سەرەکی » ئاراستە » رۆڵی‌ بێژه‌ر له‌ گه‌یاندنی‌ په‌یامی‌ هه‌واڵدا

رۆڵی‌ بێژه‌ر له‌ گه‌یاندنی‌ په‌یامی‌ هه‌واڵدا

توێژه‌ر- مه‌حمود عه‌لی‌(نامۆ)

بەشی سێیەم

2-2-11. ئاماده‌ كردن ‌و راهێنانی‌ بێژه‌ران
بێژه‌ر، رۆڵێكی‌ ته‌وه‌ری گرنگی‌ هه‌یه‌ له‌ تێكڕای‌ كاری‌ راگه‌یاندندا، بگره‌ ئه‌ركێكی‌ كرۆك ئامێز ئه‌نجام ده‌دات، له‌ پرۆسه‌كانی‌ په‌یوه‌ست بوون ‌و گرێدانی‌ په‌یوه‌ندی‌ له‌گه‌ڵ بینه‌ران ‌و بیسه‌راندا، پیشه‌ی‌ بێژه‌ری له‌ پرۆسه‌ی‌ وابه‌سته‌یی‌ زاره‌كیدا یه‌كلاكه‌ره‌وه‌یه‌ و یه‌ك ‌و دوو هه‌ڵناگرێت، له‌به‌رئه‌وه‌ پێویسته‌ بێژه‌ر بۆ ئه‌و ئه‌ركه‌ زۆر گرنگ ‌و مه‌زنه‌ ته‌یاربكرێت ‌و ئاماده‌سازی‌ بكات ‌و گه‌شه‌ به‌ تواناكانی‌ بدرێت ‌و په‌ره‌ی‌ پێبدرێت، له‌و بواره‌دا وڵاتان كۆششی‌ هه‌مه‌چه‌شنه‌یان كردووه‌ و پرۆگرامی‌ جیاوازیان داڕشتووه‌ بۆ راهێنانی‌ بێژه‌ر و په‌ره‌پێدان به‌ تواناكانی‌. ئه‌گه‌ری‌ ئه‌وه‌ هه‌یه‌ راهێنه‌ری‌ پیشه‌ییش له‌م بواره‌دا ده‌ست نه‌كه‌ون، كه‌ بتوانن وورده‌كاری‌ پرۆگرامه‌كان كارا بكه‌ن ‌و كه‌سێتی‌ بێژه‌ره‌كانی‌ پێ‌ ته‌یار بكه‌ن، گه‌وره‌ترین كه‌لێن، كه‌ له‌ پرۆسه‌كانی‌ راهێنانی‌ پیشه‌یی‌ ئه‌و بواره‌دا به‌دی‌ ده‌كرێن، له‌و دابڕانه‌دا به‌رجه‌سته‌ ده‌بێت، كه‌ له‌ نێوان هه‌ردوو لایه‌نی‌ تیۆری‌ ‌و پراكتیكیدا هه‌یه‌، سه‌ركه‌وتن یان نوشوست هێنان، له‌ پرۆگرامه‌كانی‌ راهێنانی‌ بێژه‌ریدا په‌یوه‌سته‌ به‌و بیر و هزرانه‌ی‌ له‌ چێوه‌ی‌ پرۆگرامه‌كاندا ده‌خرێنه‌ڕوو و ده‌كرێنه‌وه‌ مادده‌یه‌ك بۆ دروستكردنی‌ كه‌سایه‌تی‌ بێژه‌ر، پێویسته‌ چه‌ندین پێوه‌ر دابڕێژرێن بۆ پێواندنی‌ راده‌ی‌ كاریگه‌ری‌ ئه‌و پرۆگرامانه‌ له‌ دروستكردنی‌ كه‌سایه‌تی‌ بێژه‌ران، جگه‌ له‌ چه‌پكێك توخمی‌ هه‌مه‌ جۆر، كه‌ وه‌ك مه‌رج هه‌بن له‌ كه‌سایه‌تی‌ راهێنه‌رانی‌ بێژه‌ردا.
له‌وه‌وه‌ ده‌كرێت هه‌ندێك رێكار و راسپارده‌ نمایش بكه‌ن كه‌(تونی‌ ئوبریان) له‌ نمونه‌كه‌ی‌ خۆیدا خستویه‌تیه‌روو، ئه‌و نمونه‌یه‌، كه‌ له‌ بونیادی‌ چه‌ند پرۆگرامێكدا پراكتیزه‌كرا، به‌ تایبه‌تی‌ له‌ خوله‌كانی‌ دروستكردن ‌و راهێنانی‌ بێژه‌راندا كاری‌ پێكرا، پێویسته‌ هه‌ر خولێك ژماره‌یه‌ك له‌و توخمانه‌ی‌ تیادابێت، كه‌ له‌و نمونه‌یه‌دا هاتووه‌، تاكو سه‌ركه‌وتن بۆ به‌شداربووانی‌ تۆماربكرێت،كۆمه‌ڵێك توخمی‌ سه‌ره‌كی‌ هه‌ن به‌ رای‌ (تونی‌ ئوبریان) پێویسته‌ له‌ پرۆگرامه‌كانی‌ خولی‌ راهێنانی‌ بێژه‌رییدا هه‌بن، ئه‌مانه‌ی‌ خواره‌وه‌ش گرنگترینیانن:-
یه‌كه‌م/ شاره‌زایی‌ Experience*: مه‌به‌ست له‌و توخمه‌، ده‌سته‌به‌ربوونی‌ شارازاییه‌كی‌ زۆره‌، كه‌ پێویسته‌ له‌ كه‌سایه‌تی‌ راهێنه‌ردا هه‌بێت، بۆئه‌وه‌ی‌ بیروبۆچوونی‌ پێویست به‌و كه‌سانه‌ بگه‌یه‌نێت، كه‌ له‌ خوله‌كانی‌ بێژه‌رییدا به‌شداری‌ ده‌كه‌ن، ئه‌و توخمه‌ ده‌رفه‌تی‌ زیاتر و پتر بۆ بێژه‌ری‌ خوله‌كان ده‌ره‌خسێنێت، تاكو هه‌ڵوێستی‌ په‌یوه‌ندییكردنی زاره‌كی‌ له‌ ئه‌داكردندا تێبگات ‌و بونیادی‌ شاره‌زابوونه‌كه‌ش به‌ هزر و بیری‌ تازه‌ موتوربه‌ بكات، بێگومان ئه‌و شاره‌زاییانه‌، له‌گه‌ڵ بیروبۆچوونه‌كاندا ئه‌گه‌ری‌ به‌كارهێنانیان له‌لایه‌ن بێژه‌رانه‌وه‌ هه‌یه‌، له‌وانه‌شه‌ له‌ هه‌ڵوێسته‌كانی‌ په‌یوه‌ست بوونی زاره‌كیدا پراكتیزه‌یان بكات.
دووه‌م/ بینین Observation*: مه‌به‌ست له‌و توخمه‌ ئه‌وه‌یه‌ هه‌ڵوێستی‌ په‌یوه‌ندییكردنی زاره‌كی‌ ده‌رفه‌ت بۆ به‌شداربووانی‌ خوله‌كان بڕه‌خسێنێت، كه‌ ئه‌داكاریه‌ ته‌كنیكیه‌كان ببینن، واته‌ ئه‌و بابه‌تانه‌ی‌ پێویسته‌ بێژه‌ران له‌سه‌ری‌ رابهێنرێن، ئه‌م كاره‌ش به‌شێوازی‌ بینینی‌ پرۆسه‌ی‌ ئه‌داكردن به‌ڕێوه‌ده‌چێت، كه‌ ده‌رفه‌ت بۆ ئه‌وه‌ ده‌كاته‌وه‌، هه‌ر به‌شداربوویه‌ك بێلایه‌نانه‌ بڕوانێته‌ ئاسه‌واری‌ پرۆسه‌ی‌ په‌یوه‌ندییكردنی زاره‌كی‌ (التواصل الشفوی) له‌ كاری‌ بێژه‌ریدا.
سێیه‌م: تاقیكردنه‌وه‌ Trial*: له‌م توخمه‌دا ده‌رفه‌ت ده‌درێت به‌ راهێنراو بۆ پێشكه‌ش كردنێكی‌ باشتر له‌ بواری‌ گه‌یاندنی‌ زاره‌كیدا، واته‌ له‌ زمانی‌ ئاراسته‌كردنی‌ گوتاردا، بێگومان ئه‌م پێشكه‌ش كردنه‌ له‌ كاتێكدا ده‌كرێت، كه‌ هه‌ڵه‌كان گرنگیه‌كی‌ ئه‌وتۆیان نه‌بێت.
چواره‌م: ئاوێته‌كردن- لكاندن(الدمج) Integration*: مه‌به‌ست له‌م خاڵه‌ ئه‌وه‌یه‌، كه‌ بێژه‌ر هزر و بیره‌كانی‌ ‌و ئه‌داكردنی‌ تازه‌ی‌ خۆی‌ له‌ بونیاده‌كه‌دا جێگیربكات، واته‌ پێوه‌ بلكێنێت ئه‌مه‌ش مانای وایه‌، كه‌ پرۆسه‌ی‌ ئه‌داكردنه‌ تازه‌كه‌ ‌و هزر و بیره‌ تازه‌كان ببنه‌ مه‌شخه‌ڵێك ‌و ناونیشانێكی‌ زه‌ق له‌ شێوازی‌ كاری‌ بێژه‌ره‌كه‌.
پێنجه‌م: پاساوی‌ تیۆری‌ *Rationale: ئه‌م توخمه‌ ئاماژه‌ به‌ پرۆسه‌ی‌ شیكاری‌ ده‌كات، له‌ پرۆسه‌كه‌دا به‌شداربوو ده‌ستده‌كات به‌ خوێندنه‌وه‌یه‌كی‌ به‌راییانه‌ و وورده‌ وورده‌ به‌ره‌وپێشچوون به‌ خۆیه‌وه‌ ده‌بینێت، ئه‌ویش له‌ كاتێكدا، كه‌ به‌شداربووه‌كه‌ ده‌ستده‌كات به‌ شرۆڤه‌دانی‌ هزر و بیره‌ تازه‌كان.

2-2-12. چه‌ند مه‌رجێك بۆ بێژه‌ری‌ سه‌ركه‌وتوو
بێژه‌ر كه‌سێكی سه‌ره‌كی كه‌ناڵی ته‌له‌ڤزیۆنه‌ و بگره‌ به‌سه‌ره‌كیترین كه‌سایه‌تی سه‌ر شاشه‌ هه‌ژمار ده‌كرێت، جگه‌ له‌وه‌ش بێژه‌ر زانیارییه‌كان په‌خش ده‌كات و له‌وبواره‌دا ده‌بێته‌ سه‌رچاوه‌ی به‌خشینی زانیارییه‌كان، پێویسته‌ به‌وپه‌ڕی ئامانه‌ته‌وه‌ بۆ بینه‌ران و بیسه‌ران بیانگوازێته‌وه‌، بێژه‌ر جومگه‌یه‌كی زۆر گرنگی كه‌ناڵه‌كه‌یه‌ ته‌نانه‌ت زۆرجار باش و خراپی كه‌ناڵی ته‌له‌ڤزیۆن به‌ رواڵه‌ت و روخساری بێژه‌ره‌كه‌ی لێكده‌درێته‌وه‌، له‌وه‌ش زیاتر بێژه‌ر به‌جۆرێك له‌ جۆره‌كان ده‌بێته‌ ده‌مڕاستی كه‌ناڵه‌كه‌، پێویسته‌ بێژه‌ری‌ ته‌له‌ڤزیۆنی‌ چه‌ند مه‌رجێكی‌ تێدابێت، كه‌ ئه‌مه‌ش به‌پێی‌ توانا و ئه‌زموونی‌ بێژه‌ره‌كه‌ ده‌گۆڕێت، ئه‌و وێنه‌یه‌ی له‌لایه‌ن بینه‌ری‌ ته‌له‌ڤزیۆنه‌وه‌ به‌رامبه‌ر، به‌بێژه‌ر دروستده‌بێت، كه‌ ئاخۆ كام له‌و بێژه‌رانه‌ سه‌ركه‌وتوون به‌لایانه‌وه‌، ئه‌و مه‌رجانه‌ش پێكدێن له‌م خاڵانه‌ی‌ خواره‌وه‌:
1- بڕوای‌ به‌خۆی‌ هه‌بێت، خاوه‌نی‌ به‌هره‌ و توانا و لێهاتوویی‌ سروشتی‌ بێت.
2- زمانێكی‌ ره‌وان ‌و پاراوی‌ هه‌بێت، مافی‌ ته‌واو به‌ ده‌ربڕینی‌ وشه‌ و ده‌سته‌واژه‌كان بدات.
3- كه‌سێكی‌ رۆشنبیر و خوێنه‌رێكی‌ به‌رده‌وام بێت.
4- له‌رووی‌ ده‌روونیه‌وه‌ هه‌ست به‌ حه‌ز و ئاره‌زووه‌كانی‌ بینه‌ر بكات.
5- پێویسته‌ ڕه‌فتاری‌ گونجاوبێت، ڕه‌فتاره‌كانی‌ ده‌ربڕینی‌ كه‌سایه‌تی‌ خۆی‌ بێت ‌و لاساییكردنه‌وه‌ نه‌بێت.
6- راهێنان له‌سه‌ر تێكسته‌كان بكات.
7- شاره‌زابێت له‌و زمانه‌ی‌ به‌كاری‌ ده‌هێنێت هیچ نه‌بێت زمانێكی‌ دیكه‌ بزانێت به‌ تایبه‌ت بۆ ئه‌و بێژه‌رانه‌ی‌ له‌ كه‌ناڵه‌ ئاسمانیه‌كان كارده‌كه‌ن.
8- ده‌نگێكی‌ خۆش و به‌هێز و هه‌ناسه‌یه‌كی‌ درێژی‌ هه‌بێت.
9- هه‌موو به‌رنامه‌ و بابه‌تێك وه‌رنه‌گرێ، ته‌نیا ئه‌وانه‌ نه‌بێت، كه‌ له‌گه‌ڵ ریتم و تۆنی‌ ده‌نگ و خواست و تواناكانی‌ ده‌گونجێت.
10- بێژه‌ر نابێ‌ ته‌نیا خوێنه‌ربێ‌، به‌ڵكو ده‌بێ‌ له‌ ئاماده‌كردن و داڕشتنی‌ بابه‌ته‌كانیش به‌شداری‌ بكات3.
11- زۆر ئاسایی خۆت ده‌ربخه‌، كاتێ‌ كه‌ به‌رامبه‌ر كامێرا وه‌ستاویت و جوڵه‌ به‌ده‌ست و ده‌م و چاوت بكه‌.
12- پێویسته‌ زیاده‌ڕۆیی‌ نه‌كه‌یت له‌وه‌سفكردنی‌ شته‌كاندا.
13- به‌مه‌شق و ڕاهێنان به‌رده‌وام گه‌شه‌ به‌ڕیتم و تۆنه‌كانی‌ ده‌نگ بدات.

2-3. چه‌مك و پێناسه‌ی‌ هه‌واڵ
2-3-1. چه‌مكی‌ هه‌واڵ
هه‌واڵ یه‌كێك بووه‌ له‌و بنه‌ما سه‌ره‌كیانه‌ی‌ راگه‌یاندن له‌پێناویدا هاتووه‌ته‌ ئاراوه‌، سه‌ره‌تا سه‌رهه‌ڵدانی‌ راگه‌یاندن ‌و هۆیه‌كانی‌ له‌ به‌ده‌ستهێنانی‌ هه‌واڵه‌وه‌ بووه‌.
چونكه‌ مرۆڤ تامه‌زرۆی‌ زانینی‌ رووداوه‌كان بوون ‌و ویستویانه‌ له‌ رووداو وگۆڕانكارییه‌كانی‌ ده‌وروبه‌ریان بكه‌ن.
وشه‌ی‌ هه‌واڵ، له‌ كوردیدا به‌و شتانه‌ ده‌وترێت كه‌ به‌ریه‌كێك له‌هه‌سته‌كانی‌ مرۆڤ بكه‌وێت ‌و یه‌كێك له‌و هه‌ستانه‌ سه‌رقاڵ بكات. هه‌واڵ چه‌ند چه‌مكێكی‌ جیاوازی‌ هه‌یه‌ له‌ زمانه‌ ئه‌ورووپیه‌كاندا وشه‌ی‌ (NEWS) له‌ به‌رامبه‌ریدا به‌كاردێنن به‌ زۆر ماناش ده‌خوێنرێته‌وه‌:
هه‌ندێك كات مانای‌ حقوقی‌ هه‌یه‌ و به‌مه‌به‌ستی‌ ئاگایی‌ دادوه‌ری‌ تاوان دێت.
له‌ زمانی‌ عه‌ره‌بیشدا به‌مانای‌ (الخبر) دێت ‌و، له‌زمانی‌ ئینگلیزیدا پێی‌ ده‌وترێت(news) .

2-3-2. پێناسه‌ی‌ هه‌واڵ:
گه‌لێك پێناسه‌ی‌ جۆراوجۆر كراوه‌ بۆ تێگه‌یشتن له‌ هه‌واڵ ‌و زانینی‌ له‌لایه‌ن رێكخراو و سه‌ندیكاكانی‌ تایبه‌ت به‌ بواری‌ رۆژنامه‌گه‌ری‌ ‌و سه‌نته‌ر و لایه‌نه‌كانی‌ ئه‌كادیمی‌‌و زانستی‌ په‌یوه‌ندیدار، زۆربه‌ی‌ هه‌ره‌ زۆریان له‌ ئه‌نجامی‌ لێكدانه‌وه‌ و شرۆڤه‌ی‌ توێژینه‌وه‌ی‌ به‌رده‌سته‌وه‌ گه‌یشتونه‌ته‌ راستیه‌ك كه‌ هه‌واڵ كۆكردنه‌وه‌ی‌ زانیاری‌ زیاتر و وردتره‌ له‌سه‌ر ئه‌و رووداوانه‌ی‌ وه‌رگر بینیویانن، كه‌ ئه‌میش له‌لایه‌ن هه‌واڵ نێره‌وه‌ به‌ ئه‌نجام ده‌گه‌یه‌نرێت ‌و ده‌چێته‌ شوێنی‌ رووداوه‌كه‌ و ده‌بێته‌ چاو ‌و ئه‌قڵی‌ وه‌رگر، له‌و شوێنه‌دا زانیارییه‌كان به‌شێوه‌یه‌كی‌ پوخت ده‌گوێزرێته‌وه‌، هه‌روه‌ها زانیاری‌ له‌سه‌ر رووداوه‌كه‌ ‌و هۆیه‌كانی‌ به‌ ئه‌نجام گه‌یاندنی‌ ده‌خاته‌ڕوو. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌شه‌ تائێستا پێناسه‌یه‌كی‌ نه‌گۆڕ ‌و گونجاو بۆ هه‌واڵ نه‌كراوه‌ و هه‌ریه‌ك له‌ رۆژنامه‌نووسان له‌ رووانگه‌ی‌ خۆیانه‌وه‌ پێناسه‌ی‌ هه‌واڵ ده‌كه‌ن. (فێرناندۆ تروو) سه‌رۆك‌و مامۆستای‌ ئه‌نیستیتۆی‌ چاپه‌مه‌نییه‌كانی‌ پاریس له‌ كتێبێكدا به‌ ناوی‌ هه‌واڵ ده‌نوسێ‌، هه‌واڵ (بریتییه‌ له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ رێكوپێكی‌ ره‌وتی‌ رووداوه‌كان ‌و زانیاری‌ زانسته‌ مرۆڤایه‌تییه‌كان) .
هه‌روه‌ها نوسه‌رانی كتێبی رابه‌ری‌ رۆژنامه‌ نوسی، هه‌واڵیان به‌پێی‌ جیهانی‌ سێیه‌م دابه‌شكردووه‌، پێیانوایه‌ هه‌واڵ (له‌ جیهانی‌ یه‌ك بریتییه‌ له‌ جه‌نگ ‌و ململانێ‌ بۆ نمونه‌، ئه‌گه‌ر بێتو خه‌ڵك له‌ناو كۆبوونه‌وه‌كانی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ شاره‌وانی‌ یان له‌سه‌ر شه‌قامه‌كان، یان له‌ گۆڕه‌پانی‌ جه‌نگدا شه‌ڕیانكرد، ئه‌وا چانسێكی‌ باشیان هه‌یه‌ بۆ بوونی‌ هه‌واڵ) .
كه‌واته‌ هه‌واڵ رووداو نییه‌ راگه‌یاندنی‌ رووداوه‌، راگه‌یاندنیش شتێكی‌ نوێیه‌، كه‌ وه‌رگرێكی‌ تایبه‌ت سه‌رنجی‌ بداتێ‌، چ له‌ ئاستێكی‌ جیهانیدابێت یان له‌ ئاستێكی‌ ناوخۆی‌ وڵاتێكدا، یان په‌یوه‌ندی‌ به‌ بواری‌ جوگرافیای‌، رۆشنبیری‌، ئابوری‌… بێت سه‌رئه‌نجام هه‌واڵ ئاگایی‌ ‌و زانیارییه‌ به‌رامبه‌ر به‌و جیهانه‌ی‌ به‌خێرایی‌ رووی‌ له‌ گۆڕانه‌، زۆریان پێویست پێیه‌تی‌.
هه‌واڵ، یه‌كێكه‌ له‌و خزمه‌تگوزارییه‌ سه‌ره‌كی‌ ‌و بنه‌ڕه‌تیانه‌ی‌ رۆژنامه‌نووس پێشكه‌شیده‌كات، له‌ رێگه‌ی‌ هۆكاره‌ جیاوازه‌كانی‌ راگه‌یاندنه‌وه‌، چه‌ند چوارچێوه‌یه‌كی‌ گرنگ هه‌یه‌ بۆ مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ رووداوه‌ هه‌واڵ ئامێزه‌كاندا، كه‌ به‌هۆیه‌وه‌ ئه‌وه‌مان بۆ روون ده‌بێته‌وه‌ هه‌واڵ چییه‌:
یه‌كه‌م: هه‌واڵ بریتییه‌ له‌و زانیارییانه‌ی‌ كه‌ خه‌ڵك پێویستیه‌تی‌ تاكو ببنه‌ هاوڵاتی‌ تێگه‌یشتوو.
دووه‌م: هه‌واڵ بریتییه‌ له‌ تۆمارێكی‌ په‌یوه‌ندییه‌ گۆڕاوه‌كان، واته‌ تۆماری‌ ئه‌و رووداوانه‌یه‌، كه‌ ده‌بنه‌ مایه‌ی‌ شێواندنی‌ باری‌ نه‌گۆڕ و جێگیر.
سێیه‌م: هه‌واڵ بریتییه‌ له‌ رووداوێك كه‌ كاریگه‌ری‌ ده‌بێت له‌سه‌ر كۆمه‌ڵگه‌.
– هه‌واڵ خستنه‌ رووی‌ رووداوێكی‌ نائاساییه‌، به‌ڵام رووداوێكی‌ ساده‌ش ده‌توانێت ببێته‌ هه‌واڵ، له‌به‌رئه‌وه‌ ئه‌گه‌ر سه‌رنجی‌ رادیۆ و ته‌له‌ڤزیۆن ‌و بڵاوكراوه‌كان بده‌ین، تێده‌گه‌ین، كه‌ رووداوه‌ ئاساییه‌كانیش به‌ هه‌واڵ ده‌ژمێردرێن .
– هه‌واڵ گه‌یاندنی‌ واقعیه‌ته‌كانه‌، به‌ڵام هه‌موو واقعێك ناتوانرێت ناوبنرێت هه‌واڵ.
– هه‌واڵ گواستنه‌وه‌یه‌كی‌ ساده‌ و بێگه‌ردی‌ رووداوه‌ هه‌نووكه‌ییه‌كانه‌.
– هه‌واڵ به‌و ئیعتیباره‌ی‌ وابه‌سته‌ی‌ ژیانی‌ رۆژانه‌ی‌ مرۆڤه‌، بۆیه‌ به‌رده‌وام له‌ ناجێگیربوندایه‌ ‌و ده‌گۆڕێت، ئه‌م گۆڕانه‌ش وایلێده‌كات كه‌ ناساندن ‌و ده‌رخستنی‌ ئاسان نه‌بێت ‌و فره‌ لێكدانه‌وه‌ هه‌ڵبگرێت.

2-4. هه‌واڵی‌ ته‌له‌ڤزیۆنی‌:
هه‌واڵی‌ ته‌له‌ڤزیۆنی‌ رووبه‌رێكی‌ به‌رفراوانی‌ ته‌له‌ڤزیۆنه‌كان داگیرده‌كات، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی‌ چه‌ندین كه‌ناڵی‌ تایبه‌ت به‌ بواری‌ هه‌واڵ ‌و هه‌واڵ گه‌یاندن دامه‌زراون، به‌ڵام چه‌ندین كه‌ناڵی‌ تر هه‌ن تایبه‌ت نین به‌ بواری‌ هه‌واڵ ‌و گشتین، گرنگیه‌كی‌ زۆر ده‌ده‌ن به‌ هه‌واڵ ئه‌مه‌ش ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ خواستی‌ وه‌رگران، چونكه‌ خه‌ڵك ته‌ماشای‌ ته‌له‌ڤزیۆنێك ناكه‌ن له‌ رووداوه‌كانی‌ ده‌روبه‌ری‌ بێ‌ ئاگابێت.
له‌ ساڵی‌ (1954) كه‌ناڵی‌ بی‌ بی‌ سی‌ (BBC) بۆ یه‌كه‌مجار له‌ هه‌واڵه‌كاندا له‌گه‌ڵ ده‌نگی‌ بێژه‌ره‌كه‌دا وێنه‌و نه‌خشه‌ی‌ په‌خشكرد، تاكو ئه‌مڕۆ پێشكه‌شكردنی‌ هه‌واڵه‌كان گۆڕانكارییه‌كی‌ ئه‌و تۆی‌ به‌رچاویان به‌سه‌رداهاتووه‌، هۆكاره‌كه‌شی‌ بۆ به‌كارهێنانی‌ شێوازی‌ نوێی‌ كاركردن ‌و بوونی‌ ته‌كنه‌لۆژیای‌ پێشكه‌وتوو داواكاری‌ خه‌ڵك له‌سه‌ر هه‌واڵ ‌و زانیاری‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌.
ئه‌مڕۆ رێژه‌یه‌كی‌ زۆری‌ خه‌ڵك له‌ ته‌له‌ڤزیۆنه‌كانه‌وه‌ هه‌واڵ وه‌رده‌گرن، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ مرۆڤ باوه‌ڕ به‌وه‌ ده‌كات، كه‌ به‌چاو ده‌یبینێت، بۆیه‌ ژماره‌یه‌كی‌ زۆری‌ خه‌ڵك سه‌رچاوه‌ی‌ هه‌واڵه‌كانیان له‌ ته‌له‌ڤزیۆنه‌وه‌یه‌ نه‌ك ئامرازه‌كانی‌ تر.
هه‌واڵی‌ ته‌له‌ڤزیۆنی‌ خاوه‌نی‌ تایبه‌تمه‌ندی‌ خۆیه‌تی‌ جیاوازه‌ له‌ هه‌واڵی‌ رۆژنامه‌، رادیۆ، زیاتر مه‌به‌ستمان شێوازی‌ داڕشتن و بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ هه‌واڵه‌ له‌ ته‌له‌ڤزیۆندا، له‌ رۆژنامه‌دا وشه‌ی‌ نووسراو بنچینه‌ی‌ سه‌ره‌كییه‌ تیایدا، له‌ رادیۆدا وشه‌ی‌ بیستراو بنچینه‌ی‌ سه‌ره‌كییه‌ تیایدا، كه‌چی‌ له‌ ته‌له‌فزییۆندا وێنه‌ی‌ بنچینه‌ی‌ یه‌كه‌م وشه‌ی‌ بیستراو به‌ بنچینه‌ دووه‌م داده‌نرێت.
هه‌واڵ له‌ ته‌له‌ فزیۆن ده‌بێت به‌ زمانێكی‌ ره‌وان پێشكه‌ش بكرێت ‌و به‌ ئاسانی‌ خه‌ڵك لێی‌ تێیگه‌ن.
به‌ پێچه‌وانه‌ی‌ خوێنه‌رانی‌ رۆژنامه‌ ‌و ئینته‌رنێته‌وه‌ بینه‌ری‌ ته‌له‌ڤزیۆن ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ی‌ نییه‌ هه‌واڵێك تێنه‌گه‌یشت جارێكی‌ تر.
2-5. به‌های‌ هه‌واڵ:
یه‌كێكیتر له‌ چه‌مكه‌ بنه‌ڕه‌تی‌ ‌و گرنگ ‌و پێناسه‌ گشتگیره‌كانی‌ هه‌واڵ، به‌هاكانی‌ هه‌واڵه‌. به‌هاكانی‌ هه‌واڵ كرۆك ‌و پێوه‌ره‌كانی‌ هه‌ڵاوێردكردنی‌ هه‌واڵن، كرۆك‌و پێوه‌ره‌كان یارمه‌تی‌ رۆژنامه‌نووسان ده‌دات، به‌تایبه‌ت رۆژنامه‌نووسه‌ تازه‌ پێگه‌یشتووه‌كان، كۆمه‌ڵێك ره‌گه‌زو به‌های‌ دیكه‌ هه‌ن، كه‌ گرنگی‌ ‌و كاریگه‌ریبوونی‌ هه‌واڵ به‌رجه‌سته‌ ده‌كه‌ن، هه‌رچه‌نده‌ له‌هه‌ر ده‌زگا و هۆكارێكی‌ راگه‌یاندندا رۆژنامه‌نووس ‌و سه‌رنووسه‌ره‌كان بڕیار ده‌ده‌ن، كه‌ كام رووداوه‌ به‌های‌ بوون به‌ هه‌واڵیان تێدایه‌ و شایسته‌ی‌ ئه‌وه‌ن وه‌كو هه‌واڵ تۆمار بكرێن ‌و بڵاوبكرێنه‌وه‌.

2-5-1. ململانێ‌:
ره‌گه‌زی‌ ململانێ‌ یاخود توند و تیژی‌ ‌و گرژی‌ ‌و ئاڵۆزی‌ له‌ هه‌رو روداوێكدا هه‌بێت به‌های‌ بوون به‌ هه‌واڵی‌ هه‌یه‌ ‌و شایسته‌ی‌ ئه‌وه‌یه‌ بڵاوبكرێته‌وه‌. بۆ نمونه‌، بۆردومانكردنی‌ گونده‌كانی‌ سه‌ر سنور له‌لایه‌ن هێزه‌كانی‌ ئێرانه‌وه‌، بارگرژی‌ نێوان كورد و توركمان له‌كه‌ركوك.

2-5-2. له‌ خۆگری‌، به‌رفراوانی‌:
هه‌ر رووداوێك په‌یوه‌ندی‌ به‌ ژماره‌یه‌كی‌ زۆری‌ خه‌ڵكه‌وه‌ هه‌بێت كاریگه‌ریان له‌سه‌ر دابنێت خاوه‌نی‌ به‌های‌ به‌رفراوانییه‌2. گرنگ نییه‌ كارتێكردنه‌كه‌ نێگه‌تیڤ بێت یان پۆزه‌تیڤ، راسته‌وخۆبێت یان ناراسته‌وخۆ، بۆ نمونه‌: كاتێك هه‌واڵێك سه‌باره‌ت به‌ بڵاوبوونه‌وه‌ی‌ په‌تای‌ ئه‌نفله‌وه‌نزای‌ به‌راز بڵاوده‌بێته‌وه‌، ئه‌م هه‌واڵه‌ به‌های‌ به‌رفراوانی‌ تیادایه‌، چونكه‌ په‌یوه‌ندی‌ به‌سه‌رجه‌م خوێنه‌ران ‌و بینه‌ران ‌و بیسه‌رانه‌وه‌ هه‌یه‌.

2-5-3.نزیكی‌، نزكایه‌تی‌:
به‌هه‌مانشێوه‌ی‌ رووداوێك به‌لای‌ كه‌سێكه‌وه‌ هه‌واڵه‌، له‌وانه‌یه‌ بۆ كه‌سێكیتر هه‌واڵ نه‌بێت، ئه‌و رووداوانه‌ی‌ بۆ خه‌ڵكی‌ شارێك هه‌واڵه‌، له‌وانه‌یه‌ بۆ خه‌ڵكی‌ شارێكیتر به‌های‌ یه‌كسانی‌ هه‌اڵی‌ نه‌بێت. (نزیكایه‌تی‌) ده‌كرێت به‌ دوو شێوه‌ به‌های‌ هه‌واڵیانه‌ی‌ بۆ وه‌رگره‌كانی‌ هه‌بێت: نزیكایه‌تی‌ جوگرافی‌ ‌و نزیكایه‌تی‌ مه‌عنه‌وی‌.
نمونه‌: بۆنزیكایه‌تی‌ جوگرافی‌:(گه‌وره‌ترین به‌نداوی‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست له‌سه‌ر زێی‌ گه‌وره‌ دروست ده‌كرێت).
نمونه‌ بۆ نزكایه‌تی‌ مه‌عنه‌وی‌: (بیرمه‌ندێكی‌ كورد له‌ فه‌ره‌نسا، بووه‌ پیاوی‌ زانستی‌ ساڵ).

2-5-4. سه‌یر و سه‌مه‌ره‌یی‌ ‌و نائاسایی‌:
هه‌ندێك رووداو زۆركه‌م رووده‌ده‌ن، هه‌میشه‌ رووناده‌ن، هه‌ربۆیه‌ زیاتر سه‌رنجی‌ خه‌ڵك راده‌كێشێت، له‌ جیهانی‌ یه‌كه‌مدا رووداوه‌ ناوازه‌ و تایبه‌ته‌كان به‌ هه‌واڵ داده‌نێن.
ده‌ڵێن ئه‌گه‌ر سه‌گێك پیاوێكی‌ گه‌زی‌، ئه‌وه‌ پێی‌ ناوترێت هه‌واڵ، به‌ڵام ئه‌گه‌ر پیاوێك قه‌پێكی‌ گرت له‌ سه‌گێك ئه‌وه‌ هه‌واڵه‌.

2-5-5. كات یان تازه‌یی‌:
مه‌رجی‌ بنه‌ڕه‌تی‌ به‌رهه‌مهێنان‌و بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ هه‌واڵه‌، واته‌ هیچ رووداوێك به‌ بێ‌ بوونی‌ به‌های‌ تازه‌یی‌ ناتوانێت ببێت به‌هه‌واڵی‌ یه‌كێك له‌ كه‌ناڵه‌كان.
كه‌واته‌ هه‌واڵ وه‌ك سه‌وزه‌ و میوه‌ وایه‌، ئه‌گه‌ر له‌كاتی‌ خۆیدا نه‌خرێته‌ بازاڕه‌وه‌ ئه‌گه‌نێ‌ ‌و كڕیاران نایكڕن. هه‌ر له‌به‌رئه‌مه‌شه‌ راگه‌یاندنه‌كان هه‌وڵ ده‌ده‌ن تازه‌ترین زانیاری‌ له‌سه‌ر رووداوه‌كانی‌ رۆژ پێش ئه‌وه‌ی‌ له‌ شوێنی‌ تر بڵاوبكرێته‌وه‌ لای‌ خۆیان په‌خش بكه‌ن، چونكه‌ ئه‌مڕۆ چه‌رخی‌ پێشكه‌وتنی‌ ته‌كنه‌لۆژیایه‌ ‌و له‌ رێگای‌ كه‌ناڵه‌ ئاسمانیه‌كان ‌و نێوده‌وڵه‌تیه‌كانه‌وه‌ له‌ ساتی‌ روودانیدا ده‌گه‌یه‌نرێت.

2-5-6. مه‌زنێتی‌ و فراوانی‌ ژماره‌ و بڕ:
ئه‌م به‌ها هه‌واڵییه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌ژماره‌ و ئاماره‌وه‌. ژماره‌ له‌وانه‌یه‌ ژماره‌ی‌ كه‌س یاخود رێژه‌ی‌ زیانی‌ گیانی‌ ‌و داراییه‌كان بیت.
ئه‌م به‌ها هه‌واڵییه‌ په‌یه‌وه‌ندی‌ به‌قه‌باره‌ و بڕ و ژماره‌ی‌ ناو رووداوه‌كه‌وه‌ هه‌یه‌4. بۆنمونه‌ له‌ وه‌رگه‌ڕانی‌ ئۆتۆمبێلێكدا له‌ رێگای‌ چه‌مچه‌ماڵ- سلێمانی‌ كه‌سێك گیانی‌ له‌ده‌ستدابێت، هاوكات له‌هه‌مان رۆژ له‌ رێگای‌ پیره‌مه‌گرون- دوكان ئۆتۆمبێلێكی‌ تر وه‌رگه‌ڕابێت ‌و 6 كه‌س گیانیان له‌ده‌ستدابێت ئه‌وه‌ی‌ دووه‌میان سه‌رنج راكێشتره‌ و شانسی‌ بڵاوبونه‌وه‌ی‌ زیاتره‌.
به‌ڵام ناوبانگ ‌و نزیكی‌ دوو به‌های‌ هه‌واڵین، كارده‌كه‌نه‌ سه‌ر ئه‌م رێسایه‌ ‌و ده‌یگۆڕن، بۆ نمونه‌: به‌هۆی لافاوه‌وه‌ له‌ كوردستان 10 كه‌س گیانیان له‌ ده‌ستدابێ ‌و هاوكات له‌هه‌مان رۆژ له‌ كه‌نه‌دا 50 كه‌س گیانیان له‌ ده‌ستدابێت، ئه‌وه‌ی‌ كوردستان گرنگتره‌ له‌وه‌ی‌ له‌ كه‌نه‌دا روویداوه‌. یان له‌ ته‌قینه‌وه‌یه‌كدا كوژرانی‌ وه‌زیری‌ نه‌وتی‌ عێراقی‌ له‌و هه‌واڵه‌ گرنگتره‌ كه‌ هاوكات به‌ ته‌قینه‌وه‌یه‌كی‌ دیكه‌ 25 كه‌س له‌ كه‌ركوك گیانیان له‌ده‌ست دابێت.

2-5-7. ناسروێتی‌‌و ناوبانگ:
كه‌سه‌ راسته‌قینه‌ و یاساییه‌كان ‌و ته‌نانه‌ت هه‌ندێ‌ له‌شته‌كان، هه‌ركاتێ‌ به‌ هۆی‌ چالاكییه‌كان ‌و ناسراوێتییان له‌ كۆمه‌ڵگای‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ ‌و پۆست نه‌ته‌وه‌یی‌ ناسراوبن، به‌های‌ هه‌واڵیانه‌یان هه‌یه‌.
ناسراوێتی‌ له‌وانه‌یه‌ هه‌ندێكجار مانای‌ پۆزه‌تیڤ یاخود نێگه‌تیڤی‌ هه‌بێت. كه‌سه‌كان ‌و ناوه‌نده‌كانی‌ كۆمه‌ڵگا ‌و هه‌ندێ له‌ شته‌كان ‌و به‌ شێوه‌یه‌كی‌ كورت گیاندار و بێگیان له‌ ناسراوێتیدا یه‌كسان نین، له‌به‌ر ئه‌م هۆیه‌ به‌های‌ هه‌واڵی‌ یه‌كسانیشیان نییه‌، كه‌سایه‌تییه‌ مه‌زهه‌بی‌، سیاسی‌، كلتوری‌، كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان، له‌لایه‌كه‌وه‌ و بێ‌ گیان ‌و چه‌قبه‌ستوو له‌ لایه‌كیتره‌وه‌، یاخود دامه‌زراوه‌كان ‌و به‌ڕێوبه‌رایه‌تییه‌ تایبه‌تی‌ ‌و ده‌وڵه‌تییه‌كان، كه‌ به‌هۆی‌ كاره‌كانیانه‌وه‌ یاخود خزمه‌ته‌كانیانه‌وه‌ له‌ناو خه‌ڵكدا ناسرابن، ئه‌م ره‌هه‌ندی‌ هه‌واڵییه‌ له‌خۆ ده‌گرن.
مردنی‌ كه‌سێكی‌ ئاسایی‌ له‌گه‌ڵ كۆچی‌ دوایی‌ كه‌سێكی‌ ناسراو به‌ هایه‌كی‌ هه‌واڵیانه‌ی‌ یه‌كسانیان نییه‌. نمونه‌: سه‌رۆك كۆمار ده‌چێت بۆ ئه‌ڵمانیا.

2-5-8. بایه‌خپێدانی‌ مرۆیی‌:
ئه‌و بابه‌تانه‌یه‌، كه‌ ره‌هه‌ندێكی‌ خۆشئامێزیان هه‌یه‌ و خه‌ڵكی‌ حه‌ز ده‌كه‌ن بیزانن، چونكه‌ ده‌بێته‌ مایه‌ی‌ زاخاوی‌ مێشك. بۆ نمونه‌ كه‌سێكی‌ ته‌مه‌ن شه‌ست ساڵ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ كۆلێژ، كوێرێك به‌سه‌ر شاخی‌ ئه‌ڤره‌ستدا سه‌رده‌كه‌وێت. ئه‌م شتانه‌ گرنگ نین خه‌ڵكیان لێ‌ ئاگادار بكرێته‌وه‌، به‌ڵكو ته‌نها بۆ سوككردنی‌ هه‌ندێك له‌ قورسایی‌ هه‌واڵ سیاسییه‌كانه‌.
2-6. گرنگترین شێوه‌كانی‌ به‌رنامه‌ی‌ هه‌واڵی‌

2-6-1. گه‌شتی‌ هه‌واڵ
كۆمه‌ڵێك هه‌واڵی‌ جۆراوجۆری‌ گرنگه‌ بۆ بینه‌ر و ماوه‌ی‌ پێشكه‌شكردنه‌كه‌ی‌ له‌ نێوان( 10- 15) خوله‌ك دایه‌، كاتێكی‌ جێگیری‌ رۆژانه‌ی‌ هه‌یه‌ له‌ سه‌ر ته‌له‌ڤزیۆن3. كه‌ هه‌ندێ‌ له‌ ته‌له‌ڤزیۆنه‌كان له‌ سه‌ره‌تای‌ ئه‌م گه‌شته‌دا كورته‌ی‌ هه‌واڵه‌كان داده‌نێن.
ته‌له‌ڤزیۆن، پشت به‌ وێنه‌ی‌ جوڵاو و وه‌ستاو ده‌به‌ستێت له‌كاتی‌ پێشكه‌شكردنی‌ هه‌واڵه‌كاندا، چونكه‌ ئامرازێكی‌ بینراوه‌، بۆئه‌وه‌ی‌ زۆرترین متمانه‌ لای‌ وه‌رگر به‌ده‌ست بهێنێت. گه‌شته‌كان ده‌ناسرێته‌وه‌ به‌و به‌رنامانه‌ی‌ كه‌ پێشكه‌شده‌كرێت له‌ مه‌ودایه‌كی‌ دیاریكراودا، كه‌ چه‌ند جارێك له‌ رۆژێكدا دووباره‌ ده‌بێته‌وه‌2. كه‌ ئامانجیان ئه‌و هه‌واڵ ‌و رووداوانه‌یه‌، كه‌ ئێستا له‌سه‌ر ئاستی‌ جیهان رووده‌ده‌ن.

2-6-2. كورته‌ی‌ هه‌واڵ
جه‌ماوه‌ر پێویستی‌ به‌وه‌ هه‌یه‌، بزانێ‌ دوا هه‌واڵی‌ رۆژ چییه‌، ته‌له‌ڤزیۆنه‌كان له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ گه‌شتی‌ هه‌واڵی‌، له‌ چه‌ند كاتێكدا كورته‌ی‌ هه‌واڵه‌كان پێشكه‌شده‌كه‌ن، كورته‌ پێكدێت له‌ هه‌واڵی‌ كورت ‌و له‌ زۆربه‌ی‌ كه‌ناڵه‌كان له‌ سێ‌ خوله‌ك تێناپه‌ڕێت، یان ده‌كرێت له‌وه‌ش كه‌متر بێت، یان هه‌ر سه‌ردێڕی‌ هه‌واڵه‌كانه‌ و له‌ یه‌ك خوله‌ك تێناپه‌ڕێت. ئامانجیان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بینه‌ر چاوه‌ڕێی‌ گه‌شته‌ سه‌ره‌كیه‌كان بكات، ته‌نها پێشكه‌شكردنی‌ سه‌ردێڕی‌ هه‌واڵه‌كانه‌ و ناوه‌ڕۆكه‌كه‌ی‌ بۆ گه‌شته‌ سه‌ره‌كیه‌كان داده‌نرێت، ئه‌مه‌ش واده‌كات بینه‌ر به‌ره‌و لای‌ خۆی‌ رابكێشێت تاكو بیرۆكه‌یه‌ك بۆ بینه‌ر به‌ جێبهێڵێت، كه‌ چ جۆره‌ هه‌واڵێك له‌ گه‌شته‌ سه‌ره‌كیه‌كاندا په‌خش ده‌كرێت.

2-6-3. بڕینی به‌رنامه‌
شێوازێكه‌ كورت ده‌كرێته‌وه‌ پێشكه‌شده‌كرێت له‌سه‌ر بارودۆخێكی‌ تایبه‌ت له‌كاتی‌ هاتنی‌ هه‌واڵێكی‌ زۆر گرنگ، به‌ڵكو ئه‌م هه‌واڵه‌ زۆر گرنگه‌ ناتوانرێت دوابخرێت بۆ گه‌شتی‌ داهاتوو یان كورته‌ی‌ داهاتوو، ئه‌و به‌رنامه‌یه‌ی‌ راسته‌وخۆ پێشكه‌شده‌كرێت ده‌بڕدرێت ‌و هه‌واڵه‌كه‌ بڵاوده‌كرێته‌وه‌ و پێشكه‌شده‌كرێت، به‌م شێوه‌یه‌، هه‌ر ئێستا هه‌واڵێكمان پێگه‌یشت.
هه‌ندێك جار وێنه‌ی‌ له‌گه‌ڵدایه‌و هه‌ندێ‌ جار بێ‌ وێنه‌یه‌ ته‌نها به‌ تێكست بۆ ئاگادار بوونی‌ بینه‌ره‌ له‌ رووداوه‌كه‌، ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ش ده‌كرێت كه‌ ته‌واوكاری‌ یاخود زانیاری‌ زیاتری‌ هه‌واڵه‌كه‌ له‌ كورته‌ یان گه‌شته‌ سه‌ره‌كیه‌كاندا پێشكه‌ش ده‌كرێت.

2-6-4. شیكاری‌ هه‌واڵ
هه‌ندێك له‌ كه‌ناڵه‌كانی‌ ته‌له‌ڤزیۆن شیكار بۆ هه‌ندێك له‌ هه‌واڵه‌كانیان ده‌كه‌ن، ئیتر هه‌واڵه‌كانی‌ ناوچه‌یی بێت یان نێوده‌وڵه‌تی‌ به‌ ئامانجی‌ پێشكه‌ش كردنی‌ زانیاری‌ زیاتر بۆ جه‌ماوه‌ر له‌سه‌ر هه‌واڵه‌كه‌، ئه‌گه‌ر چیرۆكی‌ هه‌واڵی‌ هه‌وڵی‌ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی‌ هه‌ندێك پرسیاری‌ گرنگ بدات، وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ چی‌ روویداوه‌ یان له‌ كوێ‌ روویداوه‌ یان كه‌ی‌ روویداوه‌ و كێ‌ كردویه‌تی، یاخود چۆن ‌و بۆچی‌ روویداوه‌؟ ئه‌وا شیكاری‌ هه‌واڵه‌كان پێویسته‌ زۆربه‌ی‌ وه‌ڵامه‌كانی‌ ئه‌م پرسیارانه‌ له‌ خۆبگرێت، ئه‌ویش به‌ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ئه‌رشیف یان پسپۆڕان ‌و به‌رپرسان بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی‌ ئه‌م پرسیارانه‌ شیكاریی‌ هه‌واڵی‌، هه‌وڵ ده‌دات بۆ پێشكه‌شكردنی‌ زانیاری‌ به‌ر فراوان ‌و بابه‌تی‌ بێ‌ لایه‌نانه‌ له‌سه‌ر هه‌واڵه‌كه‌، به‌ ئامانجی‌ رۆشنبیركردنی‌ بینه‌ر، ماوه‌ی‌ شیكاریی هه‌واڵی له‌ ته‌له‌ڤزیۆن له‌ دوو خوله‌ك زیاتره‌.

2-6-5.رۆژنامه‌ و گۆڤاری‌ هه‌واڵی‌
رۆژانه‌ ده‌خرێته‌ روو، زۆربه‌ی‌ كات تیمی‌ هه‌واڵ ئاماده‌ی‌ ده‌كه‌ن له‌ ته‌له‌ڤزیۆندا، به‌ هه‌ماهه‌نگی‌ له‌گه‌ڵ هه‌ندێك له‌ پسپۆڕان ‌و شاره‌زایانی‌ رۆژنامه‌گه‌ری‌، به‌ڵام رۆژنامه‌ی‌ هه‌واڵی‌، خولێكی‌ ته‌له‌ڤزیۆنیه‌ بۆ شیكردنه‌وه‌ی‌ هه‌واڵه‌كان له‌ ماوه‌ی‌ هه‌فته‌یه‌كدا.

2-6-6. ریپۆرتاژی‌ هه‌واڵی‌
هه‌ندێكجار پێیده‌وترێت لێكۆڵینه‌وه‌ی‌ هه‌واڵی‌ ‌و جیاوازه‌ له‌ لێكۆڵینه‌وه‌ی‌ كۆن، ئه‌وه‌ی‌ ئه‌م په‌له‌ په‌لی‌ ‌و خێراییه‌ بۆ هه‌واڵ گرنگه‌، ره‌نگه‌ له‌ یه‌كێك له‌ گه‌شته‌كاندا باسكرابێت، یان له‌ كورته‌ی‌ هه‌واڵه‌كانی‌ پێشوودا4. ئامانجی‌ رێپۆرتاژی‌ هه‌واڵی‌ پێشكه‌شكردنی‌ زانیاری‌ ‌و بیرورای‌ جۆراو جۆره‌ له‌ سه‌ر رووداوه‌كه‌، كه‌ به‌لای‌ بینه‌ره‌وه‌ گرنگه‌، زۆربه‌یكات رێپۆرتاژ پشت به‌ چاوپێكه‌وتن ده‌به‌ستێت، له‌گه‌ڵ ئه‌و كه‌سانه‌ی‌ كه‌ په‌یوه‌ندییان به‌ رووداوه‌كه‌وه‌ هه‌یه.

2-6-7. راپۆرتی‌ هه‌واڵی‌
له‌ شیكار ده‌چێت له‌ روانگه‌ی‌ له‌ خۆگرتنی‌ زۆری‌ زانیاری‌، به‌ڵام له‌ زۆربه‌ی‌ كاته‌كان راپۆرت له‌سه‌ر شوێنی‌ رووداوه‌كان ده‌كرێت، په‌یامنێر ده‌یكات، به‌ گواسیتنه‌وه‌ی‌ وێنه‌ی‌ رووداوه‌كه‌ بۆ ته‌له‌ڤزیۆن، به‌وه‌ش ده‌ناسرێت كه‌ هه‌نوكه‌یی‌ وروژێنه‌ره‌ یان ده‌كرێت راپۆرتی‌ هاوبه‌ش ئه‌نجام بدرێت، له‌ نێوان په‌یامنێر و تیمی‌ ناو ته‌له‌ڤزیۆن له‌ شوێنی‌ رووداو و هه‌رشتێكی‌ تری‌ ئه‌رشیفی‌ نووسراو یان وێنه‌ و ده‌نگ كه‌ له‌ ته‌له‌ فزیۆنه‌كه‌دا هه‌یه‌.

2-6-8. به‌رنامه‌ی‌ هه‌واڵی‌ تایبه‌ت
به‌رنامه‌یه‌كه‌ ره‌نگه‌ پێشتر تۆماركراوبێت، زۆربه‌ی‌ كات به‌ستراوه‌ته‌وه‌ به‌ بۆنه‌ و جه‌ژنه‌ نیشتمانی‌ ‌و سیاسییه‌كانه‌وه‌، ماوه‌كه‌ی‌ ره‌نگه‌ بگاته‌ نیو كاتژمێر یان زیاتر، یان شێوازی‌ شیكاریش له‌ خۆده‌گرێت بۆ رووداو و بۆنه‌كان، هه‌روه‌ها هه‌ندێك چاوپێكه‌وتن ‌و هه‌واڵی‌ تازه‌شی‌ تێدایه‌.

2-7. میتۆده‌كانی‌ هه‌واڵ نووسین
میتۆده‌كانی‌ هه‌واڵ، بریتیین له‌ شێوازه‌كانی‌ نووسینی‌ هه‌واڵ له‌ بواره‌ جیاوازه‌كانی‌ رۆژنامه‌وانیدا. به‌ واتایه‌كی‌ تر، كاتێك رۆژنامه‌نووس هه‌واڵێك ده‌نووسێ‌ ده‌بێ‌ باشترین شێوه‌ و گونجاوترین شێواز بۆ نووسینی‌ هه‌واڵه‌كه‌ی‌ به‌كار بێنێ‌.

2-7-1. میتۆدی‌ قوچه‌كی‌ هه‌ڵگه‌ڕاوه‌
له‌مڕۆدا كاراترین ‌و باوترین میتۆدی‌ خستنه‌ڕوو و رێكخستنی‌ هه‌واڵ، ناوی‌ میتۆدی‌ قوچه‌كی‌ هه‌ڵگه‌ڕاوه‌یه‌، كه‌ بۆته‌ جێی‌ بایه‌خپێدان ‌و به‌كارهێنانی‌ زۆرینه‌ی‌ میدیا هه‌واڵییه‌كان بۆ خستنه‌ڕووی‌ هه‌واڵه‌كان.
له‌میتۆدی‌ قوچه‌كی‌ هه‌ڵگه‌ڕاوه‌دا، پوخته‌ی‌ (گرنگترین بابه‌ت) له‌ سه‌ره‌تای‌ هه‌واڵه‌كه‌دا و كه‌م به‌هاترین بابه‌تیش له‌كۆتاییه‌كه‌یدا داده‌نرێت ‌و هه‌ر به‌شێك به‌ پێی‌ رێژه‌ی‌ گرنگییه‌كه‌ی‌، له‌سه‌ره‌وه‌ بۆ خواره‌وه‌ رێكده‌خرێت.

2-7-2. میتۆدی‌ قوچه‌كی‌ هه‌ڵگه‌ڕاوه‌ی‌ پله‌دار
ئه‌م میتۆده‌ له‌سه‌ر بنه‌مای‌ گێڕانه‌وه‌ی‌ پله‌به‌ندیی زانیاریی‌ رووداوه‌كان كاری‌ پێده‌كرێ‌، قوچه‌كی‌ هه‌ڵگه‌ڕاوه‌ی‌ ئه‌م میتۆده‌ شێوه‌ی‌ لاكێشه‌یی‌ وه‌رده‌گرێت. پێشه‌كی‌ هه‌واڵه‌كه‌ گرنگترین وته‌ی‌ هه‌واڵه‌كه‌ له‌خۆده‌گرێت، پاشان جه‌سته‌ی‌ هه‌واڵه‌كه‌ دێت، له‌ شێوه‌ی‌ بڕگه‌ی‌ جۆراوجۆردا، كه‌ هه‌ر بڕگه‌یه‌ك باس له‌ لایه‌نێكی‌ هه‌واڵه‌كه‌ ده‌كات، له‌ نێوان هه‌ر دوو بڕگه‌دا، ئاماژه‌ به‌ده‌قی‌ سه‌رچاوه‌ی‌ هه‌واڵه‌كه‌ یان كه‌سایه‌تی‌ سه‌ره‌كی‌ هه‌واڵه‌كه‌ ده‌كرێت، بۆئه‌وه‌ی‌ جه‌خت له‌سه‌ر دروستیی‌ وته‌كانی‌ رابردوو بكاته‌وه‌. لاكێشه‌كانی‌ ئه‌م میتۆده‌، له‌ گه‌وره‌و بچوك تێهه‌ڵكێش ده‌كرێن، لاكێشه‌ بچوكه‌كان وته‌ وه‌رگیراوه‌كان ‌و لاكێشه‌ گه‌وره‌كان لایه‌نێكی‌ رووداوه‌كه‌، كه‌ بۆ وه‌رگران شیده‌كرێنه‌وه‌، له‌خۆده‌گرن.

2-7-3. میتۆدی‌ قوچه‌كی‌
له‌م میتۆده‌دا، شێوازی‌ گێڕانه‌وه‌ی‌ ڕووداوه‌كان به‌دوای‌ یه‌كدا ده‌بێت، له‌سه‌ره‌تاوه‌ بۆ كۆتایی‌. به‌ گوێره‌ی‌ ئه‌م میتۆده‌، هه‌واڵ دابه‌شده‌بێت به‌سه‌ر سێ‌ به‌شدا، پێشه‌كی‌ لوتكه‌ی‌ قوچه‌كه‌كه‌ ده‌گرێت، كه‌ ده‌روازه‌یه‌كه‌ بۆ بابه‌تی‌ هه‌واڵكه‌، كه‌ گرنگترین زانیاری‌ ناو هه‌واڵه‌كه‌ نابێت، پاشان ناوه‌ڕۆك یان جه‌سته‌ی‌ هه‌واڵه‌كه‌ دێت، كه‌ درێژه‌ی‌ گرنگترین زانیارییه‌كانی‌ ڕووداوه‌كه‌ له‌خۆده‌گرێت، تا ده‌گات به‌كۆتایی و به‌شی‌ خواره‌وه‌ی‌ قوچه‌كه‌كه‌. ئه‌م میتۆده‌ی‌ هه‌واڵ نووسن، به‌ نووسینی‌ بێبایه‌خترین زانیاری هه‌واڵه‌كه‌ ده‌ستپێده‌كات، دوایی‌ ده‌گوازرێته‌وه‌ بۆ گرنگترین، تا وه‌رگر به‌ گرنگترین زانیاری‌ سه‌رسام بكات له‌ كۆتاییدا.

2-7-4. میتۆدی‌ خستنه‌ڕووی‌ مێژوویی‌
له‌م میتۆده‌دا، نوسینه‌كه‌ی‌ به‌ پێی‌ كاتی‌ ڕوودانی‌ هه‌واڵه‌كه‌، یاخود ڕووداوه‌كه‌یه‌. به‌م پێیه‌، گێڕانه‌وه‌ی‌ هه‌واڵه‌كه‌ له‌ده‌ستپێكی‌ ڕووداوه‌كه‌ تا كۆتاییه‌كه‌ی‌ به‌هه‌مان زنجیره‌ی‌ مێژوویی‌ ڕوودانه‌كه‌ ده‌نووسرێت، به‌شێوه‌یه‌كی‌ گشتی‌ لیدی‌ نییه‌. به‌كارهێنانی‌ ئه‌م میتۆده‌ به‌هۆی‌ به‌ سستبوونییه‌وه‌ تایبه‌ته‌ به‌ بابه‌تێكی‌ سنووردار و دیاریكراو، به‌م میتۆده‌ كرۆنۆلۆژیاشی‌ پێده‌ڵێن.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

سینەماچی؟!

هاوار مستەفا خان بەشی سێیەم لەژێری ناوی» سینەماچی» کە لەبنەڕەتدا ...

freier porno porno gratis
doğubayazıt escort afşin escort afyon escort afyon escort alanya masaj salonu afyon masaj salonu efeler masaj salonu polatlı masaj salonu merzifon masaj salonu afyon masaj salonu akhisar masaj salonu akçakale escort