كچێك ده‌سته‌ راستی‌ باوكیه‌تی‌
كچێك ده‌سته‌ راستی‌ باوكیه‌تی‌ ‌ 1/1/2017
كه‌نار قاسم
«نابێ‌ ره‌زامه‌ند بی‌ به‌وه‌ی‌ ره‌گه‌ز‌و ته‌مه‌ن‌و كۆمه‌ڵگه‌ كار‌و چاره‌نووست دیاری بكه‌ن، به‌ڵكو ئه‌وه‌ خۆتی كه‌ ده‌بێ‌ بریار بده‌یت تۆ كێیت‌و چ كارێك ده‌كه‌ی‌. من خۆم ئه‌وه‌م هه‌ڵبژاردووه‌‌و له‌م ته‌مه‌نه‌مدا ئه‌و بریاره‌م داوه‌ .» ئه‌مانه‌ قسه‌ی‌ تریفه‌ن كچۆڵه‌یه‌كی‌ ته‌مه‌ن 15 ساڵانه‌، قژێكی‌ ره‌شی‌ درێژی‌ هه‌یه‌، به‌سه‌ر شانه‌كانیدا هاتوونه‌ته‌ خواره‌وه‌. ئه‌و خوێندكاری‌ پۆلی‌ چواره‌می‌ ئاماده‌ییه‌ له‌ سلێمانی‌. له‌پاڵ خوێندنیشدا كارێكی‌ جیاوازی‌ له‌ هاوڕێ‌‌و هاوره‌گه‌زه‌كانی‌ هه‌ڵبژاردووه‌.
تریفه‌ كه‌مال عه‌لی‌، وه‌ك فرۆشیارێكی‌ سه‌وزه‌‌و میوه‌ی‌ گه‌رۆك له‌گه‌ڵ باوكیدا كار ده‌كات، ئه‌وان به‌ ئۆتۆبیلێكی‌ قه‌باره‌ ناوه‌ندی‌ بارهه‌ڵگر، رۆژانه‌ له‌ زیاتر له‌ سێ‌ گه‌ره‌كی‌ شاری‌ سلێمانی‌، سه‌وزه‌‌و میوه‌ ده‌فرۆشن، ئه‌و كاره‌ش سه‌رچاوه‌ی‌ بژێوی‌ خێزانه‌كه‌یانه‌.
وه‌ك خۆی‌ باسی‌ ده‌كات له‌ رۆژانی‌ پشووی‌ خوێندندا، یان ئه‌و رۆژانه‌ی‌ كاتی‌ خوێندنی‌ له‌ دوای‌ نیوه‌ڕۆوه‌ ده‌ستپێده‌كات، رۆژانی‌ كاركردنیان، به‌ر له‌ سه‌عات شه‌شی‌ به‌یانی‌ ده‌ست پێده‌كات، ئه‌وان (تریفه‌‌و باوكی‌) به‌ ئۆتۆمبیله‌كه‌یان ده‌چنه‌ عه‌لوه‌ی‌ سلێمانی‌ كه‌ كه‌وتووه‌ته‌ قه‌راغ شار له‌ به‌شی‌ باشووری‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ شاره‌كه‌، له‌وێ‌ ئه‌و میوه‌‌و سه‌وزانه‌ ده‌كڕن كه‌ خۆیان نیانه‌ یان بڕێكی‌ كه‌میان ماوه‌ بۆ فرۆشتن، دواتر له‌ چه‌ند گه‌ره‌كێكی‌ سلێمانی‌ وه‌ك ئیسكان، هه‌واری‌ تازه‌‌و ئازادی‌.
خه‌ڵكی‌ ئه‌و گه‌ره‌كانه‌، رۆژانه‌ به‌ دیدار‌و سه‌ودا له‌گه‌ڵ تریفه‌ راهاتوون، زۆرنه‌یان رۆژانه‌ سه‌وزه‌‌و میوه‌ی‌ لێده‌كڕن.
كه‌مال عه‌لی، باوكی‌ تریفه‌، ده‌ڵێ‌: كچه‌كه‌م خۆی‌ بریاریداوه‌ هاوكاریم بكات، «تریفه‌ پێداگری‌ زۆری‌ كرد، بۆ ئه‌وه‌ی‌ به‌شدار بێت له‌ كاركردنی‌ من، دڵیم نه‌شكاند‌و به‌شداریم پێكرد.له‌ هه‌فته‌یه‌كدا چه‌ند رۆژێك هاوكاریم ده‌كات.» هاوكارییه‌كانی‌ تریفه‌ بۆ باوكی‌ له‌ رایی‌ كردنی‌ هه‌موو ئه‌و ئه‌ركانه‌یه‌ كه‌ بۆ فرۆشتن‌و ساغكردنه‌وه‌ی‌ سه‌وه‌زه‌‌و میوه‌كان هه‌یانه‌. باوكی‌ ده‌ڵێ‌: تریفه‌ ده‌سته‌راستی‌ منه‌(له‌ كورده‌وارییدا ده‌سته‌راست به‌و كه‌سه‌ ده‌گوترێت كه‌ كه‌سی‌ خاوه‌ن بریار زۆرترین متمانه‌ی‌ پێیه‌تی‌ بۆ هاوكاریكردن زۆرتر له‌ هه‌موو ده‌وروبه‌ر پشتی‌ پێده‌به‌ستێت) به‌شێك له‌ ماندوو بوونه‌كانی‌ منی‌ گرتۆته‌ ئه‌ستۆ، جگه‌ له‌وه‌ش ژنانی‌ كڕیاری‌ زۆری‌ راكێشاوه‌، ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌كی‌ باش‌و پته‌وی‌ له‌گه‌ڵ زۆربه‌ی‌ ئه‌و ژنانه‌ هه‌یه‌ كه‌ رۆژانه‌ سه‌وزه‌‌و میوه‌ له‌ ئێمه‌ ده‌كڕن‌و هه‌ندێك له‌ كریاره‌كان چه‌ند سه‌عاتێك چاوه‌ڕێ‌ ده‌كه‌ن تا تریفه‌ بگاته‌ لایان‌و پێویستییه‌كانیان له‌ ئێمه‌ بكڕن، به‌ڵام ئه‌گه‌ر قوتابخانه‌كان به‌ ته‌واوی‌ بكرێنه‌وه‌ پێم خۆشه‌ باش بخوێنێت و پاشه‌رۆژێكی هه‌بێت، خۆ من هه‌ر ره‌نجێك ده‌ده‌م بۆ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ مناڵه‌كانم به‌باشی بخوێنن سه‌ركه‌وتوبن.
تریفه‌ ده‌ڵێت «به‌ ئاره‌زوویی خۆم كارده‌كه‌م و حه‌زم له‌كاركردنه‌ و كه‌س زۆرم لێ ناكات. «
وه‌ك خۆی‌ باسی‌ ده‌كات، سه‌رباری‌ خوێندن‌و هاوكاریی‌ كردنی‌ باوكی‌، حه‌زی‌ له‌ وێنه‌كێشانه‌‌و هه‌موو ساڵێك به‌ «سه‌ركه‌وتوویی‌‌و نمره‌ی‌ باش» پۆله‌كانی‌ خوێندنی‌ بڕیوه‌ « پێشمخۆشه‌ له‌میدیاكاندا باس ده‌كرێم  بۆ ئه‌وه‌ی‌ كیژانی‌ دیكه‌ش چاو له‌من بكه‌ن‌و خۆیان رۆڵ‌و پێگه‌ی‌ خۆیان دیاری‌ بكه‌ن.»
له‌سه‌ر ئاستی‌ جیهان، به‌ پێی‌ ئاماری‌ رێكخراوی كاری نێوده‌وڵه‌تی» ئێستا له‌ جیهاندا، 170 ملیۆن منداڵ رۆژانه‌ كار ده‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی بژێوی ژیانیان به‌ده‌ستبهێنن.له‌و ژماره‌یه‌ش، 85 ملیۆن منداڵ، له‌پێناو یارمه‌تیدانی خێزانه‌كانیان، رۆژانه‌ كاری ترسناك ده‌كه‌ن كه‌ هه‌ندێكیان ته‌مه‌نیان له‌ 15 ساڵان تێناپه‌ڕێت.»
له‌ سه‌ر ئاستی‌ عیراقیش به‌ گوێره‌ی‌ ئاماری‌  رێكخراوی‌ یونیسێفی‌ سه‌ر به‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان:4.7 ملیۆن منداڵی‌ عیراقی‌ پێویستیان به‌یارمه‌تی‌ مرۆیی هه‌یه‌، له‌كاتێكدا خێزانه‌كانیان دۆخی‌ ئابووریان خراپه‌.
له‌سه‌ر ئاستی‌ هه‌رێمی‌ كوردستانیش، ئامارێكی‌ ره‌سمی‌ ورد له‌به‌ر ده‌ست نییه‌، به‌ڵام هه‌ندێك ئاماری‌ ناره‌سمی‌ ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن، به‌ر له‌ سێ‌ ساڵ، كاتێك له‌ كوردستان قه‌یرانی‌ دارایی‌ له‌ ئارا نه‌بوو، نزیكه‌ی‌ 20 هه‌زار منداڵی‌ ئیشكه‌ر هه‌بووه‌، به‌ڵام له‌م دوو ساڵه‌ی‌ دواییدا به‌هۆی‌ سه‌ختیی‌ ژیان‌و قه‌یرانی‌ دارایی‌، ژماره‌ی‌ منداڵانی‌ ئیشكه‌ر بۆ سێ‌ هێنده‌ زیادی‌ كردووه‌.
سابیر عه‌بدوڵڵا كه‌ریم، نووسه‌ر‌و رۆژنامه‌نووس، هۆكاری‌ هه‌ڵكشانی‌ ژماره‌ی‌ منداڵانی‌ ئیشكه‌ر بۆ چه‌ند فكته‌رێك ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌ كه‌ بریتین له‌ ئاڵۆزبوونی‌ ژیان‌و زۆربوونی‌ خواست‌و پێویستییه‌كانی‌ مرۆڤ و خێزان به‌ شێوه‌یه‌كی‌ گشتی‌‌و به‌تایبه‌تیش به‌هۆی‌ قه‌یرانی‌ داراییه‌وه‌. 
ئه‌و نووسه‌ره‌ باس له‌وه‌ ده‌كات كه‌  دیارده‌ی‌ كارپێكردنی‌ منداڵان له‌ كۆمه‌ڵی‌ كوردیدا شتێكی‌ نوێ‌ نییه‌، به‌ڵكو مێژوویه‌كی‌ خۆی‌ هه‌یه‌ و له‌ ده‌یه‌كانی‌ سه‌ده‌ی‌ ڕابردوودا له‌به‌ر خراپی‌ و دژواری‌ ئاستی‌ بژێوی‌ خه‌ڵك هه‌میشه‌ په‌نا براوه‌ته‌ به‌ر كارپێكردنی‌ منداڵان له‌ناو بازاڕه‌كان و شوێنكاره‌كان و پیشه‌ ده‌ستڕه‌نگینییه‌كاندا، ئێستاش به‌ شێوازێكی‌ ترو به‌ ئاستێكی‌ به‌رفراوانتر درێژه‌ی‌ پێده‌درێت. 
سابیر عه‌بدوڵڵا ده‌ڵێ‌: ژماره‌ی‌ منداڵانی‌ ئیشكه‌ر له‌ ئێستادا به‌ به‌راورد له‌گه‌ڵ له‌ ژماره‌ و ئاماره‌كانی‌ ساڵانی‌ ڕابردوو ناهاوسه‌نگه‌ و جیاوازییه‌كی‌ زۆرییان له‌ نێواندایه‌ و به‌یه‌ك پێوه‌ر ناپێورێت. ئه‌و ژماره‌ زۆره‌ی‌ منداڵانی‌ ئیشكه‌ر له‌ هه‌رێمی‌ كوردستان خۆی‌ له‌خۆیدا  ژماره‌یه‌كی‌ مه‌ترسیداره‌ و قابیلی‌ زیادبوونی‌ به‌رده‌وامیشه‌.
هێمن عه‌بدولقادر، توێژه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تیی‌ ده‌ڵێت: به‌هۆی ئه‌م بارودۆخه‌ی ئێستا هاتۆته‌ پێشه‌وه‌ وه‌ك جه‌نگ‌و ئاواره‌یی‌و برسێتی‌و قه‌یرانی دارایی، ره‌نگه‌ زۆرێك له‌و پێوه‌رانه‌ی به‌شیوه‌یه‌كی ستاندارد بۆ به‌ها مرۆڤایه‌تیه‌كان دانراون تێكبشكێن‌و هیچ مانایه‌كیان نه‌مێنێت، چونكه‌ له‌ كاتی جه‌نگ و قه‌یرانی ئابوری‌و ئاواره‌ی و كێشه‌و برسێتیدا هه‌موو پێوه‌ره‌كان بۆ مافی مرۆڤ هه‌رچه‌نده‌ باجه‌كه‌شی قورس بێت به‌هایان نامێنێت .هه‌روه‌ك  نمونه‌ی كاركركردن بۆ هه‌ردوو ره‌گه‌ز له‌م ماوه‌یه‌دا زۆر زۆر بووه‌ نه‌ك هه‌ر كچان  به‌ڵكو منداڵان و به‌شێكی زۆری ئه‌وانه‌ی له‌ خوار ته‌مه‌نی كاركردنه‌وه‌ن خراونه‌ته‌ به‌ركار و له‌ ترافیكه‌كان ده‌گه‌ڕێن ده‌سوڕێنه‌وه‌. دیاره‌دی سواڵكردن وكاركردنی منداڵ په‌یوه‌ندی به‌م بارودۆخه‌ گشتیه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ له‌سه‌ر ئاستی كۆمه‌ڵگه‌ هاتۆته‌ پێشه‌وه‌. 
به‌ بروای‌ ئه‌و توێژه‌ره‌، كاركردنی‌ منداڵان كاریگه‌ریی نه‌رێنی‌ ده‌بێت له‌ باره‌ كه‌لتووری‌و عورفیه‌كه‌یه‌وه‌ به‌گشتی‌. به‌ڵام «كاتێك په‌یویستی هاته‌ سه‌ر نان په‌یداكردن ئیتر به‌ها و پێوه‌ره‌ مرۆڤایه‌تیه‌كان هیچ به‌هایه‌كیان نامێنێت.»
بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی‌ رێژه‌ی‌ منداڵانی‌ ئیشكه‌ر، سابیر عه‌بدوڵڵا،  به‌ پێویستی‌ ده‌زانێت لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان له‌ پێش هه‌موشیانه‌وه‌ وه‌زاره‌ته‌كانی‌ كارو كارووباری‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ و په‌روه‌رده‌ و ناوخۆو ڕێكخراوه‌كانی‌ مافی‌ مرۆڤ به‌ هاوبه‌شی‌ كاری‌ بێوچان بكه‌ن له‌پێناو قه‌ڵاچۆكردنی‌ ئه‌م «دیارده‌ ناجۆره‌» و دانانی‌ میكانیزمێك بۆ چاره‌سه‌ركردنی‌ كێشه‌ی‌ ئه‌و منداڵانه‌، ئه‌ویش له‌ڕێگه‌ی‌ دابینكردنی‌ بیمه‌ی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ بۆ خێزانه‌ نه‌دار‌و كه‌مده‌امه‌ته‌كان.


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7301
23/6/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ یۆرۆی لاوان 22/6/2017
‌ رۆناڵدۆ كه‌ی ده‌چێته‌ دادگا؟ 22/6/2017
زانست
‌ دروستبوونی ورگ و هۆكار و چاره‌سه‌ر 22/6/2017
‌ دۆزینه‌وه‌یه‌كی سه‌رنجڕاكێش له‌ پیرۆ 22/6/2017
‌ ناسا : له‌ خۆر نزیك ده‌بێته‌وه‌ 22/6/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP