سەرهەڵدانی بیروڕای جیاواز ‌و بنەمای كۆمەڵگەی مەدەنی لە سلێمانی – knwe.org
سەرەکی » ئاراستە » سەرهەڵدانی بیروڕای جیاواز ‌و بنەمای كۆمەڵگەی مەدەنی لە سلێمانی

سەرهەڵدانی بیروڕای جیاواز ‌و بنەمای كۆمەڵگەی مەدەنی لە سلێمانی

شاهۆ عوسمان سەید قادر

ئەم شارە لەسەرەتای دروستبوونیەوە لەسەربنەمای ململانێ‌‌و كێبڕكێی بەردەوام ژیاوە، شارێكی زیندووبووە‌و بەشداری هەرێمی هەبووە لەروداوەكانی سەردەمانی خۆی، جێگەوپێگەی خەڵكی هوشیارورۆشنبیر‌و سیاسەتمەداری سەردەمی خۆی بووە، هەر لەسەردەمی دەوڵەتی عوسمانی ‌و صەفەویەوە كاریگەری لەبەشداری چارەنوسی سیاسی‌وئیداری‌وسەربازی نێوانیان هەبووە.
واتە هەرلەسەرەتای دەسەڵاتی كوردی لەم شارەدا كاریگەری لەبڕیاردان‌ومانەوەی بەزیندوی هەبووە لەئاستی سیاسی‌وئاینی‌وكۆمەڵایەتی‌و…ئە‌و گۆڕانكاریانەی دوای جەنگی جیهانی یەكەم رویدا لەسەرتاسەری جیهان‌و ناوچەكە ئەم شارەشی گرتۆتەوە.
گۆڕانكاری گرنگ رویداوە لەماوەی چەند ساڵێكی كەم وەك ئەوەی هاتن‌ورۆشتنی دەسەڵاتی عوسمانی‌و دروستبونی حوكمڕانی شێخ مەحمود‌وهاتنی ئینگلیز‌و بەڕێوەبردنی لەلایەن ئینگلیزەكان‌و پاشان چونەپاڵ ئیدارەی ئێراقی عەرەبی.
ئەم گۆڕانكاریانە وایكردوە بیروڕای جیاواز‌و ململانێی هزری‌وفكری‌و سەرهەڵدانی توندوتیژی‌و بەكارهێنانی هێزیش بۆ كپكردنەوە‌و لەناوبردن بێتەئاراوە لەقۆناغی دواتر.
ئەم ململانێیانە چەندین شێوازی جیاوازی گرتۆتەبەر‌و چەندین لایەن‌و هاڕاو هاوسۆزی لەدەور‌وبەری خۆی كۆكردۆتەوە. ئەم هاوسۆزی‌و پشتگیریەش زۆرجار چۆتە دەرەوەی شارو ناوچەكانی ترو دەوربەریش بەشداربون تیایدا.
لەسەرەتادا ئاماژە بەشێوازێكی نوێ‌ دەكەین كە لەگەڵ هاتنی ئینگلیزەكان برەوی پێدراوە‌و هەوڵی چەسپاندن‌و بڵاوكردنەوەی داراوە لەشاردا بۆ چەسپاندنی شێوازێكی مۆدێرنی حوكمڕانی‌وئیدارەدان‌ورێكخستنی شار، كەئەویش سەرهەڵدان‌وپیادەكردنی راپرسی‌وهەڵبژاردنە.

پرۆسەی هەلبژاردن:
لەمانگی ئایاری ساڵی1921 بۆ دانانی مەلیك فەیسەڵی یەكەم بەمەلیكی ئێراق ریفراندۆم كرا،مەرجی مافی دەنگدان‌وبەشداری لەو ریفراندۆمە ئەوەبووە كەسی دەنگدەر دەبێ‌ خانوویەكی هەبێ‌ نرخەكەی لە2000 روپیە بەرامبەر150 پاوەنی ئیستەرلینی كەمترنەبێت.
لەوكاتەدا لەسلێمانی200 موڵكدارهەبوون كەبتوانن بەشداری ئەم دەنگدانە بكەن، لەو200 كەسە تەنها 190 كەسیان لەودەنگدانە بەشداریانكردوە،32 كەسی دەنگدەر دەنگیان داوە بۆ ئەوەی كوردستان بەئێراقەوە بلكێنرێت‌و158كەسیش دژی دەنگی داوە.
واتە لەشاری سلیمانی لەكاتی هاتنی ئینگلیز هەڵبژاردن وەك پرۆسەیەكی دیموكراتی سەریهەڵداوە بەتایبەتی بۆ ئەنجومەن‌وسەرۆكایەتی شارەوانی‌وپاشان بۆ دامەزراندن‌و بەڕێوەبردنی چەندین دەستەو رێكخراو‌و كۆمەڵەكراوە.
شاری سلێمانی بەرێوەبراوە لەلایەن ئەنجومەنی ئیداری‌وشارەوانی، ئەنجومەنی شارەوانی دەبوایە ماوەی دووساڵ جارێك هەڵبژاردنی بۆبكرایە، هەندێكجار پێنچ ساڵ جارێككراوە، مەرجیش هەبووە بۆ ئەو كەسانەی بەشداری پرۆسەی هەڵبژاردنەكەیان كردووە، دەبوایە كەسانێك بونایە خاوەن خانوو بونایە لە ناوشاردا‌و نرخەكەشی بقەبڵێنرایە لەلایەن شارەوانیەوە.

دووبارە هەڵبژاردنیان بۆ كردۆتەوە
هەندێكجار بۆ پڕكردنەوەی جێگەی ئەندامێكی شاراوەنی كە بەهەڵبژاردن دانراوە‌و پاشان بەهەرهۆكارێك بێت لە سەرئیش‌وكارەكەی نەماوە، هاتوون دوبارە هەڵبژاردنیان بۆ كردۆتەوە وەك ئەوەی لە ژمارە37ی رۆژی 6ی جنوری سالی1921ی هەفتەنامەی «پیشكوتن»هاتووە:
«رئیس بلدیەـ چن وختیك بو رئیس بلدیە سلیمانی وفاتی كردبو…رئیس بلدیە بە هل بژاردن دانریت لەلایەنی مجلس شارەوە بەباش بینرا. انجا با بزانین ام هل بژاردنە چون كرا: بو أم هل بژاردنە همو لایكی خوینرایەوە وەلی وردبونەوە. وتیان اكر بلاوبكریتەوە كە هیچكس بیتو اوی بەباش دەزانی(بیلیت یا بینوسیت) رنگە لە پیشەوە دەست بكریت بە تكاو تكا كاری. چاوەكم منت لەبیر نەچیت. ام بو بلیت خوایە اشنای كونیین هر امرو یكترمان ناسیوە. دیارە جگە لەمن كسی ترت ناویت اوسا دەكوتە روالتەوە…
بو اوەی كەلم 10 ناوە یكیكی باشیان لەلایەنی خو ولاتیەكانەوە هل بژیریت و رئیس دو صد كسی وا كە خانوانەو شتیان زورتر دەكات بە بلدیە كاغەزیان بو بنوسریت لە پریكدا او كاغەزانە بەو دو صد كەسە بدریت كە فرمون وەرنە (دائرە سیاسی).
كە هاتن یكەیكە تشریفیان بچیتە ژورەوە لپاش دانشتنە سر كورسی لە ژورەوە كاغەزیك لوانە كە 10 ناوەكەی تیا چاپكراوە بدریتە خدمەت او كسە. اكر او كەسە خویندەواربوو اوا دیخوینیتەوە‌و كامیانی بر دل كوت‌و بەباشی زانی (راستوچەپ) یك لەریزی ناوەكەی بنوسیت‌و كاغەزەكە بپێچێتەوە لە درزی صندوقەوە بخریتە ناوەوە. خو اگر خویندەوار نەبوو یك دوو جار أو ناوانەی بو بخوینریتەوە. اویش خوی كامیانی لا باش بو و ك خویندەوارەكە (راستوچەپ)كە بنوسیت دیسان بیپێچیتەوەو… لپاش تواوكردن‌و لی بونەوە قفلی صندوقەكە هل گیریت‌و كاغز (رأی) كراوەكان بهینریتە دەرەوە كام ناویان (رأی) زور بو أوا او رئیس بلدیە بی.
او كاغەزانە چاپكردن‌و نوسین یان هتا بیانی رۆژی 3 شمە 4 جنوری 1921 تواوكرا. هر أو بیانیە او200 كاغەزە كە بە بانگ كردنی أو200 زاتە نوسرابو بە مختاردا بلاوكرایەوە لە سعات چوارو نیوەوە لە ژورەكە جناب معاون شار تیا دادەنیشت دست كرا بە راپراننی أم ایشە بلام لولاتریش جیگا بو دانیشتنی أو زاتانە ریكخرابوو دا دەنیشتن هتا یكە یكە چونە ژورەوە لوی بیری خویان دەنوان‌ودەرۆشتن چونكە مانەوەیان اوەندە نەدەبو هر بە تقدیم كردن جگارەو چای رای كرا.
هتا سعات11 رۆژ لو200 ناوە كەبو هاتن نوسرابوە خزمەتیان 180ی هات. دیسان نیرایەوە شوین 20 كسی تر هندیكیان لەشاردا نەبون یا نەخوش بون براو خزم‌و دراوسی یان هات تا پاش بانگی شیوان 9ی تریش هات 11 ی مایەوە دیاربوو كە نایەن…كە زانرا ئەو 11 كەسە نایت… پرسیاریش لەسەر خویان بو كە نەهاتن… لە روی جناب معاون شاردا أو صندوقە كە كاغەزەكانی تی خرابوو كرایەوە‌و كاغەزەكانی لی هینرایە درەوە لە ساتەدا جناب قوماندان عسكری‌و جناب معاون مالیش تشریفیان هینا نمایشكرا لو 10 ناوە…. بیری زۆری خوولاتیەكان أوە بو رئیس بلدیە خوا لی پیروزبكات بە برزبونەوە همو لایك.».

داخوازی‌وداواكاری خەلكی چیە؟
لەهەندێك بارودۆخدا ئینگلیزكان ویستویانە لەرێگەی شێوازێكی تازەوە بزانن داخوازی‌وداواكاری خەلكی چیە؟ شێوازیكی نوێ‌‌وپرۆسەیەكی تازەیان گرتەبەر ئەویش سەرهەڵدانی راپرسیە.
تاكو لەم رێگەیەوە بیروڕای خەڵكی بزانن‌و بەراشكاوانە‌وبێ‌ سانسۆر خواستی خۆیان ئاشكراكەن وەك ئەوەی دەبینین لەژمارە56ی رۆژی19مەی1921ی»پیشكوتن» ئەوەمان بۆ ئاشكرادەبێت كە ئەوكاتە بیروڕای خەڵكی وەرگیراوە لەسەر تلغرافەكەی مندوبی سامی لەسەرداهاتووی سلیمانی‌و ناوچەكە.
ئەمەش سیاسەتی ئینگلیزەكان بووە لەوكاتانەدا بەكاریانهێناوە بۆ زانین‌و وەڵامدانەوەی خواستی خەڵكی‌و پەیڕەوكردنی مەبەست‌وسیاسەتی خۆیان،بەڵام لەكۆتادا ئەم وەرگرتنی بیروڕاو ئەو بەڵێنانەی بۆ دامەزراندنی خودموختاری‌وئەوكەش‌وهەوا بارگاویەی دروستیانكرد لەسلیمانی‌وناوچەكە ئەنجامی وانەبوو جاكورد خۆی بۆتەهۆكار یان ئینگلیزەكان مەبەستیان وا بووە؟ كات بەرنەسەر تاكو دەلكێنرێن بەعێراقەوە !.
ئەم پرۆسەیە پرۆسەیەكی دیموكراتی گرنگەبووە بۆ ئەوسەردەمە ئەگەرهیچ ئەنجامیكی نەبووبێت لەروكارە سیاسیەكەی بەڵام لەوسەردەمەدا دەبینین بیرورای هاوڵاتی وەرگیراوە‌و ئاماژە بۆ هەست‌وسۆزی خەڵكی دەكات ‌وئیدارەی كاتیان بەڕێكردووە، لێرەدا لەگەڵ بابەتەكە وەك خۆی ئاماژەی بۆ دەكەین:
«تاقی كردنەوەی بیرـ او تلغرافە ك جناب مندوب السامی لە بغدادەوە نوسیبوی جاری پیشو لە پیشكوتن دا چاپكرا بەجیاوازیش اعلان كرابو. بو امە كە بیری خو ولاتیەكان چونە‌و مادە 3یمی أو اعلانەیان لاباشە یان نأ. أعلانیی تریش كرا لە رۆژی 14ی می دا دو صد‌و أوندە كسە بانك كرانە دائرە سیاسی لە سعات 6 روژە وە هتا ساعت 11 بیر أهالی ورگیرا.
بو رنكە كاغزی رأی كە هریكی دوخانە بو لە خانەیەكدا لام باشە‌و لە خانەیكی تریدا لام باش نیە بقد كراوەكان چاپكرابو.
هچكس دەچوە دائیرەی سیاسی كاغزیكیان لوانە ادایە خزمەتی جا بە بیری خوی لبر ام بر لام باشە یان لام باش نیە چپ‌و راستیكی دەكرد‌و كاغەزەكە بەپێچراوەی دخرایە ناو قتویەكی داخراوی پوستەوە لپاش كردنەوەی قتوە كاغەزەكان جیاكرایەوە 158 كاغزی لام باش نیەو 32 ی لام باشە چپ‌و راست كرابو.
بو امەی بیری همو شاری یەكان بزانریت هر او روژە بو شوی بەپی اعلان لەمزكوت گورە‌و خانقای مولاناو خانقای ملا علی‌وخانقای محوی‌ومزكوت سید حسن‌وكیشتەی جولەكان. خلق گرك لە ساعت یكی شووە هتا دو كوبونەوە.
هركرەكی مختاری خوی لكل دو مأمور‌و دو پولیس بو دانرابو. پاش كۆبونەوە اهالی پرسیاریان لی دەكرا ایاكو مادە سیمی أو اعلانەتان لا باشە یان نأ بە پی نواندنی بیری أهالی پاش ژماردن بیری همو كرەكەكان دركوت كە 1315 كس باشە نیە‌و 92 یش باشەیان وتوە. بیری قزاوناحیەكان هیشتا ماوە. لو اعلانە كە كراوە نوسراوە جگە لم بیر ورگرتنە هر ست كس یان زیاتر دەتوانن بە مزبەتە بیری خویان بگەینن كە چیان لا باشە بو ولات.

جارێكی تر ئاماژە بەهەڵبژاردن دەكات
هەفتەنامەی «پیشكوتن» جارێكی تر ئاماژە بەهەڵبژاردن دەكات، بەلام ئەمجارە بۆ هەڵبژاردنی»مجلس ادارە» لە سلیمانی. واتە لەژمارە 76ی رۆژی 6ی اوكتوبر 1921 واهاتووە:
«مجلس ادارەـ وك لە لاینی مندوب السامی یەوە نوسراوەتەوە ایزن دراوە بو دانانی مجلس ادارە لە سلیمانی. بو أعزای ئەم مەجلسە بەبیری اهالی چوار لە اهالی هلدەبژیریت چواریش لە مأموران حكومەت‌و چوار لە أهالی قزاكان د دەنریت كە هموی اكاتە 12. هتا چن رۆژیكیتر بو دانانی أم مجلسە چی پێویست بی دەكریت‌و مجلس دا دەنریت.».
هەروەك دەبینین لەژمارە77ی رۆژی13 اوكتوبر ساڵی1921 ی پێشكەوتن ئاماژەدەكات بۆ هەڵبژاردن بەم شێوەیە:
«مجلس تایبەتی بو لوای سلیمانی ـ…أوابو هل بژاردنی أو چوار اعزایە رۆژ یك شمو 16 اوكتوبر تعین كراوە. هر وك بو انتخاب رئیس بلدیە ترتیب كراوە او كسانە كە خانوەكانیان قیمتی لە لاینی بلدیەوە بە هزار یان لە هزار روپیە زۆرتر دانرابیت بو دائیرەی سیاسی بانك دەكرین یكە یكە كەهاتنە دائیرە لستەیەكی أو كسانە كە بو اعزایتی مجلس باش زانراوە دەدریتە دەستیان.احتمالە كە او لستەیە عبارت دەبیت لە 20-40 ناو.
تكلیف بانك كراوەكان أمەیە كە لەو اسمانە چوار كس هل بژیرن بو أعزایەتی كە لە لایان باش بینرا. لپاش لە تەنیشت ناوی او چوار كسانە لە جی مخصوصی دا كە لەو لیستەدا چاپ دەكریت راست‌و چەپیك بنوسن‌و كاغەزەكی بخەنە ناو صندوق هر وەك جاری پیشو كرا.
جگە لە راست‌و چەپ نابیت هیچ امیزا یان شتی تر لەسەر كاغز بنوسریت او وقتە كە همو بانكراوەكان هاتن راست‌و چەپی اوانە كە ناویان لە لیستەدا هیە دەژمیریت‌و او چوار كسە كە رأی زورتریان بو درابیت دەبن بە اعزای مجلس.».
وەك ئەوەی لە «پیشكەوتن»:ژ:78ی 1921 هاتووە بەم شێوەیەی خوارەوە زانیاریمان دەستدەكەوێت لەسەر هەڵبژاردن پێویست بووە ئەوەی بەشداری دەكات خاوەن خانوو»موڵكێكی» گرانبەهابێت‌و دانیشتوی شاربێت كەرەنگە ئەمە پێوەرێكی هەڵبژاردن بووبێت لە ئینگلترە لەسەدەكانی پێشوو.

چۆنیەتی پرۆسەكە و جێبەجیكردنی
دەبینین لەشاریكی وەك سلیمانی ئەو كەسانەی مافی بەشداری‌ودەنگدانیان هەبووە بە جۆرێك سنورداركراوە ژمارەیان كەمبووە بەبراودی تێكڕای خانوەكانی شاروخەڵكەكەی. ئەمەش دیاریكردنی جۆرێكە لەچینایەتی‌ومافی دەنگدان‌وهەڵبژاردن. لەگەڵ ئەوەی رینمای چۆنیەتی پرۆسەكە و جێبەجیكردنی هەلبژاردنی تیادا دیاریكراوە وەك ئەوەی هاتووە.
لە مانگی ئۆكتۆبەری ساڵی1921 مەجلسی تایبەتی لیوای سلێمانی هەڵبژیراوە، بڕیاروابووە كە 4كەس لە خەڵكی سلێمانی‌و 4كەس لە خەڵكی قەزاكان‌و 4 لە مەئموران بێ‌، بۆ هەڵبژاردنی 4 ئەندام لەخەڵكی سلێمانی، رۆژی 15 مانگ بەپێی دەفتەری بەلەدیە ئەوكەسانەی خانووەكانیان نرخەكەی 1000 روپیە بووە، 205كەس ناونوس كراون كە رۆژی یەك شەممە 16 مانگ لە سەعات 3ی غروبیەوە بێنە دائیرەی سیاسی بۆ نواندنی بیری خۆیان بۆ ئەو 31 كەسە كە دانرابوو لەوە 4كەسیان هەلبژێرێت بۆ ئەعزای ئەم مەجلسە.
ئەو كەسانەی تەشریفیان بردە دائیرەی سیاسی كە دەچونە ژورەوە كاغەزیك كە ناوی ئەو31 كەسەی تیابوو دە درایە خزمەتیان‌و هەركەس بە بیری خۆی راست‌و چەپی بەرامبەر لە 4 ناوی دەدا‌و كاغەزەكەی دەخستە صندوقەكەوە كە درزێكی تیابوو دەرگاكەی بە قفڵ داخرابوو، هەتا سەعات دەونیو چاوەڕوانی كرا لەوكەسانەی كە چون لە 205كەس ژ164 كەس بوون، پاش ئەوەی زانرا كەكەس نایەت صندوقەكە كرایەوە كاغەزە راست‌و چەپ كراوەكان هیێنرایە دەرەوە‌و ئەوانەی رەئی زۆریان بۆ دراوە دەرچوون‌و رۆژی 17 مانگ لەلایەن جەنابی حاكمی سیاسیەوە موبارەك باییان بۆ نوسراو لە شاردا ئیعلان كرا.»
دەبینین لە هاتنی ئینگلیزەكانەوە پرۆسەی هەڵبژرادن وەك نەریت بۆ دیاریكردنی ئەندامان‌وسەرۆكی مەجلیسی شاری گرتۆتەوە، پاشان ئەم مۆدیلە رەنگی داوەتەوە لە بنیاتنانی كۆمەڵەو ریكخراوەكانی ئەوسەردەمە كە لە سلیمانیدا دروستبووە جابەهەر هۆكاریك‌وئامانجێك دروستبووبێت.
وەك ئەوەی كۆمەڵە و رێكخراوە مەدەنیەكان ‌و گروپ ‌و دەستەی هاوكاری لەبۆنەوكارەساتەكاندا دامەزراوە، بە مەبەستی دیاریكردنی نوێنەرایەتی‌وسەرپەرشتی‌وسەرۆكایەتی هەڵبژاردنیان كردوە لە نێوان خۆیان. وەكو «كۆمەڵەی سەربەخۆی كوردستان(جمعیە أستقلال كردستان)»كە لەلایەن شیخ لەتیفەوە دامەزراوە‌و هەڵبژێراوە.

لەهەڵبژاردنێكی نهێنی دا
پاشان دامەزراندنی»جمعیەتی كردستان» وەك لە رۆژنامەی»بانگی كوردستان» ژمارە(1) رۆژی»2/ 8/ 1922» هەروەها ژمارە(118)ی رۆژنامەی «پێشكوتن» لە»27/7/1922» دا هاتووە: دامەزرێنەری ئەم رێكخراوە ئەو راستیەی نەشاردۆتەوەكە»جەمعیەتی كوردستان» بەیارمەتی‌ورێگەپێدانی»بەریتانیا» لە سلێمانی پێكهێنراوە، ئەم كۆمەڵەیە لەكوردستانی باشور دامەزراوە ئیمتیازی رۆژنامەیەكیشیان وەرگرتوە بەناوی(بانگی كوردستان) لە رۆژی»21/7/1922» لەمزگەوی»سەید حەسەنی موفتی» كۆبونەوە كراوەو لەهەڵبژاردنێكی نهێنی دا»13» كەس بەنهێنی دەرچوون.
هەروەها وەك نمونەیەكی ئەو سەردەمە لەبڵاوكراوەی «ژیانەوە.ژ-17-16- لە19/2/1925)» كەتیایدا ئاماژە دەكات بەدامەزراندنی»جەمعیەتی مودافەعەی وەتەن» لەساڵی»1925» كۆمەڵەیەكی سیاسی ئاشكرا لەسلێمانی دروست بووە، بەمەبەستی بەرگریكردن‌ورێگرتن لە داخوازیەكانی توركیا لەولایەتی موسڵ، بەهەڵبژاردنێكی ئاشكرا»ئەحمەد بەگی توفیق بەگ» بەسەرۆكایەتی هەڵبژێرا‌و بە ئەندامێتی17كەسایەتی شاری سلێمانی، لە پرۆگرامەكەیاندا بە ئاشكرا داوای پارێزگاری سنوری نیشتمانی ئێراقیان كردوە، كە ویلایەتی موسڵ تەواوكەریەتی، بانگەواز‌و بەیاننامەیان بڵاوكردۆتەوە‌و داواكاری چونە پاڵ ئێراقیان كردوە، داواكاریان لەخەڵكی شار كردوە گۆێرایەڵیان بكەن، هەركەسێكیش ئەم بیروڕایەی نەبوایە بە سەرپێچی كار‌وخائن‌ودوژمنی نیشتمان لە قەڵەمیان داوە، ئەم كۆمەڵەیە دوای تەواوبونی كێشەی موسڵ هەڵوەشاوەتەوە. كەلەخۆیدا دامەزراندنی ئەم كۆمەڵەیە بە رێنمایی‌وهاندانی ئینگلیزەكان بووە.
لە ساڵانی دامەزراندنی حكومەتی ئێراقی عەرەبی‌وچەسپاندنی دەسەڵاتی مەلیكی هەلبژاردن كراوە لەسلیمانی بۆ دیاریكردنی نوێنەر لە»مجلیس نواب» پەرلەمانی ئێراقی.ئەم هەڵبژاردنانە بەهاندان‌وهاوكاری ئینگلیزەكان بووە تاوەكو خەڵكی خۆی كاندیدبكات‌و بەشداربێت.
هەندێكجار نارەزایەتی خەڵكی لێكەوتۆتەوە وەكو ئەوەی لەساڵی 1932 رویدا كە ناودەبرێت بەشەڕی بەردەركی سەرا.
لەسەردەمی دەسەڵاتی كۆماری‌وحیزبی بەعس هەڵبژاردنكراوە. زۆرجار ئەو هەڵبژاردنانەی حیزبی بەعس بەتایبەتی هەلبژاردنەكانی»مجلس تشریعی‌و تنفیزی» بۆ دانانی ئەوكەسانەبوو كەپێشتر لەلایەن بڕیاردەری سەركردایەتی‌وناوچەیی حیزبی بەعس دەكرا‌و هاوڵاتیان‌وخەڵكی وەك نمایش بەكاردەهێنران لەپرۆسەكە.
لەپاشاندا پرۆسەی دەنگدان بووە گاڵەتەچاڕی بەتایبەتی بەسەرۆك كۆمار بو بە بەڵێن تازەكردنەوە‌وبەیعەتدان كەتیایدا بەوشەی بەڵی»نعم» بۆسەرۆك كۆتای هات‌وكەس لە عیراقدا ناوی نەبوو لە لیستی ركەبەردا‌و تەنها سەرۆكی بۆ صدام حسین بوو.
لەوسەر‌وبەرەدا كۆمەڵێك رێكخراوكۆمەڵە دروستكرا‌ون‌و هەڵبژاردنكراوە بۆ سەرۆكایەتی‌و دەستەی بەڕیوەبەردنیان‌ونوێنەرایەتی رێكخراو‌و كۆمەڵەكانیان كردوە وەكو»یەكێتی مامۆستایان، هونەرمەندان،كریكاران…». كەئەمانیش مۆركی كاری حیزبی‌و بەعسی بوون لەسەربوو.

تەنها داواكاری ئەوەی دەكرد
پاش راپەرینی ساڵی1991‌وكۆڕەوەكەوگەڕانەوەی جەماوەر بۆ زێدی خۆیی‌و لەسەرەتادا حكومەتی ئێراق گەڕایەوە ناو شاروشارۆچكەكانی كوردستان‌و بڕیاری لێ خۆشبونی بۆ هەموو هاوڵاتیەك دەركرد، تەنها داواكاری ئەوەی دەكرد كێ‌ چەكی بەدەستەوەیە لەكاتی گەشتنی بەسوپای ئێراقی چەكەكەی رادەستبكات‌وهەموو كەسێك دەبەخشرێت لەخزمەتی سەربازی‌وئەوەی كردویەتی بەرامبەرحكومەت.
لەسنوری پاریزگای سلیمانی هێزی پێشمەرگەوخەڵكی ئاوارەوهەڵاتوو لەدەرەوەی شاری سلیمانی بوون لە ناوچە سنورەییەكان.
حكومەت ئازوخەوداودەرمان‌و پێداویستی‌وسوتەمەنی‌وموچەی بۆ شاروشارۆچكەكان نارد،بەڵام حكومەت لە مانگی تشرینی یەكەمی ساڵی1991موچەی كارمەندان‌وفەرمانبەران‌وخانەنشیانی بڕی‌وداوایكرد كێ‌ لەگەڵ حكومەتە بچێتە پاریزگاكانی ناوەڕاست‌وخواروی ئیراق»كەركوك‌ودیالەوبەغداد»دەخرێتەوە سەر پیشەوكارەكەی خۆی‌وموچە‌وئیمتیازاتی خۆی وەردەگرێت.
حكومەت دامودەزگاكانی خۆی كشانەوە بۆ ناوەڕاست‌وخواری ئیراق، ئابڵوقەی ئابووری سەپاند بەسەر ناوچەكەدا‌و هێنانی ئازوخەو سووتەمەنی‌وداودەرمانی قەدەغەكرد لەسەر هەرێم.
لەكاتی كشانەوەی حكومەتی ئیراقی ئەو ناوچەیە كەوتەژێر دەسەڵاتی سیاسی‌ و سەربازی ‌و ئیداری بەرەی كوردستانیەوە.
بەرەی كوردستانی لەسەركردایەتی هەشت حیزبی ئەندام پێكهاتبوو،سەركردایەتیەكی هاوبەشیان هەبوو. بڕیارە سیاسیەكان لەلایەن بەرێزان مام جەلال تەڵەبانی‌ومەسعود بەرزانیەوە دەدراو ئەو بڕیارانەی پەیوەندی بە نوێنەرایەتیەوە هەبوو بە پێی زۆرینەی دەنگ بوو. هەموو حیزبێكی ناو بەرە مافی فیتۆی هەبوو بۆیە زۆرجار نەیان ئەتوانی كێشە جیاوازەكانیان چارەسەربكەن.

كەلەژێر فەرمانی سەركردایەتی
كۆمیتەیەكی كارگێڕی هەبوو بۆ راپەراندنی ئیش‌وكارەكان‌وهەموو حیزبەكان نوێنەریان هەبوو،واتە لە نیسانی ساڵی1991بەرەی كوردستانی بەرزترین دەسەڵاتی سیاسی‌وسەربازی هەبوو بەسەركوردستانی ئازادا، هەرحیزبە ژمارەیەكی دیاریكراوی لەپێشمەرگەكانی خۆی بۆ بەرە تەرخانكردبوو كەلەژێر فەرمانی سەركردایەتی بەرەدابوون.
كاركردن لەدامودەزگاكانی حكومەت بەردەوام بوو تەنیا ئەوەندە بوو كارمەندان‌وفەرمانبەران بایەخیان بەبڕیار‌و حكومەتی مەركەزی نەئەدا. بەڵكو خەڵكی گوێڕایەڵی سەركردایەتی سیاسی بەرە‌وكۆمیتەی ناوچەكان بوون لە شارۆچكەكان.
بەڵام ئەوەی جێگەی سەرنج بوو پیاوخراپ‌وكۆنەجاش‌وبەعسی‌وئەنفالچی‌و…هەریەكەوخۆی دایە پاڵ لایەنێكی سیاسی ناو بەرەی كوردستانی، ئەم كەسانە بەزۆری لەدەوری پارتی دیموكراتی كوردستان كۆبوونەوە.
ئەنجامی وتووێژ‌ومفاوەزاتی بەرەی كوردستانی‌وحكومەتی ئێراقی‌وسەرانی بەعس…شكستیهێنا،ئەنجامی ئەو گفتوگۆیانە دروستبونی بیروڕای جیاواز سەریهەڵدا لەسەر درێژەدان‌وچۆنیتی ریكەوتن‌وداهاتووی كوردستان زیاتر ململانێ‌ لەنێوان یەكێتی‌وپارتی لە ئارادابوو.
كەش‌وهەوایەك هاتەئاراوە لەسەر چۆنێتی‌وشێوازی بەرێوەبردنی شاروشارۆچكەودامودەزگاكانی ناوچەكە، لەبەرئەوەی وەك ئەوەی دەوترا بێ‌ حكومەتی بوو. بەرەی كوردستانی توانای ئیدارەدان‌و رێكخستنی حیزبە كوردستانیەكان‌و ململانیی سیاسی‌و پەیوەندیەكانی نەبوو.
رازی نەبونی خەڵكی بەبوونی هێزی سەربازی‌وئەمنی ئیراقی لەناو شاری سلیمانی وایكرد چەند هێرشێكی میللی روبدات كەئەمەش چەندین راپەڕینی خۆرسكی جەماوەری بەدوایەكی مانگی تەموز‌وتشرینی یەكەمی ساڵی1991 ی بەرپاكرد، كە مۆڵگەی سەربازی‌وئەمنی كردە ئامانج‌و زۆربەی هێزەكانی بەعسی راماڵران لەناو شاری سلیمانی‌ودەرەوەی.
لەلایەكی ترەوە بڕیاری688ئەنجومەنی ئاسیش كەبەعسیەكانی پابەندكرد‌و ئەمریكا هەڕەشەی لەرژێمی بەعس كرد كەنابێت هێرشی سەركوتكردن بەتایبەتی هێرشی ئاسمانی بكاتە سەرگەلی ئێراق.

دیموكراتیزە كردنی كوردستان
لەوكاتەدا بەرپرسی هێزی سیاسی هەبوو بۆ چەند مانگێك مابۆوە‌و هەرلەوكاتەشدا لەبەغدابوو كە ئەمانە پشتگیری ئەو راپەرینەیان نە ئەكرد. دروستبونی فشار لەسەرحزبەكان‌ و پاشەكشەی حكومەتی ئێراقی بە یەكجارەكی لەناوچەكە لەرۆژی26-10-1991 هاندەربوون بۆ بڕیاردان لەسەر چارەنوس، لەدوای شكستی وتووێژ وگفتوگۆ لەگەڵ حزبی بەعس بەرەی كوردستانی لیژنەیەكی پێكهێنا‌و لیژنەكە بەناوی سەركردایەتی سیاسی بەرەی كوردستانیەوە یاسای ژمارە(1) هەلبژاردنی بۆ ساڵی 1992 یاسای هەلبژاردنی بۆ ئەنجومەنی نیشتمانی كوردستان ـ عیراق پەسەندكرد.
واتە بۆ دروستبونی كیانێكی ئیداری‌ورێكخستنی ململانێی نێوان حیزبەكان لەسەرداهاتووی ناوچەكە هەوڵدرا لەپرۆسەیەكی دیموكراتیزە كردنی كوردستان هەڵبژاردن بكرێ.
لەسەرەتای ساڵی1992 هەلبژرادن كرا بۆ كۆمەڵێك رێكخراوی وەك مامۆستایان‌وپارێزەران‌و قوتابیان‌و ژنان‌و شارەوانیەكان‌ولەهەندێك شارەكاندا لیژنەی شارەوانی لەلایەن خەڵكەوە هەڵبژیران. یاخود لەلایەن حیزبەكانی بەرەی كوردستانیەوە ئەم لیژنانە بۆ دابەشكردنی ئازوخەو ئەو یارمەتیانەی لەدەرەوەی كوردستانەوە هاتبوون بۆ خەڵكەكە.
لەبەرئەوەی ململانێیەكی زۆرهەبوو لەنێوان هێزە سیاسیەكان بەشێوەیەكی گشتی‌و بەتایبەتی لە نێوان «ی.ن.ك» ‌و»پ.د.ك»‌ولێكدانەوەی‌وبیروڕای جیاواز هەبوو لەنێوان لایەنگران‌وئەندامەكانیان ئەمە جگە لەدەستتێوەردانی دەرەوە بەتایبەتی بەغدا‌و ئەنقەرە تاوەكو سەقامگیری تێكبچێت.
بۆیە یەكێك لەبنەما سەرەكیەكانی هەڵبژاردن دامەزراندنی دەسەڵاتێكی مەركەزی بوو كەبتوانێت حوكمی یاسا لەكوردستاندا سەقامگیربكات.
بەرەی كوردستانی لیژنەیەكی بەناوی»دەستەی باڵا بۆ هەڵبژاردن» یاخود بە»كۆمیتەی باڵا»یان ناودەبرد، حاكمێكیان كرد بەسەرۆكی لیژنەكەونوێنەری هەموو حیزبەكانیشی تیادابەشداربوو، لیژنەی ناوچەیی هەڵبژاردنەكانیش بەهەمان شێوەی سەرەوەبوو لەناوچەكان، ئیش‌وكاریان دابەشكردنی كوردستان بوو بۆ چەند كەرتێكی هەڵبژرادن‌ودانانی لیژنەی ناوچەكان‌وپەیڕەودانان‌ودەسەڵاتی ئەوەشی هەبوو لەكاتی ئەنجامدانی هەڵبژرادنەكە دەتوانێت دەنگی هەر بنكەیەك ئەگەر گزی‌وتەزویری تیاكرا پوچەڵبكاتەوە.
هەر هاوڵاتیەكی كوردستانی گەرتەمەنی لەسەرو18ساڵەوەبوو بۆی هەبوو دەنگ بدات.ئەو هاوڵاتیانەی تاكو ئەوكاتە پەنا هندەبوون لەكەمپەكانی توركیا‌وئیران نەگەڕابوونەوە بۆیان نەبوو دەنگ بدەن.

رێژەی %7
بڕیاردرا كۆی كورسی پەرلەمان100كورسی بێت‌وهەركەسێك بەعسی كارابوبێت نابێت بۆ ئەندامیەتی ئەنجومەنی كوردستان خۆی بپاڵێوێت. رێژەی %7 بۆ بەدەستهێنانی هەر كورسیەك دانرا.
لەسەربنەمای بریارێكی سەركردایەتی سیاسی بەرەی كوردستانی كەلە 8/4/1992 دەرچوو بڕی 5 كورسی پەرلەمانی بۆ مەسیحیەكان دانرا كە ژمارەی كورسیەكانی ئەنجومەنی نیشتمانی كردە 105 كورسی.
حزبەكان داوایانكرد كەسێك بۆ»رابەری گشتی بزوتنەوەی رزگاریخوازی كوردستان»خۆی هەڵبژێرێت، هەرچەندە ئەم ناوە مشت‌ومڕی لەسەربوو هەندێك لایەن بەدڵی نەبوو لەگەڵ ئەوەی نەدەتوانرا لەبەر بارودۆخی سیاسی‌و نێودەوڵەتی ناوی»سەرۆك» بهێنرێت.
پاڵیوراوەكانیش بۆ رابەری بزوتنەوەی كوردستانی بریتبوون لەبەرێزان»جەلال تاڵەبانی،مەسعود بەرزانی،مەحمود عوسمان،مەلا عوسمان عبدول عەزیز».
هەڵمەتی هەلبژاردن دەستیپێكرد سەرەڕای بارودۆخێكی سەختی ئابوری‌وقورسی ژیان‌وگوزەرانی خەڵك‌و تاریكی‌ونادیاری رەوشی سیاسی‌وداهاتووی هەریمەكە، شەو‌ورۆژ ئاهەنگگێڕان‌وهەڵپەركێ‌وگۆرانی‌وپەڕۆ راوەشاندنی حیزبی‌وشەڕەپەڕۆبوو، هەموو شوێنك رەنگی لیستەكانی دەدایەوە بەتایبەتی سلیمانی سەوزباوبوو…
لەبەرئەوەی خەڵكی بەتەمەنی ئەو ساڵانە زۆربەی نەخوێندەواربوون تاكو ئاستێكی زۆر، بۆیە بڕیاری بەكارهێنانی رەنگ كرایە هێما‌ودروشمی حیزبە كوردستانیەكان لەلیستی هەلبژاردنەكە وێنەكرابوو.
واتە ئەم رەنگانە كرانە بانگەشەی هەڵبژاردن‌وپاشان لەرۆژی هەلبژرادن كرانە لیستی دانگدانەكەو دەبوایە هەركەسێكی بەشداربوو بەپینوس دەستنیشانی لیستیكی بكردایەو بەشیوەی هیمای راستی لە لیستی قەوارەكەی دەیخوازێ‌ بدایە كە 7 لیستبوو بەم شێوەیە:
وەك ئەوەی رەنگی سەوز بۆ یەكێتی نیشتمانی كوردستان‌وحیزبی زەحمەت كێشان‌ورەنگی زەرد بۆ پارتی دیموكراتی كوردستان،رەنگی شین بۆ حیزبی سۆشیالستی كوردستان‌وپاسۆك «یەكگرتن»،رەنگی سوور‌وسەوز بۆ پارتی گەل،رەنگی سوور بۆ سێ‌ قەورەی حیزبی شیوعی‌وبێ‌لایەنەكان‌ودیموكراتی یەكگرتووی كوردستان، رەنگی سەوز‌وسپی بە مانگێكەوە بۆ بزوتنەوەی ئیسلامی، رەنگی سپی‌وسور بۆ دیموكراسی خوازە بێ‌لایەنەكان.
دەبوایە48كاتژمێر پێش هەڵبژاردنەكە هەڵمەتی هەڵبژاردن‌وپروپاگەندە بوەستێنرێت‌وكۆتایی پێبهێنرێت.هەموو بارەگایەكی حیزبی پێویست بوو500م دووربێت لەبنكەی هەڵبژاردنەوە‌وهەموو ریكلام‌ورەنگی حیزبەكان لابرێت.
بۆ هەڵبژاردنەكە دەبوایە176بنكەی دەنگدان هەبێت،64-62 لەهەولێر،56 لە سلیمانی،42 لە دهۆك‌و16 لەناوچە رزگاركراوەكانی كەركوك.
وابزانم دووجار هەڵبژاردن دواخرا، یەكێكیان لە رۆژی 16ی مایس بەهۆكاری ئەوەبوو مرەكەبەكە لەوڵاتی ئەڵمانیاوە هاتبوو دەبوایە قوتوی مرەكەبەكان لۆك بوایەوسەرمۆربوایە رەنگی مرەكەبەكە كاڵ نەبوایەتەوە‌و بەپەنچەی دەنگدەرەوە بمایەتەوە، مرەكەبەكە لای پارتی بوو بەڵام هەڵپچڕاوبوو وە لەكاتی بەكارهێنانیدا تاقیكرایەوە لێدەبۆەو‌و زوو شوێنەواری نەدەما.
ئەمانەش هۆكاربوون بۆئەوەی لەهەڵبژاردنەكەدا بتوانرێت چەندجاریك دەنگبدرێتەوە بۆیە بەم هۆكارە حزبەكان بەتایبەتی یەكێتی رۆژەكەی دواخست.
پاشان مامۆستایانی زانكۆی صەلاحەدین توانیان لەو مرەكەبە سوود وەرگرن‌و مرەكەبێكی تر دروستبەكەن كە نەتراتی زیوی تیادابوو كەلەماوەی كەمتر لەخولەكێك رەنگی مۆری تێر دەبوو بۆماوەی دوو هەفتەش دەمایەوە بە پەنجەوە.

بەڵگەی بۆ بكرێ‌‌ و بچێت دەنگبدات
ئەوەی جێگەی ئاماژەیە هیچ لیستێكی تایبەت بەناوی دەنگدەران نەبوو، تەنها هەركەسەی پێناسەی باری كەسێتی پیبوایە و تەمەنی لەسەرو 18 ساڵەوە بوو دەیتوانی دەنگبدات.
یاخود ئەوكەسەی ناسنامەی نەبوو دەیتوانی لەكۆمیتەی هەڵبژاردنی بەرەی كوردستانی پشتگیری‌ و بەڵگەی بۆ بكرێ‌‌ و بچێت دەنگبدات.
رۆژی19/5 هەڵبژاردنكراو زۆربەی خەڵك بەڕیز وەستابون پێش كاتژمێر8 بەیانی تاوەكو5 ئێوارە‌وبگرە تا كاتی 6 ئێوارەو لەزۆربەی شوێنەكانی سلیمانی شەویش خەڵكی ریزی بەستبوو بۆ دەنگدان، بەجلی كوردیەوە هەموو بەدەم پیكەنینیو قسەی خۆشەوە بەرەو صندوقی دەنگدان ئەچون‌و ئەولیستەی بیویستایە دەنگی پێئەدا.
ئەوەی جێگەی ئاماژەیە بۆ یەكەمجاربوو لەكوردستاندا هەلبژاردن بكرێت‌وچەند نوێنەرێكی حیزبی جیاواز‌وچەند رێكخراوێكی بیانی‌وناوخۆیی‌ورۆژنامەنوسی ئەوروپی لەو رۆژەدا ئامادەبوون.
كاردانەوەی دەرەوەش لەسەر هەلبژاردنەكان ئەوەبوو سەرەڕای ناڕەزایەتی‌ودژایەتی دەوڵەتی توركیاوئیراق‌و بێدەنگی ئێران‌وسوریا بەرەمبەر هەڵبژاردنەكە لەگەڵ ئەوەی لەگەڵ سەربەخۆی كوردستان نەبوون.
ئەمریكا هەڵویستی رون‌وئاشكرای نەبوو بەڵام رونكردنەوەیاندا كەناهێڵن ئیراق هەڵبژاردنەكە تێكبدات‌و بەڵام لەگەڵ دروستوبونی دەوڵەتی كوردی‌وقەوارەی سیاسی سەربەخۆ نین.
ولاتانی ئەوروپا هەندێكیان لەیارمەتی مرۆڤ دۆستی بەشداربوون لەوكاتەدا‌و هەندێك سەربازیان ناردبوو لە سەرەتای ساڵی 1991 بۆ پێكهێنانی ناوچەیەكی پارێزراو.
شەوكۆتای بەهەڵبژاردن هات‌و لەهەندێك شوێن خەڵكی فریای بەشداری‌وهەڵبژاردن نەكەوتن‌و لەهەندێك شوێنیش خەڵكی واهەبوو لەجارێك زیاتر دەنگیدا، هەروەك ئەوەی لە بنكەیەكی دهۆك شوێنی500كەس بووە بۆدەنگدان بەڵام لەسلیمانی بنكەی واهەبووە بۆ شوێنی13000كەس بووە،ئەمەش وایكردوە باس لەوەبكرێت نزیكەی 100000 كەس فریای دەنگدان نەكەوتبێت لە سلیمانی.
هەندێك لەحزبەكان(سوشیالست،پارتی گەل،حیزبی شیوعی) سكاڵایان لای لیژنەی باڵاكرد‌و هەرئەوشەوە وتیان تەزویروگزیكراوە‌و داوای دوبارەكردنەوەی هەڵبژاردنیانكرد،یەكێتی‌وپارتی بەهەمان شیوە یەكتریان تاوانباركرد بەڵام لیژنەی باڵا بەدەنگ سكاڵاكانەوە نەچوو،لێپرسراوان بە پەرۆشەوەبوون بەكەمترین كۆسپەوە بارودۆخەكە تێپەرێنن.
لەسلیمانی لە56 بنكە چاوەڕوان دەكرا 450 هەزار كەس دەنگ بدا بەلام349164 كەس چوبون ئەمەش بە پێچەوانەی دهۆك بوو كە42 بنكە بۆ178 هەزار كەس دانرابوو بەلام 198353 كەس بەشداربوبو.
سەرجەم ئەنجامی هەلبژاردن971953دەنگبوو،4724دەنگ نەژمێرابوو. بۆ هەڵبژاردنی دەنگی رابەر 982649دەنگبوو،970600كەس دەنگی ژمێراوە‌و12049دەنگی نەبژێراووبوو.
هیچ كام لەپاڵیوراوان بۆ رابەری دەنگی پێویستیان نەهێنا.بەنزیكی مەسعود بەرزانی %47 ‌ومام جلال تەڵەبانی%45 هێنابوو،موحمودعوسمان لە%2 هێنا‌و مەلا عوسمان%4 هێنا.
وا راگەیەنرا لەرۆژی20/5ئەنجامی هەڵبژاردنەكان گەشتبووە دەست لیژنەی باڵا،بەڵام هیچ بڕیارێك رانەگەیانرا تاوەكو ئەوكاتەی كۆبونەوەی حیزبەكان كرا‌و رێكەوتن لەسەر ئەنجامەكەی، پاشان بڕیاردرا لەكۆتایدا دەسكاری هەڵبژاردنەكە نەكەن‌و رێژەی لە%7 وەك خۆی بمێنێتەوە، لەماوەی5مانگی تر هەڵبژاردن بكرێتەوە، پارتی‌ویەكێتی یەكی50 كورسیان وەرگرت.هیچ دەنگێكیش پوچەڵنەكرایەوە.
لەكۆتای رۆژی هەینی22مایس ئەنجامەكە بڵاوكرایەوە لەلایەن دادوەرەوە كە پارتی50.22% هێناوە‌و یەكێتی لە49.78% هێناوە.دابەشكردنی كورسیەكان بەشێوەی پەنجا بە پەنجا‌و هەلبژاردنی رابەریش سەركەوتوو نەبووە پێویستە هەڵبژاردن بكرێتەوە.
لەئێوارەی22/5 بو بەشایی‌وهەڵپەڕكی لەهەموو شوێنیكی شاری سلیمانی‌وكوردستان‌وتەقەی خۆشی‌وگولەی گڕدار دەستی پێكرد‌وچەند كەسێكیش لە ئاكامدا برینداربوون.
حكومەت تەشكیلكرا‌وهەندێك لەسەرانی یەكێتی داواكاربوون حكومەت لەسلیمانی تەشكیل بكرێت‌و بەهۆكاری ئەوەی ئەم شارە زۆرترین بەشداری‌وشەهید هەبووە‌و پایتەختی دواهەمین ئەمارەتی كوردبووە، بەڵام بیروڕا بۆ هەولێر ئەوە بوو كەبینای گەورەی تیادایەو شوێنی مەجلیسی تەشرعی ‌وتەنفیزی حكومەتی پێشووبوە‌و سەرەڕای ئەوەی ئەو بیناو باڵخانانە بەكاربهێننەوە بۆ ئەنجومەنی نوێنەرانی كورد‌وحكومەتی كوردستان.
لەدامەزراندنی حكومەت یەكەم پاریزگاری حكومەتی هەرێم‌ودامووزگای حكومی پەنجابە پەنجا دانرا كە بۆ خۆی غەدرێكی زۆری تیاكرا لەدانان‌ودامەزراندنی خەڵكی ناحیزبی. بەهۆی كەمووكوڕی لەم حكومەتە كە بەبیرورای من دەبوایە ئەو شەڕی ناوخۆیە هەر لەسەرەتادا ئەم حیزبانە بیانكردایە، بەڵام دواخرا بۆ ماوەیەك‌وپاشان شەڕی ناوخۆ یاخود براكوژی هەڵگیرساو نەتوانرا پاش چوارساڵەكە واتە لە 2/5/1994 هەلبژاردن بكرێتەوە بۆ جاری دووەم.
ئەم شەڕە مێژوییە حكومەتەكەی كرد بەدوو ئیدارەییەوە‌وهەڵبژاردن نەكرایەوە لەكاتی خۆیدا‌و پەرلەمانتارانیش كاریان نەماو دەستەوسان‌و بێ‌ دەسەڵات بوون لە ئاست كارەسات‌وروداوەكان.
ماوەی كاری پەرلەمانیان تازەكردەوە بۆ درێژەدان بەدەسەڵاتەكەیان بۆماوەی چەند ساڵێك بەسوكایەتی پێكردنەوە شوینی پەرلەمانیان ناوبرد بە»مەیدانی ئاژەڵان» لەكەناڵێ‌ راگەیاندنەوە.
وەچەندین ریكەوتننامەی ئاگربەست‌ووەستانی شەڕی ناخۆ لەتاران‌وئەنقەرەودبلن‌و..مۆركرا بۆئەوەی شەڕی ناوخۆكۆتای بێت لەكوردستاندا، تاكو گەشتەئەوەی لەئەنجامی ریكەوتننامەی ئاشتی واشنتۆن لەساڵی1998 كرا‌و شەڕەكە وەستینرا.پاش چەند ساڵێك لە 4ـ10ـ2002 پەرلەمان یەكەمین كۆبونەوەی یەكگرتنەوەی سازدا.
لە رۆژی 30 كانوونی دووەمی ساڵی 2005 خولی دووەمی هەلبژاردنەكانی پەرلەمانی كوردستان كرا لەگەڵ ئەنجومەنی پاریزگاكان كەئەمە لەوكاتەدابوو رژێمی بەعس لە 2003 وە نەمابوو لەحوكمداری.پاشان سڵانی 2009‌و2014 هەڵبژاردنكراوە ئەمساڵ لە30مانگی ئەیلولی 2018 ئامادەكاری كراوە بۆ هەلبژاردنی ئەنجومەنی نیشتمانی‌وئەنجومەنی پاریزگاكان دیارنیە؟

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

سه‌ركرده‌ نوێیه‌كانی‌ عیراق ته‌كنۆكراتن

بێن هۆبارد ‌و فالح حه‌سه‌ن و: كورده‌وان محه‌مه‌د سه‌عید دۆخی‌ ...