دیدارێك لەگەڵ مێژوونووس، دیپلۆمات و رۆژنامەنووس د.فێردیناند هیننەربیشلەر – knwe.org
سەرەکی » چاوپێکه‌وتن » دیدارێك لەگەڵ مێژوونووس، دیپلۆمات و رۆژنامەنووس د.فێردیناند هیننەربیشلەر

دیدارێك لەگەڵ مێژوونووس، دیپلۆمات و رۆژنامەنووس د.فێردیناند هیننەربیشلەر

سەرەتا:
زۆرن ئەوانەی بەم فۆتۆ مێژووییەی هەڤاڵ مام جەلال رابەری بزووتنەوەی رزگارییخوازی گەلی كوردستان سەرسام بوون و كەوتونەتە روانین و رامان و بیركردنەوە و تێگەیشتن لە رۆڵ و جێدەست و كەسایەتیی و كاروان و مێژووی دوورودرێژی ئەو سەركردە كەم وێنە و مەزنەی گەلی كوردستان و گەلانی تری ستەمدیدەی جیهان، كە بە شاهیدی دۆست و دوژمن سەركردەیەكی سیاسیی و خەباتگێڕێكی شێلگیر بووە بە پلەی نایاب. بەڵام دەشێت زۆر كەم بن ئەوانەی چیرۆكی ئەو وێنەیە و رووداو و بەسەرهاتەكانی دەوریان داوە دەزانن و ئاگادار و زانا بن بەوەی ئەو وێنە سەرنج راكێشەی سكرتێری گشتیی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان و پاشان سەرۆك كۆماری عیراق لە كوێ گیراوە، كێ گرتوویەتی، مامی گەورە چیی دەنووسێت و لە پێش ئەو وێنەیەدا چ دڵسۆزیی وخۆنەویستیی و پەرۆشیی و پشتیوانییەكی بۆ «پاراستنی براكان» نیشانداوە و چ رۆڵ وكاریگەریی و ژیریی و داناییەكی بەرجەستەكردووە بۆ رێگرتن لە كارەسات و كوشتارێكی گەورە لە كۆتایی ساڵانی حەفتای سەدەی رابردوودا.
پێویستە بگوترێت ئەم وێنەیەی هەڤاڵ مام جەلال،هاوشێوەی سەدان و بگرە هەزاران وێنەی تر، وەك لە وتەی مێژوونووس، دیپلۆمات و رۆژنامەنووسی نەمسایی دكتۆر فێردیناند هیننەربیشلەر (وێنەگرەكەی) دا دەردەكەوێت خاوەنی چیرۆكێكی پڕ لە شكۆمەندییە و بە بڕوای ئێمە شایانی گێڕانەوە و بیرهێنانەوەیە لە ئێستا و داهاتووشدا بۆ تێگەیشتن لە مانا و مەغزاكانی سەركردایەتیی و رابەرایەتیی.
ئەم وێنەیە هاوشێوەی وێنە بەناوبانگ و مێژووییەكانی جەنگ و رووداوە سیاسییە مەزنەكانی مێژووی مرۆڤایەتیی، بەهەمان شێوەی وێنەی سەركردە مەزنەكانی جیهان كە لە پێناو گەلەكانیان و بەها بەرزەكانی مرۆڤایەتییدا خەباتیان كرد، یاخود وێنەكانی ئەو پادشا و شاژن و شازادە و سەرۆك و سەرۆك وەزیر و وەزیرانەی بە هزر و بیر و باوەڕ و روانین و گوفتار و كرداری چاكیان بوونەتە بەشێك لە یادەوەریی نیشتمانیی گەل و نەتەوەكانی خۆیان و سیمبولێكیش بۆ حوكمڕانیی باش و خەباتی رەوای گەلان بۆ ئازادیی و مافی چارەنووس،ئا بەو چەشنە ئەم وێنەیەش بێ دوودڵیی وگومان شایانی ئەوەیە بە شانازییەكی شایستە و دوور لە هەر جۆرە دەمارگیرییەكی سیاسیی و نەتەوەیی بخرێتە یادەوەریی نەتەوەییمانەوە بەو پێیەی ئەو وێنەیە شاهیدێكی ترە لەسەر هەموو ئەو چیرۆك و بەسەرهات و یاداشتانەی لە رابردوو و ئێستا و داهاتوودا لەسەر گەورەیی و كاریگەریی كەسایەتیی سەرۆك مام جەلال نووسراون و دەنووسرێن.
لە سۆنگەی بڕوابوون بە بایەخ و گرنگیی وێنەی فۆتۆگرافیی لە ژیانی تاك و كۆمەڵگە بەگشتیی و كایەی خەبات و تێكۆشانی سیاسیی بە تایبەتیی و كاریگەرییەكانی بۆ گەیاندنی پەیام و ناساندنی كەسایەتییەكان بە جەماوەر و هێشتنەوە و بە دۆكیومێنتكردنی رووداو و بەسەرهاتەكان، بە پێویستمان زانی بچینە دیداری (دكتۆر فێردیناند هیننەربیشلەر) كە یەكێكی ترە لەو دەیان و سەدان رۆژنامەنووس و كەسایەتییە ئەكادیمیی و دیپلۆماتە بیانییانەی بە دیداری هەڤاڵ مام جەلال شادبوون و ئەو رابەرە كەم وێنەیەی گەلەكەمان بوونەتە بەشێك لە مێژووی ژیانی تاكەكەسیی و پیشەییان.لەو دیدارەدا دكتۆری دیپلۆمات و توێژەری بواری مێژوو و رۆژنامەوان ووردەكاریی گرنگ لە بارەی پەیوەندیی لەگەڵ سەرۆك مام جەلال و كەسایەتییە كاریزمییەكەی وهەل و مەرجی تایبەت بەو وێنەیە باس دەكات كە بە كامێرای تایبەتیی خۆی لەجۆری (Nikon F2AS, 35mm) گیراوە. ئەمەی خوارەوە دەقی وتەكانی دكتۆر هیننەربیشلەرە كە لە چەند ناونیشانێكدا خوێنەری بەرێز دەیخوێنێتەوە.دوای دیدارەكەش پوختەیەك لە ژیاننامەی وێنەگری ئەو وێنە مێژووییەی سەرۆك مام جەلال خراوەتەڕوو.

ژینۆ عەبدوڵڵا*

یەكترناسین لەگەڵ مام
سەرەتای ناسینی من ومام جەلال دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی 1976. ئەو كاتە مام جەلال هاوڕێ لەگەڵ دكتۆر كەمال فوئاد بە سەردانێك هاتبوو بۆ ڤیەننای پایتەختی نەمساو لەوێ لە ماڵی فوئاد رەسوڵ یەكترمان ناسی. ئەوكات تازە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان دامەزرابوو، هەرزوو پێی وتم: تۆ دكتۆر (دكتۆر فێردیناند)یت ؟ وتم بەڵێ. وتی: من و تۆ ماوەیەكی زۆر پێكەوە دەبین. لە ماوەی پێكەوبوونماندا هەمیشە باسی خەبات و تێكۆشانی كوردی بۆ دەكردم.
منیش بڕیارمدا هاوسەفەری مام جەلال بم لەكاتی گەڕانەوەی بۆ كوردستان و ماوەیەكی زۆر لەساڵی 1979 یاوەری بووم و بەزۆریش لە بارەگای سەركردایەتیی لە ناوزەنگ و سەرگەڵووو بەرگەڵوو دەمامەوە.
خاكییبوون، ئەفسوون راكێشانی بەرامبەر
مام جەلال، گەورەترین چەكی پێیە بۆ راكێشانی بەرامبەر كە خاكی بوونەكەیەتی، ئەو چەكەی من ناوم ناوە سیحر (ئەفسوون)ی وتەكانی تاڵەبانی و رەفتار و كردارەكانی كە هەر زوو قەناعەت بە یارو نەیار دەهێنن.
ئەو دیپلۆماسییەتە گەورەیە كە من لە ماوەی هاوڕێیەتی مام جەلال تێبینییم كردووە بە تایبەت لە شاخ، كە چۆن لە ناو بێ هیوایی و نائومێدییدا هیوای دەبەخشییەوە بە هاوسەنگەرەكانی و بەردەوام بوو لە خەبات و تێكۆشان بێ پسان و هەمیشە نموونەی نوێی بەرخودان و خەباتی پیشان دەدایت.
نموونەیەك بۆ گەشبینیی و روانین بۆ دوور
لێت ناشارمەوە لە دانیشتنێكماندا لە ناوزەنگ، ئەوكات كە رژێمی عیراق لەوپەڕی بەهێزیی و توانادابوو، بەتەواوەتی دژی هەموو مافێكی كورد بوو. وڵاتانی دراسێ و ئیقلمیش دژی داخوازییەكانی گەلی كوردبوون. لەو دەمەدا پێكەوە لەگەڵ مام جەلال كەوتینە گفتوگۆ و پێی وتم (فێردیناند) دەبینی رۆژێك دێت من دەبمە سەرۆك كۆماری كوردستانی سەربەخۆ لە ژیانی خۆمداو تۆش شایەتییم بۆ دەدەیت. لەوكاتەدا وتم بەڕاستی مام جەلال زۆر گەشبیینە و زیادەڕۆیی دەكات، چۆن كارێكی وا دەبێت؟ بەڵام كە دواتر سەرۆك تاڵەبانیی بوو بە سەرۆك كۆماری عیراق، ئەوكات زانیم من چەند هەڵە بووم و مام جەلال چەند دووربین بوو.
سەركردەیەكی جیاواز
مام جەلال، زۆر جیاوازە لە سەركردەكانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست، چونكە هەمیشە رابردووی خۆی لە یادەو پراگماتییە لە كارەكانیداو هەمووش بینیمان كە سەرۆك كۆمار بوو، بە هەمان نەفەسی خاكییبوونەوە كاری دەكردو هەرگیز نەمبینیووە ئەم پیاوە خاوەن كاریزمایە لە خۆی بایی ببێت و بەردەوام كلیلی چارەسەری كێشەكانی پێیەو دەرچەیەك هەر دەدۆزیتەوە بۆ چارەسەركردنی كێشەكان و ئەمەش لای كەم سەركردە هەیەو بەردەوام رێزێكی گەورەش لە بیروڕاكانی دەگیرا.
چیرۆكی ئەم وێنەیە
سەرەتا زۆر خۆشحاڵم، كە لەسەر ئەم وێنەیە بەسەرم دەكەنەوە، چونكە یادگاریی و چیرۆكێكی گەورەشی لە پشتەوەیە كە ئێستا بۆتان دەگێڕمەوە، كە ئەگەر حیكمەتی مام جەلال نەبوایە رەنگە كارەساتێكی گەورە بقەومایە و كوشتارێكی زۆری لێ بكەوتایەتەوە.
ئەم وێنەیە لە گوندی بێورانی خواروو لە نزیك سەردەشت لە كوردستانی ئێران گرتومە لەنێو كۆمەڵێك وێنەی تردایە كە دەبێت وەك فۆتۆ ستۆری (چیرۆكی وێنەیی) باسی بكەین.
مانگی هەشت (ئاب)ی ساڵی1979 بوو، دوای شەڕێكی خوێناوی سێ مانگە لە نێوان كۆماری ئیسلامیی (ناوە تازەكەی ئێران پاش شۆڕشی ئیسلامیی) و هێزە كوردستانییەكانی كوردستانی ئێران، بە میانگیریی مام جەلال، نوێنەرانی كۆماری ئیسلامیی ئێران بە سەرۆكایەتی داریوش فروهەرو كومیتەی شاری مهاباد بە سەرۆكایەتی دكتۆر عەبدلڕەحمان قاسلمۆ (رابەرو سەركردەی گەورەی كورد كە لە نەمسا تێرۆركرا) و شێخ عیزەدین حوسێنی، لەم شوێنە كۆبوونەوە. وەك لە وێنەی یەكەمدا دیارە كۆبوونەوەكان پڕۆكینەر بوون، زیاتر لە 9 سەعاتیان خایاند. كۆمیتەی مهاباد 12 خاڵیان پێبوو، بارودۆخەكەش گرژو ئاڵۆز و پڕ لە توندیی بوو. چاودێریی نێودەوڵەتیی نەبوو، هەردوو لایەن توندبوون . هەڵچوون و تووڕەیی و گرژیی و دەنگە دەنگ هەبوو. زوو زوو نوێنەری كۆماری ئیسلامی ئێران داریوش فروهەر بە جیهازەوە دەهاتە دەرەوە لەگەڵ رێبەرانی شۆڕش لە تاران قسەی دەكرد. خەریك بوو كۆبوونەوەكان بێ هیچ ئەنجامێك دەگەیشتنە كۆتایی و ترسی ئەوە لە ئارادا بوو دۆخەكە بەرەو توندو تیژیی بڕوات.
داریوش فروهەر هاتە دەروە بینی مام جەلال پیاسە دەكات و هات بۆ لای و وتی: مام جەلال كاری تۆ تەواو بوو، بڕۆرەوە بۆ وڵاتی خوت و كارت نەماوە، ئێمە خۆمان كێشەی خۆمان چارەسەر دەكەین.
مام جەلالیش زۆر بە ئەعساب و (دەروون)ێكی ساردەوە پێی وت: «من لێرەم بۆ پاراستنی براكانم». داریوش فروهەر وتی: باشترە بڕۆێت لێرە، 70 هەزار پاسداری لێیە، لەولاتریشەوە هێزێكی زۆری پاسداری لێیە، ئێمە ناتوانین ئەمنییەتی تۆ بپارێزین و تۆش ناتوانی ئەمان بپارێزیت. مام جەلالیش یەكێك لە پاسەوانەكانی خۆی بانگ كردو وتی بڕۆ بەو پێشمەرگانە بڵێ كە خۆیان حەشارداوە خۆیان ئاشكرا بكەن.
ئەویش رۆیشت و هەزاران پێشمەرگە لەسەر شاخ و بەرزایی و پێدەشتەكانی دەوربەر دەركەوتن، كە داریوش فروهەر بینی سەری سوڕماو كردی بە سوعبەت و وتی: مام جەلال بە ئارەزووی خۆت تۆ دەتوانی هەر بمێنیتەوە.
پێش ئەوەی كۆبوونەوەكان كۆتاییان بێت، مام جەلال چووە سەر ئەو پەیژەیەو ئەو نامەیەی نووسی. لەڕاستییدا پلانی چۆنییەتی رۆیشتنەوەی خۆی و هێزەكەی دادەڕشت كە چۆن بەسەلامەتیی بگەڕێنەوە بۆ كوردستانی عیراق و دواتر نامەكەی لوولكردو وەك نایلۆنی چكلێت بچووك بووەوەو دای بە یەكێك لە فەرماندەكانی پێشمەرگە بۆ ئەوەی هێزەكە بە نهێنیی و بەسەلامەتیی بگەڕێنەوەو دواتر ئەو نامەیە ناسرا بە (نامەی نوقڵ).
لەوكاتەدا، حیكمەتێكی زۆر گەوەی مام جەلالم بینیی. هەردوولای هێوركردەوەو داوای دان بەخودا گرتنی لێكردن و نەیهێشت هیچ كاردانەوەیەك رووبدات، چونكە باردۆخەكە شڵە ژابوو، پێویست بوو یەكێك كۆنتڕۆڵی باردۆخە بكات و كارەسات نەقەومێت، چونكە زیاتر لە 70 هەزار پاسداری لێبوو، ژمارەیەكی زۆر هێزی پێشمەرگەی حزبی دیموكرات (كوردستانی ئێران) ی لێبوو، هەزاران پێشمەرگەی یەكێتیی نیشتمانیی لێبوو. لەوكاتەدا مام جەلال بارودخەكەی كۆنتڕۆڵ كردو نەیهێشت لە دەست بچێت و وەك لە وێنەكەدا دەردەكەوێت ویستم وێنەیەكی بگرم، مام جەلال گەشبین بوو و پێدەكەنی. بەڕای من ئەمە گەورەترین چەكی مام جەلالە كە بەهۆی سیحری قسەو كردارەكانییەوە هەموو تە سلیمی دەبن و بەقسەی دەكەن.
دەمەوێت لێرەشەوە ئەو دەرفەتە بقۆزمەوە كە بە حوكمی ئەوەی من دیپلۆمات بووم و ماوەیەكی زۆر لە و سلكەدا كارم كردووە لەگەڵ دیپلۆماتی ئەمریكی و ئەوروپی و وڵاتانی ناوچەكە گفتوگۆم كردووە، هەموویان ئەو راستییەیان بۆ باس دەكردم و دەیانووت ئەگەرنا لەباریی تەندروستیی مام جەلال نەبووایە، نە هەرێمی كوردستان تووشی ئەم قەیرانە سیاسی و ئابوورییە دەبوو، نەعیراقیش تووشی ئەم قەیرانە ئەمنیی و سیاسییە دەهات، چونكە مام جەلال باڵانسی راگرتبوو لەنێوان شیعە و سوننە، بەوەش هەرگیز داعش نەیدەتوانی موسڵ و ناوچەكانی تر بگرێت و دۆخی ئەمنیی شڵۆق بكات و هە موولایەك بە قسەی مام جەلالیان دەكرد و كێشەكانی هەولێر –بەغداش بەم شێوەیە نەدەبوون. قەیرانەكانی هەرێمیش نەدەگەیشتنە ئەم ئاستە.
*مامۆستای زانكۆ

بەشێك لە ژیاننامەیDr. Ferdinand Hennerbichler:
-3/11/1946 لەلینز ، سەرووی نەمسا لە دایك بووە.
-رەگەزنامە: ئەوروپیی لە رەچەڵەكێكی نەمسایی
-پۆستی ئێستا: مێژوونووس ، دیپلۆمات و رۆژنامەنووسی پێشوو.
-1965-1972 لە زانكۆی ڤیەننا مێژوو و زمانەوانیی و فەلسەفەی ئەڵمانیی خوێندووە.
-1972 دكتۆرای فەلسەفەی لە مێژوودا پێدراوە لە زانكۆی ڤیەننا.
-2012 دكتۆرای فەخریی لە زانكۆی سلێمانی ، هەرێمی كوردستان پێدراوە.
-1967-1979،1985-1990 سەرنووسەری كاروباری دەرەوە و پەیامنێربووە بۆ دەزگای پەخشی نەمسا (Austrian Broadcasting Corporation ORF
-بوارە سەرەكییەكانی كاركردنی : خۆرهەڵاتی ناوەڕاست، خۆرهەڵاتی ئەوروپا، یەكێتیی ئەوروپا، كورد، ئێران، عیراق، توركیا، ئیسراییل – فەلەستین، لوبنان و قوبروس بووە كە لە بەشی زۆری ئەم ناوچانەدا شەڕ و ململانێی نەژادیی، ئایینیی، وەرچەرخانی سیاسیی لە ستەمكارییەوە بۆ دیموكراسیی هەبوون و لە هەندێك ناوچەشیاندا خەباتی گەلی كورد بەردەوامە بۆ ئازادیی و مافی چارەنووس.
-ساڵی 1980 توێژینەوەی « شۆڕشی كوردی ئێران و سەركردەكانی» بڵاوكردۆتەوە لە گۆڤاری مانگانەی سویس ریڤیو بۆ كاروباری جیهان.
-1986 هەندێك رەهەندی گەڕاندنەوەی بزوتنەوەی گەلی كورد دوای 1975. لە كۆنفرانسی نێودەوڵەتیی كار و مێژووی كۆمەڵایەتیی لە ڤیەننا.
-2004 كتێبی (مێژووی گەلی كورد)
-بابەتێك لەسەر رەچەڵەكی كورد كە هەم لەشێوەی نووسراو و هەم لە زنجیرەیەك وانەدا لە ناوەندە ئەكادییمەكانی روسیا و نەمسا لە ساڵانی 2010-2012 پێشكەشی كردوون.
-2013 :تێرۆركردنی عەبدولرەحمان قاسملو(1930-1989) ، هەڵسەنگاندنێكی تازە، لە كتێبی ساڵانەی دیراساتی كوردیی ڤیەننا.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

*ناچینە ژێر باری خۆسەپاندنی پارتی

*پارتی وا فێركراوە هەرچی داوا بكەن بۆیان بچێتەسەر *چیتر یەكێتی ...