مام جەلال: دەبێت باوەڕمان بەخۆمان هەبێت لە كۆیلەیەتی فیكری رزگارمان ببێت
مام جەلال: دەبێت باوەڕمان بەخۆمان هەبێت لە كۆیلەیەتی فیكری رزگارمان ببێت ‌ 6/10/2017
دیداری دوو دۆست لەسەر دەستپێكی خەباتی مام ‌و ئەندێشەی لەسەر بزووتنەوەی رزگاریخوازی گەلی كوردستان
بەشی سێیەم‌و كۆتایی
دیدار عومەر شێخ موس
*ئێوە چۆنی دەبینن ئەو دەوڵەتەی كوردستان كە مەبەستە چۆن دەتوانرێ جێ بەجێ ببێت، واتە دامەزرێت ئایا بەهۆی خەباتی زاتی خۆیەوە لەئەنجامی تەدەخولی زلهێزەكان یان ناكۆكییەكانی نێوان ئەو وڵاتانەی كە كوردستانیان داگیركردووە، یان مومكینە شتێك تێكەڵە بێ لەو سێ فاكتەرە؟
-بەرەئی من هەموویەتی، یەك شت نییە، یەكەم خەباتی میللەتی كورد خۆیەتی، خەباتەكەشی دەبێ ئامانجە ستراتیژییەكەی ئەوەبێ رزگاری‌و یەكخستنەوەو دەوڵەتی كوردی، بەڵام پێشتر دەتوانێ شتی تر قبوڵ بكات‌و جا چی زەرورییە قبوڵی بكات، ئێستا كوردستانی توركیا بەنموونە بێنینەوە، ئێستا ئەگەر ئەوان لەتوركیا حكومەتێكی دیموكرات بێتە توركیا‌و حوكمی زاتی بدا بەكوردی توركیا، بەڕەئی من كورد دەبێ بەمەمنونی قبوڵی بكات، واتە حوكمی زاتی كوردی بەو مانایە نا حەقی كورد چارەسەر نەكات، بەو مەعنایەی حوكمی زاتی حەقی كورد دابین دەكات‌و مەسەلەی كورد چارە دەكا، واتە بەو مەعنایەی كە لینین دەڵێ حوكمی زاتی بۆ ئەوەبێ كە نەتەوەكە هێزەكانی خۆی لەچوارچێوەی قەوارەیەكدا كۆ بكاتەوەو دوایی ئامادەی بكات بۆئەوەی وەك ئەنجومەنی نەرویج  كە بەسویدی وت ئەوا ئێمە بڕیارماندا مەلیكی سوید  بەمەلیكی خۆمان نەزانین، دەبێ‌ ئەویش ئەوها بكا، بڵێ ئێمە پەرلەمانی فڵان ئەوە كۆبووینەوە، بڕیارماندا فڵانە كەس بەمەلیك‌و  گەورەی خۆمان نەزانین، بەو مەعنایە حوكمی زاتی باشە، حوكمی زاتی نەك وەكو چارەسەری كۆتایی، واتە وەك ئیجرایەكی دیموكراتی‌و هەنگاوێك بۆ پێشەوە بۆ یەكخستن‌و سازدانی نەتەوەیی كورد. بەرەئی من دەبێت هەمیشە ئێمە ئەوپەڕی تموحاتمان لەبیربێ، ئەوپەڕی واقیعبینیمان لەبیر بێ. 
بۆنموونە ئێستا من لەعیراق بەدەستم بێت، حكومەتی سەدام حسێن بەس رازی بێت‌و شەڕی ئیبادە رابگرێ، بەس رازی بێ كورد بچێتەوە جێی خۆی، ئەوە هەنگاوێكی گەورەیە بۆ مێژوو، دوای ئەوە شتی تر دێ، واتە لەپاشان ئەوەی بەلای منەوە لەحوكمی زاتییەكە موهیمە، هێزی چەكدارە، نەك ئەوەیە ئەو چ شتێك دەكات، یان نایكا، ئەوە جۆرێكی ترە، ئەگەر هێزی چەكدار هەبێ، یان میللەتێكی چەكدارو هۆشیار هەبێ، زۆر گرنگترە لەوە، واتە من بەش بەحاڵی خۆم هەر خەباتی میللەتی كورد، خەباتی سیاسی‌و رۆشنبیری‌و شارستانی‌و چەكدار هەمووی لەلایەكەوە، ئینجا دۆخی نێودەوڵەتی، بەبێ دۆخی نێودەوڵەتی بەرەئی من نەخشەی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست بەئێمە ناگۆڕدرێت، ئێستا بەتایبەتی،  یان بەبێ ناكۆكیی دەوڵەتەكان بەئێمە ناگۆڕدرێ‌و من قەناعەتێكیشم هەیە ناكۆكی نێوان ئەو دەوڵەتانە چارەسەر نابێ، راستە لەسەر ئێمە هەندێكجار پێكدێن، بەڵام ناكۆكیی نێوان فارس‌و عەرەب مێژووییە، خومەینیش بڕوا، ئەو حەل نابێ، كوڕی شا-ش بێت ناكۆكی لەگەڵ عیراق حەل نابێت، راستە دابیندەبێ، هێور دەبێتەوە، ناكۆكیی نێوان ئێران‌و عیراق مومكینە سەدام بۆ حوكمی خۆی چاوی لێ بپۆشێت، بەڵام دوای 15 ساڵی تر سەرهەڵدەداتەوە. یان بۆ نموونە نێوانی تورك‌و عەرەب زۆر بەرەو تێكچوون دەچێ لەسەر بەتایبەتی ئاوی فورات، ئەو پڕۆژەیەی كە دەیكەن پێی دەڵێن (گاپ) بەڕەئی من ئەوە تەقینەوەیەك دەبێ لەنێوان پەیوەندییەكانی تورك‌و عەرەب بەتایبەتی سوریاو عیراق ناتوانن هەتاسەر ئەمە قبوڵ بكەن، ئەو دەوڵەتانە واتە وای لێدێت ئاوت دەدەمێ یان لەبرسا دەتكوژم، لەبەرئەوە جیاوازی نێوان نەتەوە گەورەكان تورك‌و فارس‌و عەرەب جیاوازی زۆر قووڵە، ئێمەش جیاوازی زۆرمان هەیە لەگەڵیاندا، بەڵام لەكاتێكدا دێت ئێمە دەتوانین قازانج لەو جیاوازییانەی نێوان ئەوان بكەین‌و من دەمەوێ شتێك بڵێم بەشتێك قەناعەتم نییە، مەسەلەیەكی زۆر خراپە ئەوجارەش لەئەمریكا لەزۆر جێ وتم: بێگومان نابێ مرۆڤ زۆر بڵێ لەبەر پەیوەندی دۆستایەتی ئێمەو پارتی ئەو لێدوانەی كە شۆڕشی دوایی پێهێنا پاش رێكەوتننامەی جەزائیر ئینتباعێكی زۆر خراپ‌و هەڵەی لەدونیادا دروستكرد لەسەر كورد، وای نیشاندا كە مەسەلەی كورد ئامرازە  بەدەست ئێران‌و عیراقەوە ، ئەو رۆژەی ئەوان تێكدەچن كورد هەڵدەستێ، ئەو رۆژەی ئەوان پێكدێنەوە، كورد تەواو دەبێ، من پێموایە ئەوە خەتای قیادە بوو، هەتا شا كە گۆڕبەگۆڕ بوو، من شا بەمەسئول نازانم لەتێكچوونی شۆڕشی 1975، من پێموایە شا بەپێچەوانەوە ئەگەر مێژوو تەماشا بكەین، زۆر لەوە زیاتری كرد كە دەبوایە بیكا، شا 150 هەزار پارچە چەكی دا بەكورد، شا نەدەبوایە ئەوەندە چەكی بدایە بەكورد، ئەو هەموو پارەو ئیمكاناتەی دا بەكورد، كورد خۆی دەبوایە قازانجی لێبكردایە،یا دەشیتوانی شۆڕش بكات‌و ئەوەش بكا ئەو مەسەلە خراپەش نەدەهات، ئێستا بۆنموونە چاوت لێیبێت ئێران‌و عیراق پێكهاتن، بەرەئی من بەمەعنای ئەوە نییە خەباتی خۆمان دوایی پێبێنین، تۆ خۆت لەوێ بووی، ئێران‌و عیراق  تەبابوون، شەڕیشمان دەكرد وا نییە؟ بەڵام چی شەڕمان كرد، لەناوزەنگ بووین، نەچووبووینە یاخسەمەر، مەفاریزی بچووكمان لەملاو  لەولابوو، نەك ناوچەی ئازادكراوی پان‌و بەرین، وای لێدێتەوە‌و شۆڕش دێتەوە ناو كوردستان. دوێنێ شەویش قسەم لەگەڵ كاك دكتۆر مەحمود كرد، وتی هەموو مەفرەزەكانی یەكێتی لەهەموو ناوچەكان گەڕاونەتەوە بەشێوەی بچووك، وتی هەتا ئێمەش حەمەی حاجی مەحمودمان ناردووە بۆلای برادەران، ئێستا  مولازم عومەر، كۆسرەت‌و  قادرو فڵان، ئەوە لەمەنتیقەی وەرتێ‌و لەو دۆڵانە مەوجودن‌و هەن، دەتوانین بەو شێوەیە بیكەین بەشەڕی ناوشار بیكەین‌و پێموایە كاك عومەر بۆ مێژوو پەیوەندی نێوان عیراق‌و ئێران هەتا لەزەمانی شاشدا ئەو جووتبوونەی نەكردبوو، هیچ درزێكی تێدا بمێنێ، كە كورد لەناویا بڕوات‌و ئێستاش پەیوەندییەكانی نێوان ئێران‌و عیراق قەت وای لێنایەتەوە‌و ئاوا جووت نابێت، هیچ بۆشاییەك بۆ كورد نەمێنێتەوە، ئەی ئێمە نەچووین بەئێراندا بۆ ناو عیراق؟ ئەی چەكەكانمان لەوێوە نەبرد؟ واتە ئەو جووتبوونە تەواوەتییەی نێوان عیراق‌و ئێران قەت نابێ كە ئێمە نەفەسمان نەمێنێ، ئەوە بەندە بەئیرادەو پێداگیریی سەركردایەتییەكە خۆیەوە، ئەگەر ئەو سەركردایەتییە بیەوێ شەڕبكا، دەتوانێ بیكات، نەیەوێ بیكات، نایكات. یەك خاڵی تر كە هەیە زۆر گرنگە، كە خۆرئاوا چاكی لێ تێناگەن، من ئەو جارە لەئەمریكا زۆر هەوڵم دا كە قسەیان بۆ بكەم عەسكەریەكان‌و پیاوە ئێكسپرێسەكان تێدەگەن، بەڵام خەڵكی سادە تێناگەن ئەویش ئەوەیە: شەڕی ئێمە شەڕی پێشمەرگانەی ئێمە لەگەڵ عیراق ئەو شەڕە نییە، واتە لەو جۆرە شەڕانە نییە كە ئەنجامەكەی شكاندن‌و پشت بەعەرزدانی دوژمنە لەمەیدانی سەربازیی، چونكە دوو جەنگ وابوو چین وابوو ماوتسیتۆنگ لەئەنجامدا پشتی سەرۆكی چینی شكاندو شارەكەی لێگرتەوەو چینی لەدەست دەرهێنا. شەڕی ئێمە لەجۆری ئەو شەڕەیە كە دوژمن وەڕەس‌و ناچار بكا بیسەلمێنێ، وەك جەزائیر بەفەڕەنسای كرد، وەك ڤێتنام بەئەمریكای كرد، هەرچەندە هی ئێمە لەو مەسەلەیەدا لەعیراق زیاترە‌و زۆرتر‌و زەحمەتترە، نەك بڵێم باشترە، بەڵكو وەزعمان خراپترە، چونكە نەوتێكی زۆر لەكوردستان هەیە، نەوتەكەی خۆمان بەكاربهێنینەوە دژی خۆمان، واتە بۆنموونە سامانی نەوت نەبووایە عیراق تەحەمولی ئەو هەموو زیانەی نەدەكرد لەكوردستان، بەڵام دیسان كە سەقامگیریمان لێ تێكدا لەكوردستان، ئەوە زۆر گرنگە كە ئەو فاكتەرە حساب بكەین، بۆنموونە ئێستا عیراق ئەوە 27 ساڵە لەشەڕدایە لەگەڵ كورد لە 1961ەوە تائێستا، 8 ساڵیشە لەگەڵ ئێران، قابیلە سەدام حسێن بتوانێ تا رۆژی قیامەت 26 موالیدی عەسكەری لەژێر چەكدا رابگرێ، راستە سبەینێ تەفەروغ دەكا بۆ ئێمە، بەڵام سەدام حسێن خۆی دەبێ ئەو 26 موالیدە كە شەڕی نەما لەگەڵ ئێران تا دەتوانێ هەرچی موعەلیم‌و دكتۆرو مەئوموورو خەڵكی بردووە لەشارو لەلادێ هەر بڵێ وەڵا من هەر شەڕم ماوە؟ مەجبورە سوپا بەتەواوەتی سووك بكات، ئەو سوككردن‌و بچووككردنەوەیە بەشی ئەوە دەكات كە تۆ تێدا سەرقاڵی بكەی، لەبەرئەوە بە رەئی من وانییە، واتە تاریكی بكاو سواخی بداو هیچ كون‌و كەلەبەرێك نەهێڵێتەوە، لەبەرئەوە شەڕەكەشمان لەو جۆرەیە. بە رەئی من ئێمە دەتوانین ئەوە بكەین.
خاڵێكی تر ئەوەیە هی دەوڵەتان، ئێمە تا ئێستا لەدەوڵەتان دۆستمان نەبووە، من ئەوە پاش دراسەتی كتێبەكەی سۆڤێتم خوێندەوە پێموایە سۆڤێتیش دۆستی كورد نەبوو، لەژێر كاریگەری ئەفكارو لەژێر كاریگەری ئەوە زۆر زیاتر مەدحی روسمان كردووە لەهەقی خۆی، واتە روس هەرگیز دۆستی كورد نەبووە، ئەوە كتێب بخوێنەرەوە لەزەمانی لینینەوە مەسەلەی مستەفا كەمال ئەو تەبەنی كردووە، مەسەلەی بەڵگەنامەش قسە دەكات، فڵان وتار وای نووسی‌و قەرەخان وەكیل وەزیر ئەوەی نووسی، ئەویش قسەی تێدا ناهیڵێتەوە، تەئیدی سیڤەریان نەكردووە، تەئیدی لۆزانیان كردووە، وتویانە یەكێتیی خاكی توركیا دەبێ بپارێزرێت، پێشبینی خۆشیان ئەوەبووە، ئەوان پرۆلیتاریان‌و ئەوان پیشەسازییان هەیەو زووتر ئەوان دەگەنە دەوڵەت لەئێمە. (واتا تورك زووتر لە كورد دەكەنە دەوڵەت).
 لە1946 ئەوە قازی محەمەدیان فرۆشت بەیەك مەرحەبای قەوام سەڵتەنە. پاشان كوردی خۆیان بەتەما بوون جمهورییەكی بۆ دانێن، قەرارێك هەیە لەناو ئەو كتێبەدا، بەڵام ئەوەیان تێكدا بەكاریگەری توركە شۆڤێنییەكان ئەو جمهوریەتە زاتیەشیان تێكدا، حوكمێكی زاتیان هەبووە لەڕوسیا من تازە زانیومە بەش بەحاڵی خۆم نەمزانیوە وەختی خۆی بەمنداڵی شتێكمان دەبیست، بەڵام دیارە ئەوە بووە دەڵێ لە1930 هەمووی لابردون‌و تەفروتونای كردوون‌و نەیهێشتووە وەك یەكێتییەكی ئەوەی مابۆوە‌و وتی دەبێ بڵێن ئیلا ئێمە توركین، ئەوە نەما، ئەو پارچە كوردەش بكەنە جمهوریەتێك، لەپاشانیش ئەوە مەلا مستەفاو ئێمە، پشتیوانییەكی مەلا مستەفای وایان كرد دژی ئێمە بەناهەق كە واپێویست بوو پشتیوانی باڵە مەدەنی‌و باڵە سیاسییەكە بوویت، دەبوایە تەئییدی ئێمە بكەن لەبزووتنەوەی كورددا، نەتیجەكەیشی ئەوەبوو مەلا مستەفایان هێنا كە سەدام مەرحەبای دەكردن، مەلا مستەفاشیان فرۆشتەوە بۆ سەدام، راستە مەلا مستەفا غەڵەتی كرد‌و خۆی خستە لای شاو ئەمریكاوەو ئەوانیش دەستیان لەكورد بەردا، ئێستاش هەرچی دەكەین مەرحەبایەكمان لێ ناكەن، واتە دۆستی چییە ئەوە ئیبادە دەبین‌و كەی لەسەرمان هەڵدەدەنێ كە ئێمە چووینە قەبرەوە؟
 ئەوە لەلایەك، لەلایەكی تریشەوە خۆرئاواش زوڵممان لێدەكات، بەڕاستی واتە بەویژدانەوە قسە بكەین، تائێستا دەمانگوت عەرەب باشترە لەتورك‌و  لەوانە لەمێژوودا، بەڵام بەڕاستی ئەو چەند ساڵانەی دوایی عەرەب تۆڵەی خراپەی هەمووی كردەوە، ئەوەی عەرەب بەكوردی كردووە مستەفا كەمال ئەوەندەی بەكورد نەكردووە، ئەی ئەوە نییە توركیا هێشتا كوردی لێماوە؟ دیارە ئەو تەرحیلە وانەبووە، بەڵام ئێستا عیراق كوردستانی لێ نەماوە، ئەو شەوە دكتۆر مەحمود دەیوت دوكان بن دەستی خۆیانە، دوكانیان تەخت كردووە كە مەحەتەی كەهرۆمائی لێیە كە بیانیی لێیە، جا ئەو دوكان تەخت بكات، واتە بە تەمای ئەوە نییە بیەوێت كورد بهێڵێت، بەڕاستی بەتایبەتی ئەوەی عەرەب بەئێمەی كردووە لەسوریا ئیستیعماری فەرەنسی باشتر نەبوو؟ لەزەمانی ئیستیعماری فەرەنسی نادی سەڵاحەدین هەبوو، گۆڤاری كوردی دەردەچوو، بەرنامەیەكی كوردی هەبوو لەبەیروت، بەدرخانەكان ئیشیان دەكرد، لەپاشان حوكمی وەتەنی كەس نەیدەوێرا بڵێ من كوردم، واتە دەوڵەتە گەورەكان فێڵیان لێكردوین، میللەتە گەورەكانیش خراپ بوون، عەرەبە، توركە ئەوە حەقیقەتە. ئینجا لەگەڵ هەموو ئەوانەشدا بەو مەعنایە نییە هیچ ئومێدمان نەمێنێ، ئێستا بەڕەئی من ئەوە سوشیال دیموكراتەكان هەن، ئەوە دەرگایەكی باشە، ئەوە مافی مرۆڤە شتێكی باشە، تۆ بۆنموونە هەتا لەسەر مەسەلەی خۆرئاواو شتی وا ئەمریكاو بە رەئی من وەكو كاكم وتەنی تێڕ نەكەینەوە بەئومێدبین‌و وابزانین لوتفێكیان كردین تەواو، باشە خۆ ئێمە چی بكەین دەنگمان  بەقەد دەنگی ئەرمەن نیە، خۆت دەزانیت  700-800 هەزار ئەرمەن هەیە لەئەمریكا، ئەوە حاكمی ولایەتی كالیفۆرنیا ئەرمەنە، پەیمانگەو رووناكبیر‌و بەدرێژایی كاتیش لەباڵیۆزخانەو وەزارەتی دەرەوەش خەڵكیان گەیشتۆتە پلەی باڵیۆز، باڵیۆزی ئێستای ئەمریكا لەدیمەشق ئەرمەنە، لەوەزارەتی دەرەوە ئەرمەن هەیە، لەپەرلەمان هەیە، سیناتۆر هەیە، باشە قەول بوو كۆنگرێسی ئەمریكا بڕیارێك  لەسەر ئیبادەی ئەرمەن دەربكات، ئەویش دەرنەچوو، باشە بائێمە زۆر بەتەما نەبین وامان بۆ دەكەن. خەباتی خۆمان هەبێ‌و عاقڵانەش لەدەرەوە ئیش بكەین، رەنگە بتوانین عەتفێك وەربگرین، تەئیدێك وەربگرین، بەڵام بەو مەعنایە نییە عەتفەكە دەبێتە هۆی سەرخستنمان. بەرەئی من دیسان هەلومەرجێكی دەولی پێویستە ئەم هەلومەرجە دەولییەكە من نالەبار نایبینم، جیاوازی نێوان عەرەب‌و تورك، عەرەب‌و فارس، فارس‌و تورك، بەینی شیعەو سوننە، ئەم كۆمەڵگەیە هەموو ئەو نەوعە جیاوازییانەی تێدایە، یەك عەیبی گەورەمان هەیە ئەوەیە هەرگیز باسمان نەكردووە بەرەئی خۆم ئەوە لەو ساڵانەی ئەزموونی كوردستان لێی تێنەگەیشتووم ئەویش ئەوەیە سروشتی كۆمەڵگەی كوردی هێشتا دواكەوتووە، واتە هێشتا كۆمەڵگەی دەوڵەت نییە، بۆنموونە لەمیللەتێكدا 100 هەزار 150 هەزار جاش نەدەبوایە هەبوایە، لەكوردستانی عیراق بۆنموونە جاران عەشایەری كورد هەبوو دەبوو بەجاش، دەیگوت وەڵا من بومەتە جاش هەتا دێهاتی خۆم بپارێزم، حكومەت نەیەت كاولی بكات، ئێستا بەجاشەكە خانووەكەی خۆی كاول دەكاو نەیتوانیوە دێكەی خۆی بپارێزێ، ماڵەكەی خۆشی پێ دەسوتێنێ، ئەمە دیاردەیەكە كە دەبێت دەرسی لێوەربگرین، بەرەئی من ئەوە سەلبیاتێكی میللەتی كوردە ئەو دیاردەی جاشایەتییە، بەمێژوو جاش هەرهەبووە، لەسوارەی حەمیدییەوە جاش هەبووە لەبەرئەوە سروشتی كۆمەڵگەشمان نەگەیشتۆتە قۆناغی ئەوە.
 بۆ نموونە كوردی توركیا وەرگرە 17 حزبی بۆ چییە، كوردستانی توركیا 8 حزب ئیمزای بەیاننامەیەكیان كردووە، یەكێكی لێدەرچێ، هەمووی دەڵێ ماركسیسزم لینینزم، سۆڤێت، بۆ نابنە یەك حزب لەگەڵ رێزم بۆیان، بۆ نابنە یەك حزب وەرن هەمووتان ببن بەیەك حزب، با نەبێتە یەك حزب با ببێتە دوو حزب، نەك 11 حزب، ئەوانیش هەر حزبەی ئینشیقاق دەكا بۆ ئەوی ترو پارتی سۆسیالیست نە یەكێتی تەڤگەری سۆسیالیست، نە كوپی سۆسیالیست نە كوپی مەركەز ئینجا دەدەقەدە، ئینجا دەبێتەپەكەكە، ئینجا دەبێتە پەكەكە‌و نازانم چی، واتە ئەوە چیە ئەوە ئەنجامی كۆمەڵگەی كوردییە، دەبا لەئەمریكا چوارەم حزب دروستبێت، هەرچی دەكەی‌و دەكرا نەكرا حزبی شیوعی  هیچ نییە، سوشیال دیموكراتێك لەئەمریكا دروست نابێ، باشە با حزبێكی وەك پارتی دروست ببێ لەئەمریكا، ئەوەش نییە، دیارە ئەوە سروشتی كۆمەڵگەیە كە هەوڵ نادات.
 لەكۆمەڵگەی ئێمەش سروشتی كۆمەڵگەكەمان ئەو هەموو پچڕپچڕەی دروست كردووە، بۆ نموونە كوردی سوریا خۆتان چینە گوشتاوتان چییە، 11 حزبی تێدایە، ئێستا تازە من لەوێ بووم جەماعەتێك هاتوون وەك حزبێك بۆ خۆیان، وەڵا ئەز دخوازم حزبەكێ بۆخۆ چێكەم، وتم چێكەن یان چێنەكەن بڕۆ چێكەن، ئەوەش هۆكارەكەی دەگەڕێتەوە بۆ سروشتی كۆمەڵگەی كوردی.

*بەرەئی تۆ ئەو سروشتە چییە؟
- بەڕەئی من دوو سێ شتە، یەكەم گەڵاڵەبوونی چینایەتی نەبووە لەكۆمەڵگەی  كوردیدا، كۆمەڵگەی كوردی چینەكانی گەڵاڵە نەبووە، دووەم سەقامگیریی كۆمەڵایەتی نەبووە نەوەكو جاران دەرەبەگایەتی عامیلەكانی دەرەبەگایەتی‌و عەشایەری  زاڵبێت‌و نە بۆتە كۆمەڵگەیەكی سەردەمیانە، واتە كۆمەڵگەیەكی ئینتیقالییە لەنێوان ئەو دوانەداو نەبۆتە هاوچەرخیش تا چینەكان سەقامگیربووبێت‌و ریزی سیاسی رێك بووبێت هەركەسی بزانی شوێنی خۆی لەكوێدایە، لەكۆمەڵگەی ئینتقالیدا شتەكانیش ئاوها ئینتیقالی دەبێت، ئەوە چونكە رەنگدانەوە‌و سەرخان‌و ژێرخانەكەیە، ئەوە هۆكارێكی تر، بێگومان بەڕەئی من ئەو هۆكارە بنەڕەتییە. هۆكاری تریش هەیە‌و كاریگەری فیكری‌و رەوتی فیكری بۆنموونە، رەوتی فكری  زۆر جار ببێتە واقیعی كۆمەڵایەتی كوردیی، دەنا خیلافی كوردی توركیا هەقی چییە بەسەر خیلافاتی ....و چین‌و ژنی ماوتسی تۆنگ لەسەر ئەوە حزب دروست بوو، بەشێكی تەئیدی .... دەكا‌و بەشێكی تەئیدی پەكین دەكا، بەشێكی تەئیدی مادام ماوتسیتۆنگ دەكا، قسمێكیان شتێكی تر ئەوە چ پەیوەندییەكی بەكۆمەڵگەی كوردییەوە هەیە، جگە لەوەی پەیوەندی بەئەفكارێكی منداڵانەی نەزان‌و شتی واوە هەیە، لەسەر ئەوە خەڵك دابەش دەبێت لەحزبەكاندا. 
هۆكارێكی تر لەو تەقسیمە دوژمنەكانمانە، من پێم وایە دەوڵەتە داگیركەرەكانی كوردستان دەستیان زۆرە لەو پارچە پارچەكردنەدا‌و وەختی خۆی ئێمە‌و شا نازانم مامۆستا ئیبراهیم لەبیری بێت یان نا، لەعیسا پەژمانەوە بیستمانەوە كە شا باسی ئەوەی كردبوو ئێمەو مەلا مستەفا بەمەنتیق دەبوایە پشتیوانی ئێمە بێ، چونكە ئێمە دەمانویست شەڕ بەردەوام بێت لەعیراق لەگەڵ عەبدولسەلام عارف‌و  ئێمە دەمانگوت تەسلیم بوون خراپەو ئەو ئیتیفاقیەی بارزانی، سوڵح نییە ئیستیسلامەو  ئەوەمان نووسیبوو، دەمانگوت دەبێت شەڕ بەردەوام بكات‌و ئەوە بكاتە مەنتیق هەر كەسی لە دورەوە ببینێ ئێران دەبوایە لایەنگری ئەوە بێت تەئیدی ئەو جەهەتە بكات كە دەیەوێت شەڕ بكات دژی حكومەتی بەغدا نەك ئەوەی سوڵحی لەگەڵ بكات، بەڵام ئەو وتبووی بابە مەلا مستەفا نەفەرێكە من تەفاهومی لەگەڵ دەكەم....، ئەوانە حزبن؟ من لەگەڵ ئیبراهیم ئەحمەد، سبەینێ ئیبراهیم ئەحمەد لادەبەن‌و دەڵێت ئەوە غەڵەتی كردووە، حزبەكە شتێكی تر دەكات، دوژمنەكانمان نایانەوێت هێزی كوردی مونەزمی موسەقەفی مورەتەب لەكۆمەڵگەی كوردیدا زاڵ بێت. 
سەدام حسێن بۆ حوكمی زاتی نەدا بەئێمە دای بەمەلا مستەفا، باشە خۆ ئێمە دۆستیان بووین لەزەمانی لێقەوماندا دۆست بووین، مەلا مستەفایان خۆش نەدەویست، ئێمەیان خۆشدەویست وەك رەفیق وەكو كاك نەوشیروان وتی: هەردووكمان ئەفەندین‌و بۆینباغ دەبەستین‌و وابووین‌و لەو سروشتە بووین، ئەحمەد حەسەن بەكر پێی وابوو مامۆستا ئیبراهیم پیاوێكی نورانییە‌و دەیوت دەمو چاوی ئەو دەبینم سەراحەت‌و  راستگۆیی‌و ئەو شتانەی تێدا دەبینم، باشە سەدام حسێن من ئەمناسی، هەموو جارێك بەئوتومبێل دەڕۆشتین كاك عومەر لێی دەخوڕی، مامۆستا ئیبراهیم لەبیری دێت هۆڕنی لێدا دابەزین، ئەبو عودەیە دابەزی وتی وەڵا من حەزدەكەم مامۆستا ئیبراهیم‌و كاك عومەر بناسم، دابەزین‌و ئەوە كاك عومەرو مامۆستا ئیبراهیم‌و كاك سەدام، بۆچی نەیاندا بەئێمە؟ چونكە ئێمە جەماعتێكی مونەزەمی حزبی بووین‌و هاوچەرخ بووین، وتیان لەژێر دەستی ئەوان دەرنایەتەوە،
بۆیە دوژمنانیشمان كاریگەرییان هەیە لەدانانی ئەوە، ئینجا جگە لەوە كاكە هەواو زەوقی سەخیفی رووناكبیرانیش، چونكە رووناكبیرانیش زۆرجار دادەنیشن مشتومڕ دەكەن لەجیاتی ئەوەی شتی عەمەلی چارەسەر بكەن، لەسەر فڵان جوملە حزبێك ئینشیقاق دەكات، جاری واهەیە لەسەر یەك جوملە بەڕاستی.
 پاشان بەرەئی من كاریگەریی خراپی....، كۆن لەبیرم دێ لەكوردستانی سوریاوە حزبەكانیان دابەشكردو وایان لێكردو دوایی حەمدی حامیدیان داناو لەتوركیاش هەروا دەستیان هەبوو لەئێرانیش، ئەوانەش واتە كۆمەڵێك فاكتەر هەیە بنەماكەی دەگەڕێتەوە سەر سروشتی كۆمەڵگە. 

*دامەزراندنی دەوڵەتی كوردستان لەهەلومەرجی ئێستادا بەشتێكی واقیعی دەزانی؟  ئەگەرنا ئێستا چی بەشتێكی واقیعی دەزانی بۆ چارەسەركردنی مەسەلەی كورد؟
-دەزانی بە رەئی من مەسەلەی كورد وەك مەسەلەیەكی نەتەوەیەكی داگیرو دابەشكراو بێ سەربەخۆیی‌و دەوڵەتی كوردی چارەسەر نابێت، واتە وەك مەسەلە چارەسەر ناكرێ، لەبەرئەوە ئەگەر وتت چارەسەری مەسەلەی كورد ئیلا دەبێ بڵێی بەسەربەخۆیی‌و بەمافی چارەی خۆنووسین، غەیری ئەوە هیچی تر نییە بۆ مەسەلەی كورد، بەڵام بڵێ بۆ دابینكردنی كاتی دۆخی كوردستان، بزووتنەوەكانی كورد‌و دابینكردنی هەندێ ئامانج‌و راگرتن لەزەمەنی مومكین‌و ئەوەدا، من هیچ لەواقیعدا خەڵك باسی دیموكراسی دەكاو دیموكراسی شتێكی باشە، بناغەیەكی چاك دروست دەكات، كەشێكی خۆش دروست دەكات، گەلێك بابەت لەخۆ دەگرێت، تەفرەقەو تەمیزو ئەوانە ناهێڵێ، بەڵام من لەخۆرهەڵاتدا دیموكراسیم پێ زەحمەترە لەسەربەخۆیی، بۆنموونە بەرەئی من دیموكراتی بۆ عیراق‌و حوكمی زاتی بۆ كوردستان زۆر زەحمەتترە لەئیستقلالی كوردستانی عیراق، چونكە من لەشتێكیشدا نووسیومە لەو بەحسەدا بەدرێژیی نووسیومە، یەكەم هۆكار ئەوەیە كە دیموكراسی وەرگرتنەوەی هەموو سوڵتەیە لەبەغدا، بەس یەكێكی وەكو سەدام بەشێكی عیراق لەكیس بچێ لەوە باشترە لەوەی هەموو عیراقی لەكیس بچێت، واتە هەموو حوكمەكەی بەعیراقی وەڵا هەموو كوردستانی عیراق كە بۆ ئەو زۆرترەو باشترە یاخود سەبەبی تریشی هەیە، بێگومان ئەوە دەگەڕێتەوە بۆ سروشتی كۆمەڵگەی دەسەڵاتدارو كۆمەڵگەی ژێر دەست، كۆمەڵگەی دەسەڵاتدار خۆی دەهێڵێتەوە، بەڵام شەڕ لەسەر خۆی دەكا، نەك لەسەر حوكمەكانی كە پاشكۆن، بەراستی دیموكراتی شتێكە نەك عیراق تەحەمولی ناكات، هەموو خۆرهەڵاتی ناوەڕاست تەحەمولی ناكات، ئێستا بۆنموونە دەڵێین زۆرجار قسەی وامان لەگەڵ دەكەن كە حوكمی زاتی درا بەكوردستانی عیراق، ئەوە توركیاو ئەوە فڵان وەڵا دیموكراتییەكە خەتەرترە لەسەر توركیاو سعودیەو ئوردون‌و سوریاو لەسەر ئێران‌و كوێت هەتا حوكمی زاتی، حوكمی زاتی هەر كاریگەری دەكاتە سەر نەتەوەی كورد، رەنگە كاریگەریەكەشی هیچ نەكا، چونكە ئەوە ئازەربایجان هەیە ئەرمینیا هەیە 70 ساڵە دەوڵەتن‌و فیدراڵیشن نە كاریگەرییان كردۆتە سەر ئەرمینیای توركیاو ئازەربایجانی سۆڤێت بەڵام وەڵا دیموكراتی ئەو میللەتانە هەر ئاگر دەدا لە بۆ حقوق‌و  ئازادیی خۆیان، بۆیە من پێموایە هەموو ئەو هۆكارانە كۆبكەیتەوە دەتگەیەنێتە ئەو ئەنجامەی كە زەحمەتتر ئەوەیە، ئەما هەتا دەگەینە چارەسەری مەسەلەی كورد، وەك تەسكین‌و دابینكردن‌و ئەوانە بەرەئی من ئەوەندەی مومكینە حوكمی زاتی بێت، فیدراڵ بێت شتی زۆر باشە‌و هەنگاو بەهەنگاو، بەمەرجێك یەك شتمان لەبیر نەچێ ئامانجی سەرەكی‌و ستراتیژی واتە تاكتیكەكان ئەوەن وەكو تاكتیك بێ‌و هەنگاو بێ بەرەو ئامانجە ستراتیژییەكە كە چارەسەری مەسەلەی كوردە، مەسەلەی كوردیش بێگومان بە مافی چارەی خۆنووسین دەبێت. لەگەڵ ئەوەشدا پێویستە یەك شت بڵێم ئەوەش ئەوەیە كە دەبێت هاوسەنگیی هێز حساب بكەین، ئێستا بۆنموونە عیراق رووخا با لەو شەڕەدا كە ئێران لە 1986 هێرشی كردە سەر بەسرەو بەسرەی بگرتبا‌و  سوپای عیراق هەرەسی بهێنایە ئەو بێ مەعنەویاتەی ئێستا عیراق هەیەتی ئێران هەیبوایەو سوپای عیراق هەڵهاتایە لەبەریا، ئێمە كوردستانمان بگرتبا بۆ بەحوكمی زاتی رازی دەبووین؟ وەڵا رازی نەدەبووین، بەڵام فەرزكەین لەحاڵەتی سەركەوتنی عیراقدا، وەڵا هەر دەبێ بەوە رازی بین كە كورد بێتەوە جێگەی خۆی‌و ئیبادە نەكرێ، بۆ نموونە هەلومەرج دەیگۆڕێ ،بەبێ لەبیركردنی دیموكراسی. 

*پڕۆسەی بڕیاردان لەناو بزووتنەوەی ئێوەدا یەكێتیی نیشتمانیی چ رەنگێك بەخۆیەوە دەبینێ‌، چ شكڵێك، ئایا فرەییە بەكۆمەڵە، تێكەڵییە، چۆن بڕیار دەدەن لەناو یەكێتیی نیشتمانیی كوردستاندا، بڕیارێكی سیاسی وەربگرن‌و جێبەجێی بكەن؟
-خۆت لەمن باشتر دەزانی لەوێ بویت‌و م.س بوویت‌و بەرەئی من ئەوەیە بەڕاستی لەناو یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان نەفەردییە، نە بەكۆمەڵە، واتە ئەو تەیاراتانە لەناو خۆیاندا قسان دەكەن، كۆنفرانس دەبەستن، كۆبوونەوە دەكەن، دوایی هەركەس دەیهێنیتە كۆبوونەوەی هاوبەشی سەركردایەتی بێت یان مەكتەبی سیاسی بێت، لەوێ موناقەشەو هەزار شتی لێدەكرێت‌و پاشان بڕیار دەدرێت بەزۆرینە.

*چ دەزگایەكتان هەیە بۆ جێبەجێكردنی ئەو بڕیارانە؟
-جۆرەها دەزگامان هەیە، مەكتەبی عەسكەری هەیە بۆ شتی عەسكەری، مەكتەبی سیاسی بۆ كاروباری سیاسی، مەكتەبی دارایی هەیە، مەكتەبی راگەیاندن هەیە، مەكتەبی ئیداری هەبوو جاران بۆ ئیشوكار، ئێستا مەڵبەندەكان وەك قیادەیەكی محەلییە بۆ جێبەجێكردنی بڕیارەكان.

*ئۆرگانی بنەڕەتی تەنفیزی‌و تەشریعی چین لەناو بزووتنەوەی ئێوە؟
-ئۆرگانی بنەڕەتیی تەشریعی كۆنفرانسەكانە، كە دەكرێت هی تەنفیزیش كۆمیتەی سەركردایەتی‌و باڵەكان بن.

*باشە ئەگەر دەوڵەتی كوردستان دامەزرا لەسیاسەتی دەولی خۆیەوە ئێوە حەز دەكەن چ سیاسەتێكی هەبێ، موحاید بێ یان سەر بەبلۆكی رۆژهەڵات  بێ یان رۆژئاوا بێ؟
-وەڵاهی نازانم، من یەكێك لەو ناوانە هەڵدەبژێرم، بەڵام من دەڵێم سەر بەهیچ بلۆكێك نەبێ، سەربەخۆ بێت، دۆستایەتی بكات لەگەڵ هەموو ئەو لایەنانەی كە دەكرێت دۆستایەتی لەگەڵدا بكرێت، ئەو دروشمەی عەبدولناسرم زۆر پێباشە نصادق من یصادقنا، و نعادی من یعادینا.

*هەتا ئەو وڵاتانەی كە تائێستا مومكینە بەشێكی كوردستانیان داگیر كردبێ؟
-ئینجا ئەوە كەی موسادەقەیە كە بەشێكی كوردستانی داگیر كردبێ؟

*نا مەبەستم لەوەیە پێشتر داگیری كردبێت؟
-دوای ئەوە لەپێش هەمووان ئەوان، دوای ئەوە كوردستان لەدەست ئەو وڵاتانە دەدرێ، من پێموایە لەپێشدا دەبێت پەیوەندی هەرە باش لەگەڵ تورك‌و فارس ببەسترێت، ئینجا بەسەریانا  بڕۆین بۆ خەڵكەكانی تر.
*باشە بەرای ئێوە لەهەلومەرجی ئێستادا چ جۆرە چاكسازییەك پێویستە لەناو كۆمەڵگەی كوردستاندا بكرێ؟
-دەزانی من باوەڕم بەوەیە كوردستانێكی ئەنجومەنی دابمەزرێت، نەك بەمەعنای سۆڤێتی بەمەعنای ئەوەی هەموو گوندێك هەڵبژاردنی خۆی بكات بۆ ئیدارەی خۆی، هەموو ناحیەیەك هەڵبژاردن بكات قەزا وەكو تر من پێم باش نییە ئیدارەكانی حكومەتی مەركەزی دای بنێت، با خەڵك هەڵیبژێرێت، سەرۆكی شارەوانی با خەڵك هەڵیبژێرێت، حكومەتی مەركەزی كۆمەڵێك دەسەڵاتی بنەڕەتی هەبێت، واتە كوردستان بەوجۆرە ئەنجومەنی هەبێت. حكومەتی مەركەزی دەسەڵاتی بەرگری‌و دەرەوەو كاروباری گەشەی گشتی بەدەستەوەبێت،  بۆنموونە پلاندانانی گشتی‌و هەندێك شت كە ناكرێت، ئیتر  ئەوی تر با ویلایەتەكان هەیان بێت‌و دەسەڵاتی تەواوی هەبێت‌و كاروباری خۆی بەڕێوەبەرێت، خەڵك بەشداربكات لەبەڕێوەبردنی دەوڵەت، نەك هەر جیهازێك دروست ببێت لەسەروو خەڵكەوە با ئیدارە خەڵك هەڵیبژێرێت، قازی ناتوانرێ هەڵبژێردرێت، دەبێت دابنرێت بەڵام با خەڵك ئیدارەی خۆی هەڵبژێرێت‌و رەئی هەبێ لەو شتانەدا.
*ئەگەر تەماشای كۆمەڵی كوردستان بكەین لەدیدی تۆوە چین ئەو ریفۆرمانەی پێویستە لەكۆمەڵی كوردستاندا بكرێت؟
-چاكسازی لەپێش هەموو شتێكەوە دەبێت بینای بكەیتەوە، بەشكڵێكی هاوچەرخ بینای بكەیتەوە. بەشێوەیەكی هاوچەرخ بێت، چ لەلادێ‌و چ لەشار لەسەر بنەمای بەرهەم بێت، نەك لەسەر بنەمای پێداویستیی بەرهەم، لەپاشاندا بەڕەئی من پێویستە چاكسازیی كشتوكاڵی بكرێت بەشێوەیەك كە دەگونجێت لەگەڵ واقیعی كوردستان‌و ژیانی ژنان، چاكسازیی كۆمەڵایەتی‌و فیركردن‌و رۆشنبیریی، بۆ نموونە گەشەسەندنی ئابووری ئەوەندەی موكینە پیشەسازی، ئەو شتانە بەپێی ئیمكانیاتی كۆمەڵگەی كوردی، بۆ نموونە نەهێشتنی نەخوێندەواری، نەهێشتن‌و گوڕینی نەریت بەرەو باشكردن.

*چ بەشێك لەهەموو شتێك زیاتر پێویستە مرۆڤ تەركیزی لەسەر بكات‌و پێشی بخات؟
-یەك شت بەتەنها نابینم، بەڕاستی هەموو لایەنەكان بەیەكەوە گرێدراون، بۆ نموونە گەشەسەندنی كشتوكاڵی بەبێ گەشەسەندنی پیشەسازی نابێ، گەشەسەندنی كۆمەڵایەتی بەبێ گەشەسەندنی كەلتووری نابێ‌، گەشەسەندنی كەلتووری بەبێ گەشەسەندنی شارستانی نابی، گەشەسەندنیی شارستانی بەبێ گەشەسەندنی پیشەسازی‌و كەلتووری‌و ئەوانی تر نابێ، هەموو ئەو شتانە پێكەوە گرێدراون. واتە دەبێت سیاسەتێكی هەمەلایەنە هەبێت‌و هەموو شتەكان بگرێتەوە‌و ئیشی بۆ بكات.

*ئەی مەسەلەی رزگاری ژن‌و یەكسانی نێوان ژن‌و پیاو؟
-ئەوەش یەكێكە لەمەسەلەكان كە شتێك نییە بڵێین كلیلیك بێت نوختە بێ، ئەگەر كوردستان رزگاربوو بەرەئی من  كلیلەكە ئەوەیە ئەگەر رزگاربوو كۆمەڵگە رزگارە دەوڵەتەكەی یاخود حوكمی زاتییەكەی دەبێت، بەرنامەیەكی هەمەلایەنەی هەبێت‌و لەهەموو لایەنەكانەوە دەبێت ئیش بكات، چونكە یەكێكیان لایەكیان زامن دەكات واتە یەك بەیەكتری دەگەیەنن.

*باشە زۆر چاودێری جیهانی هەن، دەڵێن میللەتی كورد بەدوای خەیاڵ كەوتووە‌و خەباتەكەی بێ هودەیە؟
-زۆر هەنە یان كەم؟ ئەوە هەیە لەئەمریكا، وەختی خۆی ئەو سێ وتاری نووسیوە، باباعەلی وەختی خۆی داویەتی ناویم بەبیر دێتەوە ناوی هاتووە لەو كتێبەدا، كابرایەك هەیە لە1940 یان 1943دا وتارێكی نووسیوە لەسەر ئەو نەتەوانەی كە لەخۆرهەڵات ئەو نەتەوانەی كە بێ دوارۆژن‌و ئەمریكا. 

*بەڵی دیومە ئەو كتێبەم دیوە..
-ئەوە وابزانم زنجیرە وتارێكە ئەوە لێرە ئەو كابرایە باسی دەكات، كێش لێی وەرگرتووە، هەمووجارێك من لێی دەردێنم ناوەكەی كابراكەشم لەبیردەچێتەوە، یەكێكی دیكەش لێی وەرگرتووە، ئەو دەڵێت سێ میللەت لەخۆرهەڵاتدا هیچ دوا رۆژیان نییە، ئەرمەن‌و ئاشوورو كورد، من قەناعەتم وانییە، قەناعەتم وایە كورد رزگار دەبێ، ناكرێت ئەو میللەتە ژمارەی ئەوەندە زۆر بووە، واتە بۆ نموونە ئەوە كورد بەبێ موبالەغە 25 ملیون دەبێت، تا كۆتایی سەدە دەبێتە 40 تا 50 ملیۆن، پاشان لەقەڕنی 20 دا پاش پەنجا ساڵ زەربی 2ی بكە، دەبێتە 70 تا 80 ملیۆن  مرۆڤ، چۆن ئەوەندە میلۆنە بەبێ ماف دەمێنێتەوە؟ بۆ نموونە جەماعەتی مەكەدۆنیا دوو تا سێ ملیۆن كەس دەبن‌و وەك خۆی دەمێنێتەوە‌و هیچ بەهیچ ناكات، ئێمە هەر زاوزێمان لێ مەنع بكەن، ئەوە د. یوسف هەیە كوردی سوریایە دەیناسی مامۆستای زانكۆیە ئێستا لەزانكۆی جۆرج واشنتۆنە.

*بیستوومە بەڵام نەم بینیووە؟
-دیارە پیاوێكی زۆر خۆشە، من دەیناسم لەلوبنانەوە مامۆستای علوم سیاسی بوو لەزانكۆی ئەمریكی لەوێ بوو، لە بنەماڵەیەكی بەناوبانگیشە، ئەو دەڵێت: چەكی نهێنیی كورد منداڵ‌و زاوزێیە، دەیوت: باسی مەكە با لێمان تێكنەدەن، باسی توركیای دەكرد، دەیوت: ئامارێكم خوێندۆتەوە تورك لەسەر گۆڕینی دیموگرافی مەترسی دەبینن، ئەگەر وابڕوات تا كۆتایی سەدە تورك لەتوركیا دەبێتە كەمینە، كورد‌و چەركەس‌و لاز‌و عەرەب دەبنە زۆرینە، لەكۆمەڵگەی توركیادا، ئێ باشە ئەوەتا 50 ساڵی تر چۆن دەتوانن ئەوە چارەسەر بكەن؟ باشە میللەتی كورد دەریخست كە میللەتێكی زیندووە، شۆڕشێكمان دەشكێنن، یەكێكی تر رادەپەڕێ، شۆڕشێكی تری توركیا دابین دەكەن؟ ئێران دابین دەكەن؟ عیراق هەڵدەستێ، توركیا رادەپەڕێ، كوردستانی عیراق!
*باشە خۆشت باسی ئەوەت كرد، بزووتنەوەی كورد لەبەشەكانی كوردستاندا پچڕپچڕە، زۆر رێكخراوی تێدایە، باسی كوردی سوریات كرد باسی كوردستانی توركیات كرد، لەكوردستانی عیراق؟
-عیراقیش هەروایە، بەڵام بەو بەرە كوردستانییە پینەكراوە، ئەگینا حزبی سوشیالیستی كوردو حزبی سوشیالیستی كوردستان بۆ یەك ناگرن؟ 

*هەندێ شەرحیشیان بۆ داناوە كە بۆچی وایە، باشە وەزعەكە بە بیروڕای ئێوە چۆن چارەسەر دەكرێت؟
-بەبیروڕای من ئەوە چارەسەر ناكرێ، من بەشتێكی سروشتی دەبینم، ئەوە لەپڕۆسەی گەشەسەندنی ژیاندا چارەسەر دەبێت، بەتێپەڕینی كات جەماعەتێك ئیفلاس دەكەن، جەماعەتێك یەكدەگرن، جەماعەتێك گەشە دەكەن‌و دەمێننەوەو كۆتاییەكەشی رێگای بەرەی كوردستانی دروست دەبێ بۆ هەر وڵاتێك، لەبەینی بەشەكانی كوردستاندا ئەو بەرانە لەناوخۆیاندا هاوپەیمانی بكەن‌و  بەڕەئی من دیموكراسی بەگەشەسەندنی سروشتی دروست دەبێ، بەزۆر ناكرێ، ئەو حزبانە دانێیت، رێكیان بخەیت، بەتێپەڕینی كات ئەو گرفتانە چارەسەر دەبێ، واتە ئێستا تۆ تەماشای كوردستانی توركیا بكە، كوردستانی توركیا كەمێك بوارێكی دیموكراسی ئەوە هەبێت خەباتی چەكدار پەرەبستێنێت، گرفتەكە چارەسەر  دەبێت، خەباتی چەكدار جەماوەر لەدەوری خۆی خڕدەكاتەوە، خەباتی دیموكراتیش مەسەلەكان گەشەپێدەدات هەر كەسە دەگاتە قۆناغی خۆی.

*پێشتر باسی ئەوەت كرد كە لەمنداڵیتدا مەسەلەی رووخانی كۆماری مهاباد زۆر كاریگەریی هەبووە لەسەرت بەشێوەی شەخسی، ئەگەر تەماشای مێژووی نوێی كوردو كوردستان بكەیت، واتە لەماوەی تەمەنی خۆتدا كە پێگەیشتوویت بەجیا لەكۆماری مهابادەوە بیگرە هەتا ئێستا چەندین رووداوی گەورە روویداوە لە مێژووی بزووتنەوەی گەلی كورددا، حەزدەكەم بزانم چ رووداوێك كاریگەریی وا قووڵی لەسەرت هەبووە كە كاریگەری بەجێهێشتووە بۆنموونە 14 تەممووز بگری، دەستپێكردنی شۆڕشی 1961 بگری، ئینشیقاقی 1964 بگری، ئاشبەتاڵی 1975، رێكەوتننامەی ئازار، دەستپێكردنی مقاوەمەت لەكوردستانی ئێران، روخانی شا؟
-هەموو شتێك لەوانەی باستكرد هەمووی گرنگن.

*چەند كاریگەریی هەبوو باسی جمهوری مهاباد كرد، زۆر تەئسیری هەبووە لەسەر خۆت؟
-ئاخر تۆ لە تەمەنی منداڵی پرسیت، وتم ئەوە بوو لەپاش ئەوە لەژیانی خۆمدا زۆر رووداو كاریگەری هەبووە ئەوانەی باستكرد، هەندێك لەوانەی كە باست نەكرد بۆ نموونە من راپەڕینی وەسبەی كانون زۆركاری لەبیركردنەوەم كرد، ئینتیفازەی تشرین كاریگەری هەبوو، بۆ نموونە شەڕی سێ دەوڵەتەكە لەدژی میسر، بۆ نموونە رووداوەكانی سۆڤێت هینی كۆنگرەی بیست‌و ئیدانەی ستالین‌و ئەوانە هەمووی كاریگەری هەبوو، بۆنموونە سەركەوتنی شۆڕشی چین، وەمان دەزانی دونیا دەگۆڕێ، پاش ئەوە زۆر كاریگەری كردووە، 14ی تەممووز، ئینقیلابی شوبات، هێنانەوەی مەلا مستەفاو خیلافی حزب ئەوە زۆر تەئسیری كرد، بەڕاستی لەمێشك‌و زهنی ئینساندا، پاشان ئازار رووداوێكی گرنگ روویدا كە رووخانی شۆڕشی كوردستان بوو من پێشبینیم نەدەكرد، من لەو كەسانە بووم كە پێموابوو مەلا مستەفا شەڕدەكات، كاك عومەر رەئی وانەبوو كاك عومەر لەشام بوو لەتەجەموع دانیشتبووین باسمان كرد، ئەوە زۆر كاریگەری هەبوو. هەڵگیرسانەوەی شۆڕش جارێكی دیكە كاریگەری هەبوو، هەروەها رووخانی شا كاریگەری هەبوو، واتە شتی تری وەك ئەو رووداوانە. 

*زۆر سوپاست دەكەم پرسیارەكانی خۆم تەواو بوو حەزدەكەم بزانم ئایا بۆ خۆت هیچ شتێك هەیە حەز بكەیت باسی بكەیت لەمەسەلەی بزووتنەوەی ناسیۆنالیستی كوردی كە من پرسیارم نەكردبێ‌و بەپێویستی بزانی بیهێنیتە كایەوە؟
-سەرەتا دەستەواژەكەت بگۆڕە، ناسیۆنالیستی واتایەكی دیكەی هەیە، واتە بزووتنەوەی رزگاری نیشتمانیی دیموكراتی خەڵكی كوردستان، زۆرتر پاسۆك‌و كاژیك‌و شتی وا دەگرێتەوە.

*بەڵام ئێستا وانییە، ئێستا خەریكە ئەو ناسیۆنالیستەی جاران نەماوە‌و بەو چاوە تەماشا ناكرێت؟
-باشە قەیناكە با ئێمە زمانی خۆمان رزگاریی نیشتمانی‌و نەتەوایەتی‌و ئەوانە بەكاربهێنم، ناشزانم تۆ لەسەر چی تێزەكەت دەنووسیت‌و توێژینەوەكەت چییە، نەفسییە، شەخسی بوو، كۆمەڵایەتی بوو، سیاسی بوو، سەربازیی بوو، هەموو ئەو شتانە بوو، بەڵام من زیاتر لەسەر جووڵانەوەی نەتەوەیی كورد چەند خاڵێك باسدەكەم، یەكەم: تەبیعەتی كۆمەڵگەی كورد‌و گەشەسەندنی كۆمەڵگەی كورد پەیوەندی بەحزبەكان‌و رێكخراوەكانەوە هەیە، واتە ئەوە دووەم هۆیەكانی سەرنەكەوتنی شۆڕشی كوردستان‌و بزووتنەوەی نەتەوەیی كوردە، پێموایە لەدیدی ئینتیقالی زاتییەوە بووتریت، زۆرتر خەتاكان لەخۆمانە، لەسروشتی كۆمەڵگەی خۆمانە، لەسروشتی سەركردەكانی خۆمان‌و سروشتی حزبەكانی خۆمان‌و سروشتی شۆڕشەكانی خۆمانە، كە زۆر گرنگیمان نەداوە، قەیناكە ئەوەش باس بكەین، زوڵم‌و زۆر، بەڵام نەوا قسەكانی خۆشمان باس بكەین كە ئەوە فاكتەرێكی گەورەیە‌و داینەپۆشین، ئەوە زۆر گرنگە بەرای من. تەئكید لەسەر چەند شتێك دەكەمەوە، لەئێستادا پشت بەستن بەخەڵك، هۆشیاركردنەوەو  رێكخستن‌و سەركردایەتیی جەماوەر، سەربەخۆیی لەبیروباوەڕدا، بەڕاستی من  سەربەخۆییم  لەفیكردا لەسەربەخۆیی شتی تر پێ گرنگترە، (القرار الكردی المستقل) بەڕاستی دەبێت ئێمە خۆمان باوەڕمان بەخۆمان هەبێت، لەو كۆیلەیەتییە فیكرییە رزگارمان ببێت، ئێستا كوردی توركیا بەرەئی من عەبیدی كریملنن، مۆسكۆ چی گوت دەبێ وابێ، یان فڵان كتێب لەلاپەڕە ئەوەندە نووسراوە ئەوە دەبێت رزگاربین لێی. من دژی ماركسیسزم نیم، ماركسیسزم حزبە، بەڕاستی هەتا ئێستا لەزانستە كۆمەڵایەتییە باشترەكانی جیهانە، ئەو كردنەی بەئایین‌و بەقورئان بەوەی فڵانە لاپەڕە وای وت، ئیتر تەواو لەو لاپەڕەیە، ئێستا من لەبیرمە هەزار موناقەشەمان لەگەڵ شیوعی دەكرد لەسەر زەرورییەتی بوونی پارتی پێشڕەوی تایبەتی كوردستان، بابە با حزبی شوعی بێت، دەیانوت نا لەلاپەڕە ئەوەندەدا لینین وتوێتی كرێكارانی یەك دەوڵەت دەبێت یەك حزبیان هەبێت، ئیتر ئەوە باشە خۆ ئەوە خۆ قورئان نییە، باشە كەواتە لینین بوو بەخوا، قسەیەكی لینین، هەتا ئەوە فیكریش نییە، مەسائیلی ئایدیۆلۆجی بنەڕەتی نییە، بۆ نموونە مادەیەكی دیالیكتیكی نییە قابیلی گۆڕان نییە قانونی فائچ القیمە (زێدەبایی) نییە بڵێی راستە، قانونی گەشەسەندنی كۆمەڵایەتی نییە بڵێی راستە، شكلی رێكخراوە، خۆت دەزانی شكڵی رێكخراوە، شتێكی قابیلی  گۆڕینە لەیەك وڵاتدا لە 50 جار لەیەك دەوڵەتدا، كەچی كردیان بەهین لێمان، هیچ بەڵگەیەكی تریان نەبوو، وتیان لەفڵان جێ وتویەتی ئەو رێگایە ماركسییەت لەزانستەوە دەباتە بۆ ئایین، ئایینی ئیسلامیی خۆمان باشترە، ئەگەر زانستیشە، زانست شتێكی زیندووە، كۆمەڵێك بنەمای فیكری بنەڕەتییەو بنەما سەرەكیەكانی راستە، بنەما سەرەكیەكانی دەبێت بگونجێت لەگەڵ واقیعەكانی كۆمەڵگە‌و قابیلی گەشەسەندنە وەكو خۆی دەڵێ‌ هەموو شت لەگۆڕانە ماركسیسزمیش روو لەگۆڕانە، فیكریش روو لەگۆڕانە، قسەكەی ئەوانیش لەگۆڕانە ئەو بەشەی كە لینین وتویەتی بۆ زەمانێك بوو، لینین چەندین قسەی ماركسی بەتاڵ كردەوە، وتی ماركس وایگوت، بەڵام ئێستا وانییە، لەبیرتە ماركس‌و ئەنگڵس زۆر بەتوندی پشتیوانی سەربەخۆیی پۆڵۆنیایان دەكرد، زەمانی خۆی كردبوویان بەشەڕ لەسەر بزووتنەوەكەی، بەڵام كە لینین‌و ئەوان هاتن، وتیان نەخێر ئەوە زەمانی گۆڕاوە، ئێستا ئێمە ناڵێین سەربەخۆیی، دەڵێن مافی چارەی خۆنووسین، ئەوە هەڵەیە ئێمە ئەوە بكەین. پێداگیریی بەدەق لە بۆ كوشتنی جەوهەرە، ئێستا بەڕاستی قاوغەكەیان گرتووە‌و ناوەڕۆكەكەیان لەبیرچووە، لەناوەڕۆكدا من زۆر بەشتی باشی دەبینم، زۆر شتی باشی تیدایە‌و بەكاردێ، بەڵام كە بوو بەوەی ئەو رستەیە وایگوت‌و ئیتر تەواو بوو، ئێ باشە كلكایەتییەكی كوێرانە كە دەیگوت رادیۆی مۆسكۆ وای گوت، من لەبیرمە جاران من خۆم یەكێك بووم لەوانەی كە رادیۆی مۆسكۆ هەرچی شتێكی بگوتبا وامدەزانی قورئان وتویەتی، ئەو پەروەردەیە پەروەردەیەكی خراپە، ئەو پەروەردەیە بەڕاستی هەر ستالین بە بەرپرسیار نازانم، لینینیش بەرپرسیارە، واتە ئەو دیسپلینە لینینییەی كە خۆیان پێی دەڵێن وایلێكرد كە كەس نەوێرێ نقە بكات، لەسەر ئەوە بڵێین ئەوە تەحریفییە ئەو كاوتسكی مورتەد‌و هەموو ئەو جنێوە قورسانەی كە بەڕاستی ستالین بە ناشیانە تەتبیقی كرد، كە قسەی لینینە ئێستا زۆر شت دەخەنە سەر ستالین، بەڵام وەرە بیگێڕنەوە، هەرچی ستالین كردبێتی 10 بەڵگەت بۆ دەهێنمەوە كە لینینین، تەنها مەسەلەی نادیموكراتییەكەی لینین دیموكرات بوو، دەیتوانی تەحەمول بكات، ئەوانەی تر، دیكتاتۆرییەتی پڕۆلیتاریا قسەی لینینە، دیكتاتۆرییەتی پرۆلیتاریا كە لینین تەفسیری دەكات، دەڵێ دیكتاتۆری چین، دەڵێ دەكاتە دیكتاتۆری حزب، دیكتاتۆری حزب دەكاتە لیژنەی مەركەزی، خۆی دەڵێ دەكاتە نوخبەی سەركردایەتی جێگیر، لەوێشدا مەكتەبی سیاسی لەمەكتەبی سیاسیش سكرتێری حزب، تەواو لەبەرئەوە ئەوە قسەی ستالین نییە قسەی لینینە، بێنە 50 نوسخەت بۆ دەربێنم لەقسەكانی لینین، پاشان چینیەكان لەسەر مەسەلەی ناكۆكییان لەسەر دیكتاتۆرییەتی پڕۆلیتاریا شتێكیان بڵاوكردەوە دژی خرۆشۆف، بەڵام بەڕاستی لینین وایوتووە، ئەو جۆرە دیسپلینە یان بینای سۆشیالیزم لەوڵاتێكی دواكەوتوو چۆن دەكرێ و دەگاتە چی؟ بەڕاستی خۆ گەلێك لەبنەماكانی لینین داینا، ستالین كوێرانە قسەكانی لینینی جێبەجێ كرد، هەر رێگاكەی لینینی بەكارنەهێنا لەمامەڵە لەگەڵ هاوڕێكانی، لینین بەموناقەشەو بەجنێودان لەگەلی حەل دەكردن، ئەو بەكوشتن‌و ئیعدام، جنێودان‌و ئیعدام لەجیاتی موناقەشە، ئەگینا بۆ نموونە ئەو قسانەی لینین بەهاوڕێكانی وتووە لەسەر ئاشكراكردنی نهێنی شۆڕشی ئۆكتۆبەر كەس بەكەسی نەوتووە، پێیان دەڵێ خائین، كاسەلێس، مورتەدو غەدار‌و ئینسانی غەدارو كاسەلێس‌و خائین رەنگە حوكمی ئیعدامیان نەبووە، ئەگینا ئیعدامی دەكردن، من مەبەستم ئەوەیە هەتا لەزەمانی ماركس‌و ئەنگڵسدا كەس نەیوتووە ماركسیسزم، ماركس ئەوەی قبوڵ نەبووە كەسی بڵێ ماركسیسزم، ماركسیسزم شتێكە دوای ماركس هاتۆتە كایەوە، هەروەك لینیزمیش هەتا زەمانی لینین جنێو بوو، پلیخانۆڤ بۆ گاڵتە دەیگوت لینینزم كە گاڵتەی بەلینین دەكرد، دەیوت بابە ئەو قسانە ماركسیزم نییە لینینیزمە، ئێ باشە ماركس قەت نەیدەهێشت بڵێن لەزەمانی ماركسدا، دەیانگوت سۆشیالیزمی زانستی، بەڵام لەزەمانی پاش ئەوانە وتیان ماركسیسزم.
 زۆر زۆر سوپاست دەكەم.


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7394
19/10/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ ئیتالیا مه‌ترسی گه‌وره‌ی سه‌رنه‌كه‌وتنی بۆ مۆندیال له‌سه‌ره‌ 19/10/2017
‌ رۆناڵدۆ زیندانی دەکرێت؟ 19/10/2017
زانست
‌ هه‌سارۆكه‌یه‌ك سڵاوی له‌ زه‌وی كرد و رۆیشت 19/10/2017
‌ چه‌ند خۆراكێكی گرنگ بۆ وه‌رزی پایز 19/10/2017
‌ كاریگه‌ری‌ ته‌له‌فزیۆن له‌ دروستكردنی‌ ترس لای‌ بینه‌ر 19/10/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP