سەرەکی » دۆسێ » مارس

مارس

پەیڤێک بۆ رۆژی ژنان

هەموو ساڵێک لە تەواوی جیهاندا یادی 8 مارس دەکرێتەوە، بە چەندین شێواز « خۆپیشاندن، مەراسیم، کۆڕ و سیمینار» ئەم یادە بەرز رادەگیرێت، لێ کێشەکە لەوەدایە هەر پاش ئەو رۆژە دووبارە کێشەی چەوسانەوەو توندوتیژی بەرامبەر ژنانمان لە بیردەچێتەوە. بەداخەوە لە هەرێمی کوردستاندا، یەکێک لە کێشە گەورەکانمان کێشەی توندتیژی دژ بە ژنانە، کە ماوەی چەندین ساڵە بەردەوامە، راستە لە چەند ساڵی پێشوودا ئەم کێشەیە لەناو کۆمەڵگەدا بە چڕی باسی لێودەکرێت و چ حکومەت و چ رێکخراوەکانی کۆمەڵی مەدەنیش، هەوڵی زۆریان بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە داوە، لێ هێشتا ئەم کێشەیە بە تەواوەتی چارەسەر نەکراوە.
ناوبەناو لە ناو میدیاکاندا هەواڵی کوشتن یان توندوتیژی لە دژی ژنان بەر گوێمان دەکەوێت ، زۆرجاریش لە ناو کۆڕ و کۆبونەوەکاندا، گوێمان لە چیرۆکی ناخۆش و ترسناکتریش دەبێت، کە هەندێک پیاو بەوپەڕی دڕندەییەوە مامەڵە لەگەڵ خێزانی خۆی دەکات. هەتاوەکو ئێستا زۆر ژن هەن ناوێرن باسی ناخۆشی ژیانیان بکەن و ئەوەش چ لە ترسی مێردەکانیان یان ترس لە دابونەریت. بەڵام کاتێکیش سەردانی دادگاکانی شارەکان دەکەین، دەبینین ، رێژی جیابوونەوەی خێزان ساڵ لە دوای ساڵ زیاتر دەبێت، هەموو ئەمانەش ئاماژەن بۆئەوەی کە ئێمە لەناو کێشەیەکی گەورە و قووڵداین.
لێرەدا پرسیاری گرنگ ئەوەیە دەبێت چی بکەین؟ ئایا بۆ چارەسەرکردنی ئەم كێشەیە دەبێت حکومەت چی بکات؟ ئایا میدیاکان توانیویانە ئەرکەکانی خۆیان بە باشی لەم پرسەدا جێبەجێبکەن؟ بۆچی تاوەکو ئێستا رێکخراوەکانی ژنان و کۆمەڵی مەدەنی، بە پێی پێویست نەیانتوانیوە رێژەی توندوتیژی دژ بە ژنان کەم بکەنەوە؟ دەبێت ئێمە لەم بوارەدا چی بکەین؟
بۆ وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارانە و کۆمەڵێک پرسیاری تر، پێمان باشبوو لەگەڵ کۆمەڵێک ژنە نووسەر و چالاکوانی مەدەنی ، لەم دۆسێیەدا ئەم پرسە تاوتوێ بکەین و باسی کێشەی ژنان بکەین و دەبێت چی بکەین.

ئەردەڵان عەبدوڵڵا

ئامادەکردنی: کوردستانی نوێ

لە وەڵامی ئەوەی دەبێت حکومەت و میدیا چی بکەن یان چۆن مامەڵە لەگەڵ کێشەی چەوساندنەوەو توندوتیژی بەرامبەر بە ژنان بکات؟ رووناک شوانی نووسەرو چالاکوانی مەدەنی پێی وایە، دەبێت حکومەت هەوڵی باشكردنی یاساکان و سیستەمی پەروەردە بدات، هەروەها میدیاکانیش دەبێت بە ووردییەوە چاودێری هەموو بەرهەمێکی بیستراو بینراو بکەن، نەهێڵن بابەتی دژ بە ژنان بڵاودەبێتەوە.

لەمباریەوە رووناک شوانی دەڵێت:
-حکومەت و میدیا دەتوانن لەسەر دوو هێڵی هاوتەریب کار لەسەر نەهێشتنی توندوتیژیی دژ بە ژنان بکەن. دەبێت حکومەت لە یاساوە دەست پێ بکات، هەموو ئەو یاسایانە کارا بکاتەوە، کە دژ بەتوندوتیژیین و ڕەقابە لەسەر دادگا، فەرمانگە و لایەنە پەیوەندیدارەکان دابنێت، بۆئەوەی ئەو یاسایانە جێبەجێ بکەن. ڕێگە نەدرێ بەرپرس و خێڵ، هەڵکوتنە سەر دادگاکان و دەست لە کاری دادگا وەربددەن. زۆر دەمێکە پێداگریمان لەسەر بواری پەروەردە کردووە، پەروەردەی توندوتیژ تاکی توندوتیژ بەرهەم دەهێنێت، لە ئەنجامدا کۆمەڵگە تووشی ماڵوێرانی دەبێت، بۆیە پێویستە لە مەنهەجەکانی خوێندندا ڕەچاوی ئەوە بکرێت، کە جیاکاری ژێندەریی تێدا نەبێت و لە هەموو قۆناغەکانی خوێندندا «یەکسانیی» بکرێتە بنەمای هەموو کەرەستەکانی خوێندن، ئەمەش لە خوێندنگە بنەڕەتییەکانەوە دەست پێ بکرێت و تەنانەت خولیش بۆ مامۆستاکان بکرێتەوە، چونکە زۆربەی مامۆستاکان بڕوایان بەیەکسانیی نییە. پەروەردەکار (Pedagog) ی سەرکەوتوو ئەو کەسەیە، کە بە باوەڕەوە بابەتەکەی بەفێرخوازەکانی بگەیەنێت. دیارە خێزانیش لەو ڕووەوە ڕۆڵی کاریگەر دەبینێت، فێرگە تەنها نیوەی ئەرکی پەروەردەی لە ئەستۆدایە، بنەمای پەروەردەی تەندروست لە ماڵەوە دەست پێ دەکات.

لەبارەی رۆڵی میدیاکانیشەوە، رووناک شوانی دەڵێت:
– لێرەدا ڕۆڵی میدیا دێتە پێشێ، ئەرکی ئەوان بە پێشکەشکردنی چەند بەرنامەیەک و هێنانە سەر شاشە، بەردەم مێکرۆفۆنی چەند ژن و چالاکوانێکەوە تەواو نابێت، بەڵکو لە چاودێریکردنی هەموو ئەو بەرهەمە هونەری و بەرنامە، فیلم و سریاڵانەوە دەست پێ دەکات، کە ڕۆژانە هەزاران کەناڵی نامەسئولیان پڕ کردۆتەوە، تاکو بە شێوازی پێشکەشکردنی بەرنامە و هەواڵەکانیش ڕا دەگات، هەموو ڕستەی پێشکەشکارێک بەگوێی بینەر و بیسەری گەورە و بچووک دەگەیەت، ئایا پێشکەشکاری سەرکەوتوو، ئەوەیە، هەر قسە فڕێ بدات بۆئەوەی سەرنجی بینەر ڕابکێشێت؟!

لە بارەی رۆڵی پیاوانی ئاینیش، رووناک شوانی دەڵێت:
– مینبەری مزگەوتەکان هانی توندوتیژیی و جیاکاری نێوان ژن و پیاو دەدەن، هەمیشە ژن بەبێدەسەڵات وێنا دەکەن، برەو بەپیاوسالاریی باڵادەستیی پیاو دەدەن، ئەمە دژ بەیەکسانیی ژێندەرییە، بۆیە دەبێت ڕێگری لێ بکرێت، وەکو ناتوانرێت ئایین لە دەستوور و یاساکانی وڵات جیابکرێنەوە، هیچ نەبێت کۆنتڕۆڵی ئەو جۆرە خیتابانە بکرێ.

لە بارەی ئەوەی تاچەندە رێکخراوەکانی ژنان سەرکەوتووبون؟ دەبێت چی بکەن بۆئەوەی خزمەتی ژنان بکەن؟، لەمبارەیەوە رووناک شوانی دەڵێت:
-کێشەی سەرەکی ڕێکخراوەکان لە کوردستاندا دەستواڵا نەبوونیانە بۆ کارکردن بۆ بەدیهێنانی ئامانجەکانیان، لەبەر دەیان هۆ، گرینگترینیان پابەندبوونیان بە لایەنە حیزبییەکان و دەستتێوەردانی حیزب، تەنانەت خۆهەڵقورتاندنی خودی ڕێکخراوەکان لە شەڕ و ڕکابەری نێوان حیزبەکان، ئەو حیزبە پیاوسالارانەی بڕوایان بە ئازادی ژن لە پەڕاوی پەیڕەو و پڕۆگرامەکانیان بەولاوە، لە هیچ بەرنامە و ئاکارێکیاندا دەرناکەوێت، ژن تەنها بۆ ڕازاندنەوەی دەموچاوی حیزبەکانیان بەکار دەهێنن، ئەمە زیانێکی گەورەی بە میکانیزمی کارکردنی ڕێکخراوەکان گەیاندووە، کە خزمەتکردنی کێشەی ژن و بە دیهێنانی یەکسانیی ژێندەرییە، بەو هۆیەوە چالاکیی و کاری مەیدانیشیان لێ سنووردار کراوە، هەر ڕێکخراوەیەک و لە زۆن و جوگرافیای دیاریکراوی حیزبێکدا دەتوانێت چالاک بێت و کار بکات. لەمپەر لەبەردەم ڕێکخراوە سەربەخۆکان دروست کرا و هەندێکیان مافی کارکردنیان لێ سەندرایەوە.

دواتر باسی رۆڵی ئابووری دەکات و دەڵێت:
-قەیرانی ئابووریش جێدەستی بەسەر چالاکی ڕێکخراوەکانەوە دیارە، لە هیچ شوێنێکی دنیادا کەس بەخۆڕایی کار ناکات، بچووکترین چالاکی خەرجی دەوێت، ڕێکخراوەیەک بوودجەیەکی باشی لەبەردەستدا نەبێت، چۆن دەتوانێت پانێڵ و سیمینار ئەنجام بدات؟ یان بڵاوکراوەیەکی تایبەت بەخۆی هەبێت! ئەمڕۆ ئەو ڕێکخراوانەی جێگە و ڕێگەی باشیان هەن، چالاکیی و کۆنفڕانس ئەنجام دەدەن، بە پشتیوانی لایەنە حیزبییەکانەوە دەیکەن، بۆیە سەربەخۆ نین، کارەکانیان هێندەی بۆ خزمەت و ڕیکلام بۆ حیزبەکانیانە بۆ هەموو ژنانی کوردستان نییە و سنووردارە. بۆیە ڕێکخراوەکان بەو میکانیزمی کاردکردنەیان لە بازنەیەکی داخراودا دەسووڕێنەوە، کار و ماندووبوونیان بەرهەمێکی ئەوتۆی بۆ ژنان نییە.

دواتر جەخت لەسەر ئازادی کەسایەتی ژنان دەکات و دەڵێت:
– تاقە چارەسەریش ئازادی خودە، ژن وەکو تاکێک کاتێک لە ڕێکخراوەیەک، یان لەنێو هەر کۆمەڵە و گروپێکدا کار دەکات، دەبێت بڕوای بە ئازادی خودی خۆی هەبێت، بەرەنگاری توندوتیژیی و چەوسانەوە بکات، ژنی کۆیلە ناتوانێت کەسایەتی سەربەخۆ پەرەوەردە بکات، کەسایەتی سەربەخۆ بناغەی دامەزراندنی کۆمەڵگەیەکی سەربەخۆیە، کە تێیدا هەموو تاکەکان ئازادن.
هەر لەمبارەی ئەم کێشەیەوە کنێر عبدوڵڵا نوسه‌ر و سه‌رنوسه‌ری گۆڤاری ته‌وار، پێی وایە، پێویستە حکومەتی هەرێمی کوردستان و میدیاکان، بنەماکانی مافی مرۆڤ بکەنە بەرنامەیان. دەشڵێت، به‌دیهێنانی مافه‌کانی ژنان ئامانج لێی ئازادبوونی ژنان نییه‌ به‌ ته‌نها، به‌ڵکو به‌ دیوێکی تردا سه‌ربه‌ستی کۆمه‌ڵ و مرۆڤه‌کانه‌ به‌گشتی

لەمبارەیەوە کنێر عەبدوڵڵا دەڵێت:
– حکومه‌ت و میدیا ئه‌رک و کارێکی گرنگیان له ‌ئه‌ستۆدایه‌ ئه‌ویش کارکردنه‌ له‌سه‌ر ستراتیجیه‌ت و پلانی کاره‌کانیان به‌ ئاڕاسته‌یه‌ک که‌ باوه‌ڕبوون به‌ مه‌سه‌له‌ مرۆییه‌کان و بنه‌ماکانی مافی مرۆڤ بکه‌نه‌ سه‌رچاوه‌ی خزمه‌تی مرۆڤایه‌تی بێ جیاوازی مرۆڤه‌کان له‌ رووی ئاین، زمان، ره‌گه‌زو شوێنی جوگرافی.هتد. ئه‌وه‌ش به‌ مه‌رجێک ده‌کرێت که‌ مرۆڤێک بونیاد بنرێ و کاری بۆ بکات که‌ عه‌قڵ و فکریان له ‌پێناو ئه‌و بیروباوه‌ڕه‌دا بێت تا هه‌ردووکیان پێکه‌وه‌ له‌ خزمه‌تی مرۆڤدا بن و مرۆڤ سه‌نته‌ری کاره‌کانیان بێت، چونکه‌ هه‌ر ئه‌وه‌شه‌ وا ده‌کات دواجار تواناو لێهاتوویی و شاره‌زایی وئه‌زموون و بڕوانامه‌ و پسپۆری حوکم بکات بۆ هه‌ڵبژاردنی که‌سی شیاو بۆ شوێنی شیاو که‌ ئه‌وه‌ش وا ده‌کات ئه‌و نا باڵانسی جێنده‌رییه‌ی بوونی هه‌یه‌ له ناوه‌نده‌ جۆربه‌جۆره‌کانی سیاسی، ئابوری، کۆمه‌ڵایه‌تی و یاسایی. هتد نه‌مێنێت.

کنێر عەبدوڵڵا رەخنەش لە کەمی رێژەی ژنان لە سەرۆکایەتی و کارگێری دەزگاکانی هەریـی کوردستان دەگرێت و دەڵێت:
– بۆ نموونه‌، له‌ ناوه‌نده‌کانی راگه‌یاندندا که‌ به‌ پێی دوا توێژینه‌وه‌ که‌ له‌ ساڵی 2018 دا له‌ نێوه‌ندی ته‌له‌فزیۆنه‌کاندا به‌ئه‌نجاممدا رێژه‌ی ژن 0% له‌ ناوه‌ندی بڕیاردا چ وه‌ک سه‌رۆک ده‌زگا و چ وه‌ک بۆردی ته‌له‌فزیۆنه‌کان و چ وه‌ک سه‌رۆک به‌ش کارگێڕییه‌کان، له‌ کاتێکدا بونیان وه‌ک ستاف و پێشکه‌شکارو هه‌ندێ کاری دیکه‌ رێژه‌یان زیاتره‌.
هه‌روه‌ها به‌ پێی دواتوێژینه‌وه‌شم له‌ ساڵی 2017 دا رێژه‌ی ژن 0% له‌ سه‌رجه‌م سه‌رۆکایه‌تی په‌رله‌مان و سه‌رۆکایه‌تی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و سه‌رۆکایه‌تی دادوه‌ری و ته‌نانه‌ت حزبه‌ سیاسییه‌کاندا، وێرای ئه‌وه‌ی هه‌میشه‌ یه‌ک ژن یان دوو ژن بونیان هه‌بووه‌ له‌ کابینه‌ یه‌ک له‌دوای یه‌که‌کانی وه‌زاره‌ته‌کاندا، له‌ کاتێکدا رێژه‌ی ژن له‌ سه‌رجه‌م کاره‌کانی وه‌زیفی و ستاف وه‌ک کارمه‌ند زیاترن به‌ تایبه‌ت له‌ نێوه‌ندی په‌روه‌رده‌و ته‌ندروستیدا.
ئیدی به‌گشتی کارکردن بۆ بوونی ژنان له‌ سه‌رجه‌م ناوه‌نده‌کانی بڕیارسازیدا تا به‌شداربوونی راسته‌قینه‌یان هه‌بێ له‌ داڕشتنی به‌رنامه‌ و پلان و دانانی ستراتیجیه‌تی کاره‌کاندا گرنگه‌ حکومه‌ت کاری جدی کرده‌یی له‌سه‌ر بکات، ئه‌وه‌ش پێویستی به راگرتنی باڵانسی جێنده‌ری هه‌یه‌ له‌ رووی چه‌ندێتییه‌وه‌ له‌ لایه‌ک و کارکردن بۆ هه‌ڵبژاردنی که‌سه‌کان و پێگه‌یاندنیان له‌ رووی چۆنێتییه‌وه‌ له‌ لایه‌کی دیکه‌ کاری سه‌ره‌کی حکومه‌ته‌ که‌ پێوه‌ری گونجاو و راست و ستاندارد به‌کاربهێنێ ، نه‌ک له‌سه‌ر بنه‌مای خزمایه‌تی و ناسین .هتد. ئه‌وه‌ش راکێشی هه‌نگاوێکی تری حکومه‌ت ده‌کات که‌ بوونی سستمێکی تۆکمه‌ی کارکردنه‌ که‌ بێ بوونی ئه‌و سیستمه‌ هیچ گۆڕانکارییه‌کان دروست نابێ و کواڵتی و ستانداردو راستی و دروستی شته‌کانیش رێچکه‌ی خۆی ناگرێت به‌و شێوه‌ی پێویسته‌ چیدی ژنان جیاکاری و جیاوازییان له‌گه‌ڵدا نه‌کرێت ته‌نها له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ژنن‌، به‌ڵکو ده‌شێت ئه‌و کاته‌ ژن و پیاو هه‌ریه‌که‌یان وه‌ک توانا و لێهاتووییان هه‌ڵسه‌نگاندنیان بۆ بکرێت و کاره‌کان ئه‌نجام بده‌ن. ئه‌مه‌ وێڕای کارکردنی ژنان له‌سه‌ر خودی خۆیان بۆ پێگه‌یاندن و هۆشیاربونی زیاتریان به‌ ئه‌ندازه‌یه‌ک ئیراده‌و باوه‌ڕبوون و هۆشیاری و به‌رپرسیارێتییان له ‌به‌رامبه‌ر ئه‌رک و مافه‌کانیان به‌هێزتر و تۆکمه‌تر و جدیتر بکات.

لە بارەی مافی ژنانیشەوە کنێر عەبدوڵڵا پێی وایە:
– به ‌درێژایی کارکردنی رێکخراوه‌کانی ژنان له‌ قۆناغه‌ جیاجیاکاندا شێوازی جیاوازیان گرتۆته‌ به‌ر بۆ به‌دیهێنانی مافه‌کانیان. ئاشنابوونی خێزان و هاوڵاتیان به‌ گشتی به‌ مه‌سه‌له‌ی ژنان که‌ کاریگه‌ری هه‌بووه‌ له‌سه‌ر ووروژاندنی مه‌سه‌له‌ی ژنان و رۆشنبیربونیان به‌ واقعی کێشه‌کانی ژنان و هه‌ستکردن به‌ به‌رپرسیارێتی له‌ لایه‌ک و چه‌سپاندنی کۆتا له‌ ناوه‌نده‌کانی بڕیار و گه‌یشتنی ژنان به‌ سه‌رجه‌م بواره‌ جیاجیاکانی کارکردن و گۆڕینی هه‌ندێک له‌ یاساکانی په‌یوه‌ندیداره‌ به‌ ژنانه‌وه‌ و فشارخستنه‌ سه‌ر ده‌سه‌ڵات به‌گشتی و حزبه‌ سیاسییه‌کان بۆ هاتنه‌پای مه‌سه‌له‌ی ژنان و کارکردن بۆ ناساندن و که‌مکردنه‌وه‌ی جۆره‌کانی توندوتیژییه‌کان و هۆشیاربوونی ژنان و پیاوان به‌ مافه‌کانی ژنان به‌شێکن له‌و ده‌ستکه‌وت و کارانه‌ی رێکخراوه‌کانی ژنان هه‌نگاویان بۆ داناوه‌.

لەبارەی ئازادی ژنانیشەوە دەڵێت:
– به‌ڵام بێگومان ئازادبوونی ژنان و هێنانه‌دی کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی مرۆیی به‌ ته‌نها کاری ژنان و رێكخراوه‌کانی ژنان نییه‌، له‌ روانگه‌یه‌ی مه‌سه‌له‌ی ژن به‌ مه‌سه‌له‌ی سه‌ره‌کی کۆمه‌ڵ ناوزه‌ند ده‌کرێت، به‌ڵکو کارکردن بۆ گۆڕین و بونیادنانی عه‌قڵی تاک له‌ سەستەمی حوکمڕانی و سیستەمی ده‌زگاکانی په‌روه‌رده‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت و هه‌موو ناوه‌نده‌ ته‌شریعی و ته‌نفیزی و دادوه‌رییه‌کان و میدیاییه‌کان پێکه‌وه‌ ده‌توانن کاریگه‌ری ریشه‌یان هه‌بێ بۆ هێنانه‌دی کۆمه‌ڵێک که‌ ئاشتی، خۆشه‌ویستی، پاراستنی که‌رامه‌تی مرۆڤه‌کان و رێز، یه‌کترقبوڵکردن، لێبورده‌یی، بنه‌ما مرۆیی و دیموکراسییه‌کان ببێته‌ سه‌نگی مه‌حه‌کی په‌یوه‌ندییه‌کان و ژیانکردن له‌گه‌ڵ یه‌کتریدا دوور له‌ زه‌برو زه‌نگ و توندوتیژی و جیاکارییه‌کان که‌ هیچ کات خزمه‌ت به‌ مرۆڤایه‌تی و خۆشگوزه‌رانی ناکات، ئه‌وه‌ش کاری هه‌مووانه‌ و به‌رپرسیارێتییه‌که‌یشی به‌ هه‌مووان ده‌کرێت.
هۆزان مه‌حمود نووسەر و چالاکوانی مەدەنی پێی وایە، ئەوە ئەرکی حکومەتە کە پارێزگاری لە ماف و کەرامەتی ژنان و هاوڵاتیانی بکات و لە توندوتیژی بیپارێزێت. هەروەها میدیاکانیش به‌شێكی زۆریان وه‌ك ده‌روازه‌یه‌كی تر بۆ بڵاوكردنه‌وه‌ی توندوتیژی دژی ژنان كاریانكردوه‌. دەشڵێت:
– له ‌هه‌موو شوێنێكی ئه‌م جیهانه‌دا كاتێك كه‌سانێك حوكمڕانی وڵات ده‌گرنه‌ ده‌ست، ئه‌ركیانه‌ لانیكه‌م ژیان و ماف و كه‌رامه‌تی هه‌موو تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ بپارێزن، به‌تایبه‌ت له‌ ئاست ئازاردان و هێرش و توندوتیژی. بۆ نمونه‌ پاراستنی منداڵ له‌ ده‌ستدرێژی و توندوتیژی خێزانی و ده‌ره‌كی. یاخود پاراستنی كه‌م ئه‌ندامان، گه‌وره‌ ساڵان و ساڵمه‌ندان و ژنان ده‌بوایه‌ هه‌مووی به‌ پێی یاسا ڕێكبخرایه‌ و چاودێری كۆمه‌ڵایه‌تی و خۆشگوزه‌رانیان بۆ دابین بكرایه.
– لێره‌وه‌ ده‌بوایه‌ حكومه‌تی هه‌رێم به‌بێ جیاوازی ئه‌ركی پاراستنی ژنانی له ‌ئه‌ستۆ بگرتایه‌ به‌رامبه‌ر توندوتیژی خێزانی و هه‌راسانكردن و گێچه‌ڵی سێكسی له‌ شوێنی كار و ناوماڵدا. بۆ نمونه‌ دابین كردنی شوێنی ژیان و مووچه‌یه‌ك بۆ ئه‌و ژنانه‌ی كه‌ كاریان نییه‌ و له‌ده‌ست توندوتیژی خێزانی له‌ هاوسه‌ریان جیا بوونه‌ته‌وه‌. له‌ هه‌مانكاتدا چاودێری كۆمه‌ڵایه‌تی بۆ خۆیان و منداڵه‌كانیان دابین بكرێت بۆ ئه‌وه‌ی سه‌رله‌نوێ ژیانیان بونیادبنێنه‌وه‌.
– بێگومان سته‌م له‌ دژی ژنان و چه‌وسانه‌وه‌یان مێژوویه‌كی زۆر كۆنی هه‌یه‌ هه‌ر له‌ توندوتیژی، بازرگانی پێوه‌كردن و له‌شفرۆشی و كوشتن و به‌رده‌باران كردن و سووتاندنه‌وه‌ بیگره، ‌ تاوه‌كو چه‌وسانه‌وه‌یان له‌ شوێنی كار و په‌راوێزخستنیان له‌هه‌موو كایه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی و كولتوری و ئابوریه‌كاندا، كه‌ قۆرخ كراون له‌لایه‌ن پیاوانه‌وه‌. له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، له‌ هه‌رێمێكی بچوكی وه‌ك كوردستاندا كه‌ خاوه‌نی سامانێكی زۆری نه‌وت و سه‌رچاوه‌ سروشتیه‌كانه‌، ده‌كرا ئاستێكی خۆشگوزه‌رانی باشی بۆ هاوڵاتیان دابین بكردایه‌، به‌ پێی یاسا له‌ دژی هه‌موو جۆره‌ توندوتیژی و ده‌ستدرێژیه‌ك تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ی بپاراستایه‌، به‌ڵام نه‌ك ئه‌مه‌ نه‌كراوه، به‌داخه‌وه‌ ‌ كوشتاری ژنان زۆر زیاتر بووه‌ له‌ جاران.
لەبارەی رۆڵی میدیاکانیشەوە، هۆزان مەحمود پێی وایە:
– میدیاكانیش به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌س نازانێت چۆن و بۆچی ئه‌مانه‌ دروستكراون، به‌شێكی زۆریان وه‌ك ده‌روازه‌یه‌كی تر بۆ بڵاوكردنه‌وه‌ی توندوتیژی دژی ژنان كاریانكردوه‌. بۆ نمونه‌ هه‌ر له‌ مانشێتی هه‌واڵه‌كانیانه‌وه‌ بگره‌ تا ده‌گاته‌ زمانی قسه‌كردن و نوسینی وتاره‌كان و دراما و به‌رنامه‌كانیان به‌شێكی زۆری زمانێكی بازاڕی و دوور له‌ ئه‌ته‌كێتی ئاخاوتن زاڵه‌ به‌سه‌ریاندا.
– به‌ گرنگی ده‌زانم حكومه‌تی هه‌رێم زۆر هه‌ستیارانه‌ تر مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ دۆزی كوشتاری ژنان، بێمافی، بێكاری، توندوتیژی و په‌راوێزخستنی ژنان بكات. ئێمه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كدا ده‌ژین ته‌واو سیمایه‌كی پیاوانه‌ی هه‌یه‌ له‌ هه‌موو و دام و ده‌زگا و په‌رله‌مان و حكومه‌ت و وه‌زاره‌ته‌كاندا. ته‌نانه‌ت كاتێكیش ژنان ده‌چنه‌‌‌ ده‌سه‌ڵاته‌وه‌، كه‌سانێك هه‌ڵده‌بژرێن كه‌ نمایشی دڵسۆزی بۆ پرۆگرام و ئه‌جێندای حیزب ده‌كه‌ن، به‌ڵام به‌ هیچ جۆرێك شیاوی ئه‌و پله‌ و پۆسته‌ نین و ناتوانن گۆڕانكاری دروست بكه‌ن.
– به‌هه‌مان شێوه‌ میدیاكانیش به‌ بێ هیچ هۆشیاریه‌كی جێنده‌ریانه‌ و له‌ ڕێگه‌ی پرۆگرامه‌كانیان و ئه‌و زمانه‌وه‌ كه‌ به‌كاریده‌هێنن په‌لاماری كۆمه‌ڵێك پرس ده‌ده‌ن و ژه‌هری جه‌هل و دواكه‌وتوویی و دژه‌ ژنی بڵاوده‌كه‌نه‌وه‌. به‌ گرنگی ده‌زانم لانی كه‌م كۆمه‌ك و ڕاوێژ وه‌ربگرن له‌م بواره‌دا بۆ ئه‌وه‌ی چیتر به‌و شێوه‌ خراپه‌ به‌رده‌وام نه‌بن له‌ تێكشكاندن و داڕووخانی خێزان و تاكی كوردیدا.

لەبارەی رۆڵی رێکخراوەکانی ژنان و کۆمەڵی مەدەنی ، هۆزان مەحمود دەڵێت:
– ئێمه‌ له‌ دوای ڕاپه‌ڕینه‌وه‌ شاهیدی هه‌ڵتۆقینی كۆمه‌ڵێك ڕێكخراوی ژنان بووین كه‌ له‌ ڕه‌حمی پارته‌‌ كوردیه‌كانه‌وه‌ هاتنه‌ ده‌ره‌وه‌. به‌و ‌هۆكاره‌ی پارته‌كان خۆیان هه‌ڵگری دۆزێكی پێشكه‌وتوخوازی و مافی ژنان نه‌بوون له‌ بنه‌ڕه‌تدا، هه‌ربۆیه‌ش ئه‌م ڕێكخراوانه‌ له‌سه‌ر هه‌مان ڕیتم و ڕیتۆریكی پارته‌كانیان به‌ نه‌فه‌سێكی پیاوانه‌وه‌ كه‌وتنه‌ مه‌یدانی پرسی ژنانه‌وه‌. هه‌رچه‌ند هه‌ندێك له‌م ڕێكخراوانه‌ ته‌مه‌نێكی زۆریان هه‌یه‌ و ته‌نانه‌ت له‌سه‌ر هه‌ندێك پرسیش كاریانكردوه‌، به‌ڵام نه‌یانتوانیوه‌ گۆڕانكاری ڕیشه‌یی دروست بكه‌ن، لانیكه‌م له‌سه‌ر ئاستی هۆشیاری تاك.
– ئێمه‌ له‌ باشوری كوردستان سه‌دان ڕێكخراوی ژنان و كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نیمان هه‌یه‌، به‌ڵام به‌هه‌موویان نه‌یانتوانیوه‌ هۆشیاریه‌كی گشتی دروستبكه‌ن له‌سه‌ر كۆمه‌ڵێك پرسی ساده‌ی وه‌ك (( هه‌راسانكردن، ده‌ستدرێژی سێكسی، بێكاری ژنان، بێ لانه‌یی و نه‌بوونی كار یان مووچه‌ له‌ كاتی بێكاریدا))… هه‌روه‌ها له‌ سه‌رووی هه‌موویه‌وه‌ سووتاندن و كوشتاری بێشوماری ژنان.
– لای ئێمه‌ به‌شێكی زۆری ڕێكخراوه‌كان له‌سه‌ر كوژراوه‌كان كار ده‌كه‌ن، بۆ نمونه‌ كاتێك ژنێك ده‌كوژرێت ته‌نها ده‌یكه‌نه‌ پرسێكی میدیایی و كۆمه‌ڵێك چاوپێكه‌وتن و هیچ گۆڕانكاریه‌كیش دروست نابێت. نایه‌ن له‌سه‌ر زیندوه‌كان كاربكه‌ن، له‌ ڕێگای دروستكردنی هۆشیاری و بردنه‌ سه‌ره‌وه‌ی ئاستی داخوازیه‌كانی ژنان له‌ كوردستاندا ، به‌خواست و دونیابینی ژنانه‌وه‌ وه‌ك بزوتنه‌وه‌یه‌كی جه‌ماوه‌ری بێنه‌ مه‌یدان. ئه‌وه‌ی من له‌م بیست ساڵه‌ی ڕابوردوودا بینیومه‌ ته‌نانه‌ت خواست و داواكاریه‌كانی ئه‌م ڕێكخراوانه‌ زۆر ڕیتۆریكانه‌ (خیتابیانه‌)یه‌ و كاتی و كاردانه‌وه‌یه‌ك بووه‌ و گۆڕانكاری بنه‌ڕه‌تیی و ڕیشه‌یی دروستنه‌كردوه‌.
هۆزان مەحمود پێی وایە پرسی چەوسانەوەی ژنان تەنها پەیوەست بە هەرێمی کوردستانەوە نییە، بگرە کێشەیەکی جیهانییەو مێژوویەکی دێرینی هەیە، دەشڵێت:
– هه‌موو ده‌سه‌ڵاته‌كانی دونیا پیاوسالارن و حكومه‌تی هه‌رێم به‌ده‌ر نییه‌ لێی، گه‌ر فێمینیسته‌كان له‌ خۆرئاوا به‌هۆی خه‌باتی بێوچانه‌وه‌ كۆمه‌ڵێك مافیان به‌ده‌ست نه‌هێنایه‌، دڵنیابه‌ حكومه‌ته‌كانیان ئه‌و مافانه‌یان پێنه‌به‌خشیون. له‌زۆربه‌ی وڵاتانی خۆرئاوا ژنان هه‌م خه‌باتی به‌رگریكارانه‌یان كردووه‌، وهه‌م هێرش به‌رانه‌، زۆرجار له‌لایه‌ن داموده‌زگای ده‌وڵه‌ته‌وه‌ لێیان كوژراوه‌، لێیان گیراوه‌ و لێدانیان به‌ركه‌وتووه‌ ، به‌ڵام كۆڵیان نه‌داوه‌.
– پرسی ژن و چه‌وساندنه‌وه‌ی مێژوویه‌كی كۆنی هه‌یه‌، پێویسته‌ به‌ هه‌موو شێوازێك به‌رده‌وام بین له‌ هه‌وڵ و تێكۆشان بۆ گۆڕینی تێڕوانینه‌ كۆنه‌كان بۆ ڕۆڵ و پێگه‌ی ژن. له‌هه‌مانكاتدا هه‌وڵدان بۆ هاتنه‌ بوونی بزوتنه‌وه‌یه‌كی ژنان، كه‌ پشت به‌ستوو بێت به‌ فه‌لسه‌فه‌ و جیهانبینی ژنانه‌. تاوه‌كو ژنان وابه‌سته‌ بن به‌ دونیا بینی پیاوانه‌وه‌ ناتوانن نه‌ له‌ خۆیان تێبگه‌ن و نه‌ فۆرموله‌ی خواست و داواكاریه‌كان بكه‌ن.

لەبارەی ئەوەی ژنی کورد دەبێت چی بکات، هۆزان مەحمود دەڵێت:
– یه‌كێك له‌ كێشه‌ هه‌ره‌ سه‌ره‌كیه‌كانی ژنی كورد به‌تایبه‌ت ئه‌وانی كه‌ وه‌ك فریاد ڕه‌س و سه‌رده‌سته‌ی پرسی ژن خۆیان نمایشده‌كه‌ن، نه‌بوونی هزر و دونیابینی ژنانه‌یه‌. هه‌ربۆیه‌ش نه‌ده‌توانن نوێنه‌رایه‌تی ئه‌م دۆزه‌ بكه‌ن و نه‌ده‌شتوانن گۆڕانكاری له‌ هۆشیاری گشتیدا به‌ئه‌نجام بگه‌یه‌نن‌. له‌ كۆتایدا گه‌وره‌ترین خزمه‌ت كه‌ ڕێكخراوه‌كانی ژنان بیكه‌ن به‌ خۆیان و به‌ژنی كورد به‌ گشتی، داخستنی داموده‌زگاكانیانه‌ بۆ ماوه‌ی ساڵێك و هیچ نه‌كردن. به‌ڵكو گرنگه‌ له‌ ماڵه‌وه‌ یان له‌ كتێب خانه‌كان ڕۆژانه‌ چه‌ند سه‌عاتێك كتێب بخوێننه‌وه‌، ئاستی هۆشیاری خۆیان به‌رنه‌سه‌ر و بناغه‌یه‌كی نوێ بۆ تێڕوانین و دونیابینی خۆیان دروست بكه‌ن. دڵنیام ئه‌و كاته‌ كه‌ ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ سه‌ر كاره‌كانیان جیاوازتر ده‌بن له‌وه‌ی پێشوو.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

منداڵێكی دیكەی ونبووی هەڵەبجە دۆزرایەوە

ئا: زانیار ئیبراهیم – هەورامان منداڵێكی ونبوی هەڵەبجە دوای 31 ...

freier porno porno gratis
doğubayazıt escort afşin escort afyon escort afyon escort alanya masaj salonu afyon masaj salonu efeler masaj salonu polatlı masaj salonu merzifon masaj salonu afyon masaj salonu akhisar masaj salonu akçakale escort