خەباتی دەرەوە و دیپلۆماسی، كــه‌نـــــاڵێكـــی تری خه‌باتی یه‌كێتی
دیپلۆماتکارێکـــی دێرین.. چیرۆکــــــی خــــــــۆپیشاندانــــــی بــــــــــــــــەردەم باڵێۆزخانەکانی عیراق تا بوون بە باڵیۆز دەگێڕێتەوە خەباتی دەرەوە و دیپلۆماسی، كــه‌نـــــاڵێكـــی تری خه‌باتی یه‌كێتی ‌ 26/7/2017
باڵیۆز د. محه‌مه‌د سابیر، له‌دیدارێكی تایبه‌تدا لاپه‌ڕه‌ی سه‌ره‌تاكانی كاری خۆی له‌ بواری خه‌باتی سیاسی له‌ ریزه‌كانی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستاندا بۆ كوردستانی نوێ هه‌ڵده‌داته‌وه‌‌و باسی گرنگیدانی یه‌كێتی ده‌كات به‌ بواری دیپلۆماسی كه‌ هه‌ر له‌سه‌ره‌تای دامه‌زراندنی‌و هه‌ڵگیرسانه‌وه‌ی شۆڕشی نوێ-وه‌ شانبه‌شانی كاری «رێكخراوه‌یی، پێشمه‌رگه‌یی، راگه‌یاندن» نەک لایه‌نی كاری دیپلۆماسی فه‌رامۆش نه‌كردووه‌، بەڵکو بەیەکێک لە پایەکانی خەبات زانیووە، هەر لە سۆنگەیەشەوە وێڕای کاری رێکخراوەیی، له‌ زۆرێك له‌ وڵاتاندا‌و به‌تایبه‌تی له‌ ئه‌وروپادا هه‌وڵی دروستكردنی په‌یوه‌ندیی به‌ ناوه‌نده‌ حزبی‌و ده‌وڵه‌تییه‌كانی ئه‌و وڵاتانه‌ داوه‌، هەڤاڵ د. محەمەد سابیریش وه‌ك خۆی له‌سه‌ره‌تای گه‌یشتنی به‌ ئه‌وروپا، شانبه‌شانی كاری رێكخراوه‌یی له‌ ریزه‌كانی یه‌كێتی‌و كۆمه‌ڵه‌، له‌وبواره‌دا كاری كردووه‌و هه‌موو قۆناغه‌كانی بڕیووه‌‌و تا له‌كۆتایی وێستگه‌ی كاری دیپلۆماسیدا له‌دوای رووخانی رژێم گه‌یشته‌ پله‌ی باڵیۆزی عیراق لە چین و له‌باره‌گای نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان له‌ جنیڤ و بەرپرسی دۆسێی ئاسیا لە وەزارەتی دەرەوەی عیراق.
 له‌م دیداره‌دا رۆشنایی ده‌خاته‌ سه‌ر قۆناغ به‌قۆناغی سه‌رده‌می خه‌باتی حه‌فتاكان‌و هه‌شتاكان‌و نه‌وه‌ده‌كانی سه‌ده‌ی رابردوو سه‌ره‌تاكانی دوو هه‌زارو قۆناغی دوای رووخانی رژێم.
دیداری: كوردستانی نوێ            
بەشی سێیەم و کۆتایی
*به‌شێوه‌ی گشتی رۆژنامه‌كانی سوید كه‌مترین شتیان ده‌نووسی، زۆر یان كه‌م یان به‌ حه‌زه‌ره‌وه‌ به‌رامبه‌ر عیراق، ئه‌و شته‌ی ناوی ده‌نێی به‌رژه‌وه‌ندیی به‌حه‌زه‌روه‌، شتیان نه‌ده‌نووسی؟
-به‌ڵام هه‌مووی راستییان ده‌نووسی، بۆنموونه‌ زۆر شت هه‌یه‌ له‌ له‌نده‌ن كۆمه‌ڵێكی زۆر شتی باشی ده‌نارد بۆئه‌وه‌ی كه‌ بڵاوی بكه‌نه‌وه‌، شتێكی بڵاوكرده‌وه‌ ، به‌ڵام كه‌م بوو، به‌ڵام له‌ سوید وانه‌بوو.
*له‌به‌ر عیراق بڵاویان نه‌ده‌كرده‌وه‌ یان له‌به‌ر پرۆفیشناڵیی كاری میدیا، دوای هه‌ڵه‌بجه‌ ئه‌وه‌ گۆڕا؟
- كه‌ كاره‌ساتی هه‌ڵه‌بجه‌ روویدا زیاتر گۆڕدرا، مام جه‌لال له‌ به‌ریتانیا بوو، لێدوانێكی دا، ژماره‌ی قوربانیانی به‌ دوو هه‌زار مه‌زه‌نده‌ كردبوو، ئاژانس‌و ده‌زگاكان وتیان ئه‌وه‌ موباله‌غه‌یه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی كه‌ یارمه‌تیی ئێمه‌ی دا، ئێران بوو، ئه‌و چاكه‌یان له‌بیرناكه‌ین، چ رۆژنامه‌نووسێك بیه‌وێ بچێ ئاماده‌ن له‌سه‌ر حیسابی خۆیان بیبه‌ن، كه‌ هاتن به‌ چاوی خۆیان بینیان، شته‌كان گۆڕدرا، كه‌ مام جه‌لال لێدوانه‌كه‌ی دا، وتیان موزایه‌ده‌‌و موباله‌غه‌یه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ زۆر زه‌حمه‌ت بوو، ئێمه‌ هه‌واڵ‌و راپۆرتی كیمیابارانی شێخ وه‌سانانمان كرد به‌ ئینگلیزی، به‌ناوو ساڵی له‌دایكبوونی شه‌هیده‌كانه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌و ده‌نگدانه‌وه‌یه‌ی نه‌بوو، به‌بیرم دێ خۆمان ده‌مانوت: ئه‌گه‌ر مام له‌ یاخسه‌مه‌ر بووایه‌، ئه‌گه‌ر هه‌موو كورد تیابچوایه‌، ره‌نگه‌ ئه‌و وڵاتانه‌ ئه‌و وه‌خته‌ زۆر گرنگیان پێ نه‌دایه‌، به‌ڵام پاش هه‌ڵه‌بجه‌ش وه‌نه‌بێ درێغی كرابێ، به‌ڵام بوونی مام جه‌لال له‌ ئه‌وروپا‌و ئاسانكاریی ئێران بۆ رۆژنامه‌نووسان‌و چاودێرانی رێكخراوه‌ مرۆییه‌كان له‌وكاته‌دا گرنگیی خۆی هه‌بوو.
*رێكخستنه‌كان خۆیان له‌ ئه‌وروپا لێپرسراوی هه‌موو ئه‌وروپای خۆرهه‌ڵات بوون، زه‌حمه‌ته‌كان چی بوو كه‌ رووبه‌ڕووی ئه‌وان ده‌بۆوه‌ له‌ ئه‌وروپای خۆرهه‌ڵات ‌و یه‌كێتیی سۆڤێت؟
-ئێمه‌ له‌ سۆڤێت هه‌وڵماندا، به‌ڵام ئه‌وان له‌ رۆژنامه‌كانیان شتیان نه‌ده‌نووسی، تاوانه‌كانی عیراقیان بڵاو نه‌ده‌كرده‌وه‌، به‌ڵام ده‌چووین بۆ شوێنه‌كان په‌رله‌مانتارێكمان ده‌بینی، یه‌كێك له‌ حزب، ئه‌ندامانی حزبی شیوعی، له‌وه‌ زیاتر نه‌بوو.
*رێگرییان له‌ چالاكیی ئێوه‌ نه‌ده‌كرد؟
-با.. ئه‌وسا  خۆپیشاندان له‌ سۆڤێت قه‌ده‌غه‌ بوو، هه‌ر ئه‌وه‌ بوو هه‌موو شتێكیان وه‌رده‌گرت، به‌ڵام په‌رچه‌ كردار نه‌بوو .
*كه‌سی ئێوه‌یان ته‌سلیمی عیراق نه‌ده‌كرده‌وه‌؟
-نه‌خێر، چه‌ند كه‌سێكمان نارد، سه‌یوان، ئاراسی شێخ جه‌نگی، چه‌ند كه‌سێكی ترمان نارد بۆ سۆڤێت به‌ زه‌ماله‌، هه‌نگاریا زه‌ماله‌یان پێ ده‌داین، خۆت ده‌زانی شتیی گرنگی تێدا بوو، ده‌یانزانی، ئه‌وه‌ یارمه‌تییه‌كانییان بوو، نامه‌یه‌كمان نارد به‌ناوی كۆمه‌ڵه‌ی ماركسی- لینینی وابزانم سیغه‌ی نامه‌كه‌شم لایه‌ كه‌ بۆ حزبی شیوعیمان نووسی ماركسین‌و لینینین و واین‌و واین، به‌ناوی كۆمه‌ڵه‌وه‌، به‌ڵام ئێستاش وه‌ڵاممان نه‌درایه‌وه‌.
*باستان له‌وه‌ كرد كه‌ ناوی نهێنیمان دانابوو، رژێمی عیراق چۆن چاودێریی چالاكییه‌كانی ئێوه‌یان ده‌كرد؟ خه‌ڵكتان به‌رده‌كه‌وت؟
-زۆرجار ئه‌وان زۆر به‌هێز بوون، له‌ فه‌ره‌نسا به‌ هێزبوون، له‌ نه‌مسا به‌هێز بوون، بنكه‌یه‌كی گه‌وره‌یان له‌ ئه‌ڵمانیا هه‌بوو، زیاتر كوشت‌و كوشتاریان نه‌ده‌كردو یان خه‌ڵك بكوژن، بۆیان بكرایه‌ رفاندن هه‌بوو، به‌ڵام جگه‌ له‌ رفاندن كوشت‌و كوشتار نه‌بوو، جگه‌ له‌وه‌ی له‌ له‌نده‌ن كردیان، یان له‌ شوێنێك نه‌یان ده‌كرد، له‌دوای رووخانی رژێم، هه‌موو دۆسێكان هه‌یه‌، ئێمه‌ له‌ سوید گه‌وره‌ترین تۆڕی سیخوڕیمان ئاشكراكرد، كابرایه‌ك هه‌بوو دكتۆر بوو، دكتۆرێك هاتبوو به‌ «ته‌فه‌روغی عیلمی» هاتبوو له‌ نه‌خۆشخانه‌ی ئۆپسالا ده‌وامی ده‌كرد، زۆر چالاك بوو، په‌یوه‌ندیی له‌گه‌ڵ چه‌ند كوردێكدا دروستكردبوو، تۆڕێكی سیخوڕیی دروستكردبوو، له‌ یه‌كێك له‌ كۆنفرانسه‌كاندا ئێمه‌ كۆنفرانسی محه‌لیمان ده‌كرد، بۆ ئه‌وه‌بوو كۆمێته‌ی ئه‌و وڵاته‌ هه‌ڵبژێردرێته‌وه‌، كۆنفرانسێكی تریشمان هه‌ر كۆبوونه‌وه‌یه‌ك بوو له‌ ئۆپساڵا كۆبوونه‌وه‌ی گشتیمان كرد، پاش نیوه‌ڕۆ بوو، له‌وێ كردمان، نوێنه‌ران هه‌ڵبژێردران، نوێنه‌ری یه‌كێتیی بوو، له‌ به‌رلین داماننا، ئه‌و كاته‌ به‌ ته‌واوه‌تی دامان نه‌مه‌زراندن، شه‌و دره‌نگ له‌ پۆلیسه‌وه‌ ته‌له‌فونیان بۆ كردم‌و وتیان: «ئه‌م ئێواره‌یه‌  كۆبوونه‌وه‌تان له‌ ئۆپساڵا هه‌بووه‌»و وتیشی: «ناوه‌كانتان هه‌مووی له‌ باڵیۆزخانه‌ی عیراقه‌‌و حه‌زده‌كه‌م به‌یانی بتانبینم»، وتم: «باش». به‌یانی چووم هه‌موو ناوه‌كانیان دامێ‌و وتیان: «ئێوه‌ ئه‌م ناوانه‌تان هه‌ڵبژاردووه‌،پاش كۆبوونه‌وه‌كه‌تان ئه‌م زانیارییانه‌ گه‌یشتۆته‌ باڵیۆزخانه‌ی عیراق، گومانتان له‌ كێیه‌‌و له‌ كێ نییه‌؟ باشه‌ ئێوه‌ ئه‌و زانیاریه‌تان ده‌ستكه‌وتووه‌‌و خۆشتان ده‌زانن كێیه‌، ئێمه‌ حه‌زده‌كه‌ین له‌ خۆتانه‌وه‌ بزانین، په‌یوه‌ندیمان ده‌بێت»، هه‌روه‌ها وتی: «باشه‌ ئێمه‌ش بیری لێده‌كه‌ینه‌وه‌.
 بێگومان من ئه‌وانه‌ی له‌ كۆبونه‌وه‌كه‌دا بوون گومانم له‌ یه‌كێك‌و یه‌كێكی تریش هه‌بوو، بۆیه‌ ته‌له‌فونم بۆ كرد‌و وتم: «چونكه‌ ئه‌و ناوانه‌ی كه‌ درابوون هه‌ندێكیان من ناوی باوكیانم نه‌ده‌زانی له‌ رێكخستندا، ئیشم به‌ناوی باوك نییه‌، تۆ فڵانی ته‌واو، باوكت كێیه‌؟ هه‌قم به‌سه‌ریه‌وه‌ نییه‌»، پاشان وتم: «وه‌ڵا من ده‌بێت ناوه‌كانیان بده‌م كه‌ كۆنفرانس ده‌بوو لیژنه‌ی كۆنفرانسمان داده‌نا به‌تایبه‌ت ئه‌و شوێنه‌ی كۆنفرانسه‌كه‌ی لێ ده‌گیرا،   یه‌كێك به‌رپرسی هۆڵه‌كه‌ بێت»، ئێمه‌ ئیشه‌كانمان دابه‌شكردبوو، بۆیه‌ وتم: «لیژنه‌ی ئاماده‌كردنی كۆنفرانس له‌ به‌رلین داوای ناوه‌كانم لێ ده‌كه‌ن، ئه‌ویش وتی: «كێیه‌؟ وتم فڵان كه‌سه‌، یه‌كسه‌ر  وتی: «هی خۆمانه‌»‌و ناوه‌كه‌شی به‌ته‌واوه‌تی وت. من خۆم نه‌مده‌زانی ئه‌وه‌ ناوی باوكێتی، ئه‌و به‌و شێوه‌یه‌ ناوه‌كه‌ی به‌ ته‌واوه‌تی ده‌ڵێت، ئیتر گومانه‌كه‌م بوو به‌ یه‌قین ‌و زانیم نه‌ك ئه‌و، یه‌كێكی تریشی له‌گه‌ڵدا بوو، گروپێك بوون، چه‌ند جارێكی تر هه‌وڵیان دابوو خه‌ڵك دانێن، له‌ فه‌ڕه‌نساش هه‌مان شتیان كردبوو، له‌ فه‌ره‌نسا چه‌ند جارێك هاتوون، كۆڕێك گیراوه‌، سیخوڕی هه‌واڵگریی عیراقیان ناردووه‌ تا تێكی بده‌ن، یان له‌ هه‌ر شوێنێك كۆڕێكی گه‌وره‌ هه‌بوایه‌، موخابه‌رات خه‌ڵكی ده‌نارد بزانن چی ده‌كه‌ن‌و كێن ‌و چی ده‌ڵێن.
*له‌ناوچه‌ ئازادكراوه‌كانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی شۆڕشدا كۆنفرانسی كۆمه‌ڵه‌ ده‌كرا، خه‌ڵكێك هه‌بوون به‌ ده‌مامكه‌وه‌ به‌شدارییان ده‌كرد، لای ئێوه‌ له‌و كوردانه‌ی كه‌ له‌ده‌ره‌وه‌ی وڵات بوون، كه‌سی تێدا هه‌بوو كه‌سوكاری له‌ناو وڵاتدا بۆ نموونه‌ له‌سلێمانیدا، كه‌ كه‌سه‌كه‌ له‌ ئه‌ڵمانیا شتێكی لێ ئاشكرا بووبێت‌و لێره‌ بووبێته‌ مایه‌ی سه‌رئێشه‌ بۆ كه‌سوكاره‌كه‌ی یان كه‌سوكاره‌كه‌ی بووبنه‌ قوربانی به‌و هۆیه‌وه‌؟
-به‌ڵێ، من به‌ش به‌حاڵی خۆم ماڵی باوكم‌و خوشك‌و كه‌سوكاره‌كه‌م شه‌ش مانگ له‌خۆ حه‌شارداندا بوون، هه‌ڕه‌شه‌و گوڕه‌شه‌یان لێكراوه‌، ئه‌و كه‌سانه‌ كه‌سوكاری  به‌شێكیان زیندانیی ده‌كران ‌و پیاوانی ئه‌من  هه‌ڵیانده‌كوتایه‌ سه‌ریان تا وای لێهات نامه‌یه‌كم به‌ ئاشكرایی نووسی كه‌ جارێكی تر به‌ته‌ما نه‌بن من بێمه‌وه‌‌و ده‌خوێنم ‌و وای پیشان بده‌ن كه‌ په‌یوه‌ندیمان به‌كوڕه‌كه‌مانه‌وه‌ نییه‌.
*له‌و كه‌سانه‌ی پێكه‌وه‌ كارتان كردووه‌، باسی د.له‌تیف ره‌شیدتان كرد، ئاخۆ بۆ ئه‌و به‌و حوكمه‌ی له‌ رێكخراوێكی نێوده‌وڵه‌تیی وه‌ك فاو كاری ده‌كرد كێشه‌‌و سه‌ركێشی نه‌بوو یاخود مه‌ترسیی له‌سه‌ر دروست نه‌ببوو كه‌ ئیش له‌گه‌ڵ ئێوه‌ بكات، به‌تایبه‌تی له‌لایه‌ن موخابه‌راتی عیراقه‌وه‌ كه‌ وه‌ك ئاماژه‌تان پێكرد هه‌میشه‌ چاویان له‌سه‌رتان بوو؟
-پیاوانی موخابه‌رات چاویان له‌سه‌ر هه‌موومان بوو، به‌تایبه‌تی له‌سه‌ر كه‌سی یه‌كه‌م له‌و وڵاتانه‌، بۆ نموونه‌ له‌ فه‌ره‌نسا له‌سه‌ر ئه‌حمه‌د بوو، له‌ سوید له‌سه‌ر من بوو، چاو به‌زۆری له‌سه‌ر كه‌سه‌ یه‌كه‌مه‌كان بوو، هه‌وڵی ئه‌و ته‌قینه‌وه‌یه‌ی بۆ به‌رلین رێكخرابوو، كابرا خۆی هات‌و هه‌واڵه‌كه‌ی پێمان دا، ویژدانی وای لێكرد ئاگادارمان بكات‌و كاره‌كه‌ نه‌كات، ئه‌وكاته‌ ئێمه‌ له‌ كۆبووه‌نه‌وه‌ی یه‌كێتیدا بووین، جا هه‌میشه‌ كۆنفراسی یه‌كێتیمان پێش ئه‌وه‌ی كۆمه‌ڵه‌ی خوێندكارانی كورد له‌ئه‌وروپا ده‌كرد، به‌ڵام له‌هه‌مان شوێن نه‌مان ده‌كرد، ئێمه‌ ده‌چووین له‌ هۆتێلێكی تر كۆنفراسه‌كه‌مان ده‌كرد، هی كۆمه‌ڵه‌ش له‌ هه‌مان شوێن نه‌مان ده‌كرد‌و له‌ شوێنی جیاواز ده‌مانكرد.
*راپه‌ڕین‌و كۆڕه‌‌و گوڕو تینێكی زۆری دا به‌ چالاكیی كورد، راپه‌ڕین بوو به‌ سه‌رچاوه‌ی هه‌واڵ ، ئه‌وكاته‌ی سه‌دام كوێتی داگیركرد، چالاكییه‌كانی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ش قۆناغێكی تر كه‌ ده‌شێت وه‌ك ته‌وه‌رێك قسه‌و باسی له‌سه‌ر بكه‌ین‌و ورده‌كاریی ئه‌و قۆناغه‌ش بۆ روون بكه‌یته‌وه‌؟
-ئه‌و ماوه‌یه‌ هه‌موو چالاكییه‌كان خۆپیشاندان بوو، ئه‌وه‌ش نه‌ما شوێنێكمان بۆ دابنێن، هه‌مووی بۆ به‌ر باڵیۆزخانه‌كان بوو.
*له‌ كۆڕه‌ویشدا به‌هه‌مان شێوه‌ بوو؟
-ئه‌وكاته‌ هه‌موو داموده‌زگاكان ‌و چ سیاسییه‌كان هه‌موو ده‌هاتن له‌گه‌ڵماندا‌و پشگیریی  خۆیان ده‌رده‌بڕی.
*له‌ كۆڕه‌ودا به‌تایبه‌تی تر، وڵاته‌كان كه‌وتنه‌ ناساندنی ئێوه‌ له‌چالاكییه‌كانتان؟
-له‌ كۆڕه‌ودا مه‌سه‌له‌ی وه‌رگرتنی مافی په‌نابه‌ریی هه‌ر ئاسان بوو، به‌ڵام له‌وێدا ده‌رگایان كراوه‌ بوو، كاتی خۆی بۆ كیمیابارانه‌كه‌ ده‌رگایان كراوه‌ بوو، وه‌ك له‌بیرم بێت ساڵی 1987 هه‌ندێكیان هێنا بۆ ئینگلته‌را‌و هه‌نێكیشیان هێنا بۆ سوید.
*كاتێك كه‌ گۆڕانكاریی له‌به‌ر ئه‌و به‌رژه‌وه‌ندییانه‌ دروستبوو، له‌به‌ر عیراق‌و نه‌وت‌و ئه‌وه‌ كاریگه‌ریی هه‌بوو كه‌ ده‌رگا بۆ كورد كرایه‌وه‌؟
-ئیتر له‌وێوه‌ پشتگیریی بۆ كورد زۆر بوو، رۆژ به‌رۆژ سه‌دام له‌ ڕووی په‌یوه‌ندیی نێوده‌وڵه‌تییه‌وه‌ به‌ره‌و لاوازیی ده‌ڕۆیشت، ده‌زانرا سه‌دام پاشه‌ڕۆژی نییه‌، ئه‌وه‌بوو گه‌مارۆیان خسته‌ سه‌ری‌و بڕیاری 688دروست بوو، به‌ڵام له‌ بڕیاری 688دا  فه‌ڕه‌نسا رۆڵێكی باشی بینی‌و ئه‌ندازیاره‌كه‌ی فه‌ره‌نسا بوو.
*په‌یوه‌ندیتان له‌گه‌ڵ هه‌موو حزبه‌ شۆڕشگێڕه‌كانی هه‌بوو، ئه‌و میلله‌تانه‌ی خه‌باتیان ده‌كرد له‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵات، ئه‌گه‌ر به‌راوردی بكه‌یت به‌ تێكۆشه‌رانی تری وه‌ك فه‌له‌ستین كه‌ 22 ده‌وڵه‌ت پشتیوانیان بوو، جیاوازیی كاری دیپلۆماسیی ئێوه‌ چی بوو؟
-یه‌كێتی له‌ هه‌موو ئه‌و حزبانه‌ی باستكردن، زیاتر جێ ده‌ستی دیار بوو، «جگه‌ له‌ په‌كه‌كه‌»، ئه‌وان له‌ ڕووی خۆپیشاندان‌و ناڕه‌زاییه‌وه‌ رێكخراوتر بوون، به‌ڵام له‌ڕووی په‌یوه‌ندییه‌وه‌، ئێمه‌ چالاكتر بووین، ئه‌وان په‌یوه‌ندییه‌كانییان سنووردار بوو، حكومه‌ته‌كان نه‌یانده‌ویست په‌یوه‌ندییان له‌گه‌ڵدا بكه‌ن، حزبه‌كان به‌دزییه‌وه‌ په‌یوه‌ندییان له‌گه‌ڵدا ده‌كردن.
*ئاخر كوردی باكوور زۆربوون له‌ ئه‌وروپا وانییه‌؟
-به‌ڵی زۆربوون، به‌ڵام رێكخراویش بوون، ئێمه‌ به‌و هه‌موو هێزه‌وه‌ خۆپیشاندانمان ده‌كرد، 400 كه‌سمان بۆ كۆ نه‌ده‌بۆوه‌، به‌ڵام ئه‌وان ده‌یانكرد 1000 كه‌س زیاتریان بۆ كۆده‌بۆوه‌، ئه‌وان خه‌ڵكه‌كانیان «قوربانیده‌رتر»بوون، هه‌تا راپه‌ڕین، به‌ڵام له‌دوای راپه‌ڕینه‌وه‌، ئیتر خه‌ڵك ورده‌ ورده‌ فێری ته‌مه‌ڵی بوون، مرۆڤ هه‌ق بڵێ خه‌ڵكه‌كه‌ هه‌مووی له‌سه‌ر گیرفانی خۆشیان ده‌یانكرد، نه‌ پاره‌ هه‌بوو، نه‌ ماده‌ هه‌بوو، هه‌مووی له‌سه‌ر ئه‌رك‌و هه‌وڵی خۆیان بوو.
*باسی ئه‌وه‌تان كرد كه‌ بڵاوكراوه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی وڵات، نامه‌ ناردنی سه‌ركردایه‌تیی مام جه‌لال به‌ مونه‌زه‌می ده‌هات؟
-نه‌وه‌ڵا، رێكخراوو مونه‌زه‌م نه‌بوو، له‌هه‌ر ده‌رفه‌تێكدا ئه‌گه‌ر كه‌سێكیان ده‌ست بكه‌وتایه‌، نامه‌كانیان ده‌نارد، جگه‌ له‌ بڵاوكراوه‌كان، نامه‌یه‌كمان ده‌نووسی بۆ مام جه‌لال، من به‌شی زۆری په‌یوه‌ندییه‌كانمان له‌گه‌ڵ مام جه‌لال بوو، دوای مام جه‌لال له‌گه‌ڵ كاك نه‌وشیروان بوو، ته‌نها هه‌ندێك نامه‌ی شه‌خسیم هه‌یه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ  كاك فه‌ره‌یدون‌و كاك مه‌لا به‌ختیاردا، بۆنموونه‌ نامه‌كان رێنماییه‌.
*هه‌رگیز داوای شتێكتان لێكراوه‌ كه‌ ئێوه‌ زانیوتانه‌ له‌گه‌ڵ هه‌لومه‌رجی ئه‌و وڵاتانه‌دا ناگونجێت؟
نه‌خێر هه‌رگیز داوای شتێكیان نه‌كردووه‌ كه‌ نه‌گونجێت، بۆ نموونه‌ داوایان كردووه‌ په‌یوه‌ندیی به‌ فڵان شوێنه‌وه‌ بكه‌ین، كردوومانه‌و به‌بوون یان نه‌بوون ئه‌نجامه‌كه‌یمان پێیان داوه‌ته‌وه‌، بۆنموونه‌ وتوویانه‌ بڕۆن هه‌وڵ بده‌ن له‌گه‌ڵ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی فڵانه‌ وڵات دیدار بكه‌ن، ئه‌و راسپارده‌یه‌ی ئه‌وان هه‌مووی پێمان گه‌یاندوون‌و وه‌ڵامه‌كانیشمان به‌نامه‌ داوه‌ته‌وه‌‌و به‌و كۆده‌ی هه‌بوو ده‌یانكرده‌وه‌ له‌دوای نه‌وه‌ده‌كانه‌وه‌ به‌و جۆره‌ بوو.
*یارمه‌تی‌و كۆمه‌كتان چۆن بوو؟
-كۆمه‌كه‌كان ئه‌وه‌بوو یان قه‌مسه‌ڵه‌مان ده‌كڕی، یان پێڵاومان ده‌كڕی‌و ده‌ماننارد بۆ شام كه‌ وێستگه‌ی یه‌كه‌ممان بوو.
*ئه‌ی رێگه‌ی ئێرانتان نه‌بوو؟
-ئێرانیش هه‌بوو، بۆنموونه‌ له‌ساڵێكی كۆتایی نه‌وه‌ده‌كاندا له‌پاریسه‌وه‌ هاتمه‌وه‌ بۆ كوردستان، ئه‌وسا ئێستگه‌كه‌مان دیجیتاڵ نه‌بوو، ئه‌نه‌لۆگ بوو، چه‌ند پارچه‌یه‌كی سوتابوو، جوابیان بۆ ناردم كه‌ ئه‌و پارچانه‌یان بۆ بكڕم‌و له‌ئێرانه‌وه‌ هه‌موو ئه‌و شتانه‌م كڕی، تازه‌ لاپتۆپ داهاتبوو، لاپتۆپێكیشم پێبوو، ئه‌و كاته‌ له‌تاران نازانم كاك حه‌مه‌ توفیق بوو یان كام به‌هرۆز بوو، وتیان هه‌موو شتێكشمان بۆ حازر ده‌بێت خه‌مت نه‌بێ، به‌زیاده‌وه‌ كڕیم‌و چووم كۆمپیوته‌ره‌كه‌م فۆڕمات كرد‌و  هیچم تێدا نه‌هێشت، هاتبوون به‌شوێنمدا، ده‌ستبه‌جێ وتیان جانتاكانمان بده‌رێ سبه‌ینی بۆتان ده‌نێرینه‌وه‌، ئه‌و سبه‌ێنییه‌ بوو به‌ چه‌ند رۆژێك، جۆره‌ها بروسكه‌مان نارد بۆ مام جه‌لال، باوه‌ڕبكه‌ن پاش پێنچ رۆژ شته‌كانییان داینه‌وه‌، به‌ڵام كه‌ هێنایانه‌وه‌، زانیم سه‌یری لاپتۆپه‌كه‌یان كردووه‌، ئینجا  له‌كرماشانیش پێنج رۆژ دوایان خستین، بۆیه‌ ئێران رێگایه‌كی مسۆگه‌ر نه‌بوو، بۆنموونه‌ كاتێك ئامێره‌كانی كوردسات-مان نارده‌وه‌، مام جه‌لال خۆی ته‌كلیفی كردبوو له‌ پێشدا ئامێره‌كان هاتبوونه‌ پاریس، مام جه‌لال له‌ پاریس بوو، دوای ئه‌وه‌ وا رێكه‌وت به‌ شه‌مه‌ندۆفێر بیبه‌ن بۆ ئینگلته‌را‌و له‌ وێشه‌وه‌ دوای چه‌ند مانگێك به‌هرۆز گه‌ڵاڵی توانی وه‌ری بگرێته‌وه‌، ئه‌وان ئێرانییه‌كان زۆر توندبوون، به‌ڵام شام وانه‌بوو راستگۆتریش بوون‌و  سه‌به‌ی و دووسبه‌ییان پێ نه‌ده‌كردیت.
*باشه‌ باسی خه‌باتی یه‌كێتیی له‌ ساڵی 1976 وه‌ 1991 كرا، ئه‌گه‌ر له‌سه‌ر ئه‌و ماوه‌یه‌ هیچ نه‌مابێ، با له‌سه‌ر پرسیارێك هه‌ڵوێسته‌ بكه‌ین، ئه‌ویش قۆناغی دوای رووخانی رژێمه‌؟
-من هه‌تا ئه‌و كاتانه‌ به‌رپرسی لقی ئه‌وروپا بووم‌و ئه‌و چالاكیانه‌ به‌ڕه‌ئی من قۆناغی ئاڵتونییه‌ سه‌باره‌ت به‌ چالاكییه‌كانی یه‌كێتی، وه‌ك خۆبه‌خش هیچ شتێكی تێدا نه‌بێ، هه‌مووی له‌سه‌ر حسابی خۆمان بووه‌ و به‌رهه‌می باشیشی هه‌بوو چ له‌ئه‌مریكا‌و چ له‌و ئه‌وروپاش، راسته‌ ئه‌مریكا زیاتر چه‌پڕه‌و بوون، به‌ڵام ئیتر ئه‌وه‌ی پێمان كرابێت له‌و بارودۆخانه‌دا خۆبه‌خشانه‌‌و له‌سه‌ر حسابی خۆمان  كردوومانه‌ جگه‌ له‌ كاك ئه‌حمه‌د بامه‌ڕنی كه‌ یارمه‌تییه‌كی كه‌می هه‌بوو، ئه‌وانی تر هه‌مووی له‌سه‌ر حسابی خۆمان بووه‌.
*دوا پرسیارمان له‌سه‌ر به‌راوردێكه‌ له‌نێوان ئه‌وه‌ی كه‌ كورد له‌ نه‌وه‌ده‌كانه‌وه‌ ناوچه‌ی رزگاركراوی هه‌بوو، په‌یوه‌ندیی نێوده‌وڵه‌تی هه‌بوو، دوو مه‌سه‌له‌ی ترهه‌یه‌ نوێنه‌رایه‌تی كورد‌و حكومه‌تی هه‌رێم یان نوێنه‌رایه‌تی یه‌كێتیی، به‌ڵام له‌ناو باڵیۆزخانه‌ی عیراقیدا ئه‌گه‌ر به‌راوردێك له‌خه‌یاڵتاندا هه‌بێت زۆرجار خۆپیشاندانتان كردووه‌ به‌رامبه‌ر به‌ باڵیۆزخانه‌ی عیراق؟
-كه‌ له‌چین بووم، نامه‌یه‌كم بۆ پرۆفیسۆره‌كه‌م نووسی: ده‌ڵێم به‌ ئینگلیزی شتێك ناڵێم، جاران خۆت ده‌تزانی من له‌به‌ر هه‌موو باڵیۆزخانه‌كان بووم، باڵیۆزخانه‌ نه‌ماوه‌ خۆپیشاندانی له‌به‌ر ده‌مدا نه‌كه‌م، له‌چین قه‌ده‌غه‌ بوو به‌به‌ر باڵیۆزخانه‌كاندا بڕۆیت‌و به‌رد بهاویت‌و هێلكه‌ هه‌ڵبده‌یت، بێیته‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی خۆت یاڵیۆز بیت، ئه‌وه‌ گۆڕانێكی سه‌یره‌، هه‌میشه‌ ئه‌و هه‌سته‌م هه‌ستێكی سه‌یربوو، یه‌كه‌م جار خۆم به‌ڵام دوو قۆناغی جیاواز، راسته‌ من وه‌كو كه‌س مه‌ینه‌تیی زۆرم چه‌شت، به‌تایبه‌تی له‌و ماوه‌یه‌ی وه‌ك نوێنه‌ری یه‌كێتی‌و حكومه‌تی هه‌رێم به‌ڕه‌سمی مه‌ینه‌تیم ده‌چێشت، پێشتر ده‌چووم وه‌زیری ده‌ره‌وه‌م ده‌بینی، مامه‌ڵه‌یان باشتربوو، چه‌ندین جار وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی سویدم بینیووه‌، به‌ڵام له‌ فه‌ره‌نسا هه‌تا شه‌ڕی ناوخۆ دروستبوو تا پێش شه‌ڕی ناوخۆ، مامه‌ڵه‌یان زۆر باش بوو، دواتر مرۆڤ بێزی له‌خۆی ده‌هاته‌وه‌، بۆنموونه‌ مه‌وعیدم هه‌بوو له‌ وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ سه‌عات 2 ده‌یانوت چاوه‌ڕێ بكه‌، زیاتر له‌ سه‌عاتێكی ده‌خایاند، عورفی دیپلۆماسی شتی وای تێدا نییه‌، كه‌  وتیان سه‌عات دوو واته‌ سه‌عات دوو، ته‌له‌فۆنم ده‌كرد، ده‌موت قسه‌ له‌گه‌ڵ فڵان كه‌سدا ده‌كه‌م، ده‌یانوت لێره‌ نییه‌، ده‌شمزانی له‌ ژووره‌كه‌یه‌تی، له‌به‌رئه‌وه‌ ئه‌و كاتانه‌ ده‌موت ئینسان هه‌رچی بێ، ئه‌وان ده‌وڵه‌تن، ئه‌و مه‌ینه‌تییانه‌م زۆر چه‌شتووه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ رێگر نه‌بوو و هه‌ر  ده‌مان دۆزینه‌وه‌.
*جه‌نابت به‌س له‌چین باڵیۆز بووی؟
-دوای ئه‌وه‌ گه‌ڕامه‌وه‌ وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌و سه‌رپه‌رشتیی دائیره‌ی ئاسیام ده‌كرد، دوای ئه‌وه‌ چووم بۆ جنێڤ نوێنه‌ری هه‌میشه‌ی عیراق بووم له‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان.
*ویستم به‌راوردێكیش له‌ نێوان ئه‌وه‌دا بكه‌یت له‌ شێوازی مامه‌ڵه‌و هه‌ڵسوكه‌وت له‌نێوان وڵاتانێكی وه‌ك ئه‌وروپا كه‌ باسی دیموكراسی‌و كرانه‌وه‌ ده‌كرێت له‌گه‌ڵ وڵاتێكی وه‌كو چین كه‌ به‌ سیستمێكی شمولی‌و سنووردار ناوده‌برێت؟
-من ئه‌زموونی ژیانی تایبه‌تیم ئه‌و قۆناغه‌ به‌ ئاڵتونی داده‌نێم كه‌ له‌چین بووم، راسته‌ چین له‌وه‌وپێشتر به‌ بێ مۆڵه‌ت نه‌تده‌توانی بڕۆیته‌ ده‌ره‌وه‌، منیش ئه‌و پێشبینییه‌م ده‌كرد، به‌ڵام له‌وێ جیهانێكی دیكه‌یه‌، ئازادیت بۆ هه‌ر شوێنێك بڕۆیت، له‌گه‌ڵ كێ په‌یوه‌ندیی ده‌كه‌یت، مامه‌ڵه‌ كردن زۆر خۆشه‌ له‌گه‌ڵیاندا، زۆر وڵات چووم، زیاتر له‌ 65 وڵات چووم، ئه‌وه‌نده‌ی هاوڕێم له‌ چین هه‌یه‌، له‌ هیچ شوێنێكی تر نیمه‌، بۆ زانیاریتان له‌ چین سێ ساڵ‌و نیو مامه‌وه‌، له‌ سوید له‌ ساڵی 1976 تا ساڵی 1991 له‌وێ بووم، له‌ فه‌ره‌نسا له‌ ساڵی 1991 تا 2001 له‌وێ بووم، له‌ واشنتۆن 4 ساڵ له‌وێ بووم، به‌ڵام ئه‌وه‌نده‌ی هاوڕێ‌و دۆستم له‌ چین هه‌بوو، له‌ شوێنی تر نه‌مبوو.
*پۆسته‌كه‌ت رۆڵی نه‌بوو؟
-با رۆڵی هه‌بوو، كوا تۆ باڵیۆز بیت‌و كوا په‌نابه‌ر یان موعاره‌زه‌ بیت، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا باڵیۆز بووم له‌ جنێڤ، نوێنه‌ری عیراق بووم له‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان، به‌ڵام مامه‌ڵه‌ی گه‌لی سویسرا زۆر ناخۆش بوو، زۆر خۆیان به‌شت ده‌زانی، ئه‌وروپییه‌كانیش هه‌روان، تۆ باڵیۆزیت له‌و وڵاته‌، باڵیۆز له‌ چین وه‌ك پادشا حسابی بۆ ده‌كرێت، به‌ڵام له‌وڵاتیكی ئه‌وروپایی، وه‌ك شه‌خسێك سه‌یر ده‌كرێیت ناڵێم شه‌خسێكی ئاسایی، وه‌ك وه‌زیره‌كانی خۆیان به‌ پاسكیلێك ده‌ڕوات له‌هه‌ر شوێنێك ده‌ڕوا دوو دونیای جیاوازه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ خۆشترین ژیانم‌و كاری سیاسیم له‌ چین بوو، له‌ باشوور ‌و باكوور‌و خۆرهه‌ڵاتی ئه‌و وڵاته‌ هه‌مووی.


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7347
22/8/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ جارێكی تر هالیپ شكستی هێنا بچێته‌ پێشه‌نگی ریزبه‌ندییەوە 22/8/2017
‌ ریاڵ مه‌درید گرێبه‌ستی كه‌ریم بنزیمه‌ نوێ ده‌كاته‌وه‌ 22/8/2017
زانست
‌ هەسارەیەك لە زەوی نزیك دەبێتەوە 21/8/2017
‌ نۆكیا 8 ركابەریی ئایفۆن و گالاكسی دەكات 21/8/2017
‌ پێنج هەڵەی باو لەكاتی راكردندا 21/8/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP