سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » رۆژی سینەمای کوردیی و خەڵاتی یەڵمازگونەی – تان پیرۆز

لە سەروبەندی ساڵڕۆژێکی دیکەی سینەمای جیهانیدا

رۆژی سینەمای کوردیی و خەڵاتی یەڵمازگونەی – تان پیرۆز

هاوار مستەفا خان

ئاڵۆزی دۆخی کوردستان، بە هۆی دابەشکردن و داگیرکارییەوە وایکردووە کورد بە شێوەیەکی وردو زانستیانە نەگاتە ئەوەی مێژووی خۆی لە زۆر بواردا دەستنیشان بکات، بە نموونە؛ دەستنیشانکردنی رۆژی سینەمای کوردیی، کە باسی سەرەکی ئەو نووسینەمانە؟.
لەمێژە لە هەوڵی ئەوەدام،بۆ وەبەرهێنانی زیاتر لە سینەمای کوردییدا، دەستپێشخەرییەکبکەم کە تێیدا « رۆژی سینەمای کوردیی»و « ئاهەنگی دابەشکردنی خەڵاتی یەڵماز گونەی» وەك دوو بۆنەو نەریتی یەك بۆتەی سینەمایی کوردیی خۆکردیی بکەمە چەقی ئەوئامانجەی لەگەڵیدا دەژیم و لەم نووسینەدا کە هاوکاتە لەگەڵ تێپەڕبوونی»١٢٣»ساڵ بەسەر سینەمای جیهانیدا،دەیخەمە بەرچاوی هەمووان، تاوەکو جارێکیتر هەمووان لە سەرانسەری کوردستان و دەرەوەیدا،بگەینە یەکێتییەك و رەزامەندبین لە سەر «رۆژی سینەمای کوردیی»و «ئاهەنگی دابەشکردنی خەڵاتی یڵماز گونەی» کە لەپێناوی جێگیربوون و بەردەوامبوون و گەشەکردنیەوە، پێویست دەکاتئەو دوو بۆنەیە بە «یاساو هەموارکردنی لە پەرلەمان»دا،بناسرێن و بکرێنە جەژنێکی نیشتمانی و نەتەوەیی کە دڵنیام؛ناو و ناوبانگیبۆ قازانجی کورد و مرۆڤایەتیی دەگاتە کەشکەڵانی فەلەك؟!.
زۆربەمان دەزانین، رۆژی رۆژنامەگەریی کوردیی لەسەردەمێکدا لە خەونەوە بووە راستی،خەفڵەتگیرانە کوردوکوردستانیان بە نەخشە رێگایەکیتۆکمەی تواندنەوەی کولتوورو سڕینەوەی شوناسی نەتەوەیی دەور درابوو، لەگەڵ ئەوەشدا پڕۆفیسۆری رەوانشاد دکتۆرمارف خەنەدار لە حەفتاکانی سەدەی رابردوودا، پێشنیاری کرد هەموو ساڵێك لە ٢٢-٤دا کوردو کوردستانیان رۆژی رۆژنامەگەریی کوردی بکەنە بۆنەیەکی نیشتمانی و نەتەوەیی. دەبینین لە مڕۆدا نەك هەر لە باشوری کوردستان و حوکمڕانیەکەیدا، بەڵکولەسەرانسەری کوردستان و دەرەوەیشیدا، ئەو یادە بووە بە جەژنێکی پڕشنگداری رۆژنامەڤانیی کوردیی.
لەبەر گرنگی و کاریگەریی سینەماو دەرکەوتن و باڵاکردنی سینەمای کوردیی لە کوردستان و هەندێك وڵاتی دەرەوەش کە کوردیی تێدا پەڕانگەندەو پەناهەندەیە، بەندەش بە پێویستی دەزانم و پێداگیریی لەسەر دەکەم کە دەبێ لە ساڵی ٢٠١٩ دا « رۆژی سینەمای کوردیی و ئاهەنگی دابەشکردنی خەڵاتی یڵماز گونەی»لە یەك رۆژ و کاتدا بەڕێوەببرێن و بەهەوڵی هەمووان ئەو دوو بۆنەیە وەك پایەی گرنگ و تەندرووستی نێو پایەکانی دیکەی سینەمای کوردیی، رەگی خۆی داکوتێ و هەر لەو ساڵەشەوە پێویست دەکات؛ مشتوماڵی بەرنامەو پلان و ستراتیژی دەوڵەت لەبارەی کولتورو فەرهەنگەوە بکرێت و بە شێوازێکی دیکە دابڕێژرێتەوەو لەناویشیدا؛ فێستیڤاڵەکانی سینەما رێکبخرێن و بڕیار لە دامەزراندنی ئی تریش بدرێت و بودجەیان بۆ تەرخانبکرێت و بڕیاری جێگیر لەبارەیانەوە دەربکرێت.

رۆژی سینەمای کوردیی
ساڵی ١٩٩٧ بابەتێکم لە ژێر ناونیشانی: گەشتی سینەما لە کوردستانیش گیرساوەتەوە، بەڵام!(١)، بڵاوکردەوەو تیایدا هەوڵمدا سەرەداوێكی مێژووی « پیشاندانی یەکەم فیلم و درووستکردنی یەکەم فیلمی خۆماڵی»لە کوردستان بەدەست بێنم و بیخەمەڕوو. لەو بابەتەدا دوای خستنەڕووی مێژووی سینەمای وڵاتانی داگیرکەری کوردستان» تورکیا ، ئێران، عیراق، سوریا»، کە رۆڵی سەرەکی دامەزراندنی سینەمای ئەو میللەتانە، کورد بینیوویەتی وکەچی مێژووی خۆی دیار نیە؟، لەو سۆنگەیەوە، پرسیوومە؛ ئاخۆ کورد لەکەیەوە سینەمای خۆی دامەزراندوەو ئەو کەسە کێ بووەو ناوی فیلم و کاست و بەرهەمهێنەکەی کێ بوون بۆ ئەوەی بە ئاسانی بیکەینە رۆژی سینەمای کوردی و ساڵانە یادێکی پڕ شکۆی بۆ ساز بدەین.
دوای تێپەڕبوونی ٢١ ساڵ، وەڵامی پرسیارەکەم دەست نەکەوت، پێدەچێت تا ساڵانێکی دوور ئەو پرسیارە هەر بێ وەڵام بمێنێتەوە تا ئەو کاتەی لەدەست چەوساندنەوەو داگیرکاری دەربازمان دەبێت و دەکەوینە سەر دۆزینەوەی مێژووی دزراو و راستەقینەی خۆمان، بەڵام ئەی چی بکەین؟ هەروا دەستەوئەژنۆ دابنیشین و یادی رۆژو بۆنەی جیهانیی بکەینەوەو رۆژێک بەخۆمان رەوا نەبینین بۆ یادکردنەوەی سینەمای کوردیی؟ لەکاتێکدا ئەو رۆژە هەر دەبێ هەبێت؟!.
بەندە ئەوساو ئێستاش هەر لەو باوەڕەدابووم کە لە هەر یەکێك لە وڵاتانی (ئێران و تورکیا و عیراق و سوریا)هەر جموجۆڵێكی سینەمایی رویدابێت و کوردێك بە رۆڵی سەرەکی درووستکردنی فیلم هەستابێت، ئەوە ئەو فیلمە ئەمڕۆش نەبێت، سبەی هەر دەبێ بێتەوە ناو تۆماریی مێژووی کوردو کوردستانی. جا ئەگەر ئەو فیلمە بە زمانەکانی «عەرەبی و تورکی و فارسی»و هیتریش بێت. هۆکارەکەش روون و ئاشکرایە کە لەگەڵ گەشەکردنی سینەماو پەڕینەوەی ئەو پیشەیە بۆ ئەو وڵاتانە، هاوکات گەلی کوردیش لە رێکەوتنێکی شومی وڵاتە بەشەرهاتووەکان و لەناویشیدا سەرکەوتووەکاندا، بێ خواستی خۆی دابەش و پارچە پارچە کراوە.
کەواتە؛ دەکرێت رۆژ و مانگی «سینەمای کوردیی»لە رێگای سومبولێکی کوردیی و جیهانیی دیاری بکەین کە هەمانەو جێگای شانازیەو هەر کاتێك ساڵی بەرهەمهێنانی یەکەم فیلمی کوردی زانراو ساخ بوویەوە، ئەوکات لەسەر رۆژ و مانگی» پێشنیارکراو» بەردەوام دەبین،تەنها ژمارەی ساڵەکان دەگۆڕین، ئەویش دوای ئەوەی ساڵی دەست نیشانکراو بە تەواوی ساخ بویەوە.
ئیدی کاتی ئەوە هاتووە لە هەموو بوارەکاندا شکۆی نیشتمان و چەرخی مێژووی دزراومان، بەلای کوردیی و خۆکردییدا وەربگێڕینەوە و لەپالیشیدا بۆنەو مێژووی داهێنانی جیهانیش بە رێزو سەنگی مرۆڤایەتی یاد بکەینەوە.

نۆی نۆ، رۆژی سینەمای کوردیی و کوردستانیی
کەواتە؛ بۆچی ٩ی ٩باشترین رۆژ و مانگە ببێتە رۆژی سینەمای کوردیی؟. چۆن بتوانین ئەو رۆژە بکەینە دەرفەتێك بۆ وەربەرهێنانی گەورەتر؟خۆ ئێمە مەبەستمان لە دانانی رۆژی سینەمای کوردیی هەر ئەوەنیە سینەماکارانی کورد و کوردستانی و جیهان گردببنەوە و بۆنەیەک بۆ خۆشی و شادیی و هەڵدانی پێکی سینەمایی تێپەڕێنن؟.
دوای ئەوەی گەورە دەرهێنەری سینەمایی جیهانی یڵماز گونەی لە ٩ – ٩ – ١٩٨٤ لە پەڕاگەندەییدا لە وڵاتی فەرەنسا کۆچی دوایی کرد و لە کاتی ناشتنی لەو وڵاتەدا بە هەزاران کەس لە هونەرمەند و ئەدیب و کەسایەتی سیاسیی و هاوڵاتیان کە لەناویاندا وەزیری رۆشنبیری فەرەنسای تێدابوو، بۆ کۆستی لەدەستدانی ئەو هونەرمەندە ژیاندۆستە بەشداریان کرد،» میدیای ئەوسای فەرەنسا بڵاوی کردەوە کە ئەوە دووەمجارە لە مێژووی فەرەنسا کەسانێکی زۆر بەدوای تەرمی هونەرمەندێکدا بۆ گوڕستان بەڕێبکەون».لەو کاتەدا نەتوانرا رۆژی کۆچی دوایی بکرێتە وەرچەرخان و ئەو سومبولیتیکە» وەك پێویست» زیندوو رابگیرێت.
بۆیە لێرەوە رایدەگەیەنم کە بێ سڵەمینەوە و گومان، دەبێ دەست لەسەر دڵمان دابنێین و بڵێین؛ ئەگەر ئەو رۆژە، رۆژی دوایی گونەی بووبێت وەك مرۆڤێك، ئەوە پێویستە ٩ی ٩ی هەموو ساڵێك، رۆژی درێژەدان و هەستانەوەی هونەرمەندانی کوردو بەردەوامبوونی سینەماکەی بێت؟!.
هێشتا کات درەنگ نیە، دەکرێت لە٩-٩ی ساڵی ٢٠١٩دا کوردو کوردستانیان لە سەرانسەری نیشتمان و دەرەوەیدا، رۆژی سینەمای کوردیی بکەنە جەژن و ئاهەنگێکی گەورەی نیشتمانی و نەتەوەیی و لەو ساڵەدا بە تایتڵێکی گەورە بنووسرێت: بۆ یەکەمجار لە کوردستاندا ساڵرۆژی تێپەڕبوونی ٣٥ ساڵەی دامەزراندنی سینەمای کوردیی بەرزو پیرۆز رادەگیرێت؟!.

یڵماز گونەی سومبوولی سینەمای بەرگری و ژیاندۆستیی
گەر بمانەوێت یڵمازگونەی باشتر بناسین، بۆ ئەوەی رۆژی سینەمای کوردیی لەسەر بونیات بنێین، دەبێ لە زاری خۆیەوە ئەو وتانەی وەربگرین کە بەر لەکۆچی دوایی لە ساڵی ١٩٨٤ لەئینستیتۆی کوردی لە پاریس وەك هۆشیاریی و هۆشداریی بۆ ئامادەبوان و نەوەکانی دوای خۆی بەجێیهێشتووە.
یڵماز گونەی گەورە دەرهێنەری سینەمایی جیهانی دەڵێ: « لە زۆر کاتدا کاریگەری رۆمانێكی باش یان گۆرانییەك لە بۆمبێکی ئەتۆم بە رووی دکتاتۆرەکاندا بەهێزتر دەبێ».
گونەی لە ١٨ ی نەورۆزی ١٩٨٤ دا لە ئینستیتۆی کوردیی پاریس لە ووتارێكدا لەگەڵ ئەو ووتە بە نرخەیە چەندین ووتەی پڕ مانا و فەلسەفیی تری پێشکەشکردووە کە پێدەچێت دوا هێدو تایتڵی گونەی بووبن لە بارەی دوارۆژی کوردو کوردستانیان و وەك ئەرکێکی نیشتمانی و نەتەوەیی بۆ نەوەکانی خستۆتوونەتەڕوو.
گونەی هەر لەو ووتارەدا دەڵێ: « لەسەرمانە باشترین گۆرانی بڵێین، جوانترین پارچە مۆسیقا بژەنین، رۆمانی ریالیزمیی شاکار بنووسین کە کارەکە لێمانی دەوێ، هاوسەنگی و گونجاندن لە نێوان بەڕێوەبردنی قەڵەمەکان و زرنگی لە تەکنەلۆژیا و ئامێرەکان و چەکدا درووست بکەین. هەندێ جار دەبێ تەمبوورەکانمان بکەین بەچەك و چەکەکانمان بە تەمبوور».
گونەی لە کۆتا نەورۆزی ژیانیدا زۆر بەهێمنی و شێلگیرانەوە دەڵێ: « گەلەکەمان لە پێناوی سەربەستیدا هەتا ئەمڕۆ ژمارەیەکی زۆری لە رۆڵەکانی کردووەتە قوربانی و هەر لە خۆبەختکردندا بەردەوامە، لەبەر ئەوەی بەبێ قوربانیدان سەرکەوتن مەحاڵە.. جارێکی دیکەش دەپرسین، ئایە گەلێکی وەك گەلی ئێمە بەو هەموو قوربانیدانەوە خۆی دەدات بەدەستەوە، کە سەرسەختانە سوورە لەسەر سەرکەوتن؟ نەخێر، هەرگیز».
گونەی روو لە ئامادەبوانی ئەو نەورۆزە دەکات کە لە ئینستیتۆی کوردی لە پاریس کۆبوونەتەوەو دەڵێت: ئەی هەڤاڵان؛ ئەگەر ستەمکاریی و کۆیلەیەتی و خوێن و فرمێسك لە چارەی گەلەکەمان نووسرابێ، ئەوا ئێمە بە توندی ئەو قەدەرە رەت دەکەینەوە و هەرگیز پێی قایل نابین. نامانەوێ منداڵەکانمان لە هەر چوار پارچەی نیشتمانەکەماندا کۆیلە و چەوساوە بن. دەمانەوێ منداڵانی نیشتمانێکی ئازاد و سەربەخۆی یەك پارچە بن. ئێمە دەمانەوێ لەسەر خاکی خۆمان و لە سایەی ئاسمانەکەماندا گۆرانی بۆ ئەڤین و ئازادی بڵێین… ئێمە دەمانەوێ جیهانەکەمان بەدەستی خۆمان بنیاد بنێین و کار لە خاکی خۆماندا بکەین، هەروەها بە دڵنیایی و سەربەستییەوە لە سایەی جیهانەکەماندا بژین… ئێمە دەزانین، مەبەستی ئەو خەباتکەرانەمان ،کە لە ناوچەکانی کوردستاندا دەجەنگن، بریتییە لە یەکێتی و ئازادیی و یەکڕیزی و یەکانگیریی، ئەوانەی بە گیانیان قوربانیان دا بۆ بەختیاریی و ئازادیمان، لە زەین و بیرماندا هەتا هەتایە بە نەمریی دەمێننەوە، چیاکان و دۆڵەکان، رووبارو دەشتەکانمان چاوەڕێمانن، ئێمە نابێ گشت تەمەنمان لە ئاوارەییدا بەسەر بەرین، ناشتوانین هەمیشە ئەو گۆرانیانەی پێمان نامۆن، بڵێینەوە، ئێمەگەلێکین مێژوو دەمانناسێت… ئێمە پشتیوانی و یەکانگیریی لەخەباتی جووتیاران و کرێکارانی گەلانی هاوژینمان لە عەرەب و تورک و فارس دەکەین.. بژی کوردستانێکی سەربەخۆی یەکگرتووی دیمۆکراتی، بژی برایەتی و یەکانگیریی نێوان گەلانی کوردو عەرەب و تورك و فارس، بژی پەیمانگەی کوردی»(٢).
یڵماز گونەی سومبولی بەیەکەوە ژیان و سەربەستی و ئازادیی مرۆڤ و گەلان بووەو خۆیشی وەك هەر پاکڕەوانێکی گیان بەخشی کوردو کوردستان، لە کۆتاییدا بووە قوربانی ستەمی دکتاتۆری و لەدەرەوەی کوردستان سەرینایەوەو دەوڵەتی داگیرکەری کوردستان بە مردوویش پێی رەوا نەبینیوە تەرمی پیرۆزی بگەڕێتەوە باوەشی نیشتمان، ئەوە بێجگە لەوەی سانسۆری فیلمەکانیشی بەردەوامە؟!.
ئیدی کاتی ئەوەیە؛ دەوڵەت و هونەرمەند و بزنسمان و جەماوەری کوردو کوردستانی، ئەو سومبولە بەرزو زیندوو رابگرن، دەبێ وەبەرهێنانی گەورە لە یەڵماز گونەی- دا بکرێت کە ناو و ناوبانگی لە ئاستی جیهانیدا بمێنێتەوە.
وردەکاری چۆنیەتی بەڕێوەچوونی « ئاهەنگی دابەشکردنی خەڵاتی یڵماز گونەی» لە بابەتێکی تردا وردمان کردۆتەوەو دوای بڵاوبوونەوەی ئەو بەشە، ئەویتریش بڵاو دەکەینەوە و ئینجا لە پانێڵێکی گەورەدا گەنگەشەی دەکەین و یەکلایی دەکەینەوە.

سەرچاوەکان:
-1هاوار مستەفا خان، گەشتی سینەما لە کوردستانیش گیرساوەتەوە، بەڵام؟!، گۆڤاری ئێستا، ژمارە(٨)١٩٩٧.
-2د.ئیبراهیم مەحمود، یڵماز گونەی و رۆڵی سینەمای دۆکیۆمێنتی لە خەباتی میشتمانیدا، وەرگێڕانی ئەحمەد سالار، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، چاپی یەکەم، ساڵی ٢٠١٥، ل ٢١٨ – ٢٢١.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

گرفته‌كانی‌ ئه‌لفوبێی‌ زمانی كوردیی‌

دوکتۆر حوسێن موحەممەد عەزیز* (38) تا ئێستە، نەک هەر ئەلفوبێیەکی ...

freier porno porno gratis
doğubayazıt escort afşin escort afyon escort afyon escort alanya masaj salonu afyon masaj salonu efeler masaj salonu polatlı masaj salonu merzifon masaj salonu afyon masaj salonu akhisar masaj salonu akçakale escort