سەرەکی » راپۆرت » پێكه‌وه‌ژیانی‌ ئاشتیانه‌‌و ئاوێته‌بوونی‌ كه‌لتووری‌ له‌ عیراق

میكانیزمێك بۆ كۆنترۆڵ كردنی‌ په‌ڕگیریی

پێكه‌وه‌ژیانی‌ ئاشتیانه‌‌و ئاوێته‌بوونی‌ كه‌لتووری‌ له‌ عیراق

د. ئوسامه‌ مورته‌زا باقر ئه‌لسعیدی‌

دیارترین ئاسته‌نگه‌كانی‌ به‌رده‌م وه‌دیهاتنی‌ ئاسایشی‌ كۆمه‌ڵگه‌، پێكه‌وه‌هه‌ڵنه‌كردنی‌ پێكهاته‌كانه‌، كه‌ ئه‌وه‌ش رووی‌ دا هۆكاره‌كه‌ی‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ هه‌ندێك گۆڕانكاری‌ ناوخۆیی‌و ده‌ره‌كی‌، زۆربه‌ی‌ كات كێشه‌كه‌ له‌ نێوان پێكهاته‌كاندا سه‌رهه‌ڵده‌دات‌و دواتر كێشه‌‌و كاریگه‌رییه‌ ده‌ره‌كییه‌كانیش ده‌بێته‌ سه‌رباری‌ كێشه‌ ناوخۆییه‌كه‌‌و ئارامی‌ ده‌شێوێنێت. ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌ باس له‌و دۆخه‌ ده‌كات كه‌ كۆمه‌ڵگه‌ی‌ عیراق له‌ دوای‌ 2003وه‌ تیایدا ده‌ژی‌‌و دیارترین ئاسته‌نگیش له‌و ماوه‌یه‌دا ئه‌وه‌یه‌، كه‌ له‌ ده‌وڵه‌تی‌ نوێی‌ عیراقدا كه‌ له‌ دوای‌ 2003وه‌ دامه‌زراوه‌، له‌بری‌ ئه‌وه‌ی‌ له‌به‌ر بنه‌مای‌ یه‌ك ده‌وڵه‌ت‌و یه‌ك ئامانج‌و ماف‌و ئه‌ركی‌ یه‌كسان مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵگه‌دا بكرێت، له‌سه‌ر ئاستی‌ پێكهاته‌ جیاجیاكانی‌ كۆمه‌ڵگه‌‌و خواسته‌ لاوه‌كییه‌كانیان مامه‌ڵه‌ كراوه‌، ئه‌مه‌ش هێنده‌ی‌ تر وڵاتی‌ به‌ره‌و په‌رتپه‌رتبوون‌و دووبه‌ره‌كی‌ بردووه‌، ئه‌و دووبه‌ره‌كییه‌ش كاریگه‌ری‌ خراپی‌ به‌ته‌نها بۆ سه‌ر ئاسایشی‌ كۆمه‌ڵگه‌ نه‌بووه‌، به‌ڵكو كاریگه‌ری‌ بۆ سه‌ر كاروباری‌ دامه‌زراوه‌ حكومییه‌كانیش هه‌بووه‌‌و وای‌ كردووه‌ وه‌ك نه‌خۆشییه‌كی‌ درێژخایه‌نی‌ لێبێت كه‌ هه‌ڕه‌شه‌ له‌ داهاتووی‌ خودی‌ ده‌وڵه‌ته‌كه‌‌و یه‌كێتی‌ عیراق ده‌كات.
ئه‌مه‌ مانای‌ وا نییه‌ كه‌ هیچ ده‌رگایه‌ك نه‌بێت به‌ره‌و جێگیر كردنی‌ ئارامی‌‌و ئاسایش‌و بنیاتنانی‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی‌ گونجا‌و، كه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای‌ دیموكراسی‌ به‌ڕێوه‌ بچێت، هه‌ر له‌سه‌ر ئه‌و گریمانه‌یه‌شه‌وه‌ توێژینه‌وه‌كه‌ له‌م بابه‌تانه‌ ده‌كۆڵێته‌وه‌:
واقیعی‌ پێكه‌وه‌ژیانی‌ ئاشتیانه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی‌ عیراقدا، ئه‌و قه‌یرانانه‌ی‌ له‌ دوای‌ 2003وه‌ روویان كردۆته‌ كۆمه‌ڵگه‌ی‌ عیراق، ئینپوتی‌ تایبه‌ت به‌ بنیاتنانی‌ ئاوێته‌بوونی‌ كه‌لتووری‌‌و به‌دیهێنانی‌ یه‌كێتی‌ نیشتمانی‌ عیراق، داهاتووی‌ پێكه‌وه‌ژیانی‌ ئاشتیانه‌‌و به‌دیهێنانی‌ گونجاویی كه‌لتووری‌ له‌ عیراقدا، میكانیزمه‌كانی‌ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌‌و كۆنترۆڵ كردنی‌ بیر‌وبۆچوونی‌ په‌ڕگیرانه‌‌و ته‌كفیریانه‌. سه‌ره‌تاش له‌ هه‌ڵسه‌نگاندن‌و لێكۆڵینه‌وه‌ له‌ پێكه‌وه‌ژیانی‌ ئاشتیانه‌ له‌ عیراقدا ده‌كه‌ین:
كۆمه‌ڵگه‌ی‌ عیراق له‌ كۆمه‌ڵێك پێكهاته‌ی‌ جیاجیا پێكهاتووه‌، كه‌ هه‌ریه‌كه‌یان ئایین‌و نه‌ته‌وه‌‌و تایه‌فه‌ی‌ جیاوازی‌ هه‌یه‌، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌شه‌ كه‌ كۆمه‌ڵگه‌ی‌ عیراق به‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی‌ فره‌ڕه‌نگ داده‌نرێت. پیشتر هه‌موو ئه‌و پێكهاتانه‌ پێكه‌وه‌ ده‌ژیان، به‌ڵام به‌ده‌ست تاك حزبی‌‌و ده‌سه‌ڵاتی‌ دیكتاتۆرییه‌وه‌ ده‌یناڵاند‌و به‌رده‌وام رووبه‌ڕووی‌ سیاسه‌تی‌ راگواستن‌و كوشتن‌و ئه‌شكه‌نجه‌دان‌و وێران كردنی‌ گوندو زادگه‌ی‌ نه‌ته‌وه‌كان ده‌بۆوه‌، ئه‌ویش به‌ خواست‌و بۆچوونی‌ سیاسی‌ تاكه‌ حزبی‌ حاكم، هیچ گرنگییه‌كی‌ به‌وه‌ نه‌ده‌دا پێكهاته‌كانی‌ كۆمه‌ڵگه‌‌و پێداویستییه‌ واقیعییه‌كانی ئه‌و پێكهاتانه‌ چین، كه‌ زۆربه‌ی‌ جار خواست‌و پێداویستییه‌كانیان داواكاری‌ ئابووری‌‌و كۆمه‌ڵایه‌تین نه‌ك سیاسی‌، به‌ تایبه‌ت كه‌ ئه‌و كات‌و له‌ سایه‌ی‌ ده‌زگا سه‌ركوتگه‌ره‌كانی‌ دیكتاتۆردا هیچ پێكهاته‌یه‌ك توانای‌ گۆڕینی‌ دۆخی‌ سیاسی‌ نه‌بوو. كه‌واته‌ كۆمه‌ڵگه‌ی‌ عیراق ململانێیه‌كی‌ به‌رچاوی‌ نه‌ته‌وه‌یی نه‌بوو وه‌ك ئه‌و شه‌ڕ‌و ململانێیانه‌ی‌ له‌ نێوان هۆزه‌كانی‌ هه‌ندێك له‌ وڵاتانی‌ ئه‌فریقادا یان له‌ ئه‌مریكای‌ لاتین هه‌بوو.
خاڵێكی‌ دووه‌م ئه‌و قه‌یرانانه‌یه‌ كه‌ له‌ دوای‌ 2003وه‌ روویان كردۆته‌ كۆمه‌ڵگه‌ی‌ عیراق. یه‌كێك له‌ قه‌یرانه‌ سه‌ره‌تاییه‌كان ئه‌وه‌ بوو ده‌سه‌ڵات كه‌ رووخا هه‌موو دامه‌زراوه‌كانی‌ ده‌وڵه‌تیشی‌ پێوه‌ له‌ناوچوو، دۆخه‌كه‌ وای‌ لێهات ئه‌وه‌ی‌ تا دوێنێ‌ هه‌موو ده‌سه‌ڵاتێكی‌ هه‌بوو، ئێستا وه‌ك تاوانبارێك سه‌یر ده‌كرێت‌و ئه‌وه‌ش كه‌ تا دوێنێ ئپۆزسیۆن بوو ئێستا ده‌سه‌ڵاتداره‌، كێشه‌كه‌ش ئه‌وه‌بوو، ئه‌و ئاڵوگۆڕی‌ ده‌سه‌ڵاته‌ له‌سه‌رخۆ‌و به‌ ئارامی‌ رووی‌ نه‌دا، به‌ڵكو كوتوپڕ رووی‌ داو ده‌ستی‌ ده‌ره‌كیش وای‌ كرد تای‌ ته‌رازووه‌كه‌ به‌لایه‌كدا بكه‌وێت، ئه‌وه‌بوو یه‌كه‌م بڕیاری‌ پۆل بریمه‌ری‌ حاكمی‌ مه‌ده‌نی‌ ئه‌مریكا له‌ عیراق بڕیاری‌ ده‌ركردنی‌ به‌عسییه‌كان بوو له‌ سه‌رجه‌م دامه‌زراوه‌‌و فه‌رمانگه‌ حكومییه‌كاندا، له‌و كاته‌شدا كه‌ دادپه‌روه‌ری‌ له‌ ئارادا نه‌بوو، تا گۆڕینی‌ كارمه‌ندانی‌ حكومی‌ به‌ شێوه‌یه‌كی‌ ئاشتیانه‌ به‌ڕێوه‌ بچێت، پرۆسه‌ی‌ تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ ده‌ستی‌ پێكرد، كوشتن‌و رق‌و كینه‌ی‌ تاكه‌كه‌سی‌ به‌رامبه‌ر به‌ پیاوانی‌ پێشووی‌ رژێم هێنده‌ی‌ تر تۆوی‌ دوژمنایه‌تی‌ له‌ نێوان هه‌ردوولادا چاند.
شانبه‌شانی‌ ئه‌مه‌ ده‌ستی‌ ده‌ره‌كیش له‌سه‌ر ئاستی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌‌و ئیقلیمیش به‌ كه‌یفی‌ خۆی‌ تۆوی‌ دووبه‌ره‌كی‌ ده‌چاند‌و ئاگری‌ ململانێی‌ خۆش ده‌كرد، هه‌موو ئه‌مانه‌ وایان له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی‌ عیراق كرد، پێكهاته‌كانی‌ لێك بترازێت‌و نه‌توانێ پێكه‌وه‌ هه‌ڵبكات، هه‌موو پێكهاته‌كان له‌یه‌كتر كه‌وتنه‌ گومانه‌وه‌‌و هه‌ر تایه‌فه‌‌و مه‌زهه‌ب‌و نه‌ته‌وه‌یه‌ك به‌رامبه‌ر ئه‌وی‌ تر‌و تۆوی‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ش له‌وێوه‌ چه‌كه‌ره‌ی‌ كرد كه‌ له‌ ساڵی‌ 2003دا ئه‌نجومه‌نی‌ حوكم له‌ عیراق له‌سه‌ر بنه‌مای‌ پێكهاته‌كان دروست كرا، نه‌ك له‌سه‌ر بنه‌مای‌ ئاراسته‌ی‌ سیاسی‌ حزب‌و لایه‌نه‌كان. هه‌ر ئه‌وه‌ش بوو وای‌ كرد شه‌ڕی‌ تایه‌فی‌ ته‌شه‌نه‌ بكات‌و یه‌ك به‌ دوای‌ تۆڵه‌دا بگه‌ڕێت‌و یه‌ك به‌دوای‌ قه‌ره‌بوو كردنه‌وه‌ی‌ ئه‌و زیانانه‌ی‌ لێی‌ كه‌وتووه‌‌و ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ی‌ له‌ده‌ستی‌ داوه‌.
خاڵی‌ سێیه‌م ئینپوتی‌ بنیاتنانی‌ ئاوێته‌بوونی‌ كه‌لتووری‌‌و به‌دیهێنانی‌ یه‌كێتی‌ نیشتمانی‌ عیراق. ئه‌زموونه‌كانی‌ رابردوو به‌ به‌ڵگه‌وه‌ سه‌لماندوویانه‌ كه‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ پۆلیسی‌‌و هه‌واڵگری‌ نه‌یتوانیوه‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی‌ پڕ له‌ پێكه‌وه‌ژیانی‌ ئاشتیانه‌ دروست بكات، به‌ڵكو به‌ پێچه‌وانه‌وه‌، ئه‌و جۆره‌ رژێمانه‌ ده‌مارگیریی ئایینی‌‌و خه‌ستتر كردۆته‌وه‌، ئه‌و ده‌مارگیرییه‌ش زیاتر وه‌ك كاردانه‌وه‌یه‌ك بووه‌ به‌رامبه‌ر به‌ سیاسه‌ته‌كه‌، ئه‌وه‌بوو له‌ ساڵی‌ 2007دا عیراقییه‌كان تێگه‌یشتن كه‌ یه‌كتر كوشتن‌و توندوتیژی‌ به‌رامبه‌ر به‌ یه‌كتر هێچ سوودێكی‌ نییه‌، بگره‌ ده‌بێته‌ هۆی‌ په‌كخستنی‌ پرۆسه‌ی‌ سیاسی‌‌و ئابووری‌‌و خزمه‌تگوزارییه‌كان، له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئینپوتی‌ مه‌سه‌له‌ی‌ پێكه‌وه‌ژیانی‌ ئاشتیانه‌ په‌یوه‌ندی‌ به‌ بنیاتنانی‌ ئاشتی‌‌و دۆستایه‌تی‌ نیشمتمانییه‌وه‌ هه‌یه‌‌و پێویسته‌ گیانی‌ یه‌كتر قبووڵكردن‌و هه‌ستی‌ نیشتمانی‌ له‌ ئاوه‌زی هاووڵاتیاندا زیندوو بكرێته‌وه‌. پرۆسه‌ی‌ بنیاتنانی‌ ئاشتی‌ ناوخۆیی ده‌خوازێت هه‌موان پابه‌ند بن به‌ تێپه‌ڕاندنی‌ سه‌رجه‌م به‌ربه‌سته‌كانی‌ به‌رده‌م بنیاتنانی‌ سیستمه‌كه‌، ئه‌ویش به‌ تێپه‌ڕاندنی‌ میراته‌ كۆنه‌كه‌ی‌ دیكتاتۆر‌و زاڵبوونی‌ ناسنامه‌ی‌ نیشتمانی‌ سیاسی‌‌و مه‌ده‌نی‌ عیراق به‌سه‌ر ناسنامه‌ لاوه‌كییه‌كانی‌ وه‌ك نه‌ته‌وه‌یی، ره‌گه‌زپه‌رستی‌، ئایینی‌، تایه‌فی‌‌و عه‌شایه‌ری‌ كۆمه‌ڵایه‌تیدا. گومان له‌وه‌شدا نییه‌ كه‌ كاری‌ سیاسی‌ به‌ شێوه‌یه‌كی‌ روون‌و به‌رچاو به‌شدار ده‌بێت له‌ بنیاتنانی‌ ئاشتی‌ ناوخۆییدا، ئه‌ویش له‌ رێگه‌ی‌ گفتوگۆی‌ راشكاوانه‌‌و راستگۆیانه‌‌و ئاشتیانه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای‌ دادپه‌روه‌ری‌ كاتی‌‌و رێگرتن له‌ به‌كارهێنانی‌ چه‌ك‌و توندوتیژی‌ له‌ چوارچێوه‌ی‌ تۆڵه‌ سه‌ندنه‌وه‌دا.
خاڵی‌ پێنجه‌م داهاتووی‌ پێكه‌وه‌ژیانی‌ ئاشتیانه‌‌و به‌دیهێنانی‌ گونجاندنی‌ كه‌لتووری‌ عیراق، له‌م خاڵه‌دا ئێمه‌ وه‌ك هاووڵاتی‌ عیراقی‌ چاومان بڕیوه‌ته‌ شێواز‌و رێكارێك كه‌ هه‌موو پێكهاته‌كان یه‌ك بخات‌و پابه‌ندبوونی‌ هه‌موان له‌ بۆته‌ی‌ كه‌لتووری‌ نیشتمانیدا بتوێنێته‌وه‌، ئه‌مه‌ش ته‌نها له‌ رێگه‌ی‌ رۆشنبیران‌و دامه‌زراوه‌ رۆشبیرییه‌كانه‌وه‌ ده‌كرێت، ئه‌و كاته‌ هیچ تاكێك خۆی‌ به‌ باڵاده‌ست نازانێت‌و له‌ توانایدا ده‌بێت پابه‌ندبوونی‌ خۆی‌ به‌ ناسنامه‌ لاوه‌كییه‌كانه‌وه‌ وه‌لا بنێت‌و پابه‌ند بێت به‌ ناسنامه‌ی‌ باڵای‌ نیشتمانییه‌وه‌، به‌ تایبه‌ت ئه‌گه‌ر ئه‌و ناسنامه‌یه‌ گوزارشت له‌ خواسته‌ مرۆییه‌كانی‌ بكات‌و به‌و جۆره‌ سه‌یری‌ نیشتمان بكات كه‌ ماڵی‌ هه‌موانه‌.
خاڵی‌ شه‌شه‌م میكانیزمی‌ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌‌و كۆنترۆڵ كردنی‌ بیر‌و بۆچوونی‌ په‌ڕگرانه‌‌و ته‌كفیریانه‌، ئه‌و كێشانه‌ی‌ كۆمه‌ڵگه‌ی‌ عیراق به‌ ده‌ستیانه‌وه‌ ده‌ناڵێنێت، كێشه‌ی‌ جۆراوجۆرن‌و لق‌و پۆپی‌ زۆریشیان لێ ده‌بێته‌وه‌، كۆمه‌ڵه‌ كێشه‌یه‌كن ره‌گ‌و ریشه‌یان داكوتیوه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ پێویستیان به‌ چاره‌سه‌ر‌و میكانیزمی‌ جۆرا‌وجۆریش هه‌یه‌، كه‌ پشتبه‌ستوو بێت به‌ پلانی‌ هه‌نووكه‌یی‌و داهاتووش، ئه‌مانه‌ش بۆ جێبه‌جێ كردن پشت به‌ چه‌ند دامه‌زراوه‌یه‌ك ده‌به‌ستن له‌وانه‌:
1- دامه‌زراوه‌ی‌ په‌روه‌رده‌: مه‌به‌ست له‌م دامه‌زراوه‌یه‌ هه‌موو رێسكانا‌و بنه‌ماكانی‌ سیستمی‌ په‌ره‌وه‌رده‌یه‌، له‌گه‌ڵ فه‌لسه‌فه‌‌و میتۆدی تایبه‌ت به‌ به‌ڕێوه‌بردنی‌ سه‌رجه‌م قوتابخانه‌‌و په‌یمانگا‌و زانكۆكانیش، چونكه‌ په‌روه‌رده‌ بریتییه‌ له‌ راهێنان‌و فێركردنی‌ منداڵ‌و مێردمنداڵ تا نه‌ریت‌و بیر‌و بۆچوونی‌ لا دروست ده‌بێت.
2- دامه‌زراوه‌ی‌ یاسایی: ئه‌و كۆمه‌ڵه‌ رێسا‌و یاسا دادوه‌ریانه‌یه‌ كه‌ بۆ رێكخستنی‌ كۆمه‌ڵگه‌ داده‌نرێت‌و وا ده‌كات یاسا جێبه‌جێ بكرێت، به‌ڵام زۆر هه‌ر ئه‌م دامه‌زراوه‌یه‌ خۆی‌ ده‌بێته‌ هۆكاری‌ چه‌وساندنه‌وه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌دا‌و وا ده‌كات كۆمه‌ڵگه‌ش لێی‌ هه‌ڵگه‌ڕێته‌وه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ پێویسته‌ ئه‌م دامه‌زراوه‌ كارێكی‌ وا بكات نه‌وه‌ی نوێ باوه‌ڕی‌ به‌ دادگا‌و دادپه‌ره‌وه‌ری‌‌و یاساكان هه‌بێت.
3- دامه‌زراوه‌ی‌ ئایینی‌: مه‌به‌ست له‌ رێسا‌و بنه‌ما پیرۆزه‌كان‌و شێوازی‌ خوداپه‌رستی‌‌و ره‌فتاری‌ ئایینییه‌ كه‌ ژیانی‌ نێوان كه‌سه‌كان رێك ده‌خات، هه‌روه‌ها كاروباری‌ نێوان تاك‌و خودای‌ خۆی‌ رێك ده‌خات، ده‌سه‌ڵاتی‌ ئایینی‌ دامه‌زراوه‌ی‌ خۆی‌ هه‌یه‌، وه‌ك شوێنه‌كانی‌ خوداپه‌رستی‌‌و مه‌رجه‌عه‌ ئایینییه‌كان‌و كتێب‌و سه‌رچاوه‌ ئایینییه‌كان، كه‌ به‌شدارن له‌ هۆشیار كردنه‌وه‌ی‌ تاك له‌ هه‌موو ئاسته‌كاندا.
4- دامه‌زراوه‌ی‌ ئابووری‌: ئه‌م دامه‌زراوه‌یه‌ ئامرازه‌كانی‌ به‌رهه‌مهێنان‌و دابه‌شكردن‌و به‌كارهێنان‌و موڵكایه‌تی‌ ده‌گرێته‌وه‌، بناغه‌ی‌ گه‌شه‌كردنی‌ گه‌لانیش په‌یوه‌ندی‌ به‌ جێگیربوونی‌ سیستمی‌ ئابوورییه‌وه‌ هه‌یه‌، له‌گه‌ڵ به‌دیهێنانی‌ ئاستی‌ به‌رزی‌ داهاتی‌ تاك، چونكه‌ تا داهاتی‌ تاك زیاتر بێت‌و خۆشگوزه‌رانی‌ زیاتری‌ هه‌بێت، تاك زیاتر هه‌ست به‌ پابه‌ندبوونی‌ نیشتمانی‌ ده‌كات.
5- دامه‌زراوه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگه‌ی‌ مه‌ده‌نی‌: ئه‌م دامه‌رزاوانه‌ كه‌ رێكخراوه‌ ناحكومییه‌كان، له‌ دوای‌ 2003وه‌ چالاكییه‌كان زۆر زیادی‌ كردووه‌، به‌ڵام به‌ داخه‌وه‌ چالاكییه‌كانیان به‌ قازانجی‌ حزب‌و لایه‌نه‌كان‌و ئه‌جێندا سیاسییه‌ جۆرا‌و جۆره‌كانه‌ نه‌ك چین‌و توێژه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگه‌.
6- دامه‌زراوه‌ی‌ راگه‌یاندن: ئه‌مه‌شیان به‌ هه‌مان شێوه‌ له‌گه‌ڵ فراوانبوونی‌ چالاكییه‌كانیاندا، ئاراسته‌ی‌ كاریان زیاتر له‌ قازانجی‌ حزب‌و لایه‌نه‌كانه‌ نه‌ك نیشتمان.
له‌ كۆتاییدا، پاشه‌كشه‌ی‌ هێزی‌ سه‌ربازی‌ ئه‌مریكا له‌ عیراق‌و هه‌روه‌ها كه‌مبوونه‌وه‌ی‌ هه‌ژموونی‌ ئیقلیمی‌ به‌شدارییه‌كی‌ گرنگ ده‌بێت له‌ كه‌مبوونه‌وه‌ی‌ هۆكاره‌كانی‌ ناجێگیریی‌و ناته‌بایی ناوخۆیی، به‌ڵام ئه‌م خاڵه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌ ئاستی‌ خواستی‌ سیاسی‌ وڵات‌و ئاستی‌ هۆشیاری‌ جه‌ماوه‌رییه‌وه‌، هه‌ست كردن به‌ رۆحی‌ لێبورده‌یی‌و پێكه‌وه‌ژیان‌و یه‌كتر په‌ژراندن‌و تێپه‌ڕاندنی‌ ناسنامه‌ی‌ لاوه‌كی‌ ئه‌و شێوازی‌ بیركردنه‌وه‌یه‌یه‌ كه‌ ده‌بێ له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی‌ عیراقیدا بڵاو بكرێته‌وه‌‌و له‌سه‌ر ئاستی‌ ده‌سته‌بژێری‌ سیاسیش ده‌بێ په‌ره‌ی‌ پێ بدرێت، بۆ ئه‌وه‌ی‌ عیراق وه‌ك نیشتمانێك جارێكی‌ تر بتوانێ خۆی‌ بنیات بنێته‌وه‌، ئه‌وه‌ش چاوه‌ڕێی‌ روودانی‌ لێ ناكرێت، ئه‌گه‌ر هاووڵاتیان هۆشیارانه‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ دامه‌زراوه‌ په‌روه‌رده‌یی‌و ئابووری‌‌و ئایینی‌‌و سیاسییه‌كاندا نه‌كان، ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ش روو نه‌دات، ئه‌وا دیموكراسی‌ له‌ عیراق ته‌نها میكانیزمێك ده‌بێت بۆ دابه‌ش كردنی‌ ده‌سه‌ڵات‌و ده‌ستكه‌وته‌كان‌و ئیتر كۆمه‌ڵگه‌ش هیچ.

ئه‌وه‌ی‌ سه‌ره‌وه‌ پوخته‌ی‌ ئه‌و توێژینه‌وه‌یه‌ بوو، كه‌ له‌ كۆڕێكی‌ تایبه‌ت به‌ میانڕه‌وی‌ له‌ نێوان ئایین‌و سیاسه‌تدا پێشكه‌ش كرا، كه‌ رۆژانی‌ 22‌و 23ی‌ ئاداری‌ 2017دا به‌ هاوكاری‌ دامه‌زراوه‌ی‌ النبأ له‌ زانكۆی‌ كه‌ربه‌لا پێشكه‌ش كرا.

سه‌رچاوه‌: تۆڕی‌ (النبأ)ی‌ زانیاری‌

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

״ئامادەكردنی پڕۆژەیاسا بۆ بەگژاچوونەوەی گەندەڵی كاری هاوبەش ‌و سەرەكیمانە״

سەرۆك كۆمار، دووپاتیدەكاتەوە كە ئامادەكردنی پڕۆژەیاسای توند‌و یەكلاكەرەوە كارێكی سەرەكی‌و ...

freier porno porno gratis
doğubayazıt escort afşin escort afyon escort afyon escort alanya masaj salonu afyon masaj salonu efeler masaj salonu polatlı masaj salonu merzifon masaj salonu afyon masaj salonu akhisar masaj salonu akçakale escort