سەرەکی » دۆسێ » هێرشەكەی سەر ئیدلیب لە ئان و ساتدایە

روسیا بۆردومانەكانی دەستپێكردووە

هێرشەكەی سەر ئیدلیب لە ئان و ساتدایە

فڕۆكە جەنگییەكانی روسیا دەستییان بە هێرشە ئاسمانییەكانیان كردووە بۆسەر پارێزگای ئیدلیب كە لەلایەن گروپە چەكدارەكانی ئۆپۆزسیۆنەوە دەستی بەسەرداگیرا، لەهەمان كاتدا حكومەتی سوریا هێزەكانی تاودەدات بۆ خۆئامادەكردن لەپێناو هێرشی چاوەڕوانكراو بۆسەر شارەكە.
روانگەی سوریا بۆ مافەكانی مرۆڤ كە بارەگاكەی لە بریتانیایە دەڵێت، بۆردومانەكانی روسیا لە خۆرئاوای ئیدلیب بونەتە مایەی كوژران و برینداربوونی دەیان كەس.

هۆشدارییەكان
پێشتر دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی سەرۆكی ئەمریكا، هۆشداریی دابووە بەشار ئەسەد سەرۆكی سوریا لەبارەی هێرشكردنە سەر ئیدلیب و هێرشێكی لەو جۆرەی بە «كارێكی هەڵەشانە» لەقەڵەمدابوو.
ترمپ لە تویتێكیدا كە لە ئەكاونتی خۆی لەسەر تۆڕی كۆمەڵایەتی (تویتەر) بڵاویكردبۆوە رایگەیاندبوو»هێرشكردنە سەر ئیلیب هەڵەیەكی مرۆیی گەورەیە و دەێتە مایەی كوژرانی سەدان مەدەنی»
لەبەرانبەردا دیمتری بیسكۆڤ وتەبێژی كرملین رایگەیاندبوو»سوپای سوریا لەو شارەدا خۆی بۆ پاككردنەوەی لانكەی تیرۆر ئامادە دەكات».
بە گوتەی بیسكۆڤ»جیهادییەكانی سەر بە قاعیدە كە لە ئیدلیب بڵاوەیان كردووە، هەڕەشەیان لەسەر بنكە سەربازییەكانی روسیا لە سوریادا دروستكردووە، و ئاستەنگن لەبەردەم گەیشتن بە چارەسەرێكی سیاسی بۆ كۆتایی هێنان بە جەنگی ئەهلی لە وڵاتەكە».
وتەبێژی كرملین گومانی خۆی بەرانبەر رێبازەكەی سەرۆكی ئەمریكا خستبووەڕوو بۆ چارەسەركردنی كێشەكە و رایگەیاندبوو، چارەسەری ئیدلیب لە لوتكەی كۆبوونەوەی سەرۆكەكانی روسیا و ئێران و توركیاوە سەرچاوە دەگرێت.
نەتەوە یەكگرتووەكانیش لای خۆیەوە هۆشداریی دابوو لە روودانی كارەساتێكی مرۆیی گەر هێرشێكی هەمەلایەنە بكرێتە سەر شارەكە.
نەتەوە یەكگرتووەكان، داوای لە روسیا و توركیا كردبوو بكەونە خۆیان و پەلە بكەن لە رێگرتن لە دروستبوونی ئەو گوشتارگەیە.
ستیڤان دی مستۆرا، نێردەی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ ئاشتی لە سوریا رایگەیاندبوو»پێویستە فلادیمێر پوتین سەرۆكی روسیا و رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆكی توركیا وتوێژ بكەن بۆ رێگرتن لە روودانی ئەو شەڕەی لەئاسۆدا دەركەوتوو لەو ناوچە كە چڕییەكی دانیشتوانی زۆری تێدایە».
روسیا پشتیوانی لە هێزەكانی حكومەتی سوریا دەكات كە خۆیان بۆ هێرشێكی هەمەلایەنە ئامادەكردووە و دەیانەوێت شاری ئیدلیب كۆنترۆڵ بكەنەوە، لەهەمان كاتدا توركیا پشتیوانی لە گروپە چەكدارەكانی ئۆرپۆزسیۆن دەكات كە لە شارەكەدان.
بە گوتەی دی مستۆرا»كارەساتێكی گەورە روودەدات گەر حكومەتی سوریا هەڕەشەكانی جێبەجێ‌ بكات و هێرشی هەمەلایەنە بۆسەر دوایین مۆڵگەی ئۆپۆزسیۆنی چەكدار لە باكووری وڵاتەكە ئەنجام بدات».
نێردەی نێوتەوەیی، داوای دروستكردنی رێڕەوی مرۆیی كردبوو تا بەشێوەیەكی كاتی رێخۆشكەر بێت بۆ ئەو مەدەنیانەی دەیانەوێت ناوچەكە جێبهێڵن.
بەپێویستیشی زانی بوو «جیهادییەكان تێكبشكێنرێن، بەڵام نەك لەسەر حیسابی گیان و ژیانی هەزاران مەدەنی».
دی مستۆرا دەڵێت»زریانێكی گەورە دەبێت، وەك چۆن هۆشدارییەكان لەئێستادا ئاماژە بەو كێشە ئاڵۆزە دەكەن، ئەو كێشەیە چۆنیەتی تێكشكاندنی تیرۆریستان لە ئیدلیب لەخۆدەگرێت بەبێ‌ ئەوەی پەل بكێشێت و كاریگەریی لەسەر ژمارەیەكی گەورەی مەدەنییەكان دروست بكات».
هەر بە گوتەی ئەو»وێڕای ئەو گفتوگۆیانەی لەئێستادا دەكرێن و ئەو هەوڵانەی خراونەتەگەڕ بۆ خۆلادان لە روودانی خراپترین سیناریۆ، ناكرێت هەڵە چاوەڕوانكراوەكان لەو حیساباتانەدا پشتگوێ‌ بخرێن كە دەبنە مایەی ئاڵۆزكردنێكی بێ‌ پێشینەی رەوشەكە، هەر ئەمەشە تا ئەندازیەكی گەورە ترسی دروستكردووە».
لەم ماوەیەی دواییدا نەتەوە یەكگرتووەكان هەوڵی زۆری خستبووەگەڕ تا رێگە لە كوژرانی مەدەنییەكان بگرێت لە ناوچەكانی تر لە سوریا، لەوانە حەلەب، و رەقە، و غوتەی شەرقی، دیپلۆماتكارانی رێكخراوی نێودەوڵەتیش نێوەندگیرییان كردبوو لەگەڵ لایەنەكانی نێو ململانێكە تا زیاتر دان بەخۆیاندا بگرن.
دی مستۆرا، ئامادەیی دەربڕیبوو تا بۆخۆی بڕوات و رێڕەوی سەلامەتی بۆ مەدەنییەكان دروستبكات، دانی بەوەشدا نابوو كە هەوڵەكەی بەو واتایە دێت، مەدەنییەكان بگوازرێنەوە بۆ ئەو ناوچانەی لەژێر دەستی حكومەتی سوریادان.
هەر لەو چوارچێوەیەدا، وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا، هۆشداریی دابوو لە هەر هێرشێك كە لەلایەن حكومەتی سوریاوە لە ئیدلیب ئەنجام بدرێت و ئاماژەی بە دەستبەجێ‌ وەڵامدانەوەش كردبوو.
نیكی هایلی نوێنەری ئەمریكا لە نەتەوە یەكگرتووەكان، لەو بارەیەوە بە تویتێكیدا كە لە ئەكاونتی خۆی لەسەر تۆڕی كۆمەڵایەتی فەیسبوك بڵاویكردبۆوە رایگەیاندبوو»هەموو سەرنجەكان روویان لەو رێوشوێنانە كردووە كە ئەسەد، و روسیا، و ئێران لە ئیدلیب دەیگرنەبەر».

هێرشە ئاسمانییەكان
روانگەی سوریا بۆ مافەكانی مرۆڤ كە نەیاری حكومەتی سوریایە دەڵێت، فڕۆكەكانی روسیا نزیكەی 30 هێرشی ئاسمانیان بۆسەر نزیكەی 16 ناوچەی ژێر دەسەڵاتی ئۆپۆزسیۆن لە خۆرئاوای ئیدلیب و چیاكانی پارێزگای لازقیە و دەشتاییەكانی ناوچەكە ئەنجامداوە.
ئاژانسی»ستیب»ی سەر بە ئۆپۆزسیۆن لەو بارەیەوە بڵاویكردبۆوە كە هێرشە ئاسمانییەكان، گوندەكانی جانودیە و جەدەریا و تەل ئەعوەر و سەراریفیان كردۆتە ئامانج.
هەر لەو بارەیەوە رێكخراوی «بەرگری مەدەنی سوریا» كە لە ناوچەكانی ژێر دەستی ئۆپۆزسیۆن چالاكی هەیە و بە «خودە سپییەكان»دەناسرێت رایگەیاندبوو، سێ‌ مەدەنی لەو بۆردومانانەدا كوژراون كە پردی شغوریان كردبوو ئامانج.
لەسەر ئاستی مەیدانی، ئۆپۆزسیۆن دەڵێت، هێزەكانی حكومەت چەندان ناوچەیان بۆردومان كردووە، لەوانە گوندی بداما لە ریفی ئیلیب و گوندەكانی زیادیە و زیارە و قەرقور و دەشتایی غاب، ئاماژەی بەو تەقینەوانەش كردبوو كە لە شارۆچكەكانی سەرمین و سەرمەدا و ئەریحا رویاندابوو.

چی روودادات لە ئیدلیب؟
هێزە چەكدارەكانی ئۆپۆزسیۆن لە زۆربەی ناوچەكاندا دووچاری شكست هاتنن بۆیە پێشبینی دەكرێت هێرشەكە بۆسەر ئەو پارێزگایە كە دەكەوێتە باكووری سوریان یەكلاكەرەوە بێت لە مێژووی جەنگی ئەهلی لە سوریا.
نەتەوە یەكگرتووەكان، مەزەندە دەكات ژمارەی چەكدارانی بەرەی نوسرە كە سەر بە رێكخراوی قاعیدەن و لە ئیدلیب بونیان هەیە و پارێزگاكەیان كۆنترۆڵ كردووە، نزیكەی دە هەزار چەكداربن.
ئاژانسی (رۆیتەرز) لە زاری چەند سەرچاوەیەكەوە بڵاویكردبۆوە»بەشار ئەسەد سەرۆكی سوریا، خۆی بۆ هێرشێكی فەرە قۆناغ ئامادەكردووە».
سێرگی لاڤرۆڤ وەزیری دەرەوەی روسیا رایگەیاندبوو»تیرۆریستان پێویستە لەسەر رووی ئیدلیب ونببن و بسڕدرێنەوە»، تۆمەتباریشی كردبوون بەوەی كە مەدەنییەكان وەك قەڵغانی مرۆیی بەكاردەهێنن.
لاڤرۆڤ لەچاوپێكەوتنەكەی ئەم دواییەی لەگەڵ وەلید موعەلیم وەزیری دەرەوەی سوریا رایگەیاندبوو»هێزە چەكدارەكانی ئۆپۆزسیۆن خۆیان بۆ هێرشی كیمیایی ئامادە دەكەنن تا حكومەتی سوریا بە ئەنجامدانی ئەو هێرشە تۆمەتبار بكەن و ولایەتە یەكگرتووەكان پەلكێش بكەن بۆئەوەی هێرشی تۆڵەسەندنەوە ئەنجام بدات».
دوای تێپەڕبوونی نزیكەی حەوت ساڵ بەسەر بەرپابوونی جەنگ لە سوریا، ژمارەی قوربانییەكانی ئەو ململانێیە گەیشتۆتە 400 هەزار كەس كە لەنێوان كوژراو و بێسەروشوێندان، لەهەمان كاتدا هەر بەو هۆیەوە زیاتر لە نیوەی دانیشتوانی وڵاتەكە ئاوارە و پەڕاگەندەبوون وجەنگ ماڵوحاڵی لێشێواندوون وناوچەكانیان وێرانكاریی بەسەردا هاتووە.
ئیدلیب ئەو پەناگەیەیە كە چەكدارانی ئۆپۆزسیۆن و خێزانەكانیان روویان تێكردووە، دوای ئەوەی لەو ناوچانە هەڵكەندران كە لەلایەن هێزەكانی حكومەتەوە كۆنترۆڵكرانەوە، بەڵام هیچ جێگەیەكی تری دیاریی كراو نییە كە بكرێت پەنای بۆ ببەن گەر لەئێستادا ناچاربكرێن پارێزگاكە چۆڵ بكەن.
هێرشكردنە سەر ئیدلیب دەبێتە مایەی زیادبوونی تەنگژەكان لەنێوان توركیا و روسیا و ئێران، بەوپێیەی توركیا بنكەی چاودێری لە دەوروبەری ئەو ناوچەیە جێگیركردووە كە لەژێر دەسەڵاتی ئۆپۆزسیۆندایە، ئەمەش بەپێی «رێكەوتنی هێوركردنەوە» كە پێشتر لەنێوان هەر سێ‌ وڵاتدا ئیمزاكرابوو.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

5 × two =

x

هەواڵێ هاوشێوە

چەند وێستگەیەكی گرنگ لە یەكەمین جەنگی جیهان

یەكەمین جەنگی جیهان كە چوار ساڵ و نیو درێژەی كێشا، ...