تێكەڵبەیەكبوون ، تێكەڵاوبوون ( الاندماج- Integration)
تێكەڵبەیەكبوون ، تێكەڵاوبوون ( الاندماج- Integration) ‌ محه‌مه‌د مێرگه‌سۆری‌ 28/12/2016
ئەم تێرمە لە لە ساڵانی پەنجاییەكانی سەدەی رابردوودا دەركەوت. دوای ئەوەی گۆڕانكاری ریشەیی لە هاوكێشە و پێكهاتەی سیاسی و ئابووری ئەوروپا هاتەئاراوە.  هەر زوو زۆرێك لە بیرمەندان، دركیان بەو رووداو و گۆڕانكاریانە كرد، كە لە رۆژئاوای ئەوروپا هاتبوونەئاراوە ، كە جۆرێك لە لێكەوتەی لە رووی پەیوەندی گشتی نێودەوڵەتی و تیۆری پەیوەندییە نێودەوڵەتیەكانیان لێوەهاتەئاراوە. نوسەرانی وەك دیڤید مترانی(David Mitrany) و كارل دویتچ (Karl Deutsch) و ئەرنست هاس (Ernst Haas)،  بەیەكەوە رۆڵێكی گرنگیان لە شرۆڤەكردنی تێكەڵاوبوون لەناو كایەی پەیوەندییە نێودەوڵەتیەكاندا گێرا و بناغەیەكی مەعریفی و فیكریشیان داڕشت بۆ پێشهاتە ئاڵوگۆڕەكانی دواتر و بە تایبەت لە حەفتاییەكانی سەدەی بیستەمدا.

لە پێناو بەرژەوەندی كۆمەڵگەیەكی گەردوونی و جیهانیدا چڕبوونەتەوە
پرۆسەی تێكەڵاوبوون، پرۆسەیەكی دینامیكیە و میكانیزمی خۆی هەیە، كە دەكرێ‌ لەو هاوكێشەسوورەی خوارەوەدا چڕ بكەینەوە. بریتیە لە :( أ) جوڵەیەك بە ئاڕاستەی زیاتر هاریكاری لە نێوان وڵاتاندا. (ب) گواستنەوەی پلەبەپلەی یان هەنگاو بە هەنگاوی دەستەڵات بۆ دامەزراوەكانی سەرووی نیشتمانی – فوق الوگنیە. (ج) بە شوناسكردنی بەهاكان بە پلەكاری. (د) دروستبوونی كۆمەڵگەیەكی مەدەنی جیهانی، لەگەڵیاندا بیناكردنی چەند كۆمەڵگەیەكی سیاسی بە فۆرمێكی تازە و نوێ‌. زۆربەی ئەزموونەكانی كۆمەڵگەی تێكەڵاوبوون لەئاستی جیهاندا ، كەوتونەتە ئەو وڵاتانەی خاوەنی سیستەمێكی فیدراڵن، كە لە پێناو بەرژەوەندی كۆمەڵگەیەكی گەردوونی و جیهانیدا چڕبوونەتەوە و پێكهاتە هەمەچەشنەكان بەیەكداچوونەتەوە. ئەو مەودایەی، كە سیستەمی نێودەوڵەتی یان جیهانی، لەگەڵ ئەو خاڵە جیادەكاتەوە، ئەوەندەی ئەو پێشكەوتنانەیە، كە لە رێی میكانیزمەكانی تێكەڵاوبوون بەدەستهاتوون.
 ئەمرۆ لەرووی پەیوەندی نێودەوڵەتیدا، تێرمی تێكەوڵاوبوون، لەسەر دوو ئاست وەستاوە. ئاستی یەكەم: : تێكەڵاوبوون لەسەر ئاستی سیستەم و رژێمی سیاسیدا. ئەوەش میكانیزمەكانی گواستنەوەی بەشێكی دیاریكراوی ئەو دەستەڵاتەی دەوڵەت ، لە بڕیاردانی لە رووی سیاسی و ئابووری و قانونی وگەیاندنی بۆ سەرووی دامەزراوە نیشتمانیەكان بۆ ئاستی جیهانی دەگرێتەوە. مەبەست لە دارشتنی ئەو فۆڕمە، باشتركردنی جۆری دەستەڵاتی ناوخۆیی یان خۆجێیەتی و جیهانیە بۆ ئاسانكاری لە دروستكردنی بڕیاردانی هەمەلایەنە و دابینكردنی كاری دەستەجەمعی و هەرەوەزی لە كۆمەڵگەكاندا. بەشێكێ‌ شارەزا و بیرمەندان، رێكخراوی نەتەوە یەكگرتوەكان(U.N) بە نموونەیەكی باشی ئەم تێكەڵاوبوونەی دادەنێین، لەسەر ئاستی دەستەڵات و سیستەمدا. لەگەڵ ئەوەی لەلایەن دەوڵەتەوە دەتوانرێ‌ لێپێچینەوە لەگەڵ ئەو رێكخراوەدا بكرێ‌، لەگەڵ ئەوەی خودی ئەو رێكخراوە یەكێكە لە ئامرازەكانی دەوڵەت.

دیاردەیەكی نوێ‌ نیە
 ئاستی دووەم: تێكەڵاوبوونی هەرێمایەتی یان ئیقلیمی. كۆمەڵێك دەوڵەتی لە یەكەوە نزیك، یەكێتیەكی فیدراڵی پێكدەهێنن، لە بواری سیاسی و ئابووریدا. وەك نموونەی یەكێتی ئەوروپا (E.U). 
پرۆسەی تێكەڵاوبوون، دیاردەیەكی نوێ‌ نیە، پێش سەدەی بیستەم، لە رێگەی كۆلۆنیالیزمەوە یان شەڕ وجەنگەوە لە چەندین دەوڵەت و شوێندا ناراستەوخۆ یان راستەوخۆ پرۆسیسەكراوە. هەر لە كاتی پێكهێنان و دامەزراندنی كۆمەڵەی گەلان- عصبە اڵامم، تێكەڵاوبوونێكی تەوافقی هەبوو، لەگەڵ ئەوەی ناتوانین بڵێین هەموو كاتێك تەوافق دێتەدی و میكانیزمێكی خۆشكردەییە، بەڵكو ئەویش رێوشوێنی خۆی هەیە. ئەزموونی یەكێتیی ئەوروپا هەر لە كۆتایی پەنجاییەكانی سەدەی رابردوودا، رووبەرووی كۆمەڵێ ئاستەنگی گەورەبوەوە بۆ بەدەستهێنانی تەوافق لەسەر پرسە مەبدەئییە و جەوهەریەكان. لە راستیدا ئەزموونی یەكێتی ئەوروپا، لەسەر هەردوو ئاستی سیستەم و ئقلیمیدا بە شێوەیەكی گشتی سەركەوتوو بووە، بەڵام هەموو وڵاتانی ئەوروپا خوازیاری تێكەڵاوبوونیان لەگەڵ یەكێتی ئەوروپادا نیە، هەندێ‌ ووڵات دوای ئەنجامدانی چەند راپرسی – ریفراندۆمێك، ئینجا بوونە ئەندامی یەكێتی ئەوروپا. بۆ نموونە: وڵاتی دانیمارك لە پرۆسەیەكی ریفراندۆمدا بۆ چوون ناو یەكێتیی ئەورپا دەنگی پێویستی نەهێنا، لە ریفۆاندۆمی دووەمدا توانی دەنگی پێویست بۆ ئەو مەبەستە بەدەستبهێنێ‌.
هەروەها ژمارەیەكی زۆری دەنگدەران و بەشداربووانی ریفراندۆم لە وڵاتی ئەڵمانیا و فەرەنسا لە دژی هەنگاوەكانی تێكەڵاوبوونی زیاتر یان فراوانتر وەستانەوە.
هەلی مێژوویی و كاری هاوبەش
نموونەی تێكەڵاوبوونی ئەورپا، نەوە و كۆرپەی منداڵدانی رۆژگار و سەردەمی شەڕی ساردە. دەستپێكی ئەو هەنگاوە دەگەرێتەوە بۆ پڕۆژەی مارشاڵ وئەو ژینگە وبارودۆخ هەمەلایەنەی، كە لە دوای دووبارە ئاوەدانكردنەوەی ئەوروپا هاتەئاراوە. و لەگەڵ كۆتایی هاتنی شەڕی ساردیش، چاودێران و شارەزایان پێشبینی ئەوەیانكرد، كە ئەوروپا مۆركێكی فەوزەوی بەخۆوە ببینی. بەڵام دیسان لەگەڵ ئەوەش، ئەو بەربەست و لەمپەرانەی لە پێش پرۆسەی تێكەڵاوبووندا هەن، زیاترن لەوانەی كە لە بەردەم ئەو پرۆسەیەوە بوون لە كیشوەری ئەوروپادا. ئەو میكانیزمەی لەوێ‌ پەیڕەوكراوە و بەرجەستە بووە، ناشێت بە هەمانشێوە بۆ دەوڵەتانی كیشوەری ئەفریقیا و ئاسیا و هەردوو ئەمریكا پەیڕەو بكرێ‌. چونكە ستراكچەر و زەمینەی هێنانەئارای تێكەڵاوبوونی ئەو دەوڵەتانە لە كۆمەڵێك بواردا لێكچووی دەوڵەتانی ئەوروپا نیە. پرۆسەی تێكەڵاوبوون بەر لە هەموو فاكتەر و بنەمایەك، پێویستی بە دەرفەت و هەلی مێژوویی و كاری هاوبەش و قەناعەتی پێكهاتەكانی كۆمەڵگە و گروپەكانەوە هەیە.
زۆر هەوڵ وكۆششی هەمەلایەنە لەلایەن ئەو دەوڵەتانە دراوە و هەنگاو بە ئاراستەی پراكتیزەكردنی تێكەڵاوبوون هەبوون، بەڵام نەگەیشتونەتە وێستگەی تێكەڵ بە یەك بوون، كە لە بەشێكی زۆری دەوڵەتان و ئەو كیشوەرانەدا، بە شێوەیەكی گشتی هەنگاوەكانی بەرەو لێكدابڕان و لەیەكدووركەوتنەوە، زیاترن لە تێكەڵاوبوون، دۆخی بیابانی رۆژئاوای ئەفریقیا و باشوری ئەو كیشوەر و چەندین هەرێم و ناوچەی دیكە، نموونەگەڵێكی دیاری ئەو ئەزموونەیە. 
 هەموو ئەو كێشە و گرفتانەی دەوڵەتان بە دەستیەوە دەناڵێنن، بە تایبەت كێشە و قەیرانی ئابووری، بە یەكەوە كاریگەری راستەوخۆیان كردۆتە سەر كۆمەڵگەی ئەو دەوڵەتانە، كە لە هەنگاوەكانیان بەرەو پرۆسیسەكردنی تێكەڵاوبوون، خاوخلیچ بن و هەندێجار نەتوانن هەنگاوێكیش بۆ ئەو مەبەستە بەهەردوو ئاستی سیستەمی سیاسی و  ئیقلیمی بهاوێژن.


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7323
25/7/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ تایگه‌ر ودزی ئه‌فسانه‌ له‌ پله‌ی 1005ی جیهاندایه‌ 25/7/2017
‌ كریس فرۆم تۆر دۆ فرانسی برده‌وه‌ 25/7/2017
زانست
‌ بۆچی میوە بە مۆم ڕووپۆش دەكرێت؟ 24/7/2017
‌ مایكڵ دێڵ 24/7/2017
‌ كاریگەریی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان لە هـەرێمی كوردستاندا 24/7/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP