ئه‌وه‌ی ده‌منێژێت ناوه‌كه‌مه‌ – knwe.org
سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » ئه‌وه‌ی ده‌منێژێت ناوه‌كه‌مه‌

ئه‌وه‌ی ده‌منێژێت ناوه‌كه‌مه‌

شڤان نه‌وزاد

چه‌ند یادداشتنامه‌یه‌ك له‌باره‌ی رۆمانی(رێبه‌ری كتێبسازه‌ كوژراوه‌كان)ی رۆماننووس عه‌تا محه‌مه‌ده‌وه‌ رۆمانی(رێبه‌ری كتێبسازه‌ كوژراوه‌كان)ی عه‌تا محه‌مه‌د، كه‌ له‌ ده‌زگای ئه‌ندێشه‌ بۆ چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ له‌ساڵی(2014)و به‌تیراژی (1000)دانه‌ و (188)لاپه‌ڕه‌ كه‌وته‌ به‌ر دیدی خوێنه‌ران.

عه‌تا محه‌مه‌د و كتێبسازه‌ كوژراوه‌كان
له‌ نێوان من و رۆمانه‌كانی عه‌تا محه‌مه‌د دا ململانێیه‌كی سه‌خت هه‌یه‌، ململانێیه‌ك له‌ نێوان ماندووبوون و تێڕاماندا، ئه‌و به‌رده‌وام بیركردنه‌وه‌ی قورس و تێفكرینی ئاڵۆز ده‌دات به‌سه‌ر خوێنه‌ره‌كانیدا، كارێك كه‌ ئه‌وه‌نده‌ی ده‌ستماندایه‌ نه‌ده‌توانین ده‌ستی لێهه‌ڵبگرین، نه‌ ده‌شكرێت ناته‌واو و نیوه‌ڕێ په‌راوێزی بخه‌ین، عه‌تا محه‌مه‌د نووسه‌ری دونیای وردكاره‌، به‌و مانایه‌ی ئه‌و جیاوازی ناكات له‌ نێوان نووسینی رۆمان و كێشانی تابلۆی شارێكی مۆدێرندا، نووسه‌ری ئاڵۆزكاره‌ پڕ پێچه‌ به‌و واتایه‌ی ده‌توانێت گه‌مه‌ به‌ كاراكته‌ر و شوێن و یاری به‌ڕووداو و ناوه‌ڕۆك بكات و فێڵ له‌ خه‌یاڵی كۆنكرێتی و ئاماده‌كراومان بكات و زه‌فه‌رمان پێببات و به‌ ئاسانی بمانبات و به‌ سانایش سه‌فه‌ری نێو دونیای خۆیمان پێبكات و بمانگێڕێت، به‌ كورتی وه‌ك ئۆرهان پاموك له‌ وه‌سپ و كاتیگۆری ئه‌و رۆماننووسانه‌دا ده‌ڵێت: «رۆماننووسی بیركه‌ره‌وه‌یه‌». رۆماننووسی سه‌خت ئه‌وه‌ نییه‌ تێینه‌گه‌ین به‌ڵكو ئه‌وه‌یه‌ سه‌خت تێیبگه‌ین، له‌گه‌ڵ كاراكته‌ره‌كانیدا ماندووبین و هاوڕێ له‌گه‌ڵ ناوه‌ڕۆكیشدا شه‌كه‌تی دۆزینه‌وه‌ی كرۆك و مه‌به‌ست بین. ئه‌وه‌ی ده‌كارم له‌م نووسینه‌دا خوێندنه‌وه‌یه‌كی گشتییه‌ بۆ یه‌كێك له‌ به‌رهه‌مه‌ گرنگ و پڕ بایه‌خه‌كانی نووسه‌ر به‌ناوی (رێبه‌ری كتێبسازه‌ كوژراوه‌كان)، هه‌ڵبه‌ت نووسه‌ر له‌م ڕۆمانه‌یدا به‌ شێوه‌یه‌كی ئیستاتیكی رووداوه‌كانی نێو به‌رهه‌مه‌كه‌ی ده‌لكێنێت به‌یه‌كه‌وه‌ و به‌ته‌رزێكی ئاڵۆز به‌ڵام به‌بێ ئه‌وه‌ی له‌ رووی ته‌كنیكییه‌وه‌ ده‌قه‌كه‌ شێواندن و ونبوونی به‌سه‌ردا بێت و خوێنه‌ر وه‌ڕز بكات رووداوه‌كانی ده‌چنێت. هه‌ڵبه‌ت شوێن و جووڵه‌ی كاراكته‌ره‌كان سه‌ركه‌وتوانه‌ ده‌ڕواته‌ پێشه‌وه‌ و هیچ بۆشاییه‌كی فیزیكی جێنامێنێت تا خوێنه‌ر خۆی پڕیبكاته‌وه‌ و ته‌واوی بكات و هاوكات هاوته‌ریب له‌گه‌ڵ ناوه‌ڕۆكدا یه‌كگرتنێكی ته‌كنیكی فره‌ جوان داده‌مه‌زرێنێت. له‌ باره‌ی ناوه‌ڕۆكیشه‌وه‌ ده‌توانین بڵێین ناواخن له‌م رۆمانه‌دا به‌ شێوه‌یه‌كی په‌نهان لوغزئامێز خۆی خزاندۆته‌ نێو دێڕه‌كان و به‌شه‌كان و سه‌رجه‌م باكوور و باشووری ده‌قه‌كه‌وه‌ تا خوێنه‌ر په‌لكێشی ناوكۆیی ده‌قه‌كه‌ بكات و ورد ورد و خێرا خێرا یه‌كبینه‌ رۆمانه‌كه‌ بخوێنێته‌وه‌ و ببێته‌ هاوڕێی مریه‌م (كاراكته‌ری سه‌ره‌كی) بۆ زانینی چاره‌نووسی ڕووداوه‌كان و ناسینی كاراكته‌ره‌كان. له‌ كتێبسازه‌ كوژراوه‌كاندا شوێن گرنگی خۆی هه‌یه‌، شوێنه‌كان یه‌كده‌گرن و ناوه‌ڕۆك پێكده‌هێنن، به‌بێ شوێن ته‌واوی رۆمانه‌كه‌ له‌ رووی ناوه‌رۆكه‌وه‌ ته‌له‌ف ده‌بێت ده‌شێوێت، بێگومان نه‌ك ته‌نیا له‌م رۆمانه‌یدا به‌ڵكو نووسه‌ر هه‌مان گه‌مه‌ له‌گه‌ڵ خوێنه‌رانیدا ده‌كات له‌ رۆمانی (پاسه‌وانانی خودا)دا، پێشموایه‌ لای عه‌تا محه‌مه‌د شوێنه‌كان ته‌نیا شوێن نین بۆ ته‌راتێنی كاراكته‌ره‌كان و سه‌حنه‌ی رێڕه‌وی رووداوه‌كان به‌ڵكو شوێنه‌كانیش به‌شدارده‌بن له‌ رووداوه‌كان و ده‌بنه‌ به‌شێكی دانه‌بڕاو له‌ ناوه‌خن و هاته‌ریب له‌گه‌ڵ كاراكته‌ره‌كاندا خۆیان ده‌ڕژێننه‌ ناوكۆی ده‌قه‌كه‌وه‌. له‌ (كتێبسازه‌ كوژراوه‌كان)دا هێزی وشه‌ ده‌بینین و مامه‌ڵه‌ له‌ته‌ك توانای وشه‌دا ده‌كه‌ین، به‌و مانایه‌ی نووسه‌ر به‌ وشه‌ وێنه‌كانی نێو به‌رهه‌مه‌كه‌ی ده‌نه‌خشێنێت. هه‌ڵبه‌ت له‌ دونیای نووسینی رۆماندا دوو پۆل له‌ رۆماننووسان ده‌بینین له‌ وتارێكدا ئۆرهان پاموك له‌باره‌ی ئه‌م دوو پۆله‌وه‌ له‌ رۆماننووساندا به‌ جوانی ئاماژه‌ی پێده‌كات، یه‌كه‌میان وێنه‌كان بوونه‌ته‌ ئه‌نگێزه‌ی نووسینی رۆمان و وشه‌كان بۆ نه‌خشاندن و داڕشتنی ئه‌و وێنانه‌ ده‌نووسرێن، واته‌ رۆماننووس تابلۆیه‌ك ده‌كێشێت به‌ وشه‌ و له‌ سه‌ره‌تاوه‌ تا دوا وشه‌ رۆماننووس سه‌رقاڵ و مژۆڵی سازكردنی ئه‌و تابلۆیه‌یه‌ به‌ وشه‌ وه‌ك لای ئه‌ده‌بی به‌ختیار عه‌لی ده‌یبینین بۆ نموونه‌ له‌ چاوپێكه‌وتنێدا به‌ختیار عه‌لی ده‌ڵێت: « نووسینی رۆمانی كۆشكی باڵنده‌ غه‌مگینه‌كان له‌ خه‌یاڵی ئه‌و وێنه‌یه‌وه‌ نووسراوه‌ كاتێك پیاوێك به‌ خۆی و عه‌ره‌بانه‌یه‌كی گه‌وره‌ی پڕ باڵنده‌ی جیاواز جیاوازه‌وه‌ خۆی ده‌كات به‌ شاردا» یاخود له‌ چاوپێكه‌وتنێكی دیكه‌ ده‌ڵێت: « له‌ رووی وێنه‌وه‌ مۆتیڤ و هانده‌ری نووسینی رۆمانی شاری مۆسیقاره‌ سپییه‌كان دیمه‌نی كه‌سێكه‌ كه‌ له‌ شوێنێكی به‌رزه‌ و بڵنده‌وه‌ ته‌ماشای شارێكی سپی ده‌كات».(هه‌ڵبه‌ت ئه‌مه‌ به‌ وێنه‌یه‌كی گشتی باسی لێوه‌ده‌كه‌ین مه‌گه‌ر نا هه‌رگیز نووسینی رۆمان ته‌نیا یه‌ك مۆتیڤ و تاقه‌ هانده‌رێكی له‌ پشت نییه‌)، دووه‌میان ئه‌و پۆل و كۆمه‌ڵه‌ رۆماننووسانه‌ن كه‌ وێنه‌كان نابنه‌ مۆتیڤ و هانده‌ری نووسینی رۆمان، به‌ڵكو گرنگی بابه‌ت و به‌یه‌خی ناوه‌ڕۆك و مه‌به‌ست ده‌بنه‌ سارچاوه‌ی نووسین و شه‌كان بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ كۆده‌كرێنه‌وه‌ و رسته‌كان بۆ ئه‌م ئامانجه‌ ڕیز ده‌كرێن و كۆی ده‌قه‌كه‌ بۆ ئه‌م نییه‌ته‌ داده‌ڕێژرێن، عه‌تا محه‌مه‌د له‌ پۆلی دووه‌مه‌ چ له‌م رۆمانه‌یدا و چ له‌ رۆمانی پاسه‌وانانی خودا دا ئه‌مه‌ به‌ڕوونی ده‌بینین.

به‌ گرفتكردنی ناو
نووسه‌ر ده‌نووسێت:»ئه‌وه‌ی ده‌ژی ناوه‌كانه‌ نه‌وه‌ك مرۆڤه‌كان»ل87
ناوه‌ڕۆك له‌م رۆمانه‌دا بریتییه‌ له‌ (به‌گرفتكردنی ناو)، واته‌ هێنانه‌ باسی ناوی مرۆڤ. ناوه‌كان كه‌ ده‌بنه‌ كۆت و ده‌نرێن به‌ ملی مرۆڤدا و ده‌كرێنه‌ زنجیر و تا ئه‌به‌د مرۆڤی پێ پابه‌ند ده‌كرێت، له‌ سه‌ره‌تاوه‌ ده‌ڵێم مۆته‌كه‌ی ناو ئه‌زه‌لییه‌، واته‌ له‌ مێژه‌ و به‌ر له‌ ئاگاداری و ویستی ئێمه‌ دانراون و ئاماده‌كراون و ئێمه‌ ده‌چینه‌ سه‌ر خوانی ناوی ئاماده‌، به‌ كورتی مۆته‌كه‌ی ئه‌به‌دی، سێبه‌ری ناكۆتا، هاوڕێی هه‌تا هه‌تایی، به‌ڵام ئه‌فسوونی ناو لێره‌دا ئه‌وه‌ نییه‌ كه‌ به‌رده‌وام له‌گه‌ڵماندایه‌ و شوناسمان ده‌داتێ، یاخود روخسارمان پێده‌به‌خشێت، یاخود چاره‌نووسمان دیاری ده‌كات، به‌ڵكو سیحری ره‌شی ناو ئه‌وه‌یه‌ ئه‌و له‌ ئێمه‌ پتر ده‌ژی و هه‌ناسه‌ ده‌دات و زیاتر ده‌مێنێته‌وه‌ و به‌رده‌وام ده‌بێت، ئێمه‌ ده‌مرین و ناوه‌كانمان سه‌فه‌ری جاویدانه‌گی ده‌كه‌ن، ئێمه‌ ده‌مرین و ناوه‌كانمان بۆ هه‌میشه‌ ده‌مێنێته‌وه‌، ئه‌مه‌ ئه‌و رسته‌یه‌یه‌ كه‌ نووسه‌ر به‌رده‌وام و بێپسان به‌ گوێماندا ده‌دات، عه‌تا محه‌مه‌د له‌ چه‌ندین به‌ش و شوێنی ئه‌م ده‌قه‌یدا هه‌م به‌ڕوونی و هه‌م به‌نهێنی و ته‌ماوی باسی فه‌لسه‌فه‌ی راسته‌قینه‌ی ژیانی ناوه‌كانمان بۆ ده‌كات به‌رابه‌ر ژیانی ساخته‌ی مرۆڤ، ساخته‌یه‌ به‌و مانایه‌ی كه‌ ناوه‌كانمان زیاتر ده‌ژین له‌ خاوه‌نه‌كانیان، ساخته‌یه‌ به‌و واتایه‌ی كه‌ ره‌نگه‌ زۆرێك له‌ ناوه‌كان به‌بێ بوونی كه‌سه‌كان به‌رده‌وامی به‌ خۆیان ده‌ده‌ن و ده‌ژین، كه‌سه‌كان بوونیان نییه‌ و ده‌شێت هه‌ر نه‌شبووبن و وه‌هم بن، به‌ڵام ناوه‌كانیان نا، ناوه‌كانیان راسته‌قینه‌ن و له‌گه‌ڵماندان و بۆ هه‌میشه‌ش له‌گه‌ڵماندا ده‌مێننه‌وه‌، ئه‌و ده‌نووسێت» ناوه‌كانیش ده‌توانن وه‌ك ئێمه‌ بژین و به‌درێژایی مێژووش ناو زۆر هه‌بوون كه‌ ژیاون و له‌وانه‌یه‌ ئێمه‌ بیانناسین، بێئه‌وه‌ی له‌ڕاستیدا كه‌سێك بووبن، زۆرجار نووسه‌رێك له‌به‌ر هه‌ر هۆكارێك بووبێت به‌ناوی كه‌سانی وه‌همییه‌وه‌ نووسیویه‌تی».هۆكاری راسته‌قینه‌ی ژیانی ناوه‌كان ئه‌وه‌یه‌ زیاتر له‌ مرۆڤه‌كان ده‌ژی، پتر خۆی نمایش ده‌كات، زیاتر ململانێی مانه‌وه‌ ده‌كات، نووسه‌ر ده‌نووسێت» سه‌ڵاحه‌دینی ئه‌یوبی(55)ساڵ ژیاوه‌، به‌ڵام ناوه‌كه‌ی ناوه‌كه‌ی تا ئێستا نزیكه‌ی(820)ساڵه‌ ده‌ژی، هه‌ر بۆیه‌ ده‌توانم ئێستا ئه‌و نهێنییه‌ بڵێم كه‌ ئه‌وه‌ی ده‌ژی ناوه‌كانه‌ نه‌وه‌ك كه‌سه‌كان، ئه‌وه‌یكه‌ له‌ ساڵی (399)ی پێش زایین ژه‌هره‌كه‌ی خوارده‌وه‌، بۆ هه‌تاهه‌تایه‌ مرد به‌ڵام تا ئێستا سوكرات له‌گه‌ڵماندا ده‌ژی». یان ده‌نووسێت» كاتێك تۆ رۆژنامه‌یه‌ك ده‌خوێنیته‌وه‌ و هه‌وڵی كوژرانی كه‌سێكی نه‌ناسراوی تێدایه‌ له‌ ئیسپانیا.. بۆ نموونه‌ ناوی خافیره‌، تۆ جگه‌ له‌و ناوه‌ هیچیترت لا نییه‌ و له‌ رێگای هه‌واڵه‌كه‌وه‌ ده‌شێ فیگۆری خافیر له‌ زه‌ینی خۆتدا بخوڵقێنیت، به‌ڵام ئه‌وه‌ هیچ په‌یوه‌ندی به‌ خافیری راسته‌قینه‌وه‌ نییه‌، مه‌به‌ستم له‌وه‌یه‌ ئه‌وه‌ی ده‌ژی ناوه‌كه‌یه‌ نه‌وه‌ك كه‌سه‌كه‌، ده‌شێ خافیر مردبێت به‌ڵام ئه‌و له‌ تۆدا ده‌ژی». یاخود له‌ گۆشه‌یه‌كی دیكه‌دا ده‌نووسێت» ناوه‌كان هه‌رگیز نامرن، به‌ڵكو ته‌نها فه‌رامۆش ده‌كرێن، چونكه‌ ئه‌وه‌ی ده‌ژی ناوه‌كانه‌ نه‌وه‌ك كه‌سه‌كان، مرۆڤ به‌سێبه‌ری ناوه‌كه‌ی خۆی ده‌كات و ئه‌وه‌ مرۆڤه‌ دوای ناوه‌كه‌ی خۆی ده‌كه‌وێت». له‌م رۆمانه‌دا به‌ روونی و به‌شێوازێكی زۆر ناوازه‌ ده‌ستوپه‌نجه‌ له‌ته‌ك هه‌میشه‌یی ژیانی ناوه‌كاندا نه‌رم ده‌كه‌ین، ئه‌مه‌ له‌لایه‌ك، له‌لایه‌كی دیكه‌و به‌ شێوازێكی ته‌كنیكی گه‌له‌ك جوان ڕووداوی كوشتنی چه‌ندین ناو ی دیكه‌مان پێش دیده‌ ده‌خات وه‌ك كوشتنی (كوشتنی عومه‌ری كتێبخانه‌، كوشتنی ماریا، كوشتنی ولیه‌می كتێبفرۆش)، كه‌ ئه‌مانه‌ ناون و نووسه‌ر مامه‌ڵه‌ی «ناو»یان له‌ته‌كدا ده‌كات وه‌ك ئه‌وه‌ی ئه‌مانه‌ «ناو»ن كوژراون نه‌وه‌ك كه‌س بن. هه‌ر له‌باره‌ی «ناو»ه‌وه‌ نووسه‌ر گۆشه‌یه‌كی دیكه‌ی ناومان بۆ روونده‌كاته‌وه‌ به‌وه‌ی ناوه‌كانیش ده‌كرێت بگۆڕێن وه‌ك كه‌سه‌كان، به‌و پێیه‌ی له‌سه‌ره‌تاوه‌ ئاماژه‌مپكرد ناوه‌كان پتر له‌كه‌سه‌كان ده‌ژین، هاوكات ناوه‌كان ده‌گۆڕێن و به‌ گۆڕینی ناوه‌كان شوناس و چاره‌نووسی كه‌سه‌كان ده‌گۆڕێن، بۆ نمونه‌» كاتێك راستكۆلێنكۆف (پاڵه‌وانی سه‌ره‌كی رۆمانی تاوان و سزای دۆستۆیڤسكی) خوێندكاری زانكۆیه‌ و شوناسی خوێندكارێكی هه‌ڵگرتووه‌، زۆر جیاوازه‌ له‌و راستكۆلێنكۆفه‌ی كاتێك به‌ كوشتنی پیرێژنێك شوناسی تاوانبار هه‌ڵده‌گرێت، یاخود كاتێك جه‌مشید خان (پاڵه‌وانی سه‌ره‌كی رۆمانی جه‌مشیدخانی مامم كه‌ هه‌میشه‌ با له‌گه‌ڵ خۆیدا ده‌یبردی به‌ختیار عه‌لی ده‌بێته‌ عاشقێكی دێوانه‌ی سه‌رمه‌ست یان كاتێك ده‌بێته‌ دیندارێكی كوشنده‌ یان كاتێك ئایدۆلۆژیای ماركسیزم ده‌پۆشت ده‌بێته‌ كۆمۆنیست، له‌ هه‌موو ئه‌م وێستگانه‌دا جه‌مشیدخان فره‌ شوناس و فره‌ «ناو»ه‌ و له‌ سایه‌ی گۆڕینی ئه‌م ناوانه‌وه‌ كه‌سایه‌تیشی ده‌گۆڕێت، نووسه‌ر ده‌نووسێت» ئه‌و كاته‌ی مسوڵمانێكی ئیماندار، یاخود چه‌پ و بێباوه‌ڕ بوویت، تۆ هه‌ر یه‌ك كه‌س بوویت؟ ئه‌و كاته‌ی له‌ریزی شۆڕش به‌ناوی ئازادییه‌وه‌ ده‌جه‌نگایت هه‌ر ئه‌و كه‌سه‌ بوویت دوای شۆڕش بووه‌ بازرگانی نه‌وت، یاخود چه‌ندان كه‌سایه‌تی جیاوازیت و له‌ پشت ناوێكه‌وه‌ خۆت حه‌شارداوه‌؟ وه‌ك ئه‌وه‌ی ناوه‌كان ئامڕازێك بن بۆ خۆحه‌شاردان و ناو رواڵه‌ت بێت و مرۆڤیش گه‌وهه‌ر بێت». هه‌ڵبه‌ت له‌ئه‌ده‌بی به‌ختیار عه‌لیدا به‌قووڵی ده‌ستوپنجه‌ له‌ته‌ك بابه‌تی گۆڕینی «ناو» و «شوناس» و «كه‌س»دا نه‌رم ده‌كه‌ین، بۆ نموونه‌ چه‌ند نمونه‌یه‌كی خێرا بخه‌مه‌ نێو باس، له‌ رۆمانی(شاری مۆسقاره‌ سپییه‌كاندا) ئێمه‌ له‌به‌رده‌م كه‌سایه‌تی (سامری بابلی)ین ئه‌و كاتێك جه‌لادێك بووه‌ و ده‌ستی له‌ كوشتنی و ئه‌تككردنی چه‌ندین كه‌سدا هه‌بووه‌ كه‌سایه‌تییه‌كی ته‌واو جیاواز و پێچه‌وانه‌ی هه‌یه‌ كاتێك وه‌ك كه‌سێكی په‌شیمانبووه‌وه‌ ده‌یبینین له‌ شه‌وی دادگایی ویژداندا، ئه‌و هه‌ڵگری دوو كه‌سایه‌تی و دوو «ناو»ه‌. یاخود له‌ رۆمانی (كه‌شتی فریشته‌كان)دا كه‌سایه‌تی (وه‌فای ره‌فعه‌ت به‌گ) ده‌بینین ئه‌و له‌ تافی لاوێتی و له‌ سپێده‌ی شۆڕشدا كاروانی شۆڕشگێری خۆی به‌ كوشتنی پێنج ئه‌سپ ده‌سپێده‌كات و شوناسی خۆی وه‌ك شۆڕشگێرێكی فانه‌تیك ده‌ناسێنێت، به‌ڵام دوای ساڵانێكی زۆر گومان له‌ رێبازه‌كه‌ی ده‌كات دونیابینی له‌ كاره‌كه‌یدا ده‌یگۆڕێت بۆ كه‌سێك و كاراكته‌رێك به‌ چاوێكی قێز و ره‌خنه‌وه‌ ده‌ڕوانێته‌ شۆڕش و ئامانجی شۆڕشی لێده‌بێته‌ خه‌ونی گه‌یشتن به‌ ته‌ماحی سامان و به‌رژه‌وه‌ندی كه‌سی.. لێره‌دا یه‌ك كه‌سایه‌تی ده‌بینین، به‌ڵام له‌به‌رده‌م دوو «ناو»دا وه‌ستاوین شۆڕشگێر و دژه‌ شۆڕشگێر. نووسه‌ر ده‌نووسێت» ئه‌و كچه‌ی به‌ناوی شه‌ره‌فه‌وه‌ له‌ڕێگایه‌كی چۆڵ ده‌كوژرێت و لاشه‌كه‌ی فرێده‌دێت، هه‌ر ئه‌و كچۆڵه‌یه‌یه‌ رۆژانێك به‌ خه‌ونێكی زۆره‌وه‌ له‌ ئاینده‌ و گه‌وره‌بوون و ژیانی ده‌ڕوانی؟ ئه‌وه‌ی گۆڕا كچه‌كه‌ بوو یاخود ناوه‌كه‌ی وه‌ك سۆزانی؟ یاخود هه‌ردووكیان؟».

كتێب وه‌ك گۆڕ
مێژووی كتێب مێژوویه‌كی تراژیدییه‌، من پێموایه‌ هاتن و ده‌ركه‌وتنی كتێب رووداوێكی تراژید و ترسناكه‌ له‌ مێژووی مرۆڤایه‌تیدا، ده‌ركه‌وتنی كتێب ده‌ركه‌وتنی ژیاری نوێ بوو به‌ ته‌رزێكی ئاڵۆز و به‌ فۆڕمێكی گه‌له‌ك پێچخواردوو، هه‌ڵهاتنی خۆری كتێب هاوكاته‌ به‌ ئاوابوونی خۆری ژیانی ساده‌ و رێك و بێكێشه‌ و بێگرێ، ده‌ركه‌وتنی كتێب هاوسات بوو به‌ده‌ركه‌وتنی جۆرێكی دیكه‌ی مه‌رگ له‌ رێگای وشه‌، ته‌رزێكی دیكه‌ی مردن به‌ هۆی كتێبه‌وه‌ كه‌ مرۆڤایه‌تی پێشتر مه‌رگی له‌م چه‌شنه‌ی تاقینه‌كردۆته‌وه‌، مردنی مرۆڤ به‌ هۆی ململانێی خێل، گروپ، تۆڵه‌ی كوشتن، كاره‌ساتی سروشتی، قوربانی بۆ خوداوه‌نده‌كان، حاڵه‌ت و رووداوی دوباره‌ و ئاسایی و ژیانی رۆژانه‌بوون و مرۆڤایه‌تی مێژوویه‌كی دڕێژ له‌گه‌ڵ ئه‌م جۆره‌ له‌ مه‌رگدا ژیاوه‌، به‌ڵام كوشتن به‌ هۆی كتێب و روبه‌ڕوبوونه‌وه‌ی چاره‌نوسێكی تاریك به‌ هۆی نووسینه‌وه‌ رووداوێكی جیاواز بوو له‌ ژیاره‌كاندا. رۆمانی (رێبه‌ری كتێبسازه‌ كوژراوه‌كان) ده‌ربڕی ئه‌م مانیفێستی رووداوه‌یه‌ له‌ مێژووی نووسیندا له‌ نیوه‌ی دووه‌می سه‌ده‌ی بیسته‌م له‌ كۆمه‌ڵگای كوردیدا، كۆمه‌ڵگای كوردی ده‌ستی سووره‌ به‌ گوشتنی نووسه‌ره‌كانی، كۆمه‌ڵگایه‌ك وه‌ك به‌ختیار عه‌لی ده‌ڵێت: « كۆمه‌ڵگایه‌ك له‌وه‌ بترسێت ڕۆشنبیره‌كانی ئاوێنه‌یه‌كی له‌به‌رده‌م دانێن و ناشیرینییه‌كانی خۆی تێدا ببینێت) هه‌ڵبه‌ت ئۆڵۆمپیادی كوشتن له‌ كوشتنی نووسه‌ر (عه‌بدولخالق مه‌عروفه‌)وه‌ ده‌ستپێده‌كات، ئه‌و خه‌ونی به‌ دونیایه‌كی دیكه‌وه‌ ده‌بینی كه‌ سه‌دان ساڵ بوو كۆمه‌ڵگای كوردی له‌سه‌ر هێلكه‌ی خه‌ونێكی پیس، پیس واته‌ پێكڕا كۆمه‌ڵگا هه‌مان خه‌ون و هه‌مان ئاره‌زو و هه‌مان تێفكرینیان هه‌بێت كڕ كه‌وتبوو، ئه‌وه‌ی له‌م رۆمانه‌دا ده‌رگیری ده‌بین چیرۆكی كوشتۆنی عه‌بدولخالقه‌كانه‌، له‌ كاتی جیاواز و له‌ شوێنی جیاواز و به‌ بیانووی جیاواز، كتێبسازه‌ كوژراوه‌كان باسی ئه‌و گۆڕه‌مان بۆ ده‌كات كه‌ نووسه‌ران بۆ خۆیانی هه‌ڵده‌كه‌نن، له‌م ڕۆمانه‌دا چ نووسینی كتێب و چ گه‌ڕان به‌دوای كتێبه‌ نهێنی و په‌نهانه‌كاندا هه‌مان چاره‌نووسی تراژیدی لێده‌كه‌وێته‌وه‌ و خاوه‌نه‌كانیان بۆ تونێلێكی ناكۆتا و تاریك په‌لكێش ده‌كات.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

تووله‌ سه‌گ

ئازاد به‌رزنجی ئه‌و ڕۆژه‌ هۆشمه‌ند هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ گه‌یشته‌وه‌ ماڵه‌وه‌، یه‌كسه‌ر ...