوو (عه‌زیز شه‌ریف)ه‌. كه‌سایه‌تی‌ سیاسی‌ عیراقی‌ مه‌شهور‌و ناسراو كه‌ بۆ چه‌ند ساڵێكیش وه‌زیری‌ عه‌دلی‌ هه‌مان حكومه‌تی‌ نیزامی‌ به‌عسی‌ ئێستا بووه‌. پیاوێكی‌ عه‌ره‌به‌ خه‌ڵكی‌ عانه‌یه‌، پیاوێكی‌ تێكۆشه‌ری‌ ناسراوه‌و دراساتی هه‌یه‌ له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی‌ كورد، كتێبێكی‌ هه‌یه‌ به‌ناوی‌ (المسأله‌ الكردیه‌ فی العراق) به‌م جۆره‌ وه‌سفی‌ وه‌حده‌ی‌ عیراق ده‌كاو بۆتانی‌ ده‌خوێنمه‌وه‌: (الوحده‌ العراقیه‌ الحاضره‌ (ئه‌و سه‌رده‌مه‌ كه‌ باسی‌ ده‌كات) وحده‌ مصطنعه‌، قائمه‌ علی‌ الضم الاستعماری‌ البریطانی الذی‌ یظطهد جماهیر العرب والكرد معا ویستغلهم جمیعا) ئه‌م یه‌كێتیه‌ عیراقیه‌ یه‌كێتیه‌كی‌ داتاشراوه‌، ده‌ستكرده‌ له‌سه‌ر چه‌سپاندنی‌ خستنه‌سه‌ری‌ ئیستعماری‌ داگیركه‌رانه‌ی‌ به‌ریتانی‌ دامه‌زراوه‌، كه‌ هه‌ردوو جه‌ماوه‌ری‌ كوردو عه‌ره‌ب پێكه‌وه‌ ده‌چه‌وسێنێته‌وه‌ (هذه‌ الوحده‌ لایدیمها سوی‌ القمع البولیسی‌ العسكری‌ المستمر، فهی‌ وحده‌ السلاسل والاغلال) ئه‌م یه‌كێتیه‌ هیچ شتێك ده‌وامی‌ پێ‌ نادات جگه‌ له‌داپڵۆسینی‌ پۆلیسی‌ عه‌سكه‌ری‌ به‌رده‌وام، كه‌واته‌ ئه‌م یه‌كێتیه‌، یه‌كێتی‌ كۆت‌و زنجیره‌كانه‌ (وكل سعی‌ لادامتها، أنما هو سعی‌ لادمه‌ سیاسه‌ الاستعماریه‌ التی‌ اوجدتها، والعبودیه‌ التی‌ تنطوی‌ علیها وانه سعی‌ لتوطید الاستعمار البریطانی وما یفرض علی‌ جماهیر العراق من اذلال واستغلال) هه‌موو هه‌وڵێكیش بۆ هێشتنه‌وه‌ی‌ ئه‌م یه‌كێتیه‌، هه‌وڵه‌ بۆ هێشتنه‌وه‌ی‌ سیاسه‌تی‌ ئیستعماری‌ داگیركه‌رانه‌ی‌ به‌ریتانیا كه‌ دروستی‌ كردووه‌و ئه‌م یه‌كێتیه‌ی‌ دروست كردووه‌‌و بۆ ئه‌و عه‌بدایه‌تی‌‌و به‌ندایه‌تیه‌ی‌ كه‌ سه‌پاندویه‌تی‌ به‌سه‌رمانداو ئه‌و چه‌وساندنه‌وه‌یه‌ی‌ به‌سه‌ر كوردو عه‌ره‌بیدا سه‌پاندووه‌. ئه‌مه‌ نه‌ قسه‌ی‌ ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ حكومه‌تی‌ عیراق پێیان ده‌ڵێ‌ (جیب العمیل)‌و نه‌قسه‌ی‌ ئه‌و كه‌سانه‌شه‌ كه‌ حكومه‌تی‌ عیراق پێیان ده‌ڵێ‌(سلیلی الخیانه‌)، یانی‌ بۆ مه‌علوماتتان ئێستاش له‌بروسكه‌كانی‌ نهێنی‌ خۆیاندا (له‌موكاته‌باتی‌ سڕی‌ خۆیاندا به‌یه‌كێتی‌ی‌ نیشتمانی‌ی‌ ده‌ڵین (سلیل الخیانه‌)، یانی‌ قه‌ڵه‌ ره‌شكه‌ به‌كۆتره‌ سپی‌ ده‌ڵێ‌ روت ره‌ش بێت! به‌م جۆره‌ ته‌ماشا ده‌كه‌ین كه‌ركوك له‌حه‌قیقه‌تدا شارێكی‌ كوردستان بووه‌و دوو سێ‌ وه‌سیقه‌ی‌ تریشمان هه‌یه‌ له‌سه‌ریان، كه‌ شۆڕشی‌ كوردستان هه‌ڵگیرسا، له‌ساڵی‌ 1961 كۆمه‌ڵی‌ له‌سیاسییه‌ قه‌ومیه‌كانی‌ عه‌ره‌ب، به‌عسی‌، ئیستقلالی‌، سه‌ربه‌خۆ له‌قاهیره‌ بوون، سه‌رۆك جه‌مال عه‌بدولناسر داوایان لێ‌ده‌كا ده‌ڵێ‌ راپۆرتێكم بۆ بنووسن له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی‌ كورد، ئه‌وانیش هه‌ڵده‌ستن راپۆرتێكی‌ بۆ ده‌نووسن له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی‌ كورد كه‌ به‌ئیمزای‌ خوالێخۆشبوو فائق سامه‌رائی‌‌و شه‌هید فوئاد ركابی‌‌و پیاوێكی‌تر به‌ناوی‌ هیلال ناجی‌‌و چه‌ندین ئیمزای‌ تری‌ له‌سه‌ره‌ پێشكه‌ش به‌سه‌رۆك عه‌بدولناسر كراوه‌. له‌م راپۆرته‌دا هه‌موویان سه‌لماندویانه‌ كه‌ سنووری‌ كوردستان چیای‌ حه‌مرینه‌، له‌چیای‌ حه‌مرینه‌وه‌ به‌ره‌و هه‌وراز كوردستانه‌و یه‌كێكیان ( هیلال ناجی) موناقه‌شه‌ له‌گه‌ڵ‌ قه‌ومییه‌ عه‌ره‌به‌كان ده‌كات، له‌سه‌رئه‌وه‌ی‌ كه‌ سوورن له‌سه‌رئه‌وه‌ی‌ كه‌ ده‌بێ‌ كه‌ركوك بخرێته‌ سه‌ر عیراق‌و ته‌عریب بكرێ‌، مه‌سه‌له‌ی‌ كورد به‌لایانه‌وه‌ جێی‌ نیگه‌رانی‌‌و ته‌نگاوی‌یه‌و ئاوهای‌ نووسیوه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا بۆ سه‌رۆك عه‌بدولناسر‌و ده‌ڵێ‌:( الواقع أن المسأله‌ الكردیه‌ تثیر اهتماما كبیرأ لیس لانها منطقه‌ جبلیه‌ یقطنها الاكراد ستنفصل عن العراق لرغبه‌ اهلها فی تاسیس دوله‌ لهم، وأنما لاعتقاد الكثیرین من أن الاستقلال الاكراد معناء سلخ ینابیع النفط الغزیره‌ من عراقنا العربی‌ وحرمانه منها. ومن هنا جاء اهتمامهم بالوحده‌ العراقیه‌ المفتعله‌ وهذا الوهم المغلوط من الاساس) ئه‌و پیاوه‌ ده‌ڵی‌ ئه‌و كه‌سه‌ عه‌ره‌بانه‌ی‌ كه‌ زۆر گرنگی‌ ده‌ده‌ن به‌مه‌سه‌له‌ی‌ كورد له‌به‌رئه‌وه‌ نییه‌ كه‌ ناوچه‌یه‌كی‌ شاخاویه‌‌و كوردی‌ لێ‌ داده‌نیشێ‌ جیابێته‌وه‌و ده‌وڵه‌تی‌ خۆی‌ دابنێ‌، به‌ڵكو له‌به‌رئه‌وه‌یه‌ كه‌ نه‌وتێكی‌ زۆری‌ لێ‌یه‌و پێیان وایه‌ به‌وه‌ عه‌ره‌ب (عیراقی‌ عه‌ره‌ب)ی‌ له‌و نه‌وته‌ بێ‌ به‌ش ده‌بێت. جا ده‌ڵێ‌ ئه‌م گرنگی‌ دانه‌ به‌و یه‌كێتیه‌ عیراقیه‌ ده‌ستكرده‌، ئه‌وه‌ وه‌همێكه‌ له‌بنه‌ڕه‌ته‌وه‌ هه‌ڵه‌یه‌.
(أن القومیه‌ الكردیه‌ حقیقه‌ واقعه‌) نه‌ته‌وه‌ی‌ كورد حه‌قیقه‌تێكه‌ له‌كایه‌دایه‌‌و هه‌یه‌و زیندووه‌و(أن الاكراد العراق مقوماتهم القومیه‌ واضحه‌) كوردی‌ عیراق مقه‌وماتی‌ قه‌ومی‌ رون‌و ئاشكرای‌ خۆیانیان هه‌یه‌ (ان من صالح القومیه‌ العربیه‌ أن تعترف للاكراد بحقهم فی تقریر مصیرهم) مه‌سڵه‌حه‌ت‌و ده‌ستكه‌وتی‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ عه‌ره‌ب له‌وه‌دایه‌ كه‌ مافی‌ چاره‌ی‌ خۆنووسین بۆ كورد بسه‌لمێنێ.(ضمن الاتحاد الفیدرالی‌ أو كونفیدرالی‌ مثلا. فیكون هذا بدایه‌ تعاون واخا‌ء مستدیم بدلا أن یكون تجاهلنا للواقع والتأریخ وأمانی‌ الشعوب سببأ لان ینال هذا الشعب حریته بقوه‌ السلاح أن عاجلا أم أجلا فأن لم یفلح كان خنجر الخیانه‌ فی‌ ضهر كل الحركات القومیه‌ العربیه‌ تحرریه‌ فی العراق) ده‌ڵێ‌ ده‌ستكه‌وتی‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ عه‌ره‌ب له‌وه‌دایه‌ كه‌ مافی‌ چاره‌ی‌ خۆنووسین بۆ كورد بسه‌لمێنێ‌،و كورد مافی‌ خۆی‌ هه‌بێت به‌شێوه‌ی‌ فیدرالی‌ یان كونفیدراڵی‌ (له‌ فیدراڵی‌ زیاتر) بۆئه‌وه‌ی‌ بناغه‌ی‌ سه‌ره‌تای‌ هاوكاری‌‌و برایه‌تیه‌كی‌ به‌رده‌وام دروست ببێت. چونكه‌ فه‌رامۆش كردنی‌ ئه‌م راستیه‌‌و فه‌رامۆش كردنی‌ مێژوو، ‌و فه‌رامۆش كردنی‌ ئاواتی‌ گه‌لان ده‌بێته‌ هۆیه‌ك كه‌ رۆژێك له‌رۆژان ئه‌م گه‌له‌ به‌چه‌ك مافی‌ خۆی‌ وه‌ربگرێ‌، زوو یان دره‌نگ، ئه‌وسا هیچ منه‌تی‌ ئێمه‌ی‌ تێدا نابێت. خۆ ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ش نه‌كرا به‌درێژایی‌ كات وه‌ك خه‌نجه‌رێك ده‌بێت له‌كه‌له‌كه‌ی‌ هه‌موو جووڵانه‌وه‌ قه‌ومییه‌كانی‌ عه‌ره‌ب له‌عیراق. ئه‌مه‌ عه‌ره‌به‌ عاقڵه‌كان وایان بیركردۆته‌وه‌، عه‌ره‌به‌ قه‌ومییه‌كان، قه‌ومی‌ راسته‌قینه‌ی‌ عه‌ره‌ب وایان بیر كردۆته‌وه‌‌و وایان ویستوه‌. ئینجا دوای‌ ئه‌وه‌ مه‌سه‌له‌ی‌ كه‌ركوك هاتۆته‌ كایه‌وه‌ هه‌میشه‌ ئه‌و راستیه‌ ئاشكرابووه‌ كه‌ شارێكی‌ كوردستانه‌و حكومه‌ته‌كانی‌ عیراقی‌ جیاجیاش هه‌ندێكیان سه‌لماندویانه‌‌و ویستویانه‌ خۆیانی‌ لێ‌لاده‌ن، وه‌ك وتم حكومه‌تی‌ ئێستای‌ عیراق خودی‌ سه‌رۆكی‌ ئێستای‌ عیراق چه‌ندین جار قسه‌ی‌ له‌و بابه‌ته‌ی‌ كردووه‌ له‌گه‌ڵ‌ گه‌لی‌ كورد له‌وانه‌ قسه‌ی‌ كردووه‌ كه‌ ئه‌و كه‌ركوكه‌ راسته‌ به‌شێكه‌ له‌كوردستان، به‌ڵام جارێ‌ وه‌ختی‌ ئه‌وه‌نیه‌ ئێمه‌ ئه‌وه‌ بسه‌لمێنین، له‌ساڵی‌ 1968 له‌گه‌ڵ‌ خۆم كه‌یه‌كێك بووم له‌و كه‌سانه‌ی‌ ناو وه‌فدی‌ باڵی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ پارتی‌ دیموكراتی‌ كوردستان به‌و شێوه‌یه‌ له‌گه‌ڵ‌ ئێمه‌ قسه‌ی‌ كرد. كه‌ هه‌ڵبژاردنی‌ خوێندكاران كرا له‌ساڵی‌ 1968 له‌كه‌ركوك، لیستی‌ ئێمه‌ له‌گه‌ڵ‌ ئه‌وان پێكه‌وه‌ درا له‌ 70%ی‌ قائیمه‌كه‌ قبوڵیان كرد هی‌ ئێمه‌بێ‌، له‌30% هی‌ ئه‌وان بێت ، واتا سه‌لماندیان كه‌ كه‌ركوك له‌رووی‌ خوێندكارییه‌وه‌ كوردستانه‌. دوایی‌ ورده‌ ورده‌ هه‌تا كه‌وه‌ختێ خوالێخۆشبوو مسته‌فا بارزانی‌ په‌یوه‌ندی‌ هه‌بوو به‌هه‌ندێ‌ له‌پیاوماقوڵه‌كانی‌ به‌غداوه‌، پێیان گوتبوو بابێن به‌شی‌ بكه‌ین له‌خاسه‌وه‌ بۆ ئێمه‌و له‌ولاوه‌ بۆ ئێوه‌…… واتا ده‌یانزانی‌ ئه‌م شاره‌ شارێكی‌ كوردستانه‌ به‌ڵام ته‌ماحیان له‌دابه‌شكردن‌و به‌شكردنی‌ هه‌بوو. ئێستاش ئه‌م براده‌رانه‌ سوورن له‌سه‌ر سیاسه‌تی‌ ته‌عریب، سیاسه‌تی‌ ته‌عریب سیاسه‌تێكی‌ دڕندانه‌یه‌ سیاسه‌تێكی‌ نائینسانیه‌، سیاسه‌تێكی‌ شۆڤێنیانه‌یه‌‌و دژی‌ برایه‌تی‌ كوردو عه‌ره‌ب‌و دژی‌ یه‌كێتی‌ نیشتمانی‌ ڕاسته‌قینه‌ی‌ عیراقه‌، دژی‌ یاساكانی‌ نێونه‌ته‌وه‌ییه‌، دژی‌ بڕیاره‌كانی‌ نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كان‌و ئه‌نجومه‌نی‌ ئاسایشه‌. بڕیاری‌ 688 كه‌ له‌دژی‌ داپڵۆسینه‌ داوا له‌حكومه‌تی‌ عیراق ده‌كات واز له‌داپڵۆسین بهێنێ، ئه‌مه‌ بڕیارێكه‌ ده‌بێت به‌و پێیه‌ حكومه‌تی‌ عیراق ملكه‌چ بێت به‌وه‌ی‌ كه‌ كه‌ركوك شارێكه‌ خه‌ڵكه‌كه‌ی‌ هه‌قی‌ هه‌یه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌‌و له‌وێ‌ بژین به‌خۆشی‌‌و سه‌ربه‌رزی‌. ده‌مه‌وێ‌ ئه‌وه‌شتان پێ‌ بڵێم له‌گفتوگۆی‌ ساڵی‌ 1984دا له‌گه‌ڵ‌ ئێمه‌ من خۆم یه‌كێك بووم له‌و كه‌سانه‌ی‌ كه‌ له‌گه‌ڵ‌ حكومه‌تی‌ عیراق گفتوگۆم كردووه‌. دوای‌ من وه‌فده‌كه‌مان به‌سه‌رۆكایه‌تی‌ كاك د. فوئاد بوو ئێستا وه‌ره‌قه‌یه‌كی‌ ئیمزا كراومان لایه‌ له‌سه‌ر كه‌ركوك كه‌ ده‌ڵێ‌ ده‌بێ‌ هه‌موو ئه‌و خه‌ڵكه‌ عه‌ره‌بانه‌ی‌ هاتوون بڕۆنه‌وه‌، هه‌موو ئه‌و كوردانه‌ی‌ ده‌ركراون بگه‌ڕێنه‌وه‌‌و ده‌بێ‌ ناوه‌ كوردییه‌كان بێته‌وه‌ جێ‌ی‌ خۆی‌‌و ئه‌و ناوانه‌ی‌ گۆڕدراوه‌ ئاسایی‌ بكرێنه‌وه‌ ، خه‌ڵكی‌ كوردی‌ ده‌ركراو بێته‌وه‌و ده‌یسه‌لمێنی(ضمنا) كه‌ ئه‌م شاره‌ شارێكی‌ كوردستانه‌. ده‌یسه‌لمێنێ‌ كه‌ ئیداره‌ی‌ موشته‌ره‌ك هه‌بێ‌ له‌نێوان ئێمه‌و ئه‌واندا، ئه‌وه‌شی‌ تێدایه‌ كه‌ ئیداره‌ی‌ موشته‌ره‌ك هه‌بێت ئه‌گه‌ر موحافیز له‌وان بوو ره‌ئیسی‌ به‌له‌دیه‌ له‌ئێمه‌ بێت، مودیری‌ شورته‌ له‌وان بوو مودیری‌ ئه‌من له‌ئێمه‌ بێت، ئه‌گه‌ر مه‌عاریف له‌ئێمه‌ بێت …. چیتر له‌وان بێت. ده‌یسه‌لمێنن كه‌ ئه‌م شاره‌ شارێكی‌ عه‌ره‌بی‌ نییه‌. شارێكی‌ كوردستانیه‌‌و به‌ئێمه‌یان گووت: ئێستا وه‌ختی‌ شه‌ڕه‌و له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ ده‌مانه‌وێ‌ یه‌كێتی‌ عیراق بپارێزین تا ئه‌و رۆژه‌ی‌ دڵمان ئه‌مین ده‌بێ‌ لێتان، بائیداره‌ی‌ موشته‌ره‌ك هه‌بێ‌ سه‌رۆك سه‌دام حسێن به‌خۆمی‌ گوت (أن شا‌ءالله تكریت هم تكن جز‌ء من اقلیم كردستان)، خۆیان وا قسه‌یان ده‌كرد، به‌ڵام ئێستا كه‌ ده‌ستیان ده‌ڕوات‌و پێیان وایه‌ بۆیان ده‌چێته‌سه‌ر ئه‌وا ملیان لێ‌ناوه‌ له‌ده‌ربه‌ده‌ركردنی‌ سه‌دان هه‌زار خه‌ڵكی‌ كه‌ركوك، رۆژانه‌ ژماره‌ی‌ ترمان بۆ ده‌نێرن ،كار گه‌یشته‌ ئه‌و ڕاده‌یه‌ی‌ كه‌ یه‌كێك له‌مه‌سئوله‌كانی‌ عیراق ساڵی‌ 1991 به‌وه‌فدی‌ كوردی‌ گوت، له‌بیری‌ خۆتانی‌ به‌رنه‌وه‌، كه‌ركوك له‌بیر خۆتان به‌رنه‌وه‌، كه‌ركویش وه‌ك ئه‌نده‌لوسی‌ ئێمه‌ ئه‌نده‌لوسی‌ ئێوه‌یه‌. یه‌ك حه‌قتان هه‌یه‌ كه‌ به‌كه‌ركوكدا تێپه‌ڕین فرمێسكی‌ بۆ بڕێژن، ئیتر هیچ حه‌قێكی‌ ترتان نیه‌، ئه‌م مامۆستایه‌ له‌بیری‌چوو كه‌ ئه‌و قسه‌یه‌ی‌ ئه‌و دژی‌ مێژووه‌، جارێ‌ برا عه‌ره‌به‌كان له‌ئیسپانیا داگیركه‌ربوون، ئیسپانیا خاكی‌ عه‌ره‌ب نه‌بوو، ئه‌وان چوون به‌ناوی‌ ئیسلامه‌وه‌ له‌وێ‌ مانه‌وه‌ ، ئه‌وانیش نه‌چوون به‌ڵكو به‌ربه‌ره‌كان به‌ناوی‌ ئیسلام‌و ده‌وڵه‌تی‌ ئه‌مه‌وییه‌وه‌ چوون‌و ده‌وڵه‌تیان لێ‌ دانا، خه‌ڵكی‌ ئیسپانیا هه‌ر خه‌ڵكی‌ ئیسپانیا بوون، تا ماوه‌ی‌ پاش چه‌ند چه‌رخێك خه‌ڵكی‌ ئیسپانیا خۆیان ئه‌وانه‌یان ده‌ركرد. له‌به‌رئه‌وه‌ ده‌رسه‌كه‌ ده‌بێ‌ ئه‌وه‌بێت كه‌ رۆژێك ئه‌و خه‌ڵكی‌ كه‌ركوكه‌ش ئه‌و خه‌ڵكی‌ كوردستانه‌ش ئه‌وان ده‌رده‌كات له‌و شوێنه‌ی‌ كه‌ ئێستا به‌زۆری‌ زۆرداری‌ داگیریان كردووه‌. ده‌رسه‌كه‌ ئه‌وه‌نیه‌ له‌بیرمان بچێته‌وه‌ تا رۆژی‌ قیامه‌ت له‌بیرمان ناچێته‌وه‌، پشتاوپشت جیلاوجیل، كه‌ركوكمان له‌بیرناچێته‌وه‌، نه‌ك هه‌ر كوردی‌ عیراق، كوردی‌ ئێران، توركیاو سوریاش تا رۆژی‌ قیامه‌ت كه‌ركوكیان له‌بیرناچێته‌وه‌، بۆیه‌ واباشه‌ ئه‌و كاربه‌ده‌ستانه‌ی‌ به‌غدا كه‌ بیرده‌كه‌نه‌وه‌ له‌پێكهاتنه‌وه‌ له‌گه‌ڵ‌ كورد یان گفتوگۆ له‌گه‌ڵ‌ كورد، ئه‌م راستیانه‌ بزانن. له‌م رۆژانه‌دا وتارێكم خوێنده‌وه‌ له‌رۆژنامه‌یه‌كی‌ عیراقی‌ ئوستاز(سعد قاسم ئه‌لحه‌مودی‌) ده‌ڵێ‌ ئێمه‌ ده‌مانه‌وێ‌ له‌گه‌ڵ‌ برا كورده‌كانمان پێك بێین، به‌ڵام كۆسپی‌ سه‌ره‌كی‌ له‌رێ‌ی‌ پێك نه‌هاتنمان ئه‌وه‌یه‌ ئه‌وان گوێ‌ ڕایه‌ڵی‌ ئه‌مریكان‌و ئه‌مریكاش نایه‌ڵێت پێكهاتن ببێت، ئه‌گه‌ر له‌و قسه‌یه‌ ورد ببینه‌وه‌ ته‌ماشاده‌كه‌ین ئه‌وه‌ ئاوه‌ژووكردنه‌وه‌ی‌ راستیه‌كانه‌. كۆسپی‌ سه‌ره‌كی‌ له‌نێوانمان كه‌ركوكه‌، كه‌ركوك ئه‌مریكا نیه‌. كۆسپی‌ سه‌ره‌كیمان ته‌عریبی‌ خانه‌قین‌و مه‌نده‌لی‌‌و كه‌ركوك‌و به‌دره‌و جه‌سان‌و مه‌خمورو بڕۆ بۆ ئه‌ولا تا لای‌ شێخان‌و ئه‌و شوێنانه‌ی‌ تری‌ كوردستان. كه‌ ئه‌وان داگیریان كردووه‌. ئه‌ی‌ باشه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌وان راست ده‌كه‌ن بائه‌وان واز له‌و ته‌عریبه‌ بهێنن با بێن ئه‌و راستیه‌ بسه‌لمێنن كه‌ ئه‌وانه‌ به‌شێكن له‌كوردستان. با دیموكراسی‌ بۆ عیراق‌و فیدراڵی‌ بۆ كوردستان قەبوڵ‌ بكه‌ن، ئێمه‌ به‌یانی‌ ڕێككه‌وتن له‌گه‌ڵیان ئیمزاده‌كه‌ین، گوێ‌ ناده‌ینه‌ ئه‌مریكاو ئینگلیزو گوێ‌ ناده‌ینه‌ هیچ كه‌س له‌دونیا، ئه‌وان خۆیان وا له‌خۆیان ده‌كه‌ن، وه‌ختێ‌ ئه‌و قسه‌یه‌ ده‌كه‌ن ئه‌ی‌ باشه‌ جه‌یشی‌ ئه‌مریكی‌‌و ئینگلیزو فه‌ره‌نسا له‌كوردستان نه‌بوو كه‌ ئێمه‌ چووین بۆ به‌غدا قسه‌مان له‌گه‌ڵ‌ كردن؟ له‌ساڵی‌ 1991 پاش ئه‌و كۆچه‌ی‌ ملیۆنه‌ها كورد سیاسه‌تی‌ عیراقی‌ ره‌ت كرده‌وه‌و كۆچی‌ كردو دنیا ناچاربوو بڕیاری‌ 688 ده‌ربكا. هێزی‌ حكومه‌تی‌ ئینگلیز، ئه‌مریكا، فه‌ره‌نسا له‌كوردستان بوون كه‌ ئێمه‌ چووین بۆ به‌غدا گفتوگۆمان له‌گه‌ڵ‌ كردن، به‌ڵام ئه‌وان ئاماده‌نین هیچ حه‌قێكی‌ كورد بده‌ن، كۆسپی‌ گه‌وره‌ له‌رێگای‌ پێكهاتنی‌ كوردو عه‌ره‌ب ئه‌و سیاسه‌تی‌ ته‌عریب‌و ته‌بعیسی‌ به‌زۆر‌و زۆردارانه‌ی‌ كه‌ركوك‌و خانه‌قین‌و شوێنه‌كانی‌ تره‌ له‌كوردستاندا. ئه‌گه‌ر ده‌یانه‌وێ‌ پێكبێین بیر له‌وه‌ بكه‌نه‌وه‌ بێ‌ئه‌وه‌ مومكن نیه‌ رۆژێك له‌رۆژان كوردێك هه‌بێت(صكی‌) خیانه‌ت بۆ ئه‌وانه‌ ئیمزا بكات‌و بڵێ‌ كه‌ركوك‌و خانه‌قین‌و مه‌نده‌لی‌‌و مه‌خمورو ئه‌وانه‌ كوردستان نین‌و له‌سه‌ر لاشه‌ی‌ ئه‌وانه‌ له‌گه‌ڵ‌ حكومه‌تی‌ عیراق پێك بێت. هه‌ر ده‌ستێك ئه‌وه‌ بكات گه‌لی‌ كورد ده‌یبڕێته‌وه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ ئه‌گه‌ر ده‌یانه‌وێ‌ پێك بێن له‌گه‌ڵ‌ كورد، فه‌رموو ئه‌و راستیه‌ بسه‌لمێنن، فه‌رموو دیموكراسی‌ بۆ عیراق قبوڵ‌ بكه‌ن، فه‌رموو دان بنێن به‌عیراقێكی‌ دیموكراسی‌‌و فیدرالی‌دا، دوو سبه‌ی‌ پێك دێین‌و گوێش ناده‌ینه‌ هیچ كه‌سێكی‌ ده‌ره‌وه‌. به‌ڵام راست ناكه‌ن، ئه‌وان كۆسپی‌ گه‌وره‌ن له‌به‌رده‌م پێكهاتن. ئه‌وانن كه‌ رێگه‌ ده‌گرن له‌پێكهاتن، ئه‌وانن كه‌ هه‌موو رۆژێ‌‌و ئێستاش خه‌ڵك له‌كه‌ركوك ده‌رده‌كه‌ن، رۆژانه‌‌و ئێستاش چه‌ند ماڵێ‌ له‌كه‌ركوك دێنه‌ ده‌رێ‌ ، ده‌بێ پێیان بڵێی‌ ئه‌من عه‌ره‌بم، ئیستیماره‌یه‌كی‌ شۆڤێنیانه‌ی‌ سه‌یرو عه‌نتیكه‌یان داناوه‌، ده‌بێ‌ پڕی‌ بكه‌یته‌وه‌و بڵێ‌ی‌ من عه‌ره‌بم، بالمناسبه‌ منیش عه‌ره‌بم به‌قسه‌ی‌ ئه‌وان، تاڵه‌بانیان كردووه‌ به‌ (بنی‌ أسد) له‌مه‌ودوا ده‌بێ‌ به‌من بڵێن(جلال الاسدی‌) نابێ‌ بڵێین جه‌لال تاڵه‌بانی‌.
جا كه‌واته‌ خوشك‌و برایانی‌ خۆشه‌ویست ئه‌و برایانه‌ی‌ كه‌ ئێستا‌و له‌مه‌ودوا حوكم ده‌كه‌ن، ئه‌گه‌ر ده‌یانه‌وێ‌ له‌گه‌ڵ‌ ئێمه‌ پێك بێن ، بێن له‌سه‌ر ئه‌ساسی‌ راستییه‌كان، له‌سه‌ر ئه‌ساسی‌ شته‌ مێژووییه‌كان له‌سه‌ر ئه‌ساسی‌ حه‌قیقه‌تی‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌، كه‌ئاخری‌ قه‌ڕنه‌ ئه‌مه‌ ئاخر ساڵی‌ قه‌ڕنی‌ بیسته‌، تازه‌ به‌تازه‌ ئه‌وان هاتوونه‌ته‌وه‌ حكومی‌ تاكه‌ فه‌ردو تاكه‌ حزب‌و تاكه‌ نازانم هه‌یئه‌ت‌و …. نه‌ما ئه‌وه‌ له‌ هیچ جێگایه‌كی‌ دنیا، ته‌نانه‌ت ده‌وروبه‌ری‌ ئێمه‌ش هه‌ر وڵاته‌ نه‌ختێك دیموكراتی‌ تێدا هه‌یه‌. كوێت دیموكراتییه‌كی‌ تێدایه‌، ئوردن تێیدایه‌تی‌، وڵاتانی‌تریش ، ته‌نها‌و ته‌نها ئێمه‌ینه‌ ده‌بێ‌ له‌ژێر ئه‌م جۆره‌ حوكمه‌ بژین‌و قبوڵیشی‌ بكه‌ین بشهێڵین نیوه‌ی‌ وڵاته‌كه‌مان بكه‌ن به‌عه‌ره‌ب‌و ئه‌گه‌ر نه‌شمان كرد ئه‌وا ئێمه‌ نۆكه‌ری‌ ئیستعمارین‌و ئه‌وان قاره‌مان‌و دوژمنی‌ ئیستعمارن. كه‌چی‌ هه‌موو كه‌س ده‌زانێ‌ ئه‌وان چۆن هاتوونه‌ته‌ سه‌ر حوكم. كێ‌ له‌بیری‌ نیه‌ كه‌ مه‌رحوم عه‌لی‌ سالح ئه‌لسه‌عدی‌ گوتی‌ ئێمه‌ به‌شه‌مه‌نده‌فه‌ری‌ ئه‌مریكا له‌ساڵی‌ 1963 هاتینه‌ سه‌ر حوكمی‌ عیراق، هه‌موو له‌بیرمانه‌. من خۆم ده‌جارم گوێ‌ لێ بووه‌و چه‌ندین جار له‌خۆییم گوێ‌ لێبووه‌، خۆشی‌ چه‌ندین جار بڵاوی‌ كرده‌ۆته‌وه‌، ئێستاش نووسراوه‌ته‌وه‌، كه‌سانێك به‌شه‌مه‌نده‌فه‌ری‌ ئیمپریالیزم هاتبن بۆیان هه‌یه‌ بڵێن ئێمه‌ (هویه‌ الوطنی) بڵاو ده‌كه‌ینه‌وه‌، هه‌ویه‌ی‌ وه‌ته‌نی‌ له‌ئه‌شكه‌وته‌كانی‌ كوردستان به‌خوێنی‌ شه‌هیدان مۆرده‌كرێ‌و بڵاوده‌كرێته‌وه‌ نه‌ك له‌ …. جا ئه‌گه‌ر ده‌یانه‌وێ‌ پێك بێنه‌وه‌، باشه‌، كه‌س نی‌یه‌ دژی‌ پێك هاتنه‌وه‌ بێ‌ (ی‌.ن.ك)هیچ سات‌و كاتێ‌ دیالۆگی‌ ره‌ت نه‌كردۆته‌وه‌. من چه‌ند رۆژێك له‌مه‌وپێش CNN لێی‌ پرسیم‌و گوتی‌ ده‌ڵێن تاریق عه‌زیز هاتووه‌ بۆ لات. گوتم نه‌هاتووه‌، گوتی‌ باشه‌ ئه‌گه‌ر هات وه‌ری‌ ده‌گرن، وتم به‌خێربێت، بێگومان به‌خێربێت قسه‌ی‌ له‌گه‌ڵ ده‌كه‌ین‌و رای‌ خۆمان باس ده‌كه‌ین. هه‌رچه‌نده‌ من باوه‌ڕم نی‌یه‌ بگه‌ینه‌ هیچ ئه‌نجامێك، به‌ڵام ئێمه‌ هیچ رۆژێك له‌رۆژان دیالۆگمان ره‌ت نه‌كردۆته‌وه‌. ئێمه‌ حه‌قمان پێ‌یه‌، له‌سه‌ر هه‌قین‌و داوای‌ هه‌قی‌ خۆمان ده‌كه‌ین، له‌هه‌موو مه‌حفه‌ل‌و شوێنێكدا ئاماده‌ین له‌سه‌ر ئه‌و هه‌قه‌ی‌ خۆمان قسه‌بكه‌ین‌و داوای‌ هه‌قی‌ خۆمان بكه‌ین، ئه‌وه‌ی‌ ئێمه‌ ده‌یڵێین هه‌قیقه‌ته‌، ئه‌وان باش ده‌زانن چۆن خه‌ڵك له‌كه‌ركوك ده‌رده‌كه‌ن‌و عه‌ره‌بی‌ بۆ دێنن. با بۆتانی‌ بگێڕمه‌وه‌ له‌گفتوگۆی‌ ساڵی‌ 1984، له‌جه‌لسه‌یه‌كدا من باسی‌ خراپه‌ی‌ ته‌عریبی‌ كه‌ركوكم كرد كه‌وا ئه‌و خه‌ڵكه‌ی‌ ده‌ریان ده‌كه‌ن، زه‌وییه‌كانیان داگیرده‌كه‌ن، به‌ڕێز عیزه‌ت دوری‌ سه‌رۆكی‌ وه‌فدی‌ ئه‌وان بوو پێم گوت ئه‌بو ئه‌حمه‌د ئه‌وه‌ دژی‌ ئیسلامه‌، له‌ ئیسلامدا رێ‌ نادرێ‌ ماڵی‌ برای‌ موسڵمان داگیربكرێ‌، هه‌رچی‌ بیخۆی‌ حه‌رامه‌، ئه‌وه‌ی‌ ده‌یخۆن، له‌پاشان ئه‌وه‌ برایه‌تی‌ كوردو عه‌ره‌ب ده‌خاته‌ خه‌ته‌ره‌وه‌‌و ئه‌وه‌ ناچێته‌ سه‌رو، دڵی‌ هه‌موو كوردێك بریندار ده‌كات. ئنجا به‌زۆری‌ زۆرداری‌ خه‌ڵك ده‌رده‌كه‌ن‌و ئه‌وانه‌ ئاواره‌ ده‌بن، داخ له‌دڵ‌ ده‌بن. من لێ بوومه‌وه‌ گوتی‌ تۆ هه‌ر باسی‌ ده‌ردی‌ خۆت ده‌كه‌ی‌‌و گوتی‌ ده‌ردی‌ من باس ناكه‌ی‌و ده‌ڵێ‌ (اعطینی‌ گاع)زه‌وی‌یه‌كی‌ ده‌ده‌نێ‌و 50 هه‌زار دینار بێنه‌و 50 هه‌زار دیناری‌ ده‌ده‌مێ‌و پاش قه‌ده‌رێكی‌تر دێنه‌وه‌ ده‌ڵێن (ما كفت) 20ی‌ كه‌ی‌ ده‌ده‌مێ‌و دوایی‌ دێته‌وه‌‌و ده‌ڵێ‌ خانووه‌كه‌م ته‌واو كردو ئنجا پاره‌م بده‌رێ‌ بۆ ئه‌ساس، پاش ئه‌ساس داوای‌ ته‌عین ده‌كات‌و ته‌عینی‌ ده‌كه‌م داوای‌ زیادكردنی‌ مه‌عاش ده‌كات‌و گوتی‌(اكلوا گلبی‌).
مه‌رحوم فازل به‌راك رووی‌ تێ‌كردو گوتی‌: سیدی‌ انت ممثل الاتحاد فی المفاوضات لو ممثل مالنا.
ئه‌ویش خواهه‌قه‌ بۆ مێژوو ده‌یڵێم وتی‌: انا ممثل الحق والله انا اگول الحق.
مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه‌ ئه‌وان باش ده‌زانن كه‌ كه‌ركوك كوردستانه‌و ئه‌و سیاسه‌تی‌ ته‌عریبه‌ سیاسه‌تێكی‌ فاشیله‌و..كه‌واته‌ وازی‌ لێ بێنن‌و له‌سه‌ر غه‌ڵه‌ت رۆیشتن‌و له‌سه‌ر خراپه‌ ده‌وام كردن به‌خوا بۆ خۆیان پێش هه‌موو كه‌س خراپتره‌، خۆیان له‌پێش هه‌موو كه‌سێكدا زه‌ره‌ری‌ لێ ده‌كه‌ن‌و ئێمه‌ بۆ مه‌سڵه‌حه‌تی‌ گشتی‌ عیراق داوایان لێ ده‌كه‌ین واز له‌و سیاسه‌ته‌ غه‌ڵه‌ته‌ بهێنن. واز له‌ته‌رحیل‌و ته‌بعیسی‌ زۆرداری‌ بهێنن. رێ‌ بده‌ن ئاواره‌كانی‌ كه‌ركوك‌و خانه‌قین‌و مه‌نده‌لی‌‌و برا فه‌یلی‌یه‌كانمان له‌ده‌ربه‌ده‌ری‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌و برا بادینییه‌كان‌و براكانمان له‌عه‌ینزاله‌و ژه‌نگارو برا یه‌زیدی‌یه‌كانمان بگه‌ڕێنه‌وه‌ جێگای‌ خۆیان‌و برینێكی‌ قووڵی‌ برایه‌تی‌ كوردو عه‌ره‌ب ساڕێژ ببێ‌. رێبده‌ن دیموكراسی‌ هه‌بێ‌ له‌عیراق. رێ‌بده‌ن سه‌ربه‌ستی‌و دیموكراتی‌ ئه‌حزاب هه‌بێ‌. رێ‌ بده‌ن عیراقێكی‌ فیدراڵی‌ دیموكراسی‌ دروست بێ‌. ئه‌و وه‌خته‌ هه‌موومان پێكه‌وه‌ پێك دێینه‌وه‌و هیچ كه‌سێكی‌ بێگانه‌ش ناتوانێ‌ ده‌ست بخاته‌ كاروبارمانه‌وه‌. به‌پێچه‌وانه‌وه‌ گه‌لی‌ كورد هوشیار بۆته‌وه‌. گه‌لی‌ كورد راپه‌ڕیوه‌ دێوه‌زمه‌ی‌ كورد له‌قومقومه‌كه‌ هاتۆته‌ ده‌رێ‌و جارێكی‌تر ناچێته‌ ئه‌و شووشه‌ بچكۆله‌یه‌و پێوه‌ی‌ ناچێته‌وه‌، خه‌یاڵیان خاوه‌ به‌هیچ هێزێك جووڵانه‌وه‌ی‌ رزگاریخوازی‌ خه‌ڵكی‌ كوردستان دانامركێته‌وه‌، ئه‌وڕۆ یه‌كه‌مین مه‌سه‌له‌ی‌ دنیایه‌، مه‌سه‌له‌ی‌ ئه‌وروپاو ئه‌مریكایه‌، مه‌سه‌له‌ی‌ هه‌موو دنیایه‌.
له‌بیره‌وه‌ری‌ نه‌ورۆزدا له‌كۆنگرێسی‌ ئه‌مریكی‌ له‌په‌رله‌مانی‌ به‌ریتانی‌ له‌چه‌ندین شوێنی‌ دنیا وه‌كو كوردستان موناسه‌به‌تی‌ بۆكراوه‌و ئیحتیفالی‌ بۆ كراوه‌و قسه‌ی‌ بۆكراوه‌. بۆیه‌ واباشه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی‌ له‌گه‌ڵ‌ كورد ده‌ژین بۆ ئه‌و حكومه‌تانه‌ی‌ له‌گه‌ڵ‌ كورد ده‌ژین بۆ خۆیان واباشه‌ ده‌ستكه‌وتی‌ خۆیان‌و گه‌له‌كه‌یان له‌وه‌دایه‌ بوونی‌ كورد بسه‌لمێنن‌و له‌گه‌ڵیدا پێك بێن. له‌م سه‌رده‌مه‌دا كه‌ پێ‌ی‌ ده‌گوترێ‌ سه‌رده‌می‌ دیموكراسی‌، سه‌رده‌می‌ مافی‌ گه‌لان به‌كوردیش نیو مافی‌ گه‌لان ره‌وا ببینن. له‌به‌رئه‌وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی‌ ده‌یانه‌وێ‌ له‌گه‌ڵ‌ كورد پێك بێن ده‌بێ‌ ئه‌م رێگه‌یه‌ بگرن، رێگه‌ی‌تر رێگه‌ی‌ به‌ربه‌ره‌كانی‌ كورده‌، كوردیش له‌به‌ربه‌ره‌كانێ‌ ماندوو نه‌بووه‌. هه‌زاران ساڵه‌ ئێمه‌ له‌شاخ‌و داخی‌ خۆمانین. چه‌ندین داگیركه‌ر هات‏‌و رۆیشت‌و دنیای‌ كاول كردو جۆره‌ها دڕنده‌یی‌‌و خوێنڕێژی‌ كرد، ئێمه‌ هه‌ر له‌جێگای‌ خۆمانین له‌شوێنی‌ خۆمان ماوینه‌ته‌وه‌. چۆن شاخه‌كانمانیان پێ‌هه‌ڵنه‌كه‌نرا، ئاوهاش گه‌له‌كه‌مانیان پێ‌ هه‌ڵناكه‌ندرێ‌و میلله‌ته‌كه‌مانیان پێ‌ له‌ناوناچێ‌و تازه‌ به‌تایبه‌تی‌ ئه‌وه‌ 30_40 ملیۆن كورد له‌دنیا په‌یدابووه‌ . 3_40 ملیۆنی‌ بزێو به‌ئیستیڵاحی‌ خۆیان (مشاغب). ئه‌و ژماره‌یه‌ چۆن داده‌مركێته‌وه‌ گه‌ر مافی‌ نه‌درێتێ. جا ده‌ستكه‌وتی‌ ئه‌وانیش له‌وه‌دایه‌ ئه‌م راستی‌یانه‌ قبوڵ‌ بكه‌ن‌و بێنه‌وه‌ سه‌ر رێ‌ی‌ راست.
بۆ خوشك‌و برایانی‌ ئاواره‌ی‌ شاری‌ كه‌ركوكیش به‌ڵێن دووپات ده‌كه‌ینه‌وه‌ كه‌ تا رزگاری‌ كه‌ركوك نه‌سره‌وتن تا سه‌كه‌وتن دروشمه‌.
ی‌.ن.ك له‌پێناوی‌ كۆمه‌ڵانی‌ خه‌ڵكی‌ كوردستان دروست بووه‌، بۆ كۆمه‌ڵانی‌ خه‌ڵكی‌ كوردستان خه‌باتی‌ كردووه‌، بۆ رزگاری‌ كوردستان فیداكاری‌ كردووه‌و ده‌یان سه‌ركرده‌و سه‌دان كادیرو هه‌زاران ئه‌ندام‌و هه‌زاران پێشمه‌رگه‌ی‌ له‌م رێ‌یه‌دا به‌خت كردووه‌و، هێزه‌ هاوپه‌یمانه‌كانمان له‌گه‌ڵ‌ ئێمه‌و شان به‌شانی‌ ئێمه‌ سه‌دان شه‌هیدو هه‌زاران شه‌هیدیان له‌م رێگایه‌ به‌خت كردووه‌. به‌ڵام من پێتان ده‌ڵێم له‌پێناوی‌ رزگاركردنی‌ به‌شه‌كانی‌تری‌ كوردستان به‌ كه‌ركوكی‌ قودسی‌ كوردستانیشه‌وه‌، ی‌.ن.ك ئاماده‌یه‌ خۆیشی‌ بكاته‌ شه‌هیدی‌ ئه‌م رێگایه‌، بۆیه‌ هیوادارم خوشك‌و برا ئاواره‌كان وره‌یان به‌رزبێ‌و بزانن كه‌ خه‌ڵكی‌ كوردستان مه‌سه‌له‌ی‌ ئه‌وانی‌ كردووه‌ به‌مه‌سه‌له‌ی‌ خۆی‌‌و بگره‌ به‌جه‌وهه‌ری‌ مه‌سه‌له‌كه‌ی‌ خۆی‌‌و له‌پێناوی‌ ئه‌واندا زۆر فیداكاری‌ كردووه‌و له‌پێناوی‌ ئه‌واندا فیداكاری‌ زۆرتر ده‌كا. ئه‌وانیش ده‌بێ‌ شایسته‌ی‌ ئه‌و سه‌روه‌ری‌یه‌ بن كه‌ هه‌موو خه‌ڵكی‌ كوردستان په‌رۆشی‌ رزگاركردنیانه‌. پێویسته‌ هه‌روه‌كو له‌شۆڕشدا له‌ شاخ‏دا نموونه‌ی‌ تێكۆشه‌ر بوون، نموونه‌ی‌ پێشمه‌رگه‌ قاره‌مانه‌كان، شه‌هیده‌كانمان له‌وان بوون، ئاوهاش له‌كاتی‌ ئێستادا، نموونه‌ی‌ پارێزه‌ری‌ حكومه‌تی‌ خۆیان بن، حكومه‌تی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان كه‌ سه‌رۆكه‌كه‌ی‌ یه‌كێك بوو له‌سه‌ركرده‌كانی‌ ریزی‌ پێشه‌وه‌ی‌ رزگاركردنی‌ كه‌ركوك له‌ساڵی‌ 1991دا. پێویسته‌ ئه‌و راستی‌یه‌مان له‌بیرنه‌چێ‌ كه‌ ئێمه‌ ئه‌وێ‌ رۆژێ‌ هه‌موو هێزی‌ خۆمان، هه‌موو سه‌ركرده‌كانی‌ خۆمان، خستبووه‌ ئه‌و جه‌بهه‌به‌وه‌. كاك نه‌وشیروان سه‌رپه‌رشتی‌ ده‌كردو كاك كۆسره‌ت له‌قۆڵی‌ سه‌ره‌كی‌ له‌ریزی‌ پێشه‌وه‌و له‌ناو شاره‌كه‌ سه‌نگه‌ر به‌سه‌نگه‌ر شه‌ڕی‌ ده‌كرد. له‌قۆڵی‌ تره‌وه‌ ملازم عومه‌رو شه‌كه‌وت‌و كۆمه‌ڵێكی‌تر كه‌ ناوه‌كانیانم له‌بیر نی‌یه‌ به‌شداربوون. هه‌رچیمان هه‌بوو پایه‌و مایه‌مان خستبووه‌ سه‌ر كه‌ركوك. پایه‌و مایه‌شمان له‌پێناوی‌ كه‌ركوكدایه‌ تا رزگاری‌ كه‌ركوك، نه‌سره‌وتن تا سه‌ركه‌وتن.

ئێوه‌ش ئه‌ی خوشكان هه‌میشه‌ هه‌ر شادو سه‌ربه‌رز‌و سه‌ركه‌وتووبن.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

خەبەردار!

فه‌نتازی *باوه‌ڕی پێ ده‌كه‌یت وا ده‌زانێ غه‌شیم‌و له‌دونیا نازانی، خه‌نجه‌ری ...