سەرەکی » کەلتوور » كتێبێكی‌ تازه‌ی‌ محه‌مه‌د ئه‌رسه‌لان سه‌باره‌ت به‌ قه‌یرانێكی‌ كۆن

گه‌ڕان له‌دووی‌ حه‌قیقه‌تی‌ كورد

كتێبێكی‌ تازه‌ی‌ محه‌مه‌د ئه‌رسه‌لان سه‌باره‌ت به‌ قه‌یرانێكی‌ كۆن

الیوم السابع

به‌م دواییانه‌ له‌ قاهیره‌ی‌ پایته‌ختی‌ میسر كتێبێك چاپ‌و بڵاو كرایه‌وه‌ به‌ ناونیشانی‌ (گه‌ڕان له‌دووی‌ حه‌قیقه‌تی‌ كورد)، كه‌ نووسه‌ری‌ كورد محه‌مه‌د ئه‌رسه‌لان نووسیویه‌تی‌ له‌ دووتوێی‌ 195 لاپه‌ڕه‌ی‌ قه‌باره‌ مامناوه‌نددا به‌ چاپی‌ گه‌یاندووه‌، له‌ وكتێبه‌دا نووسه‌ر هه‌وڵێكی‌ نوێی‌ داوه‌ بۆ ناساندنی‌ دۆزی‌ كورد‌و قوڵبوونه‌وه‌ به‌ نێو مێژووی‌ كورددا.
نووسه‌ر له‌م كتێبه‌یدا هه‌وڵی‌ داوه‌ مورافه‌عه‌كانی‌ عه‌بدوڵڵا ئۆجه‌لانی‌ سه‌ركرده‌ی‌ كورد به‌ ساده‌یی بخاته‌ روو، ئه‌و مورافه‌عانه‌ پێشتر به‌ دوور‌و درێژی‌ له‌ چه‌ند به‌رگێكدا به‌ زۆر زمانی‌ جیاجیا چاپ‌و بڵاو كراونه‌ته‌وه‌‌و یه‌ك له‌و زمانانه‌ش كه‌ پێی‌ بڵاو كراوه‌ته‌وه‌ عه‌ره‌بییه‌. به‌ڵام نووسه‌ر له‌ كتێبه‌كه‌یدا له‌لایه‌ك هه‌وڵ ده‌دات خوێندنه‌وه‌ی‌ فیكری‌ بۆ بكات‌و له‌لایه‌كی‌ تریشه‌وه‌ هه‌وڵ ده‌دات له‌ گۆشه‌نیگای‌ تایبه‌تی‌ خۆیه‌وه‌ دووباره‌ مێژووی‌ كورد بێنێته‌وه‌ گۆڕێ.
نووسه‌ر وه‌ك خۆی‌ ده‌ڵێ: ئه‌گه‌رچی‌ ئه‌و تێڕوانینه‌ باو‌و به‌ناوبانگه‌ كه‌ لایه‌نه‌ سه‌ركه‌وتووه‌كان مێژوو ده‌نووسنه‌وه‌، به‌ڵام ده‌بێ لایه‌نه‌ چه‌وساوه‌‌و شكستخواردووه‌كانیش ده‌رفه‌تێكیان هه‌بێت‌و كه‌سێك بدۆزنه‌وه‌ كه‌ مێژووه‌كه‌یان بۆ بنووسێته‌وه‌‌و پێشكه‌شی‌ بكات.
كتێبه‌كه‌ی‌ محه‌مه‌د ئه‌رسه‌لان كۆمه‌ڵه‌ وتارێك له‌خۆ ده‌گرێت، كه‌ له‌ ژێر ناونیشانی‌ (گه‌ڕان له‌دووی‌ حه‌قیقه‌تی‌ كورد)دا كۆی‌ كردوونه‌ته‌وه‌، سه‌ره‌تا له‌ رێگه‌ی‌ سایته‌كانی‌ میسره‌وه‌ بڵاوی‌ ده‌كردنه‌وه‌‌و پاشان له‌ دوو توێی‌ به‌رگی‌ كتێبێكدا به‌ چاپی‌ گه‌یاند‌و بڵاوی‌ كرده‌وه‌، به‌مه‌ش یه‌كه‌م هه‌نگاوه‌كانی‌ گه‌ڕان له‌دووی‌ حه‌قیقه‌تی گه‌لی كوردی‌ ده‌ست پێكرد، ئه‌و گه‌له‌ی‌ كه‌ به‌ پارچه‌ پارچه‌یی ده‌ژی‌‌و به‌سه‌ر چوار پارچه‌دا دابه‌ش كراوه‌، ئه‌و گه‌له‌ی‌ چه‌ندان جۆر ئازار‌و كوێره‌وه‌ری‌ بینی‌، ئازارێك كه‌ تا ئێستاش هیچ گه‌لێك نه‌یچه‌شتبێ.
به‌ چاپ گه‌یاندن‌و بڵاوبوونه‌وه‌ی‌ ئه‌م كتێبه‌ له‌ كاتێكدایه‌ كه‌ كورد له‌ قۆناغێكی‌ چاره‌نووسسازی‌ مێژووییدایه‌، له‌ هه‌مان كاتیشدا هاوكاته‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و قه‌یرانانه‌ی‌ كه‌ ناوچه‌كه‌ به‌ گشتی‌ به‌خۆیه‌وه‌ ده‌یبینێت. ئه‌م كتێبه‌ دابه‌ش بووه‌ به‌سه‌ر سێ به‌شی‌ سه‌ره‌كیدا، به‌شی‌ یه‌كه‌میان له‌ ژێر ناونیشانی‌ (گه‌ڕان له‌دووی‌ حه‌قیقه‌تی‌ كورددا له‌ رووی‌ فه‌لسه‌فییه‌وه‌)دایه‌‌و باس له‌ گرنگی‌‌و پێویستیی زانین‌و قوڵبوونه‌وه‌ی‌ فه‌لسه‌فیانه‌ی‌ حه‌قیقه‌تی‌ كورد ده‌كات، وه‌ك سه‌ره‌تای‌ بوونی‌ كورد‌و په‌ره‌سه‌ندنی‌‌و هۆشیاری‌ له‌ دیارده‌ی‌ كوردبووندا، هه‌روه‌ها رۆڵی‌ فیكر له‌ مه‌عریفه‌ی‌ مێژووییدا بۆ گه‌یشتن به‌ حه‌قیقه‌ت.
به‌شی‌ دووه‌م كه‌ له‌ ژێر ناونیشانی‌ (گه‌ڕان له‌دووی‌ حه‌قیقه‌تی‌ كورد له‌ رووی‌ مێژووییه‌وه‌)دایه‌، ئه‌ویش كۆمه‌ڵێك باس له‌ خۆ ده‌گرێت، به‌ ناونیشانی‌ جیاجیادا، وه‌ك رۆڵی‌ مێژوو له‌ سه‌لماندنی‌ ئێستا‌و نه‌خشه‌كێشانی‌ داهاتوودا، كورد كۆچی‌ نه‌كردووه‌ بۆ ناوچه‌كه‌ به‌ڵكو به‌شێكن له‌ خاكی‌ خۆیان، ئه‌و میرنشین‌و مه‌مالیكانه‌ی‌ كورد دایمه‌زراندوون، كۆماره‌ كوردییه‌كان له‌ سه‌رده‌می‌ نوێدا، كورته‌ی‌ مێژووی‌ كوردستان، داگیر كردنی‌ كوردستان، كورد له‌ مێژوودا ئه‌گه‌ر شوێنێكی‌ داگیر نه‌كردبێ مانای‌ ئه‌وه‌ نییه‌ كه‌ مێژوویان نییه‌. نووسه‌ر هه‌ریه‌ك له‌و ناونیشانانه‌ی‌ به‌ وردی‌ باس كردووه‌.
به‌شی‌ سێیه‌می‌ كتێبه‌كه‌ له‌ ژێر ناونیشانی‌ (گه‌ڕان له‌دووی‌ حه‌قیقه‌تی‌ كورد له‌ رووی‌ كه‌لتوورییه‌وه‌)دایه‌‌و ئه‌ویش به‌ش به‌ش كراوه‌ بۆ چه‌ند باسێك كه‌ هه‌ریه‌كه‌یان ناونیشانی‌ تایبه‌ت به‌خۆی‌ هه‌یه‌ وه‌ك، ناكرێ هێزی‌ كه‌لتووری‌ هیچ شارستانییه‌ك له‌به‌رچاو نه‌گیرێت، پارێزگاری‌ كردنی‌ كورد له‌ ناسنامه‌ كه‌لتوورییه‌كه‌ی‌ نهێنی‌ مانه‌وه‌یه‌تی‌، كورد نموونه‌یه‌كی‌ مه‌ده‌نیانه‌یه‌ كه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌ مێژووی‌ بۆماوه‌‌و كه‌لتووره‌وه‌، قۆناغی‌ نیولیتی بناغه‌ی‌ پێكهاتنی‌ شارستانییه‌كانه‌، ناكرێ به‌بێ تێڕوانین له‌ شارستانیی میزۆپۆتامیا شار‌و شارستانی‌ فیرعه‌ونییه‌كان وێنا بكه‌ین، رۆڵی‌ كورد‌و به‌شدارییه‌كانی‌ له‌ شارستانییه‌ دێرینه‌كاندا، گرنگترین ناوچه‌ كوردییه‌كان له‌ هه‌ردوو سه‌رده‌می‌ ناوه‌ڕاست‌و نوێدا. نووسه‌ر هه‌ریه‌ك له‌م باسانه‌شی‌ به‌ وردی‌ شی‌ كردۆته‌وه‌‌و روونی‌ كردوونه‌ته‌وه‌.
له‌ كتێبه‌كه‌یدا محه‌مه‌د ئه‌رسه‌لان له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵێك بابه‌ت ده‌سته‌ویه‌خه‌ ده‌بێت‌و كۆمه‌ڵێك تێڕوانین‌و هه‌ڵوێست له‌ باره‌یانه‌وه‌ ده‌خاته‌ڕوو، كه‌ پێویستیان به‌ گفتوگۆ‌و هه‌ندێك جار رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ش هه‌یه‌، به‌ڵام له‌ كۆتاییدا حاڵی‌ خۆی‌‌و گه‌له‌كه‌ی‌ به‌ رێگه‌‌و شێوازێكی‌ ره‌وان‌و ساده‌ ده‌كاته‌ مێژوو، شێوازێك كه‌ پێشتر له‌ ئه‌ده‌بیاتی‌ نووسینی‌ كوردیدا نه‌بووه‌.
نووسه‌ر جه‌خت له‌وه‌ ده‌كاته‌وه‌، كه‌ كورد بۆته‌ قوریانیی دابه‌ش كردنی‌ ناوچه‌كه‌، كه‌ 100 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر‌و له‌ رێكه‌وتننامه‌ی‌ سایكس- پیكۆدا كراوه‌‌و بۆته‌ هۆی‌ دروستبوونی‌ ئه‌م دۆخه‌ی‌ ئێستا له‌ ناوچه‌كه‌دا، ئه‌وبوو له‌م دواییانه‌دا ورته‌ورت‌و ده‌نگۆی‌ سه‌رله‌نوێ گۆڕینی‌ دابه‌ش بوونی‌ ناوچه‌كه‌ش هاته‌ گۆڕێ. هه‌روه‌ها نووسه‌ر باس له‌وه‌ش ده‌كات كه‌ كورد رووبه‌ڕووی‌ شاڵاوی‌ پاكتاوی‌ ره‌گه‌زی‌ ده‌بێته‌وه‌، له‌ روی‌ كه‌لتوور‌و جه‌سته‌شه‌وه‌، شاڵاوه‌كه‌ش له‌لایه‌ن زلهێزه‌كان‌و به‌ په‌نجه‌ی‌ ئاماژه‌ی‌ زلهێزه‌كان ده‌كرێت، ئێستا كێشه‌‌و هاوكێشه‌ی‌ قورسی‌ به‌رده‌م كورد، مه‌سه‌له‌ی‌ سه‌لماندنی‌ ناسنامه‌كه‌یه‌تی‌ له‌ هه‌موو رووه‌كانی‌ نیشتمانی‌، كۆمه‌ڵایه‌تی‌، كه‌لتووری‌، تا ده‌گات به‌ حه‌قیقه‌تی‌ بوونی‌ كورد، كه‌ ره‌گ‌و ریشه‌ی‌ به‌ قوڵایی مێژوودا رۆچووه‌‌و له‌ كتێبه‌كه‌شدا هه‌وڵ ده‌دات ئه‌و ره‌گ‌و ریشه‌یه‌ بسه‌لمێنێت.
هه‌ر له‌ كتێبه‌كه‌یدا محه‌مه‌د ئه‌رسه‌لان، جگه‌ له‌ پێشه‌كییه‌كه‌ی‌ خۆی‌ چه‌ند پێشه‌كییه‌كی‌ تریش هه‌یه‌، كه‌ كه‌سایه‌تی‌ جیاجیا نووسیویانه‌، وه‌ك سیاسه‌تمه‌داری‌ كورد سیهانۆك دیبۆ، د. ره‌جائی‌ فاید سه‌رۆكی‌ سه‌نته‌ری‌ میسر بۆ توێژینه‌وه‌‌و لێكۆڵینه‌وه‌ی‌ كوردی‌، بوشرا عه‌لی‌ كه‌
نووسه‌رێكی‌ كورده‌.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

شەهید ئارام لە نێوانی دوو كتێب و وتارێكی رۆژنامەدا

محەمەد شێخ عەبدولكەریم سۆڵەیی به‌شی دووه‌م دووەم/ لەدوای راپەڕین و ...