سەرەکی » وتار » گەواهیدەرێكی جوامێر

گەواهیدەرێكی جوامێر

عادل عەلی

هەرچەندە ئێمەی كورد داكۆكی لەسەر بەڕەوا نیشاندانی پرسەكەمان بكەین، سەرەڕای گرتنەبەری هەوڵ و خەباتی جیاجیای لەگەلی كورد لە قۆناغەكانی رابردوودا،بەڵام ناكاتە ئەوەی كە چەند كەسایەتییەك ئەگەرچی بە پەنجەكانی دەستیش دەژمێرێن لە دەرەوەی بازنەی پرسی رزگاریی نیشتمانی بەو دۆكۆمێنتانە كە لە ئەنجامی توێژینەوە ئەكادیمییەكانیان گەیشتوونەتە بەرئەنجام و چەند راستییەك كە دواجار لای ئیمەی كورد بۆتە بەڵگەنامەی مێژوویی بە قازانجی پرسەكە لە رەوتی ململانێی و دانوساندنەكاندا وەكو چەكێكی كاریگەر بەكارمان هێناون بۆ سەلماندنی مافەكانمان و بەدەستهێنانی دەستكەوتی زیاتری نیشتمانی و نەتەوەیی.. بەداخەوە ئەو قەڵەمانە زۆر كەم بوون بەڵام كاریگەرییان زۆرتر بوو.
یەكێك لەو جوامێرانە رۆڵەیەكی ئازاو چاونەترسی شاری حللەیە كە ئەوكات لە بیستەكانی بەهاری تەمەنیدا دەبێت قەڵەمە بە بڕشتە رووناكی بڕژێنەكەی لەسەر پرسی كورد دێتە جواب و بە شێوازیكی بابەتی و ئەكادیمیانە دەنووسێت و لە رووی جوگرافیی كۆمەڵایەتییەوە راڤەی بنەما و رەچەڵەك و خاك و ئاوی ئەو ناوچەیە دەكات كە پێی دەڵێن كوردستان.
نووسینەكانی شاكر خەصباک لە پەنجاكانی سەدەی رابردووەوە دەبێتە باشترین بەڵگەنامەی تۆماركراو و متمانە پێكراو لە زانستییەوە بۆ سەلماندنی رەوایەتیی پرسی كورد و كوردستان.
دكتۆر شاكر خەصباک لە رۆژگارێكدا بە نووسینەكانی پشتیوانیی لە پرسی كورد كردووە و بە روون و ئاشكرایی رایگەیاندووە كە كوردەكان مافی بێ ئەملا و ئەولای خۆتانە، خۆیان خۆیان بەڕێوەبەرن لە سنووری جوگرافی و دیمۆگرافی لە مێژینەیان،كە كورد لە قۆناغێكی سەخت و دژواردا بوو .ئەو سەردەمە هیچ تروسكاییەك بەدی نەدەكرا بۆ ئاسۆی رزگاری .
كورد لە دوای جەنگی جیهانییەوە بە بڕیاری نێودەوڵەتی وڵاتەكەی دابەشكرا بوو لەنێوان بەرداشی جەنگی جیهانیی دووەمدا شۆڕشەكانی بەشێوازێكی دڕندانە خامۆشكرا بوو . هێندە بەسەر رووخانی كۆماری مهاباددا تێپەڕ نەببوو، بەشێكی زۆری سەركردەو رابەرانی كورد یان لە زیندان بوون، یان لەتاراوگە لە نائومێدیدا دەژیان. لەو سەختی و دژوارییەدا قەڵەمێك چەشنی مۆم لە شەوەزەنگدا بڵاچەی داو بە زمانی عەرەبی بە دنیای وت : ئەی رەقیب هەر ماوە قەومی كورد زوبان.
وتنی راستییەكانی شاكر خەصباک لە كاتیكدا بوو كە بەشیك لە هێزە چەپ و دیموكراتخوازەكان كە هێشتا لە خەباتی ژێرزەمیندا بوون، نەك مافی ئۆتۆنۆمییان بۆ كورد بەڕەوا نەدەزانی، بەڵكو تەنانەت كوردیشیان بە نەتەوە نەدەزانی، كەچی گەنجێكی بوێری حللەیی تەمەن بیست و حەوت ساڵە خۆی تەرخان دەكات بۆ سەلماندنی راستییەكان بە شێوازیكی ئەكادیمییانە، كە دواجار و هەتا هەنووكەش بەڵگەنامەی حاشا هەڵنەگرە بە راستی و رەوایی پرسی كوردستان و كورد.
ئەو پیاوە جوامێرە ئەو دۆستەی كورد دكتۆر شاكر خەصباک كە لەساڵی 1930 لە شاری حللە لەدایك بووە و لە ساڵی 1951 زانكۆی لە قاهیرەی پایتەختی میسر تەواوكردووە و بەشێكی زۆری نووسین و لێكۆڵینەوەكانی دەربارەی پرسی كورد بووە، هەرگیز رۆژێك لە رۆژان چاوەڕێی پادداشتی نەكردووە لەبەرامبەر چاكەكانی دەرهەق بە نەتەوەیەكی پارچە پارچە كراو وچەوساوە و ماوەیەك لەمەوبەر لە تاراوگە بۆ هەتا هەتایە ماڵئاویی لێكردین.
سەد مەخابن هەتا لە ژیاندا بوو، كەمترین ئاوڕمان لێی دایەوە و نەمانتوانی پاداشتێك رێزلێنانێكی ئەوتۆی بۆ بكەین بە كردەوە كە شایستەی چاكەكانی بێت. ئەگەر جێگای خۆیەتی باس بكرێت، ئەوەی بۆی كراوە لەژیاندا چەند جارێك هەڤاڵ مام جەلال كە ئەوكات سەرۆك كۆمار بووە، بە تەلەفۆن بەسەری كردووەتەوەو هەواڵی پرسیووە كە كاتێك ناوبراو لە یەمەن دەژیا. پاشان بۆ رێزلێنان لەو دۆستەی كورد لەو ساڵانەدا «خەڵاتی بلە»ی پێ دەدرێت كە خەڵاتیكە وەكو نەریتك ساڵانە بەچەند كەسایەتییەك دەدرێت. بەڵام هەموو ئەوانە لە چاو خزمەت و بەخششەكانی ئەم جوامێرە كە مێژوو و جیۆگرافیاو دیمۆگرافیای كوردستانی كردووە، ناكاتە بارتەقای ماندووبوونەكانی چاكەكانی بەسەر ئێمەوە.
پرۆفیسۆر دكتۆر شاكر خەصباک نامەی دكتۆراكەی كە لەسەر كورد بووە بە ناوی (اكراد ولیوا‌ء السلیمانیة، دراسە في الجغرافیة و الاجتماعیة) لە ساڵی 1962 چاپ دەكات و بڵاوی دەكاتەوە. ساڵانی پێشووتریش بەزمانی عەرەبی لە پەنجاكانی سەدەی رابردوودا بە دیاریكراوی لەسەر پرسی كورد كتێبێك دەنووسێت كە لێكۆلینەوەیەكی وردە لەسەر بنەچە و جوگرافیا و مێژووی كورد. كە ئەو شەرەفەی پێ دەبڕێت یەكەمین كەس بێت لە نێو عەرەبدا بە ئاشكرا داوای ئۆتۆنۆمی بۆ كورد بكات، ئەمانەش لە كتیبی (الكورد والمسالة الكوردیة)دا كە ساڵی 1959 چاپ و بڵاوبووەتەوە. لەو كتێبەدا جگە لەوەی بەوردی لێكۆڵینەوەی كردووە، كتێبەكەشی پێشكەش بە برایانی كورد كردووە.
ئەو توێژینەوانەی د. شاكر خەصباک دەربارەی پرسی كورد نووسیوونی، بەشێوەیەكی زانستی و ئەكادیمی بوون و بەشێكی گرنگن لەو دۆكۆمێنتانەی كە رەوایەتی زیاتر دەبەخشن بە پرسی كورد بە تایبەتی ئەو بەشەی كە باسی جیۆگرافیا و دیمۆگرافیای كەركوك و دەوروبەری و سنووری كوردستانی باشوور دەكات. دوابەدوای ئەوەش هەرچی لێكۆڵینەوەیەك لەو بوارەدا كرابێت، زۆرتر پشت بە سەرچاوەو نووسینەكانی خەصباکی جوامێرو دۆستی كورد بەستراوە، وەك بەڵگەنامەیەكی راستەقینە و پشتڕاستكراوە لەلایەن بەشێكی زۆری ناوەندە ئەكادیمی و زانستییەكانەوە.
بەڵگەنامەكانی خەصباک لە میانەی گفتوگۆو دانوسانەكانی كورد و داگیركەراندا باشترین چەك و سەلمێنەر بووە بەدەستی تیمی دانوستانكاری كوردەوە. جگە لەوەش كەم راڤە و توێژینەوە دەبینی لەسەر كورد و كەركوك و كوردستان یەكێك لە سەرچاوە بنەڕەتییەكانی كتێبەكانی پرۆفیسۆر دكتۆر شاكر خەصباک نەبێت. هەر بۆیە حەقی وایە دامودەزگا پەیوەندیدارەكانی وەكو وەزارەتی رۆشنبیریی و دەزگا كەلتوریی و سەنتەرەكانی لێكۆلینەوە لە كوردستان و بەشی مێژوو جوگرافیا لە زانكۆكانی كوردستان بۆ بەرزڕاگرتنی یادو چاكەكانی ئەو كەڵە مێردە، دانراوەكانی لەمەڕ پرسی كورد و كوردستان لە دووتوێ چەند كتێبێكدا كۆبكەنەوەو بە هەردوو زمانی عەرەبی و كوردی چاپی بكەن.
لەڕاستیدا ئەو جوامێرە ئەوەندەی بەسەرمانەوە هەیە كە لە جێگایەكی شایستەشدا پەیكەرێكی بۆ بكرێت تا نەوەكانی ئێستا و داهاتوو بزانن ئەم شاكر خەصباکە بۆ ئەوێ رۆژێی كورد چەند پشتیوان و چەند چرایەكی رووناك بووە كە هەتا هەتایە لە نێو مێژوودا دەنگ و رەنگێكی درەوشاوەیە.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

قۆناغی دووه‌می‌ داگیركاریی كه‌ركوك چۆن ده‌وه‌ستێت

ئاریان محه‌مه‌د پیاوی سپی وه‌ك چه‌مكێكی‌ رامیاریی، ریشاڵه‌ مێژووییه‌كه‌ی‌ له‌و ...

freier porno porno gratis
doğubayazıt escort afşin escort afyon escort afyon escort alanya masaj salonu afyon masaj salonu efeler masaj salonu polatlı masaj salonu merzifon masaj salonu afyon masaj salonu akhisar masaj salonu akçakale escort