داوا دەكرێت رێوشوێنی بەپەلە لە یەمەن بگیرێتەبەر – knwe.org
سەرەکی » دۆسێ » داوا دەكرێت رێوشوێنی بەپەلە لە یەمەن بگیرێتەبەر

پەیوەندی بە تەنگژەی مرۆییەوە هەیە

داوا دەكرێت رێوشوێنی بەپەلە لە یەمەن بگیرێتەبەر

نێردەی تایبەتی نەتەوە یەكگرتووەكان لە یەمەن، داوا دەكات رێوشوێنی نێودەوڵەتی بەپەلە بۆ رێگرتن لە خراپترین تەنگژەی مرۆیی لە جیهاندا، لە یەمەن بگیرێتەبەر.
مارتن گریفیت لە دیمانەیەكی لەگەڵ (بی بی سی)، لە دوای كۆبوونەوەی لەگەڵ زۆربەی گەمەكەرە سەرەكییەكانی جەنگی یەمەن، رایگەیاندووە»هەستی بە هاندان كردووە لە بەدەنگەوەهاتنی نێودەوڵەتی بۆ بە هۆشدارییەكانی نەتەوە یەكگرتووەكان لەبارەی دەركەوتنی دەستەواژەكانی برسێتی لە یەمەن، لەو روانگەیەشەوە هەستی كردووە، وتوێژەكانی ئاشتی لەئێستادا زۆر پێویستن».
لە مانگی رابردوو، دانوستانەكانی گەیشتن بە رێكەوتنی ئاشتی لە یەمەن لە جنێڤ دوچاری داڕمان هاتن، ئەوەش دوای ئەوەی حوسیەكان لە باكوور بەشداریكردنیان رەتكردەوە».
بەڵام گریفیت، هیوای خواستبوو بتوانێت لەماوەی چەند هەفتەی داهاتوودا، كۆبوونەوەیەكی تر سازبكات.
بەپێی ئامارەكان، نزیكەی 3.5 ملیۆن كەس خەریكە دەچنە پاڵ ئەو هەشت ملیۆن كەسەی تر كە مەترسی برسێتیان لەسەرە.
داڕمانی بەهای دراوی یەمەنی، بووە مایەی بەرزبوونەوەیەكی نائاسایی نرخەكان، و نوێبوونەوەی شەڕوپێكدادانەكان، ئەمەش بە بۆچوونی نەتەوە یەكگرتووەكان دەبێتە مایەی «دروستبوونی خراپترین تەنگژەی مرۆیی لە جیهان».
حوسییەكان لە ساڵی 2014 دەستییان گرت بەسەر سەنعای پایتەختی یەمەن، ئەمەش هێزەكانی حكومەتی عەبد رەبە مەسنور هادی ناچار كرد، بەرەو باشوور هەڵبێن.
هاوپەیمانی بەسەركردایەتی سعودیە، لە ساڵی 2015 دەستوەردانی سەربازی لە یەمەندا كرد، ئەمەش وەك هەوڵێك بۆ پشتیوانی لە عەبد رەبە مەسنور هادی سەرۆكی یەمەن كە نەتەوە یەكگرتووەكان دان بە حكومەتەكەیدا دەنێت لە جەنگی دژ بە یاخیووە حوسییەكان.
یەمەن لە ساڵی 2015وە، رووبەڕووی كاولكارییەكی گەورە بۆوە بەهۆی هەڵكشانی ئاستی ململانێكان، ئەمەش كاتێك حوسییەكان دەستیان بەسەر زۆربەی ناوچەكانی خۆرئاوای وڵاتەكە و سەنعای پایتەختدا گرت، و سەرۆك عەبد رەبە مەنسور هادییان ناچار كرد، بەرەو دەرەوەی وڵاتەكە هەڵبێت.
بەپێی ئامارەكانی نەتەوە یەكگرتووەكان، لە شەڕوپێكدادانەكان لە یەمەن، نزیكەی 10 هەزار كەس كوژران كە سێیەكیان مەدەنیین، و 55 هەزار كەسی تر برینداربوون.

جەنگی دژ بە برسێتی
بەرپرسی كاروباری مرۆیی لە نەتەوە یەكگرتووەكان، هۆشداریی دەداتە رێكخراوە نێودەوڵەتیەكان سەبارەت بە «دۆڕاندنی شەڕی دژ بە پرسێتی» لە یەمەن.
بەپێی ئامارەكان، نزیكەی 3.5 ملیۆن خەریكە دەچنە پاڵ ئەو هەشت ملیۆن كەسەی تر كە رووبەڕووی مەترسی برسێتی بونەتەوە لە یەمەن.
داڕمانی بەهای دراو لە یەمەن، بۆتە مایەی بەرزبوونەوەیەكی نائاسایی نرخەكان،و نوێبوونەوەی شەڕوپێكدادانەكان، ئەمەش بە بۆچوونی نەتەوە یەكگرتووەكان دەبێتە مایەی «دروستبوونی خراپترین تەنگژەی مرۆیی لە جیهان».
مارك لووكوك، یاریدەدەری ئەمینداری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ كاروباری مرۆیی لەبەردەم ئەنجومەنی ئاسایشدا رایگەیاندووە:»جەنگی دژ بە برسێتی لە یەمەن دەدۆڕێنین».
بە گوتەی ئەو بەرپرسە نێودەوڵەتییە»لەئێستادا كەوتووینەتە بەردەم چەند ناوچەیەك كە رووبەڕووی رەوشی هاوشێوەی رەوشی برسێتی بوونەتەوە، لەنێوانیاندا هەندێك حاڵەت هەن كە خەڵكی لە برسان گەڵای دارەكان دەخۆن، چونكە هیچ جۆرێك لە جۆرەكانی خۆراك نادۆزنەوە».

كۆبوونەوەی ئەنجومەنی ئاسایش
لەسەر داوای بریتانیا، ئەنجومەنی ئاسایشی سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكان كۆبۆوە بۆ تاوتوێكردنی كەڵەكەبوونی تەنگژەكان لە یەمەن كە تێدا هاوپەیمانییەك بە سەركردایەتی سعودیە لە دژی گروپە حوسییەكان شەڕ دەكات كە لەلایەن ئێرانەوە پشتوانیان لێدەكرێت و دەستیان گرتووە بەسەر سەنعای پایتەخت.
لووكۆك رایگەیاندووە»تا ئەندازەیەكی زۆر لەماوەی چەند هەفتەی رابردوودا هەست بە نیگەرانی دەكرێت، تەنگژەكان لەئێستادا لەوەدەچن لە (خاڵی نەگەڕانەوە) نزیك دەبنەوە كە لەو دەمەدا ئەستەمە رێگە لە روودانی زیانی گەورە و گیانلەدەستدانی ژمارەیەكی زۆر لە مرۆڤەكان بگیرێت».
ئەم هۆشدارییە توندە پێش كۆبۆبوونەوەی ساڵانەی سەركردەكانی جیهان بوو لە نیویۆرك كە تێیدا دەركەوتووترین پرسە جیهانییەكانیان تاوتوێ‌ كرد، لەنێوانیاندا گفتوگۆكردن سەبارەت بە رەوشی یەمەن.
دوای ماوەیەكی كەم لە هێوربوونەوە، هێزە حكومییەكان كە لەلایەن سعودیەوە پشتیوانیان لێدەكرێت، زنجیرەیەك هێرشییان كردە سەر بەندەری حودەیدە كە لەلایەن حوسییەكانەوە دەستی بەسەرداگیراوە، و بە رێڕەوی سەرەكی دادەنرێت بۆ گەیشتنی یارمەتییە مرۆییەكان بۆ یەمەن.

شەڕی حودەیدە
شەڕی دەستگرتن بەسەر حودەیدە كە لەساڵی 2014وە لەلایەن حوسییەكانەوە دەستی بەسەرداگیراوە، بۆ ماوەی 11 هەفتە راوەستا، ئەمەش لەڕێی هەوڵەكانی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ رازیكردنی لایەنە بەشەڕهاتووەكان و كۆكردنەوەیان لەسەر مێزی دانوستان لە جنێڤ.
بەڵام دانوستانەكان هەر زۆر زوو دووچاری داڕمان هات، ئەمەش دوای ئەوەی حوسییەكان رەتیانكردەوە بەشداریی تێدا بكەن.
بەپێی ژمارەكانی نەتەوە یەكگرتووەكان، سێ‌ لەسەر چوار یەمەنییەكان، یان 22 ملیۆن كەس، پێویستییان بە یارمەتییە مرۆییەكان هەیە، لەنێوانیاندا هەشت ملیۆن كەس لەسەر رۆخی برسێتین.
لەماوەی ئەم چەنند مانگەدا، ریاڵی یەمەنی زیاتر لە 30%ی بەهاكەی خۆی لەدەستدا، ئەمەش بووە هۆی بەرزبوونەوەیەكی گەورەی نرخی سوتەمەنییەكان كە بە تەواوەتی هاوردە دەكرێت.
لووكۆك، داوای كردبوو رێوشوێنی خێرا بۆ هێنانەدی سەقامگیری ئابوری و پشتگیری لە بەهای خەرجی، و مانەوەی بەندەرەكان بە كراوەیی، بگیرێتەبەر.
سعودیە لە ساڵی 2015وە دەستی لە ململانێكانی یەمەن وەرداوە، ئەمەش بۆ پشتیوانی لە عەبد رەبە مەنسور هادی، سەرۆكی یەمەن كە لەلایەن نەتەوە یەكگرتووەكانەوە داهن بە حكومەتەكەیدا دەنرێت، لە جەنگی دژ بە یاخیبووە حوسییەكان.
سەرچاوەكان لە هاوپەیمانی عەرەبی لە یەمەن، بەردەوام باس لەوە دەكەن كە ئۆپەراسیۆنی چوونەناو شاری حودەیدە لە ئان و ساتدایە، باس لەوەش دەكەن كە كۆنترۆڵكردنی شارەكە بەشێوەیەكی خێرا و لەناكاو دەبێت، بەجۆرێك كە ئامادەكاریی بۆ هێرشەكە كراوە لەچەند محیوەرێك و بەشێوەیەكی چڕیش پاڵپشتی ئاسمانی و دەریایی بۆ فەراهەم كراوە.
توركی مالیكی وتەبێژی هاوپەیمانی عەرەبی بۆ پشتیوانی لە شەرعیەت لە یەمەن، رایگەیاندبوو»دەمانەوێت ئەو شادەمارە بپچڕێنیین كە حوسییەكان سودی لێوەردەگرن، رزگاركردنی حودەیدە، ئامانجی ستراتیژی لەخۆدەگرێت، لەوان جیاكردنەوەی سەر لە جەستە و بڕینی شادەماریی نهێنی میلیشیا كودەتاچییەكان».
هەر لەو چوارچێوەیەدا، حوسییەكانیش كە لەلایەن ئێرانەوە پشتیوانیان لێدەكرێت، بەهەموو چەك قورس و موشەكەكانیان خۆیان بۆ رووبەڕووبونەوەی ئامادە دەكەن، دەیان بازگەی ئەمنییان داناوە و هێزەكانیان بە تەواوەتی لە شارەكە و دەوروبەری (بەندەرەكە) بڵاوەپێكردووە كە بە دووەم گەورەترین بەندەر لە دوای بەندەری جدەی سعودیە لەسەر رۆخی دەریای سور دادەنرێت.

كارەساتی مرۆیی
زۆربەی رێكخراوە مرۆییەكان هۆشداریی دەدەن لە شەڕی دەستگرتن بەسەر بەندەری حودەیدە كە پێشبینی دەكرێت كارەسات بەسەر سەدان هەزار یەمەنیدا بهێنێت، ئەمەش دوای ئەوەی هەوڵەكانی نەتەوە یەكگرتووەكان شكستخواردوو بوون لە گواستنەوەی 5 هەزار مەدەنی بۆ ئەو ناوچانەی زیاتر ئارامن.
بانو باتناجر، وتەبێژی رێكخراوی (منداڵان رزگار بكەن) دەڵێت»شەڕی داهاتووی حودەیدە دەبێتە مایەی ئاوارەبوونی 340 هەزار كەسی تر لە شارەكە».
ئادەم بارۆن لە ئەنجومەنی ئەوروپا بۆ كاروباریی پەیوەندییەكانی دەرەوە دەڵێت:»لە بەرژەوەندی هاوپەیمانییە تەئكید لەسەر خاپوركردنی حودەیدە بكاتەوە، لەسەر ئەوە راهاتوون بەرپرسیارێتییەكان بخەنە ئەستۆی حوسییەكان كە دەستییان بەسەر شارەكەدا گرتووە، ئەمەش بەهۆی كێشەی گەیشتنی یارمەتییەكان. بەڵام گەر دەستییان بەسەر شارەكەدا گرت، ئەوا بەرپرسیارێتییەكان دەكەوێتە ئەستۆی خۆیان».
هاوپەیمانی عەرەبی، حوسییەكان بەوە تۆمەتبار دەكەن كە بەندەرەكە بۆ وەرگرتنی چەك و موشەكە ئێرانییەكان بەكاردەهێنن.
یان ئیگلاند ئەمینداری گشتی ئەنجومەنی نەرویجی دەڵێت:»هێزە وشكانی هاوپەیمانان لە دەوروبەری شارەكەن كە بە تەواوەتی مینڕێژكراوە، هەزاران مەدەنییش لە بەرەو دەرەوەی حودەیدە هەڵدێن كە بۆتە شەڕگە و لە رۆتەردامی هۆڵەندی یان ئەنتۆیربی بەلجیكی دەچێت لەكاتی جەنگە جیهانییەكان، بۆیە پێویستە رێگە لە جەنگی نوێ‌ لە حودەیدە بگرێت».
مارك لووكۆك رێكخەری كاروبارە مرۆییەكانی نەتەوە یەكگرتووەكانیش، هۆشداریی دابوو لە زیادبوونی ژمارەی ئەو یەمەنییانەی روزوبەڕووی مەترسی برسێتی بونەتەوە، بەو پێیەی 8.4 ملیۆن یەمەنی بەدەست كەمی خۆراكەوە دەناڵێنن كە رەنگە خراپترین تەنگژەی مرۆیی لە جیهاندا بەدوادابێت.

هۆكاری ئاڵۆزبوونی دۆخەكە
هێزەی سەربازیی حوسییەكان كە لەلایەن عەبدلومەلیك حوسییەوە سەرۆكایەتی دەكرێت، لە مانگی كانوونی یەكەمی 2016 و لەبەرانبەر نۆكەندی بابلمەندەب لەسەر دەریای سور، بە موشەكێكی دژە كەشتی، كەشتییەكی ئیماراتیان كردە ئامانج، لە هەمان مانگدا كەشتیەكی جەنگی سەر بە دەریاوانی ئەمریكا لە نزیك نۆكەندی دەریایی یەمەن كرایە ئامانج، میلیشیا حوسییەكان بە ئەنجامدانی تۆمەتبار كران.
بەپێی راپۆرتە نێودەوڵەتیەكان، هاوپەیمانی عەرەبی و كۆمەڵی نێودەوڵەتی ئەو هەنگاوە بە پەرەسەندنێكی جۆری و مەترسیدار دەدنێن لە رێڕەوی شەڕەكاندا، بەو هۆیەی ئەو میلیشیایانە چەكی قورسی وەك موشەكی «كروز «ی ئاراستەكراویان دەستكەوتووە كە بەكاریی دەهێنن لە هێرشە دەریاییەكان.
لەهەمان كاتدا ئەو ئاڵۆزبوونەوە بە هەڕەشەیەكی مەترسیدار دانرا بۆسەر رێڕەوی دەریاوانی نێودەوڵەتی، بەو پێیەی لە نۆكەندی بابولمەندەبەوە رۆژانە نزیكەی 4 ملیۆن بەرمیل نەوت تێدەپەڕێت، ئەمەش لە راپۆرتە نێودەوڵەتییەكانی ساڵی 2015دا ئاماژەی پێكراوە.
لە دوای ئەو هێرشانە، هێزەكانی هاوپەیمانی عەرەبی دەستیانكردووە بە ئامادەكاریی بۆ ئەنجامدانی شەڕێكی دەریایی هەمەلایەنە لەپێناو دەرپەڕاندنی حوسییەكان لەو ناوچەیە.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

داعش زیاتر لە 100 خێزان دەڕفێنێت

رێكخراوی «دەوڵەتی ئیسلامی»، زیاتر لە 100 خێزان لە ئۆردوگایەكی ئاوارەكان ...