یەمەن: چیرۆكی جەنگێكی درێژخایەن – knwe.org
سەرەکی » دۆسێ » یەمەن: چیرۆكی جەنگێكی درێژخایەن

چاوەڕوانی كۆتاییە

یەمەن: چیرۆكی جەنگێكی درێژخایەن

هەندێك خەڵك دەڵێن، ئێمە پەلەمانە، ئەمە قسەی مارتن گرێفت نێردەی نێونەتەوەیی تایبەتە بۆ یەمەن كە دەڵێت:»من دان بە گومانی خۆمدا دەنێم لە تۆمەتەدا».
بە گوتەی گرێفت:»گەلی یەمەنی زۆری چەشت و كاتی خۆی هاتووە».
دوو هەفتە لەمەوبەر بەهۆی بۆردومانێكەوە 44 خوێندكاری منداڵ كوژران، ئەمەش بووە مایەی شۆك لەو وڵاتەدا كە بۆ چەند ساڵێك دەچێت بەدەست ململانێكانەوە دەناڵێنێت.
ئەو بۆردومانە سەرلەنوێ‌ سەرنجەكانی بەلای یەمەندا راكێشا سەبارەت بە پێویستی كۆتایی هێنان بەو ململانێیەی باڵی بەسەر وڵاتەكەدا كێشاوە و بۆتە مایەی دروستكردنی گەورەترین قەیرانی مرۆیی لەئێستادا.
مارتن گرێفت بانگهێشتنامەی رەسمی بۆ لایەنە بەشەڕهاتووەكانی یەمەن رەوانە كردووە تا ئامادەی گەڕێكی تری وتوێژەكان ببن لە جنێڤ كە بڕیارە لە شەشی ئەیلولی 2018 سازبكرێن.

یەكەم دانوستان دوای دوو ساڵ
ئەو وتوێژانە بە یەكەم دانوستانی نێوان لایەنەكانی یەمەن دادەنرێت لە دوای دوو ساڵ و لەپاش شكستخواردنی دوو گەڕی پێشووی دانوستان.
گرێفت دەڵێت:»هەواڵە باشەكە ئەوەیە كە حكومەتی یەمەن خواستی بەشداریی هەیە لەو وتوێژانە، بە هەمان شێوە سەركردایەتی گروپی (انصار الله)»، ناوی رەسمی گروپی یاخیبووە حوسییەكانی بەكارهێناوە كە لە ساڵی 2014وە دەستییان بەسەر سەنعای پایتەختدا گرت و سەرۆك عەبد رەبە مەنسور هادییان ناچار كرد لە ساڵی دواتردا وڵاتەكە بەجێبهێڵێت.
حكومەتی یەمەن لە مانگی ئاداری ساڵی 2015وە لەلایەن هاوپەیمانی عەرەبی بە سەركردایەتی سعودیە، پشتیوانی سەربازیی لێدەكرێت، ئەمەش بە مەبەستی وەلاوەنانی حوسییەكان كە لەلایەن ئێرانەوە پشتیوانیان لێدەكرێت و بە ركابەری ئیقلیمی سعودیە دادەنرێت.
ئەم جەنگە نەگریسە كە بە وەكالەت لە هەژارترین وڵاتی ناوچەكەدا دەكرێت، وڵاتەكەی لە رۆخی داڕمانی تەواوەتی نزیككردۆتەوە.
هێرشە ئاسمانییەكە كە لەلایەن هاوپەیمانی عەرەبییەوە ئەنجامدرا و ئۆتۆمبێلێكی خوێندكارانی لە گوندی «زەحیان»لەو ناوچانەی لەژێر دەستی حوسییەكاندایە لە باكووری یەمەن، هەڕەشەی لەگەڕخستنی پرۆسەی سیاسی لەو وڵاتەدا دروستكرد و مەترسییەكی گەورەتری هێنایە ئارا.

نەتەوە یەكگرتووەكان و لێكۆڵینەوەكان
مارتن گرێفت لە مانگی ئاداری رابردووەوە پۆستی نێردەی تایبەتی نەتەوە یەكگرتووەكانی بۆ یەمەن وەرگرت، ئەمەش سێیەم نێردەی نێونەتەوەییە لە ساڵی 2011وە لە یەمەن كە لەو دەمەدا راپەڕینی میللی لە چوارچێوەی تەوژمی بەهاری عەرەبی، عەلی عەبدوڵڵا ساڵح سەرۆكی ئەو دەمەی وڵاتەكەی ناچار كرد دەتستبەرداری دەسەڵات ببێت و پۆستەكەی رادەستی عەبد رەبە مەنسور هادی بكات.
«توڕەیی و رووبەڕووبونەوەیەكی دیار بەرچاو دەكەوێت»، ئەمە قسەی بەرپرسێكی رەسمییە كە لە نزیكەوە ئاگاداری هەوڵەكانی نەتەوە یەكگرتووەكانە بۆ دۆزینەوەی چارەسەر لەپێناو كۆتایهێنان بەو دۆخە كارەساتبارەی ئێستا لە یەمەن هەیە.
بە گوتەی ئەو بەرپرسە»حوسییەكان هەڕەشەی ئامادەنەبوون دەكەن، چونكە پێیانوایە لێكۆڵینەوەكان لەو هێرشە بێ‌ ئاكام بێت».
وێنەی ئەو منداڵانەی لەخوێندا گەوزێنرابوون لەگەڵ جانتا شینەكانیاندا كە لەلایەن رێكخراوی یۆنسێفەوە بەسەریاندا دابەشكرابوو، توڕەییەكی نێودەوڵەتی دروستكرد، بۆیە ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی داوای ئەنجامدانی لێكۆڵینەوەیەكی راستەقینە و بێ‌ خەوشی كرد.
لە هێرشە ئاسمانییەكەدا 55 كەس كوژران و چەندانی تریش برینداربوون، لەكاتێكدا كە بۆردومانەكە پاسی ئەو خوێندكارانەی كردبووە ئامانج كە شوفێرەكەی بۆ كڕینی ژەمێك خواردن لە بازاڕە قەرەباڵغەكەی زەحیاندا دابەزی بوو.
وتەبێژی هاوپەیمانی عەرەبی رایگەیاندبوو،هێزەكانیان هێرشیان كردۆتە سەر «ئامانجێكی سەربازی شیاو»، ئەمەش دوای ئەوەی موشەكێك كە لەلایەن حوسییەكانەوە بەرەو باشووری سعودیە هەڵدرابوو، بووە مایەی كوژرانی كەسێك و برینداربوونی 11ی تر.
هاوپەیمانی عەرەبی دەڵێت، لێكۆڵینەوە لەو راپۆرتانە دەكات كە باس لە «زیانە لاوەكییەكان دەكەن»، قەرەبووش دەداتە قوربانییەكان گەر پێویست بكات.

هەڵوێستی خۆرئاوا
كارەساتەكەی ئەم دواییە، سەرلەنوێ‌ رەخنەی توند لەسەر ئاستی میللی لە وڵاتانی خۆرئاوا هێنایە ئارا، بە جۆرێك ولایەتە یەكگرتووەكان و بریتانیاشی گرتەوە كە پشتیوانی لە هاوپەیمانی عەرەبی دەكەن لەڕێی فرۆشتنی چەكەوە بە بەهای چەندان ملیار دۆلار، و لەڕێی پشتیوانی مەیدانی.
راپۆرتەكان دەڵێن، ئەو بۆمبەی لە هێرشەكەی ئەم دواییەدا بەكارهاتبوو كە ئۆتۆمبێلی خوێندكارەكانی كردە ‌وئامانج، لە ولایەتە یەكگرتووەكان دروستكراوە.
جۆست هێڵترمان لە گروپە قەیرانە نێودەوڵەتییەكان دەڵێت:»هێرشی سەر ئۆتۆمبێلی خوێندكارە منداڵەكان، بە دڵنیاییەوە گوشار لەسەر سعودیە و ئیمارات زیاد دەكات تا بكەونە خۆیان بۆ كۆتایی هێنان بە جەنگ و دەستكردن بە دانوستان، بەڵام دڵنیانیم ئەو هەنگاوە یەكلاكەرەوە بێت».

حودەیدە و گوشارە سەربازییەكان
هەر لەم ساڵدا، هەوڵە دیپلۆماسییەكانی گریفت و بانگەوازەكانی رێكخراوە فریاگوزاریی و مرۆییەكان، بونە مایەی راگرتنی هێرشێكی گشتگیر بۆسەر بەندەری شاری حودەیدە كە دەكەوێتە سەر رۆخی دەریای سور لەلایەن هێزەكانی سەر بە حكومەتی یەمەنی، بۆیە تائێستاش بەندەر و شارەكە لەژێر دەستی حوسییەكاندایە.
زۆربەی هەرە زۆری یارمەتییە مرۆییەكان كە نزیكەی لەسەدا 80ی یەمەنییەكان پشتی پێدەبەستن لەپێناو مانەوەیان لە ژیاندا، لەڕێی بەندەری حودەیدەوە دەگاتە وڵاتەكە.
بەڵام هێرشەكەی حودەیدە ئیماراتی گەیاندە ئەو بڕوایەی (جڵەوی هێرشەكەی گرتبووە دەست) كە تەنیا گوشارە سەربازییەكان سەركردەكانی حوسییەكان ناچار دەكەن لەسەر مێزی دانوستان دابنیشن و ئامادەی گەیشتن بن بە رێكەوتن.
لەژێر گوشارێكی گەورەتردا، سەكردەكانی حوسییەكان بە گرێفتیان راگەیاندبوو كە ئامادەن بەندەری حودەیدە رادەستی ئیدارەیەكی نێونەتەوەیی بكەن، ئەم هەنگاوەش بەدرێژایی ساڵانی رابردوو رەتیاندەكردەوە. بەڵام هاوپەیمانی عەرەبی داواكارییەكانی زیاتر كرد، و داوای لە یاخیبووەكان كرد لەشارەكەش پاشەكشەبكەن.
بەرپرسێك لە هاوپەیمانی عەرەبی دەڵێت:»لەوبڕوایەدام تائێستاش پێویستمان بە بە بەكارهێنانی گوشاری سەربازیی زیاترە بۆسەر حوسییەكان»، سەركەوتن لە حودەیدە بە گۆڕینی بنەمای گەمەكە دادەنێت و پێیوایە، دەبێتە مایەی كۆتاییەكی خێراتر بۆ ئەو جەنگەی لە یەمەندا هەیە.
بەڵام هێرشكردنە سەر شارێكی گەورەی وەك حودەیدە كە چەكدارە مەشقپێكراوە حوسییەكانی تێدایە، سەلماندی زۆر لە دیدی ئەو پلانە سەربازییە سەرەتاییانە قورسترە كە هاوپەیمانی عەرەبی هەیبوو.
(بی بی سی) لە زاری یەكێك لە چاودێرەكانەوە بڵاویكردۆتەوە:»ئیمارات و هاوپەیمانەكانی دركییان بەو زیانە مرۆیی و داراییانە كرد كە بەرییان دەكەوێت، باشان لەدوای هێرشەكە ناوبانگیان چۆن دەبێت».
سەرچاوەیەكی دیپلۆماسی لە مانگی حوزەیرانی رابردوودا رایگەیاندبوو، كاتێك یەكەم هێرش كرایە سەر حودەیدە، بۆریس جۆنسۆن وەزیری دەرەوەی ئەو دەمەی بریتانیا پەیوەندی بە ئیماراتییەكانەوە كردووە و هانی داون كاتێكی زیاتر ببەخشن بە مارتن گرێفت، تا بگاتە چارەسەرێك لەڕێی دانوستانەوە. بەپێی راپۆرتەكانیش، جۆنسۆن هۆشداریی دابوو لە دروستبوونی ستالینگرادێكی تر، ئەوەش وەك ئاماژە كردنێك بۆ ئەو كاولكارییانەی لە دووەمین جەنگی جیهانیدا رویاندا.

پرۆسەیەكی سیاسی نوێ‌
لەو دەمەی نێردەی نێونەتەوەیی پلانەكەی بۆ دەستكردن بە پرۆسەیەكی سیاسی نوێ‌ راگەیاند، هەموو لایەنەكان پشتیوانیان بۆ هەوڵەكانی خستەڕوو، بەڵام لە هەمان كاتدا رەشبینی خۆیان دەربڕی.
ئاشكرایە هەردوو حكومەتی ولایەتە یەكگرتووەكان و بریتانیا لە ژوورە داخراوەكان لەگەڵ هەریەك لە سعودیە و ئیمارات، نیگەرانی خۆیان دەردەبڕن بەرانبەر بە پلانە سەربازییەكانی هاوپەیمانی عەرەبی ، بەڵام لە راگەیەندراوەكاندا پشتیوانی لە دوو هاوپەیمانەیان دەكەن.
سەبارەت بە هەڵوێستی واشنتۆن و لەندەن بەرانبەر بەو ئەركەی خراوەتە سەر شانی گریفت، شارەزایەك لە كاروباری یەمەنی دەڵێت:»بڕوایەكی پتەو هەیە كە ئەوان پشتیوانی لەو پیاوە دەكەن، نەك پلانەكەی».
هەر بە وتەی ئەو شارەزایە:»ئەوان دەڵێن: ئێمە بە تەواوەتی خواستمان لەوەیە مارت ئاشتی بهێنێتەدی، بەڵام گەر پلانەكەی ببێتە مایەی بێزاركردنی هاوبەشەكانمان، ئەوا پشتوانی لێناكەین».
رۆڵی ئێرانیش لێرەدا گرنگە. بەڵام مەودای پشتیوانی سەربازیی تاران و دەسەڵاتی بەسەر حوسییەكاندا، راوبۆچوونی جیاوازیی لەبارەوە هەیە.
هێڵترمان دەڵێت:»ئێرانییەكان رۆڵی خۆیان هەیە كە حوسییەكان دەگەیەنن ئەو بڕوایەی دەتوانن سەربكەون، بەڵام حوسییەكان لە پێشتردا سەلماندییان كە ئێرانییەكان هەژموونێكی گەورەیان بەسەریانەوە نییە».
ئاستەنگەكان لەبەردەم گەڕی داهاتووی وتوێژەكانی جنێڤ سوككراون، بەڵام هەندێك لە چاودێران وایدەبینن هیوایەكی دەگمەن و كەم هەیە.
چاودێرێكی سیاسی كە لە نزیكەوە چاودێری پرۆسەی سیاسی یەمەن دەكات دەڵێت:»حاڵەتێكی ماندووبوون هەیە، یەمەنییەكان ماندووبوون لەو ناكۆكییە».
لەڕێی ناوبژوانێكی نێونەتەوەیی كە ئەزمونێكی گەورەی هەیە و بە راشكاوانە قسە دەكات، توانی لەگەڵ هەموو پایتەختەكاندا پەیوەندی ببەستێت و چاوپێكەوتن لەگەڵ سەركردەكانی حوسییەكانیشدا ئەنجام بدات.
شارەزاكەی كاروباری یەمەنی دەڵێت:»حوسییەكان لەئێستادا ئامادەن، ترسیان لە پێشكەشەكردنی سازش نییە، بەوەشەوە كە پەیوەندی بە حودەیدەوە هەیە، بەڵام ساڵێك لەمەوبەر بەوشێوەیە نەبوون».
سەرچاوەكان دەڵێن، سەركردەكانی یاخیبوان، پێشنیاری باشیان خستۆتەڕوو كە خۆیان لە ئاگربەست و گرتنەبەری رێوشوێنی تر لەبارەی شاری حودەیدەدا دەبینێتەوە.

وتوێژ سەبارەت بە وتوێژ
چاوپێكەوتنی جنێڤ وتوێژ دەبێت سەبارەت بە وتوێژ، یان گفتوگۆی نا رەسمی دەبێت تەنیا لەنێوان یەمەنییەكان.
خواستەكان خۆیان لەوەدا دەبیننەوە كە جموجۆڵەكان بەشێوەیەكی پلەبەندی بن بەرەو دانوستانێكی چەسپاو لە چوارچێوەی پرۆسەیەكی فراوان كە پشت بە دیالۆگ ببەستێت لەڕێی رێڕەوە شاردراوەكان، و هاتووچۆكردن لەنێوان پایتەختەكان، و مامەڵەكردن لەگەڵ یەمەنییەكان لەڕێی كۆمەڵی مەدەنییەوە.
مارتن گرێفت ئامانجەكە بەم شێوەیە وەسف دەكات»پرۆسەیەكی سیاسی ئینتیقالی كە لەلایەن حكومەتێكی یەكێتی نیشتمانییەوە بەڕێوە ببرێت، و رێكاریی ئەمنی دابنرێت سەبارەت بە پاشەكشەكردنی هەموو گروپە چەكدارەكان».
«گاگۆڵكەی منداڵ لە گاگۆڵكەی منداڵ زیاتر نییە»، ئەم رستەیە لەلایەن بشراحیل هیشام بشراحیلی رۆژنامەوانەوە بەكارهێنرا كە جێگری سەرنوسەری رۆژنامەی (الایام) و لە شاری عەدەن دەردەچێت كە ئێستا لەژێر دەستی حكومەتی یەمەندایە لە باشووری وڵاتەكە.
لەگەڵ فشەڵی گاگۆڵكەی منداڵ، چەندان مەترسی گەوە لەئارادان كە هەڕەشە لە پرۆسەكە دەكەن و كتومت هاوشێوەی دوو گەڕی پێشوون.
گرێفت دەڵێت:»جنێڤ دەبێتە سەرەتا. سەرەتاش خۆی لەخۆیدا شتێكی باشە».

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

ئەنقەر هاوڵاتییەكی بەریتانی بە حەوت ساڵ زیندانی سزادەدات

توركیا سزای زیندانی دەسەپێنێت بەسەر سەربازێكی پێشووی سوپای بریتانیا كە ...