چۆن ئالووده‌ی چیرۆك بووین؟ بۆچی مرۆڤ پێویستی به‌ چیرۆكه‌؟ – پەڕە 3 – knwe.org
سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » چۆن ئالووده‌ی چیرۆك بووین؟ بۆچی مرۆڤ پێویستی به‌ چیرۆكه‌؟پەڕە 3

چۆن ئالووده‌ی چیرۆك بووین؟ بۆچی مرۆڤ پێویستی به‌ چیرۆكه‌؟

ده‌ڵێی چیرۆكی فیلمێكی پڕبینه‌ر و خه‌رجی زۆر ده‌خوێنینه‌وه‌: پاشایه‌كی قۆز كه‌ ده‌سه‌ڵاتێكی خودایی پێدراوه‌، به‌ڵام به‌ لووتبه‌رزیی له‌ راده‌به‌رییه‌وه‌ پاشایه‌تییه‌كه‌ی خستۆته‌ به‌رده‌م هه‌ڕه‌شه‌ی له‌ناوچوونه‌وه‌. رێبوارێك كه‌ مرۆڤێكی خاكییه‌ ده‌گاته‌ جێ و داوا له‌ پاشا ده‌كات به‌ربه‌ره‌كانێی مان و نه‌مانی له‌گه‌ڵ بكات. پاشا له‌م شه‌ڕه‌ ده‌رسێك وه‌رده‌گرێ، پاشان، هه‌ردوو پاڵه‌وانه‌كه‌ ده‌بنه‌ هاوڕێی گیانی به‌ گیانی و شان به‌شانی یه‌كتری له‌ قه‌ڵه‌مڕه‌وی ئه‌و پاشایه‌تییه‌دا گه‌لێ چالاكی سه‌ربه‌گۆبه‌ند ده‌كه‌ن. ئه‌وه‌ی ده‌خوێنیته‌وه‌ داستانی (گه‌لگامێش)ه‌ كه‌ چوار هه‌زار ساڵ له‌مه‌وبه‌ر له‌سه‌ر تابلۆ قوڕینه‌كانی بابل نه‌خشێنراوه‌ و به‌ كۆنترین نموونه‌ی ئه‌ده‌بیاتی چیرۆك له‌ قه‌ڵه‌م ده‌درێت. له‌ گێڕانه‌وه‌ی داستانی گه‌لگامێش له‌ شیعره‌كانی هه‌زاره‌ی دواتره‌وه‌ هه‌روه‌ها ئاماژه‌دان به‌وداستانه‌، ده‌توانین له‌وه‌ تێبگه‌ین كه‌ له‌ سه‌رده‌می خۆیدا وه‌رگری گه‌لێ زۆر بووه‌.

له‌ فارسییه‌وه‌: محه‌مه‌د كه‌ریم

مایه‌ی سه‌رسوڕمانه‌ كه‌ خوێنه‌ران هێشتا چێژ له‌ خوێندنه‌وه‌ی ئه‌م داستانه‌ ده‌بینن و شتێكی سه‌یریشه‌ كه‌ زۆر له‌ ره‌گه‌زه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی، له‌وانیش هاوڕێیه‌تی گیانی به‌ گیانی له‌ چیرۆك و رۆمانه‌ پڕ خوێنه‌ره‌كاندا هه‌یه‌ كه‌ له‌و زه‌مانه‌وه‌ هه‌تا ئێستا نووسراون. كۆمه‌ڵێ لێكچوونی له‌م بابه‌ته‌ پسپۆڕانی (داروینیزمی ئه‌ده‌بی) هانداوه‌ سه‌باره‌ت به‌ خاسیه‌ته‌كانی چیرۆكی باش و هۆكاری خۆشه‌ویستیی رۆمانه‌ پڕ خوێنه‌ره‌كان – له‌ ئۆدیسه‌وه‌ هه‌تا هاری پۆته‌ر- لێكۆڵینه‌وه‌ بكه‌ن.

هه‌ڵاتن له‌ واقیع
ئه‌گه‌رچی ئێمه‌ به‌ڵگه‌ی حاشاهه‌ڵنه‌گرمان نییه‌ سه‌باره‌ت به‌ هه‌بوونی حیكایه‌تخوانیی پێش په‌یدابوونی نووسین، به‌ڵام ده‌توانین ده‌رك به‌وه‌ بكه‌ین كه‌ حیكایه‌ت هه‌زاران ساڵ له‌ ژیانی مرۆڤدا رۆڵی سه‌ره‌كی هه‌بووه‌. وادیاره‌ نه‌خش و نیگاره‌كانی سه‌ردیواری ئه‌شكه‌وته‌كانی وه‌كو (شه‌وڤێ و لاسكو) له‌ فه‌ره‌نسا له‌ (سی) هه‌زار ساڵ به‌رله‌ئێستاوه‌، چه‌ند دیمه‌نێكی دراماتیكی نیشان ده‌ده‌ن، كه‌ ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ حیكایه‌تخوانیی زاره‌كیدا بووبێت.
(دانێل كروگه‌ر) له‌ زانكۆی میشیگان ده‌ڵێت: «له‌م ئه‌شكه‌وتانه‌دا ریشاڵی وێنه‌ی جۆراو جۆر ده‌بینیت كه‌ وادیاره‌ گێڕانه‌وه‌یه‌كه‌ سه‌باره‌ت به‌ گروپێك راوچی، كه‌ له‌وانه‌یه‌ ده‌رس و په‌ندێكی گرنگ بووبێت بۆ ئه‌و گروپه‌.» به‌ قسه‌ی كروگه‌ر، هه‌ندێ له‌ چیرۆكه‌كانی دوا چاخی سه‌هۆڵبه‌ندان ده‌شێ ته‌نانه‌ت تا ئه‌مڕۆش مابن.
ئه‌مڕۆ چیتر ئێمه‌ وه‌كو پێشینان بۆ گوێگرتن له‌ چیرۆك له‌ ده‌وری ئاگر خڕنابینه‌وه‌. به‌ڵام هه‌ر كه‌سێكی گه‌وره‌ به‌لای كه‌مه‌وه‌ له‌ سه‌دا شه‌شی كاتی بێداریی خۆی به‌ شێوازێك له‌ شێوازه‌كان به‌ چیرۆك به‌سه‌رده‌بات. له‌ روانگه‌ی تیۆری په‌ره‌سه‌ندنه‌وه‌، به‌م ئیشه‌ كات و وزه‌یه‌كی زۆر بۆ راكردن له‌ واقیع خه‌رج ده‌كه‌ین، به‌ڵام ده‌روونناسان و تیۆرسینانی ئه‌ده‌بی چه‌ند ئیمتیازێكی گرنگیان له‌ په‌یوه‌ستی ئێمه‌ به‌ چیرۆكه‌وه‌ دۆزیوته‌وه‌. گریمانه‌یه‌كی باو هه‌یه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ چیرۆك گێڕانه‌وه‌ جۆره‌ گه‌مه‌یه‌كی زانینه‌ كه‌ مێشك به‌هێز ده‌كات و ده‌رفه‌تمان ده‌داتێ جیهانی ده‌روروبه‌رمان به‌ شت بچوێنین و له‌ پێگه‌ جۆراو جۆره‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كاندا ته‌سه‌وری ئاراسته‌ی جۆراو جۆر بكه‌ین. (جۆزیف كارۆل) له‌ زانكۆی سنت لویسی مه‌یسوری ده‌ڵێت: «چیرۆك سه‌باره‌ت به‌ مرۆڤه‌كانی دیكه‌ هۆشیاریمان ده‌داتێ و راهێنانێكه‌ بۆ خۆستنه‌شوێن (بۆ نموونه‌ خۆت بخه‌یته‌ شوێنی پاڵه‌وانی فیلمێك)، هه‌روه‌ها توانای زیهنیمان زیاد ده‌كات.» چه‌ند به‌ڵگه‌یه‌ك ئه‌م تیۆره‌ په‌سه‌ند ده‌كه‌ن. وێنه‌گرتن ئه‌وه‌ نیشان ده‌دات كه‌ خوێندنه‌وه‌ یان بیستنی چیرۆك چه‌ند به‌شێكی جیاواز له‌ توێژی مێشك چالاك ده‌كات كه‌ ده‌ستیان له‌ ئاماده‌كاریی سۆزی كۆمه‌ڵایه‌تیدا هه‌یه‌، مرۆڤ هه‌رچه‌نده‌ زیاتر چیرۆك بخوێنێته‌وه‌ ئاسانتر ده‌توانێت خۆی بخاته‌ شوێنی كه‌سانی تر.

شێوازی چاخی به‌ردینی كۆن
ئه‌م خاڵه‌ زۆر گرنگه‌، كه‌ به‌ڕای ده‌روونناسانی په‌ره‌سه‌ندن، خه‌مه‌كانی پێش مێژووی ئێمه‌ی مرۆڤ هێشتا ئه‌و چیرۆكانه‌ فۆرمه‌ڵه‌ ده‌كات كه‌ چێژیان لێده‌بینین. كاتێ مرۆڤ له‌ قۆناغی په‌ره‌سه‌ندندا بوو بۆ ژیان له‌ناو گروپی گه‌وره‌تردا، پێویست بوو رێگای هاوكاریی و یارمه‌تی له‌گه‌ڵ یه‌كتریدا بگرێته‌به‌ر -به‌بێ ئه‌وه‌ی ببێته‌ سه‌رباری كه‌سانی تر، واته‌ زۆر وه‌ربگرێ و له‌ به‌رامبه‌ردا هیچ نه‌دات- هه‌روه‌ها پێویست بوو ئه‌وه‌ فێر بێت به‌سه‌ر ئه‌و كه‌سانه‌دا زاڵبێ كه‌ خراپ كه‌سانی تر به‌كاردێنن و ده‌سه‌ڵاتیان ده‌بێته‌ هۆی نابووتی گروپه‌كه‌. له‌م رووه‌وه‌ هه‌م توانای ئێمه‌ له‌ چیرۆك گێڕانه‌وه‌دا و هه‌م ئه‌و چیرۆكانه‌ی ده‌یانگێڕینه‌وه‌. له‌وانه‌یه‌ شێوازێك بووبێت بۆ ده‌ربڕینی ئه‌وه‌ی به‌ سیستمی پێویستی كۆمه‌ڵایه‌تیمان ده‌زانی. كروگه‌ر ده‌ڵێت: «ده‌رس وپه‌ندی ئه‌م چیرۆكانه‌ ئه‌وه‌یه‌ له‌ به‌رامبه‌ر دیكتاتۆرییه‌تدا رابوه‌ستین و خۆشمان نه‌بینه‌ دیكتاتۆر.»
زۆر لێكۆڵینه‌وه‌ ئه‌وه‌ په‌سه‌ند ده‌كه‌ن كه‌ گیانی هاوكاریی ناوه‌ڕۆكی سه‌ره‌كی چیرۆك و رۆمانه‌ به‌ربڵاوه‌كان بووه‌ له‌ سه‌راپای جیهاندا. (دانیل سمیس) له‌ زانكۆی له‌نده‌ن، له‌م دواییه‌دا لێكۆڵینه‌وه‌ی له‌سه‌ر (هه‌ژده‌) گروپی راوچی كردووه‌- كه‌ له‌ فلیپین كۆكراونه‌ته‌وه‌. سمیس ئه‌وه‌ی بۆ ده‌ركه‌وتوه‌ كه‌ ته‌قریبه‌ن له‌ سه‌دا هه‌شتای چیرۆك و گێڕانه‌وه‌كانیان سه‌باره‌ت به‌ بڕیاری ئاكاریی و كێشه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان بووه‌- له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی بۆ نموونه‌ سه‌باره‌ت به‌ سروشت بێت. گرنگ ئه‌وه‌یه‌ وا دێته‌به‌رچاو ئه‌م بابه‌تانه‌ له‌ ره‌فتاره‌كانیان و له‌ ژیانی واقیعیشدا ره‌نگی داوه‌ته‌وه‌. به‌پێی سه‌رنجدانی ئه‌و گروپانه‌ی كه‌ كاتێكی زیاتریان بۆ چیرۆك گێڕانه‌وه‌ ته‌رخان ده‌كرد، له‌و به‌رپرسیارێتیانه‌شدا كه‌ وه‌كو ئه‌زموون پێیان سپێردراوه‌ زیاتر هاوكارییی یه‌كتریان كردووه‌، رێك به‌و شێوه‌یه‌ی كه‌ تیۆری په‌ره‌سه‌ندن پێشبینی كردبوو.
داستانی گه‌لگامێش نموونه‌یه‌كه‌ له‌ ئه‌ده‌بیاتی كۆن. له‌ سه‌ره‌تای داستانه‌كه‌دا، گه‌لگامێشی پاشا له‌ رووی پاڵه‌وانی و دلاوه‌رییه‌وه‌ له‌وانه‌یه‌ بێخه‌وش بێته‌به‌رچاو، به‌ڵام له‌ هه‌مانكاتدا دیكتاتۆر و خۆپه‌رسته‌ كه‌ خراپ ده‌سه‌ڵاتی خۆی به‌كارده‌هێنیت و هه‌ر ژنێك سه‌رنجی رابكێشێت لاقه‌ی ده‌كات. گه‌لگامێش ته‌نیا كاتێ تووشی غه‌واره‌یه‌ك بوو به‌ ناوی (ئه‌نكیدۆ) كه‌ داوای لێكرد به‌ربه‌ره‌كانێی مان و نه‌مانی له‌گه‌ڵ بكات، ئه‌وسا تێگه‌یشت به‌های هاوڕێیه‌تی و هاوكاریی چییه‌. مانای سه‌ره‌كی ئه‌م داستانه‌ به‌لای وه‌رگره‌كانییه‌وه‌ زۆر روون و ئاشكرا بوو، ئه‌گه‌ر خودی پاشای پاڵه‌وان رێز له‌ كه‌سانی دی بگرێت، كه‌واته‌ ده‌بێت ئه‌وانیش هه‌مان شت بكه‌ن.
(برایان بۆید) له‌ زانكۆی ئۆكلاند، له‌ كتێبه‌كه‌یدا (ده‌ستپێكی چیرۆك) ئه‌وه‌ شیده‌كاته‌وه‌ كه‌ چۆنچۆنی ئه‌م ناوه‌ڕۆكانه‌ له‌ ئۆدیسه‌ی هۆمیرۆیشدا به‌ ته‌واوی به‌دیده‌كرێن. له‌وێوه‌ كه‌ (پینه‌لوپێ) چاوه‌ڕێی ده‌كرد ئۆدیسه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌، له‌ كاتێكدا داواكارانی هه‌موو رۆژێكیان به‌ خواردن و خواردنه‌وه‌وه‌ له‌ ماڵه‌كه‌یدا به‌سه‌ر ده‌برد. كاتێ سه‌ره‌نجام ئۆدیسه‌ به‌ جلو به‌رگی گه‌دایه‌كه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ ماڵه‌وه‌، ئه‌و پیاوانه‌ له‌ ماڵه‌كه‌ی خۆیدا ته‌نانه‌ت كونجێكیشی پێ ره‌وانابینن. بۆیه‌ ئۆدیسه‌ ده‌مامكه‌كه‌ی لاده‌بات و تۆڵه‌ی خوێنینیان لێده‌كاته‌وه‌، به‌و سزایه‌یان ده‌گه‌یه‌نێ كه‌ شایانین.
له‌وانه‌یه‌ وابزانی هاوزه‌مان له‌گه‌ڵ شۆڕشی پیشه‌سازیی و په‌ره‌سه‌ندنی تاكگه‌راییدا حه‌زی مرۆڤ بۆ هاوكاریی كاڵبۆته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌نجامه‌كانی كروگه‌ر و كارۆل ئه‌وه‌ نیشان ده‌ده‌ن كه‌ ئه‌و ناوه‌ڕۆكانه‌ هێشتا له‌ كۆمه‌ڵێ له‌ خۆشه‌ویستترین رۆمانه‌كانی سه‌ده‌ی نۆزده‌ و سه‌ره‌تاكانی بیستدا زۆر باو بوون. داوا له‌ كۆمه‌ڵێ خوێنه‌ر كرا كاره‌كته‌ره‌ سه‌ره‌كییه‌كانی زیاتر له‌ (دووسه‌د) رۆمان ریزبه‌ندی بكه‌ن. (ئه‌م لیسته‌ به‌ جین ئوستن ده‌ستی پێده‌كرد و به‌ ئای ئێم فۆرسته‌ر كۆتایی ده‌هات.) ئه‌نجامی ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ نیشانی دا لاوازیی بنه‌ڕه‌تیی ركابه‌رانی كاره‌كته‌ری سه‌ره‌كی زیاتر حه‌زكردن بوو به‌ زاڵبوونی كۆمه‌ڵایه‌تی له‌سه‌ر حسابی گیرفانی كه‌سانی تر، یان خراپ به‌كارهێنانی ده‌سه‌ڵات. له‌ كاتێكدا كاره‌كته‌ره‌ سه‌ره‌كییه‌كان كه‌متر ده‌سه‌ڵاتخواز و تاكگه‌را بوون.
بۆ نموونه‌ رۆمانی (لووتبه‌رزیی و ده‌مارگیری) جین ئوستن له‌به‌رچاوبگره‌. خانم (بینگلی) فێڵباز و ناخ پیسه‌، به‌ سووكایه‌تییه‌وه‌ سه‌یری ژێرده‌سته‌كه‌ی خۆی ده‌كات، ده‌یه‌وێ به‌هه‌ر رێگایه‌ك بێت پێگه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی خۆی به‌رزبكاته‌وه‌. هه‌وڵده‌دات خۆی به‌ مسته‌ر (دارسی) ده‌وڵه‌مه‌ند و لووتبه‌رزدا هه‌ڵبواسێ و ده‌ستی براكه‌ی بخاته‌ ناو ده‌ستی خوشكه‌كه‌ی ئه‌وه‌وه‌، به‌ڵكو له‌و رێگایه‌وه‌ به‌ ئاواتی خۆی بگات. له‌ولاشه‌وه‌ (ئه‌لیزابیس بینیت) پاڵه‌وانی رۆمانه‌كه‌، ته‌واو دژی (بینگلی)یه‌. ئه‌م حه‌زی له‌وه‌ نییه‌ به‌و شێوه‌یه‌ پێگه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی به‌رزبێته‌وه‌ و ته‌نانه‌ت یه‌كه‌م داواكردنی مسته‌ر (دارسی)ش ره‌تده‌كاته‌وه‌.
له‌ رۆمانی (خانه‌ی لووتبه‌رزیی) ی (ولیام ساكه‌ری)دا، سه‌باره‌ت به‌ كاره‌كته‌ری سه‌ره‌كی نووسه‌ر گه‌مه‌ به‌ چاوه‌ڕوانییه‌كانمان ده‌كات و (بیكی شارب) كه‌ پۆستخوازییه‌كانی بێسنووره‌ ده‌خاته‌ ناوجه‌رگه‌ی رۆمانه‌كه‌وه‌. له‌ولاشه‌وه‌ (ئیمیلیا) هاوڕێی ناخ جوان و ئارامی (بیكی) كاره‌كته‌ری دووه‌می‌ رۆمانه‌كه‌یه‌. خانه‌ی لووتبه‌رزیی هه‌روه‌كو ساكه‌ری خۆی وتوێتی (رۆمانێكی بێ پاڵه‌وانه‌). ئه‌گه‌ر له‌ رووی په‌ره‌سه‌ندنه‌وه‌ سه‌یری سه‌ره‌نجامی بیكی بكه‌ین، له‌ كۆتاییدا كۆمه‌ڵگاكه‌ی ده‌وروبه‌ری تڕۆی ده‌كات- كه‌ دیسان ئاگاداركردنه‌وه‌یه‌كی تونده‌ بۆ ئه‌و مرۆڤانه‌ی له‌وانه‌یه‌ كه‌ڵكه‌ڵه‌ی ئه‌وه‌یان له‌سه‌ردا بێت ته‌نیا بایه‌خ به‌ خۆیان بده‌ن و كه‌سانی دی له‌ بیری خۆیان به‌رنه‌وه‌.

مرۆڤ و مه‌یموون
تیۆری په‌ره‌سه‌ندن ده‌توانێت له‌ به‌شێكی زۆر له‌ چیرۆك و رۆمانه‌ عاشقانه‌كانیشدا ره‌نگ بداته‌وه‌، له‌وانیش بۆچی پاڵه‌وانانی ژن پیاوی پیاوانه‌یان- پێباشتره‌ و هه‌ندێكیشان حه‌زیان له‌ پیاوانی بێشه‌رم و مێبازه‌- وه‌كو میسته‌ر (ویكام) یان مسته‌ر (ویلۆبی) ژنباز و هیچ و پووچ. له‌وانه‌یه‌ پیاوی پیاوانه‌ بۆ په‌یوه‌ندی درێژخایه‌نی سه‌لامه‌ت و پشتیوانی مناڵان هه‌ڵبژاردنێكی باشتر بێت. به‌ڵام به‌ پێی تیۆری په‌ره‌سه‌ندن، عاشقبوون به‌ پیاوی بێ ئه‌سڵ و فه‌سڵ و خیانه‌تكار و قۆزیش لایه‌نی باشی خۆی هه‌یه‌، چونكه‌ قۆزی و زیره‌كییه‌كه‌ی ده‌گوێزرێته‌وه‌ بۆ مناڵه‌كانی و نه‌وه‌كانی دوای خۆی، كه‌ به‌و پێیه‌ له‌وانه‌یه‌ له‌ رووی سێكسییه‌وه‌ كامڵتر بن و به‌ مه‌رامی خۆیان بگه‌ن. به‌م پێیه‌ ئه‌گه‌رچی ره‌نگه‌ ژن به‌هۆی مێبازی هاوبه‌شی ژیانییه‌وه‌ دڵشكاو بێت، به‌ڵام دواجار چانسی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ كه‌ جینه‌كانی پیاوه‌كه‌ به‌ ژماره‌یه‌كی زۆر له‌ نه‌وه‌كانی بگات. هه‌ر بۆیه‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی ژنان ئاگایان له‌ فرت و فێڵه‌كانی كوڕانی خراپه‌ له‌ به‌رهه‌مه‌ ئه‌ده‌بییه‌كاندا، به‌ڵام دیسان دڵیان بۆیان لێده‌دات.
به‌ڕای كرۆگه‌ر نووسه‌رانی وه‌كو جین ئوستن ده‌روونناسانی په‌ره‌سه‌ندنی پراكتیكین كه‌ زۆر به‌ وردیی له‌ چالاكی سێكسی مرۆڤ تێگه‌یشتوون، به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ تێگه‌یشتنه‌كه‌یان كه‌وتۆته‌ پێش تیۆری ده‌روونناسانه‌وه‌. كروگه‌ر ده‌ڵێت: «من پێم وایه‌ ئه‌مه‌ به‌ یه‌كێك له‌ رازه‌كانی نه‌مریی ئه‌م رۆمانانه‌ له‌ قه‌ڵه‌م ده‌درێت. هه‌ربۆیه‌ دووسه‌د ساڵ دوای نووسینی ئه‌م رۆمانه‌ی جین ئوستن، هێشتا به‌رهه‌می سینه‌مایی له‌سه‌ر دروست ده‌كرێت.» گه‌لێ شیكردنه‌وه‌ی له‌م شێوه‌یه‌ كراوه‌، له‌وانه‌ش ئه‌و شیكردنه‌وه‌یه‌ی له‌م دواییه‌دا سه‌باره‌ت به‌ كاره‌كته‌ره‌ ته‌واو شه‌ڕانگێزه‌كان له‌ چیرۆكه‌ فه‌نتازی و ترسناكه‌كاندا كراوه‌- وه‌كو (لۆرد ڤۆڵدمۆرت) دوژمنی گه‌وره‌ی هاری پۆته‌ر و (ده‌موچاو چه‌رم) له‌ كوشت و كوشتار به‌ مشاری كاره‌بایی له‌ ته‌كساس، كه‌ هۆشیارییه‌كی زیاتر و جیاوازتریش به‌ده‌سته‌وه‌ ده‌دات. له‌ سیفاته‌ هاوبه‌شه‌كانی ئه‌م جۆره‌ كاره‌كته‌رانه‌ روخسار و شێوه‌ی سه‌یر و سه‌مه‌ره‌یانه‌ كه‌ وا دێته‌به‌رچاو ترسی ته‌واومان له‌ نه‌خۆشی و په‌تا زیاد ده‌كه‌ن. به‌حسابكردن بۆ سروشتی خێڵه‌كی مرۆڤ، شه‌ڕانگێزه‌كان ئاسایی چه‌ند نیشانه‌یه‌كیان هه‌یه‌ وه‌كو ئه‌ندامی گروپێك له‌ قه‌ڵه‌م ده‌درێن كه‌ سه‌ربه‌ كۆمه‌ڵگا نین. له‌م رووه‌وه‌ هه‌موو كاره‌كته‌ره‌ سلبییه‌كانی هۆلیوود له‌هجه‌ی قسه‌كردنیان هی غه‌ریبه‌یه‌. ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌ كه‌مه‌ له‌گه‌ڵ بوونه‌وه‌ره‌ شه‌ڕانگێزه‌كاندا له‌ كۆتاییدا جارێكی دیكه‌ هه‌ستی فیداكاری له‌ به‌رامبه‌ر كه‌سانی تر و دڵسۆزیی بۆ گروپ به‌قوه‌ت ده‌كات.
(ئیان مه‌كیوان)ی رۆماننووس، یه‌كێكه‌ له‌ ناسراوترین و په‌سه‌ندكراوترینی ئه‌و رۆماننووسانه‌ی كه‌ تیۆری په‌ره‌سه‌ندنی له‌ به‌رهه‌مه‌كانیدا به‌كارهێناوه‌. به‌ڵگه‌ی ئه‌وه‌ ده‌هێنێته‌وه‌ كه‌ زۆر له‌ ره‌گه‌زه‌ هاوبه‌شه‌كانی فرت و فێڵ ته‌نانه‌ت له‌ په‌یوه‌ندی قه‌وم و خوێشه‌ سه‌ره‌تاییه‌كانی ئێمه‌شدا به‌دیده‌كرێن. مه‌كیوان له‌ كۆمه‌ڵه‌ وتاره‌كه‌یدا به‌ ناونیشانی (ئاژه‌ڵی ئه‌ده‌بی) ده‌نووسێت: «ئه‌گه‌ر شرۆڤه‌ی بینینه‌ سیستماتیك و-بێ ده‌ستێوه‌ردانه‌كانی بینه‌ر- سه‌باره‌ت به‌ مه‌یموونه‌ شه‌مپازییه‌كانی (بۆنۆبۆ) بخوێنیته‌وه‌، ناوه‌ڕۆكی سه‌ره‌كی رۆمانه‌كانی سه‌ده‌ی نۆزده‌ی ئه‌ده‌بیاتی ئینگلیزت جوان جوان دێته‌به‌رچاو. كه‌ ئه‌مانه‌ن: ئه‌و په‌یوه‌ندیانه‌ی ده‌به‌سترێن و هه‌ڵده‌وه‌شێنرێنه‌وه‌، سه‌ركه‌وتنی كه‌سێك و رۆچوونی ئه‌وانی دی، ئه‌و نه‌خشانه‌ی كه‌ داده‌ڕێژرێن، تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌، قه‌درزانین، لووتبه‌رزیی بریندار، عه‌شقی سه‌ركه‌وتوو و ناكام، له‌ ده‌ستدان و شیوه‌ن و زاری.»
مه‌كیوان باس له‌وه‌ ده‌كات ئێمه‌ ده‌بێت قه‌دری ئه‌و ئاره‌زووه‌ كامڵانه‌ بزانین، چونكه‌ سه‌رچاوه‌یه‌كی گرنگن كه‌ ده‌بنه‌ هۆی ئه‌وه‌ی چیرۆك و رۆمانه‌كان كات و شوێن تێپه‌ڕێنن. هه‌روه‌ها ده‌ڵێت: «ئه‌گه‌ر ئێمه‌ باكگراوندێكی قووڵمان سه‌باره‌ت به‌ ته‌سه‌وری هاوبه‌ش و بنه‌مای سۆزداریی وه‌كیه‌كمان له‌گه‌ڵ نووسه‌رانی به‌رهه‌می ئه‌ده‌بی سه‌رده‌مانی رابردوو نه‌بووایه‌، نه‌مانده‌توانی چێژ له‌ ئه‌ده‌بیاتی پێش سه‌رده‌می خۆمان و كه‌لتووری ته‌واو جیاواز له‌ كه‌لتووری خۆمان ببینین.»
به‌پشت به‌ستن به‌و پاشماوه‌ قووڵه‌یه‌ كه‌ چیرۆكێكی وه‌كو داستانی گه‌لگامێش ئه‌وه‌نده‌ تازه‌یه‌ كه‌ ده‌ڵێی دوێنێ نووسراوه‌ و پاش چوار هه‌زار ساڵ دوای ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر له‌وحی قوڕ نه‌خشێنراوه‌، په‌یامه‌كه‌ی واته‌ ئه‌مه‌كداریی له‌ هاوڕێیه‌تیدا، ده‌رسێكی نه‌مره‌ و ئامۆژگارییه‌كه‌ بۆ هه‌مووان.
سه‌رچاوه‌: BBC فارسی

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

رۆمانی‌ کۆچ چیرۆكی‌ غه‌واره‌كان

بابه‌تی‌ تاراوگه‌ و ژیان له‌ غوربه‌ت یه‌كێكه‌ له‌و كێشانه‌ی كاری‌ ...