شــار هـەمیشە وێنەیەكی جوانی نییە
شــار هـەمیشە وێنەیەكی جوانی نییە ‌ فه‌یسه‌ڵ عه‌لی‌ 17/5/2017
شارە سەرەكییەكانی هەموو دەوڵەتانی جیهان بەردەوام بوونەتە ناوچەی راكێشان، بەهۆی ئەو وێنە جوان‌و رەنگاڵەیەو خۆشگوزەرانییەی كە شارەكان لەخۆیان گرتووە، هەر چویتە ئەوێ دەتوانی هیواو ئاواتەكانتی لێ بەدیبهێنێت، لەبەر ئەوە شار بەردەوام لە مێشك‌و بیری تاكەكاندا ئامادەیی هەیە، چ لەسەر ئاستی گەلی دەوڵەتێك، یان لەسەر ئاستی تەواوی گەلانی جیهان، كاتێك بیروبۆچوونەكان لەسەر شارێكی دیاریكراو دەگیرسێتەوە، كە دەكرێ لەو شارەدا خەونەكان بەدیبێت‌و تاك بگاتە ئەوپەڕی سەركەوتن‌و خۆشبەختی، بەجۆرێك زۆرێكی خەڵكی لەهەر شوێن‌و ناوچەیەكەوە هەوڵی بۆ دەدەن‌و دەیانەوێ تێیدا ژیان بەسەر بەرن، ئەمە بەدەرە لەو واقیعە راستەقینەیەی كە هەندێك جار ئەوانەی هەوڵی بۆ دەدەن، توشی شۆكیان دەكات.

سروشتی ژمارەی دانیشتووان
زۆرمان بیستوە لەسەر خراپی‌و ناخۆشییەكانی ژیانی ئەوانەی لە زۆرێكی دەوڵەتە جیاوازەكانی جیهانەوە، كە پارەیەكی ئێجگار زۆریشیان لەو پێناوەدا خەرج كردوە، تا بەو شارە بگەن‌و تێیدا بژین، بەو هیوایە بوونە لەو شارە یان هەر شارێك كە خەونیان پێوە بینیوە، ئەو خەون‌و ئاواتەیان بەدیبهێنن، كە لەو شارەی لێوەی هاتوون نەیتوانیوە بۆیانی بەدیبهێنێت. لە چیرۆكی پەنابەرو ئەوانەی لەدەست رەوشی نالەباری سیاسی‌و ئابووریی دەوڵەتەكانیان رایان كردوە، باشترین نمونەی ئەو ناخۆشی‌و بە دبەختییەیە كە لەدەوڵەتی میوان بینیویانەو دەیبینن، لەگەڵ هەنگاوی یەكەمدا خەونەكانیان دەشكێت، لەبەرئەوە زۆری ژمارەی دانیشتوانی زۆربەی دەوڵەتانی جیهان، سەرچاوەكەی زیادبوونی سروشتی ژمارەی دانیشتووان نییە لەو شارە یان ئەویتر، بەڵكو بۆ ئەو بزاوتە كۆمەڵایەتییەی ئەو شارە بەخۆیەوە دەیبینێت، دەگەڕێتەوە، چ دەرئەنجامی گواستنەوەی ناوخۆیی، واتە لە گوندو شارو شارۆچەكەكانەوە، یان دەرەوە لە دەوڵەتانی ناوچە جیاجیاكانی جیهانەوە رووی تێ دەكەن، هەموو ئەو گواستنەوانە گوشارێكی گەورەی دانیشتوان دەخاتە سەر ئەو شارە گەورەو بەناوبانگانە، بەجۆرێك كاریگەریی راستەوخۆی لەسەر ئەو خزمەتگوزارییانەی حكومەت پێشكەش بە دانیشتووانی شارەكەی دەكات، دەبێت.

 بەدیهێنەری خەونی تاكەكان
زۆربەی حكومەتەكانی جیهان، هەوڵی ئەوە دەدات، شارەكانی ببنە بەدیهێنەری خەونی تاكەكانی كۆمەڵگەكەی، ئەویش لەڕێی ئەو جوانكاری‌و رێكخستنە ئەندازەیی‌و ئیدارەییەوە كە بیكاتە شارێك كە سەرنجی میوان‌و دانیشتوانەكەیشی رابكێشێت، وای لێبكات هەست‌و سۆزی هەموو ئەوانە بجوڵێنێت كە بە هیوان لەو شارەدا بژین، هەرچەندە شار لە حەقیقەتیدا كەشێكی قورسی هەیە كە زۆرجار هەستی تاكەكان توشی شۆك دەكات، بەتایبەتیش بۆ ئەوانەی لە گوندو شارۆچكەكانەوە سەردانی شار دەكەن، ئەو پەیوەندییە توندە كۆمەڵایەتییەی لە گوندەكاندا هەیە، لەشارەكان بەدی ناكرێت، پیاوی شار بە درێژایی رۆژ سەرقاڵە، ئێوارە درەنگ دەگەڕێتەوە ماڵ، ئەوكاتیش هێندە ماندووە پێویستی بە پشووە، لەبەرئەوە كاتی ئەوەی نابێت پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكانی چالاك بكاتەوە، كاتێك بۆ سەردانی ئەم‌و ئەو تەرخان بكات. لەبەر ئەوەی ئەو وێنەی پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەی جارانی بەرەبەرە لەناو دەچێت، رەفتارێكی كۆمەڵایەتیی تری جیاواز لەوەی گوند بۆ دروست دەبێت، دوای ئەوە، كاتێك ئەو تاكە دەگەڕێتەوە بۆ گوندەكەی خۆی، بەجۆرێك لە جۆرەكان ئەگەر رادەكەیشی كەم بێت، رەفتارە كۆمەڵایەتییەكەی گۆڕانی بەسەردا هاتووە، بەڵام لەگەڵ تێپەڕبوونی كاتدا ئەو گۆڕانە كەمە زیاد دەكات تا وێنەكەی بەتەواوی دەگۆڕێت، ئەو وێنە كۆتاییە دواتر لە رەفتاری نەوەكانیدا بە تەواوی رەنگ دەداتەوە، بەتایبەتی ئەگەر خێزانەكەیشی لەگەڵ خۆی بردبێتە شار، چیتر گوند ئەو كەشە كۆمەڵایەتییە لەبارو گونجاوە نییە بۆ مناڵەكانی كە لەشاردا پەروەردەو گەورە بوونە، لەبەر ئەوە كاتێك دەگەڕێنەوە بۆ زێدی خۆیان كە گوندە، هێندە نابات دووچاری بێزاری‌و بێتاقەتی دەبن‌و بەپەلە بەرەو شار دەگەڕێنەوە.
ئەوەی لەم لایەنەوە گرنگە، تەنیا ئەو گۆڕانكارییە كۆمەڵایەتییانە نییە كە لە تاكەكاندا روویانداوە كاتێك بۆ ژیان‌و گوزەران چوونەتە ناو شارەكان، بەڵكو پرسە هەرە قورس‌و گرانەكە بۆ دامەزراوە تایبەتمەندەكانی پێشكەش كردنی خزمەتگوزاریین، شارەكان هەرچەند حكومەت بەردەوام خزمەتگوزاریی بونیادی ئیرتكازی پێشكەس دەكات‌و تا رۆڵی تەواوی خۆیان بگێڕن، بەڵام ئەو بزاواتە كۆمەڵایەتییە نادروستە، بەرنامەكانی گەشەپێدانی شارەكان دەشێوێنێت، كە حكومەت دەیەوێ جێبەجێی بكات، یان ئەوەتا دەبێ حكومەت سنورێك بۆ ئەو كۆچە بەردەوامە دابنێت، یان ئەوەتا بەردەوام بودجەی زیاتر بۆ پێشكەشكردنی خزمەتگوزارییەكان تەرخان بكات، بەتایبەتی بۆ ئەو شارانەی كە بەدەست كۆچی نا رێكخراوە دەناڵێنن، لێرەدا خزمەتگوزارییەكان بە نادروست‌و كەمتەرخەم دێنە بەرچاو و لەگەڵ ژمارەی دانیشتووانی ئەم شار یان ئەویتردا ناگونجێت، ئەمەش گوشارێكی جەماوەری دەخاتە سەر حكومەت بۆ ئەوەی خزمەتگوزاری زیاتر پێشكەش بكات‌و داخوازییەكانی دانیشتووان دابین بكات، ئەوكات حكومەت دەكەوێتەوە رەوشێكی خراپ‌و دووچاری ئاستەنگ دەبێت‌و ئەو حاڵەتی جێگیرییەی هەنگاوی بۆنا بوو دەیویست لەڕێی زیادكردنی پێشكەشكردنی خزمەتگوزارییەكانەوە دەیویست زامنی بكات، رۆڵی خۆی لە دابینكردنی پێداویستییەكانی دانیشتوواندا چالاكتر بكات. ئەمە گرنگترین كێشەی بابەتی پرسی دانیشتووانە، كە هەموو دەوڵەتانی جیهان بەدەستییەوە دەناڵێنن، ئەمە بە رۆڵی خۆی ئەو رۆڵە كەم ناكاتەوە كە حكومەتەكان بۆ دانیشتووانی خۆیانی دەكەن، چونكە رێكخستنەوەی بزاوتی ناڕێكی دانیشتووان هێندە ئاسان نییە كە بتوانرێ كۆنترۆڵ بكرێت، ئەگەر ئەو زیادبوونی دانیشتووانە كەم بێت‌و لەساڵێكدا دەیان خێزان تێپەڕ نەكات، كە بڕیاری چوون‌و جێگیربوون لەشار دەدەن، بە رەچاو كردنی ژمارەیەكی دەرچووانی زانكۆ و پەیمانگەكان‌و هەندێك پسپۆڕی جیاواز كە لە شوێنەكانی خۆیان ناتوانن ئاوات‌و خەونەكانیان بەدی بهێنن، یان بە حوكمی پسپۆرییەكانیان، هەر لە شارە گەورەكان شوێنی خۆیان دەبیننەوە، ساڵانە چەند دەرچووی زانكۆ و پەیمانگەكان لەسەر ئەم ریتمە روو دەكەنە شارەكان.

فراوانكردنی دامەزراوەكانی خزمەتگوزاری
زۆرێكی دەوڵەتانی جیهان، هەوڵی دامەزراندنی پڕۆژەی گەشەپێدان لە شارۆچكەو گوندەكانی ناوچە جیاجیاكانی وڵاتەكانیان دەدەن، بەپێی توێژینەوەی سودمەندیی ئابووری، بەوەی بەشێكی باشی خەڵك هەیە ئارەزووی ژیانی شارە گەورەكانیان نییە، كاتێك لە شارۆچكەو گوندەكان خزمەتگوزارییە بنەڕەتییەكان دابین دەكرێن بۆیان، بەتایبەتیش كاتێك لقی ئەو دامەزراوانەی كاری تێدا دەكەن بۆیان دەكرێتەوەو زامنی گوزەرانێكی شایستەیان بۆ دەكات، دابەشبوونی رێژەیی دامەزراوەكان بەسەر پارێزگاو شارۆچكەو گوندەكان، دەبێتە هۆكارێكی هاندەر تا روو لە شارە گەورەكان نەكەن‌و ئەو ناوەندە كۆمەڵایەتییەی تێیدا پەروەردە بوونە بەجێ نەهێڵن، هەروەها رێگە لە ماندووبوونی سەفەركردن‌و خەرجكردنی پارەیەكی زۆرو مانەوەو قورسایی خستنەسەر داهاتی خێزان‌و ناجێگیریی خێزانی لێدەكەوێتەوە.
دابەشكردنی وەزارەتەكان بەسەر شارە گەورەكان، یان كردنەوەی نووسینگەی وەزارەتەكان لەشارەكان بۆ رایی كردنی كاروباری فەرمانگەكانی سەر بەو وەزارەتانەو هاووڵاتیانیش هەنگاوێكی باشە بۆ كەمكردنەوەی خەرجیی حكومی‌و سوككردنی باری هاووڵاتیان لەوەی بۆ ئیمزایەك رۆژێك یان دووان یان زیاتر لەشارێكی تر بمێننەوە، وێڕای ئەوەی قەرەباڵغی‌و مەترسی هاتوچۆشی هەیە.
فراوانكردنی دامەزراوەكانی خوێندن‌و تەندروستی‌و خزمەتگوزاریی ئاو و كارەباو پەیوەندیی‌و خزموتگوزارییە كۆمەڵایەتییەكان لەشارو شارۆچكەكان، هەوڵدان بۆ نوێكردنەوەی بەرنامەكانی ماوە ماوە بەپێی خواستی شارو ناوچەكان كە لەگەڵ پێداویستییەكانیاندا بگونجێت، ئەم هەنگاوە لەگەڵ خۆیدا دەیان دەرفەتی كار لەو ناوچانە دەڕەخسێنێت، شاریش لەو بارگرانییە گەورەیەی بەهۆی كۆچی شارۆچكەو گوندەوە لەسەری دروست بووە كەم دەكاتەوەو دەتوانێ بەشێوەیەكی باشتر خزمەتگوزارییەكانی پێشكەش بە هاووڵاتیانی بكات. هەموو ئەم هەنگاوانە ئەگەر بنرێت‌و سەركەوتووش بێت، ئەو خەیاڵەی لە مێشكی چەندین كەسدا هەیە كە شار وەك خەونێكی گەورەی دەبینێت ناسڕێتەوە، ئەوە كلتوری كۆمەڵگەیەكە، بە ئیمزای بەرپرسێكی یان دووان ناگۆڕدرێت، ئەوە قەناعەتە، لەبەرامبەریشدا كەسانێك هەن دەیانەوێ لەو شارانەی زۆر قەرەباڵغن بچنە ئەو ناوچانەی قەرەباڵغ نین، كە رووكاری شاری تیا دەركەوتووەو ئاستێكی باشی خزمەتگوزارییەكانی تێدا مەیسەر كراون، ئەمەش رەنگە تاك خۆی هەڵسەنگاندنی بۆ بكات.

رۆڵی مێدیا لەپیشاندانی شار
لەگەڵ دڵنیابوون بەوەی كە واقیعی شار لە زۆر شوێنیدا قورسە، ئەمەش بڕوای زۆرێكی ئەو خەڵكەن كە لەناو شارەكاندا ژیاون‌و ئەوانەیشی هێشتا لەشار دەژین، زانیاری تەواویان لەسەر هەیە، بەڵام هێشتا مێدیاكانی خۆرئاوا لە زۆربەی كارە درامی‌و فیلمەكاندا دیوە جوانەكەی شار دەخاتەڕوو، ئەمەش دەبێتە هۆكارێكی زیاتری سەرنجڕاكێشان، بەتایبەتیش بۆ توێژی گەنجان، كە خۆی لەو كەشە دیارو خۆشەدا دەبینێتەوە، دەتوانێ لێوەی ئەو بۆشاییەی كە لە گوندو شارەكەی خۆیدا هەیە، پڕبكاتەوە، لەو رەوشە كە پێیوایە زۆر ناخۆش‌و قورسە خۆی قوتار بكات‌و بچێتە ئەو شوێنەی كە خەونەكانی تێدا بەدی دێت.
* سەرۆكی مونتەدای ئابووریی كوردستان


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7280
30/5/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ كیربیر ماڵئاوایی كرد 30/5/2017
‌ به‌ڵێنه‌كه‌ی‌ ده‌باته‌ سه‌ر 30/5/2017
زانست
‌ خواردنه‌وه‌ی دوو كوپ قاوه‌ له‌ ڕۆژێكدا به‌سووده‌ 30/5/2017
‌ به‌ر له‌ به‌كارهێنانی بۆنخۆشكه‌ری هه‌وا ده‌بێت ئه‌م ڕاپۆرته‌ بخوێنینه‌وه‌ 30/5/2017
‌ كیوكن هۆف، سه‌رچاوه‌ی نان به‌ گوڵ 28/5/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP