سەرەکی » چاوپێکه‌وتن » ژنێك لە پشت كتێبخانە گەورەكەی محەمەدی مەلا كەریم-ەوە

گفتوگۆی نەرمین عوسمان لەگەڵ خاتوو شیرین فەرەج سەعید

ژنێك لە پشت كتێبخانە گەورەكەی محەمەدی مەلا كەریم-ەوە

 چەند ژنە کەسایەتییەکی ناسراو لە مێژووی کورددا هەن کە لەبواری جیاجیادا کەسانی لێوەشاوەو چالاک بوون، بەڵام هەرگیز ئەو چالاکییانەیان نەکردووەتە بانگەشەو کایەیەک بۆ خۆناساندن، لەوبارەیەوە لە ماوەی رابردوودا خاتوو نەرمین عوسمان کە بۆ خۆشی ژنێکی چالاکی بواری پەروەردەو  تێکۆشەرێکی کایەی سیاسیشە زنجیرەیەک سەردان و بەسەرکردنەوەی دەستپێکردووە بۆ گفتوگۆو هەڵدانەوەی لاپەڕە پرشنگدارەکانی ژیان و کارو چالاکیی ئەو خانمانەی کوردستان کە وەک سەربازی ون خزمەتێکی زۆریان بە چەند نەوەیەک کردووە لە بواری جیاجیادا، بەڵام نەوەی نوێ وەک پێویست ئاشنا نییە بە بەخشش و کۆششە مرۆڤدۆستانەکانیان، بۆیە بەسوپاسەوە خاتوو نەرمین پوختەی ئەو گفتوگۆیانە و ئەرشیفی وێنەو بیرەوەرییەکانی ئەو خانمە چالاکوانانە دەنووسێتەوەو بۆ دەربازکرنیشیان لە فەوتان و لەبیرچوونەوە، پێشکەشی کوردستانی نوێ-ی دەکات و کوردستانی نوێش ناوبەناو وێنەکان و چیرۆکی ژیانی پڕ بەخششی ئەو کەسایەتییانە بڵاودەکاتەوە.

ژنێك لە چەشنی هەسارە، تاریكیی ژیانی پیاوێكی پڕ هەستی جوان، جوانترو رووناكترو شیرینتر كرد. ژنێكی هۆشیار و هێمن و خاوەن كەسایەتییەكی بەهێز، جێگەی متمانەی نووسەرێكی ماندوو، ئەوەندەی بیری لەلای سەركەوتن و راگرتنی ئەو نووسەرەوە بووە، ئەوەندە بیری لای هیلاكی و ماندوو بوون و ویستەكانی خۆی نەبوو.
ئەو ژنە شیرینە رووناكبیرە، شیرین فەرەج سەعیدە، هاوسەری محەمەدی مەلا كەریمە, ساڵی (1954) لە گەڕەكی سەرشەقامی شاری سلێمانی لەدایك بووە، لە خێزانێكی رووناكبیری پێشكەوتنخوازو چەپی نیشتیمان پەروەردا گەورە بووە.
براكانی لە حزبی شیوعیدا كاریان كردووە‌و هانیان داوە بایەخ بە خوێندن بدات.

نەورۆز نیشانەی بەرهەڵستی بوو
لەمیانی دیدارێكی نێوانماندا بۆی گێڕامەوە و وتی: «زۆربەی كۆبوونەوەكانی حزبی شیوعی لەماڵی ئێمە دەكرا». هەروەها دەڵێت: «یەكێك لە بیرەوەرییە خۆشەكانم، رۆژانی نەورۆز بوو، هەموو منداڵان چاوەڕوانی ئەوە بووین كە لە شەوی نەورۆزدا لەسەر شاخ بنووسین بژی كوردستان، پیرۆزبێت نەورۆز، هەرچەندە ئاهەنگگێڕان قەدەغە بوو, بەڵام ئەم نووسینانە نیشانەی بەرهەڵستی و گیانی كوردایەتی بوو.
لەبەشێكی دیكەی قسەوباسەكانماندا روونیكردەوە كە بەو پێیەی ئەوسا لەپۆلە سەرەتاییەكان بووە، براكانی بەیاننامەكانیان دەنووسی و بە كاغەزی كۆپی، كۆپی دەكران و بەودا ناردوویانە بۆ ئەو ماڵانەی كە بۆیان دیاریی كردووە. كە ئەوكات كوردایەتی زۆر گرنگ بووە.

وێنەکەی مام جەلال
شیرین خان هەروەها دەڵێت: لەبیرمە ساڵی (1964) بوو لە خوێندگەوە بردیانین بۆ پێشوازیی لە مام جەلال و مام جەلال بە یاوەریی شاندێك دەهاتە سلێمانی، ئێمەش منداڵبووین، دەستمان بۆ رادەوەشاند، كاتێك بەلامانا تێپەڕی، لەناو جێبێكی سەوزدا بوو، مامۆستایەكمان هەبوو ناوی مەلیحە بوو، وێنەیەكی لە جانتاكەی دەرهێناو نیشانی داین ‌و وتی: ئەمە وێنەی مام جەلال-ە، وتیشی: كچینە رۆژێك دێت ئەم پیاوە كورد ئازاد دەكات لەگەڵ پێشمەرگەكانمان و دەبینە خاوەن مافی خۆمان. ئێمەش زۆرمان پێخۆشبوو.
هەروەها خاتوو شیرین گێڕایەوەو وتی:»یەكەم كتێب كە خوێندمەوە كتێبێكی منداڵانە بوو بە ناوی بەختیار و بەدبەخت، ئیتر دوای ئەوە زۆرم حەز لە خوێندنەوە دەكرد، هەرچییەكم بەردەست بكەوتایە دەمخوێندەوە، ئەگەر زۆریش لێی حاڵی نەبوومایە، گوێم نەدەدایەو بەردەوام دەبووم.
هەروەها دەڵێت: «زۆر حەزم لە كتێبەكانی سەلامە موساو نەوال سەعداوی دەكرد، جارجاریش هەندێك بابەتم لە عەرەبییەوە بۆ كوردی وەردەگێڕا بەبێ‌ ئەوەی بڵاویان بكەمەوە.

بۆ وازی لە خوێندن هێناوە؟
ساڵی 1966 چوونەتە شاری بەغدا بەهۆی سیاسەتەوە لەویش درێژە بە خوێندن دەدات لەو بارەیەشەوە گێڕایەوە و وتی: « ساڵی 1973- 1974 لە كۆلێجی زانست بەشی فیزیا وەرگیرام، دوای دوو ساڵ بەهۆی بارودۆخی ماڵەوەو بەهۆی سیاسەتەوە نەمتوانی درێژە بە خوێندن بدەم و هاتمە دەرەوە و گەڕام بەدوای كاردا. پاش چەند مانگێك لە وەزارەتی گواستنەوە دامەزرام بە بڕوانامەی شەشی ئامادەیی، ئیتر لە كارەكەم زۆر سەركەوتوو بووم، ئەویش بەهۆی ئەوەی كە زۆر بە دڵسۆزیی كارم دەكرد».
خاتوو شیرین خاوەنی دوو برای شەهیدە، یەكەمیان شەهید حسێن كە لەساڵی 1961دا شەهیدكرا، وەك خۆشی دەڵێت: «دوای ئەوە ساڵی 1973حەسەنی برام بكوژەكە لە بەغدا دەبینێت، كە ئەفسەرێكی سوپای رژێمی عیراق بوو، تۆڵەی شەهید حسێن دەسێنێتەوە‌و هەر ئەوكات ئەوانیش شەهیدی دەكەن».

مانگی هەنگوینی بەمجۆرە بەڕێکرد
هەر لەمیانەی گفتوگۆكانماندا لێم پرسی كە چۆن مامۆستا محەمەدی مەلا كەریمی ناسیووەو بڕیاری هاوسەرییان لەگەڵیدا داوە؟ شیرین خان لەوبارەیەوە وتی: «من بڕیاری شووكردنم نەدابوو، داواكاریشم زۆر بوو، بەڵام كەسێكم نەدەدۆزییەوە بڕوای تەواوم بەشوكردن پێ بهێنێت. جارێك كاك عەلی بۆسكانی هات بۆ شوێنی كارەكەم حەمەی لەگەڵدابوو، چەند كتێبێكی خۆی بە دیاریی بۆ هێنا بووم، دیاربوو بۆ بینینم هاتبوو، منیش ئاگام لە هیچ نەبوو، هەرچەندە كتێبەكانیم خوێندبووەوە، بەڵام جگە لە نووسینەكانی هیچم دەربارەی نەدەزانی، دوایی بە رێگای كلاسیكی داوای كردم. سەرەتا دوو دڵ بووم بەهۆی جیاوازیی تەمەنەوە، بەڵام دوای ئەوەی لە نزیكەوە یەكمان بینی و ناسیم هەستی جیاوازیی تەمەنم لەلا نەماو پیاوێكی بیر پێشكەوتوو بوو، ئیتر لە 21/3/1988 ژیانی هاوسەرییمان پێكهێنا، ئەوكاتە شەڕی عیراق و ئێران مابوو و لەكۆتاییەكەیدا بوو.
ئێران بۆمبابارانی دەكرد، حەمە منی بردە ئوتێلێك لە كازمییە، جانتایەكی پێبوو بە پێكەنینەوە دەیوت: «خوایە ئەو جانتایە دەبێ‌ چی تێدا بێ‌؟»، دوایی كە جانتاكەی كردەوە، كتێبەكەی حاجی قادری پێبوو، وتی هێناومە لێرە بەیەكەوە بیخوێنینەوەو هەڵەبڕیی بكەین، گوایە ئەمە ئێمە بۆ مانگی هەنگوینی چووین.
هەروەها وتی: «حەمە زۆر ورد بوو لە نووسین، بەتایبەتی لە خاڵبەندیی و هەڵەبڕی و بەكارهێنانی وشەدا، منیشی لەگەڵ خۆی دادەنا، ئەو دەیخوێندەوەو منیش هەڵەبڕیی و خاڵبەندیم بۆ دەكرد، جارجار فێڵی دەكرد، دەیپەڕاند بۆئەوەی بزانێت من لەگەڵیدا دەڕۆم؟ زۆربەی جار رەشنووسی نووسینەكانی پیشان دەدام بۆ وەرگرتنی بیروڕای من، هەندێك جار بە گوێی دەكردم و هەندێك جاریش رای خۆیی لا پەسەند بوو».

کاکە حەمە لە خەمی رەفەکانی کتێبخانەی کوردیدا
هەروەها دەگێڕێتەوە كە ئەوەندەی خەریكی هەڵەبڕیی و سەیركردنی ناوەڕۆكی كتێبـی كەسانی تر بوو، ئەوەندە خەریكی نووسینەكانی خۆی نەدەبوو، وتیشی: «من گلەیم لێ‌ دەكردو دەموت خەریكی نووسینەكانی خۆت بە، بەڵام ئەو باوەڕی وا بوو و دەیوت: هەر كتێبێك بچێتە ناو رەفەكانی كتێبخانەی كوردییەوە گرنگە»، وەك ئەو باس دەكات زۆربەی كات بە ئیشی كەسانی ترەوە سەرقاڵ بووە ‌و هەندێك جاریش لە نووسینی ماستەر و دكتۆرای خوێندكارەكاندا هاوكار دەبوو.
وتیشی: «پەیوەندیمان لەگەڵ مەلا كەریمی مودەریسی خەزورم زۆر خۆش بوو، زۆری من خۆشدەویست، هەرچەند ئێمە بەبیرو بۆچوون شیوعی بووین، بەڵام رێزی لە بۆچوونمان دەگرت، حەمە زۆربەی كتێبەكانی بۆ دەنووسییەوەو بە دوایدا دەچوو، لەگەڵ كاك فاتیحی برا گەورەی حەمەدا، پەیوەندییەكی توندم لەگەڵ ماڵە خەزورانم هەبووەو كە بەردەوام لەسەر بنەمای رێزو خۆشەویستی دامەزرابوو.
باسیشی لەوە كرد كە « مەلا كەریمی مودەڕیس پێی دەوتم شیرین خان، پێم دەوت من وەك كچتم هەر بەناوی خۆم بانگم بكە، بەڵام ئەو لەبەر رێزی زۆری بە شیرین خان بانگی دەكردم.

ماڵ یان یانەی رووناکبیریی؟
لەبەشێكی تری گفتوگۆكەماندا ئەوەی گێڕایەوە كە ماڵەكەیان وەك مونتەدایەكی ئەدەبی وابووەو بەردەوام نووسەران ‌و رووناكبیران ‌و شاعیرەكان دەچوون‌و لەوێ كۆدەبوونەوە. وتیشی: «ئەوانەی ئیستا لە بیرم مابێت بریتی بوون لە (ئیبراهیم باڵدار، مامۆستا شوكر، مەجید كاكە، دكتۆر ئەوڕەحمان, دكتۆر كەمال مەزهەر، مامۆستا عەبدولڕەزاق، مەلا جەمیل رۆژبەیانی، محێدین زەنگەنە)‌و چەندین كەسایەتی تر، هەروەها پارتەكانی توركیا و ئێرانیش سەریان لێ ئەداین و كۆدەبووینەوە‌و دەبوو بەكۆڕی سیاسی و ئەدەبی، منیش بەشداریم دەكرد لە گوێگرتن و هەندێك جاریش برادەرە عەرەبەكانیش دەهاتن، كۆڕەكان ئەدەبی و سیاسی بوون، هەروەها خویندكارە كوردەكانی كۆلێجەكانی بەغدا سەردانیان دەكردین، بە مەبەستی رێنمایی و وەرگرتنی زانیاری و ئەدەبی، ئەگەر كێشەیەكیان هەبوایە، بەشدار دەبووین لە دۆزینەوەی چارەسەر بۆیان.

لێرەوە خۆی تەرخان کردووە بۆ منداڵەکانی
هەروەها دەڵێت: «حەمە لە لیژنەی زمانی كۆمەڵەی كوردی لە بەغدا كاری دەكرد، هەفتەی دووجار دەچوو، ئیتر دوای 3 منداڵ من خۆم خانەنیشن كردو كاتی خۆمم تەرخان كرد بۆ منداڵەكان و بە حەمەشم وت : ئیتر تۆ خەریكی نووسین بە .
لەبارەی كەسایەتیی مێردەكەیەوە دەیوت: «حەمە زۆر مرۆڤێكی سادە و ساكار و دڵپاك بوو، ئەگەر كاتی هەبوایە هەموو یارمەتییەكی دەدام، گوێی نەدەدا بەوەی كە ئەو ئیشە ئیشی ژنە یاخود پیاو، ئەوەندەی كتێب و كتێبخانەی لا گرنگ بوو، هیچ شتێكی تری بەلاوە گرنگ نەبوو».
بۆخۆم لە میانی ئەو سەردان ‌و دیدارەدا ئەوەم بینی كە شیرین خانیش كتێبخانەكەیانی لە هەموو شوێنێكی ماڵەكە بەلاوە گرنگتربوو، ئەو كتێبخانەیە سەرچاوەیەكی گرنگ بوو بۆ خوێندكاران، خوێندكارێكی زۆر روودەكەنە ئەو كتێبخانەیە بۆ وەرگرتنی سەرچاوە .
لەبارەی شارەزایی مامۆستا محەمەدی مەلا كەریمەوە لە زمانی عەرەیش شیرین خان وتی: «حەمە بەزمانێكی عەرەبیی پاراو دەدوا، دراوسێكانمان لە بەغدا دەیانوت: كاكە حەمە كە قسە دەكات وەك ئەوە وایە رۆژنامە بخوێنێتەوە‌و دەشڵێت: جارێك تاكسییەك دەگرێت‌و دەڵێت :(أخویه خژنی الی باب المعڤم) خاوەن تاكسیەكە وتبووی : هل انت من الجزائیر؟
بیارە خاتوون كە كچی شیرین خانە گێڕایەوەو وتی: «ئێمە تەنها دایكم وانەی پێ دەوتینەوە‌و یارمەتیی دەداین، وانەوتنەوەی دایكمان لا خۆشتر بوو، باوكم زۆر بە وشكی وانەی پێ‌ دەوتینەوە.
ئینجا خاتوو شیرین وتی: ئیتر بەهۆی باری خراپی ئاسایشی بەغداوە لەساڵی 2006، گەڕاینەوە سلێمانی، لە سلێمانیش بەردەوام بوو لە یارمەتیدانی هەركەسێك كە پێویستی بە یارمەتی ئەو هەبوایە، لە بواری كتێب چاپكردن و هەڵەبڕیی و هەڵسەنگاندندا .
کتێب و رۆژنامەکانی بۆ دەخوێندەوە
منیش بەردەوام بووم لە خاڵبەندی و هەڵەبڕی لەگەڵیاندا تا ساڵی 2009 كە ئیتر نەخۆش كەوت و لەجێگادا كەوت، لەگەڵ نەخۆشییەكەشی ورەبەرز بوو، لە خەونە گەورەكانی بەردەوام بوو، هەمیشە دەیوت: «چاك دەبمەوەو پڕۆژەكانم تەواودەكەم، بەڵام بە داخەوە بەهۆی ئەوەی نەخۆشی شەكرەی بوو و چاوی كزبوو بوو ، نەیدەتوانی بە باشی بخوێنێتەوە‌و زۆربەی جار من كتێب و رۆژنامەكانم بۆ دەخوێندەوە، دۆست و برادەرانیش بەردەوام سەریان لێ دەداو لایان چۆڵنەدەكرد، هەندێك جار درواسێكان بۆ گاڵتە دەیانوت: ماڵتان چایخانەی شەعبە، ئەوی تریان بەشێكیەتی، زوو زوو دەیوت چاكببمەوە وتارێك دەنووسم و سوپاسی دۆست و برادەرە دڵسۆزەكانم دەكەم.
خاتوو شێرین هەروەها وتی: منیش لێرەوە بە هەلی دەزانم لە جیاتی حەمە سوپاسیان بكەم بۆ ئەو هەموو دڵسۆزییە.
خاتوو شیرین خاوەنی كچێكە بە ناوی (بیارە خان) و دوو كوڕە بە ناوەكانی (كاك ژیوارو كاك میران)، ئەویش وەك شیرین خان و كاك محەمەدی مەلا كەریم عاشقی خوێندنەوەو كتێب و كۆكردنەوەی سەرچاوەكانە. ئەوەی بە لایانەوە گرنگ نەبێ‌ت رواڵەتی ژیانە، كتێب هەروەها كتێب خولیای خۆشی و بەختەوەرییانە .

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

two × 4 =

x

هەواڵێ هاوشێوە

شەڕی ناوخۆ مەگەر بەسەر جەستەی مندا رووبدات

لە كۆتایی مانگی رابردوودا، بەشی ئینگلیزیی كەناڵی «ئەلجەزیرە» چاوپێكەوتنێكی لەگەڵ ...