ئه‌خلاقی سیاسه‌تمه‌داره‌ پۆپۆلیسته‌كان‌و گه‌نده‌ڵییه‌كانیان ‌ 8/7/2017
وه‌حید عه‌بدولمه‌جید
وه‌رگێڕانی: دیاری سابیر

گوتاری لایه‌نه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌ پۆپۆلیسته‌ هه‌ڵكشاوه‌كان له‌ ئه‌وروپا‌و ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان پشت به‌ تێكه‌ڵاوێكی كوێرانه‌ی پێكهاته‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌و كلتوورییه‌كان ده‌به‌ستێت له‌ مه‌رجه‌عه‌ پارێزگاره‌كاندا (نیولیبراڵی)‌و تیایدا مه‌سه‌له‌ی ئه‌خلاقی باش پایه‌یه‌كی تایبه‌تی هه‌یه‌‌و گرنگی ئه‌و پایه‌یه‌ له‌ ئاراسته‌یه‌كه‌وه‌ بۆ یه‌كێكی تر جیاوازه‌.
پێده‌چێت ناوه‌ندێتی له‌ هه‌ندێك ئاراسته‌كاندا كه‌ سیاسه‌ت وایده‌بینێ، گوزارشت بێت له‌ سیستمێكی كۆمه‌ڵایه‌تی ئه‌خلاقی كه‌ له‌سه‌ر باوكایه‌تی‌و چینایه‌تی وه‌ستاوه‌، نه‌ك له‌سه‌ر كارلێك‌و یه‌كسانی‌و، دانایی به‌تێپه‌ڕبوونی كاته‌وه‌ ده‌به‌ستێته‌وه‌ نه‌ك به‌ كه‌ڵه‌كه‌بوونی مه‌عریفه‌وه‌ كه‌ وا ده‌كات ته‌مه‌نی گه‌وره‌تر داناتر بێت‌و پیاویش ئاقڵ تر.

خۆیان به‌پاسه‌وان داده‌نێن
ئه‌م سیستمه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ ئه‌خلاقییه‌ گوتارێك به‌رهه‌م ده‌هێنێت كه‌ قسه‌ی باش‌و پاكی‌و شه‌ره‌ف‌و راستگۆیی‌و ئه‌مانه‌تی لێده‌ڕژێت، ئه‌وه‌ی سه‌ركرده‌ سیاسییه‌كان جیاده‌كاته‌وه‌‌و له‌په‌یڕه‌وكردنیاندا پێشێلی ده‌كه‌ن، به‌بێ چاوتروكاندن یان هه‌ست به‌و دژایه‌تییه‌ له‌ گوفتار‌و كرداریاندا بكه‌ن، ئه‌وه‌ش ره‌نگه‌ بۆ ئه‌وه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ كه‌ به‌پێی دوور‌و نزیكییان له‌و سیستمه‌وه‌، مافی هه‌ڵسه‌نگاندنی خه‌ڵك به‌خۆیان بده‌ن‌و پێشبینی ئه‌وه‌ ناكه‌ن كه‌ لێپرسینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵ بكرێت. 
هه‌روه‌ها ره‌نگه‌ ئه‌و دژایه‌تییه‌شیان بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ هه‌ستكردنێكی په‌یوه‌ست به‌وه‌ی خۆیان وه‌كو پاسه‌وانی ئه‌خلاق‌و چاكه‌ داده‌مه‌زرێنن، ئه‌وه‌ش ناهه‌قی له‌ سه‌رده‌ست‌و پشتی ئه‌وانه‌وه‌ نایه‌ت‌و هه‌میشه‌ ماف‌و راستی موڵكی لای ده‌سته‌ راستیانه‌، ئه‌و سیفه‌ته‌ش له‌و كه‌سانه‌دا ده‌دۆزینه‌وه‌ كه‌ خۆیان به‌پاسه‌وانی ئایینه‌كان‌و ده‌وڵه‌ت‌و وڵاتان داده‌نێن، هه‌میشه‌ قسه‌كانیان به‌ده‌قی ئایینی‌و دروشمی نیشتمانیی ده‌ڕازێننه‌وه‌، هه‌ندێكیان یان زۆربه‌یان ئه‌وانه‌ به‌كافر‌و خائین داده‌نێن كه‌ له‌گه‌ڵیان نین، وه‌كو چۆن پاسه‌وانانی ئایینه‌كان بازرگانی به‌وانه‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ ده‌كرێت پێیان بووترێت ئایینه‌كه‌یان خۆش ده‌وێت، هه‌روه‌ها پاسه‌وانانی نیشتمان ختووكه‌ی هه‌ستی ئه‌وانه‌ ده‌ده‌ن كه‌ خه‌می وڵاته‌كه‌یانه‌ له‌ مه‌یلی نیشتیمانی كه‌ نابێت قۆرخ بكرێت.
پاسه‌وانانی ئه‌خلاق ئه‌و ته‌نگژانه‌ ده‌قۆزنه‌وه‌ كه‌ رووبه‌ڕووی كۆمه‌ڵگه‌كانیان ده‌بنه‌وه‌‌و ده‌ڵێن كاتێك ده‌گه‌نه‌ ده‌سه‌ڵات چاره‌سه‌ریان پێیه‌، یان بۆ شاردنه‌وه‌ی شكسته‌كانیان كاتێك ده‌گه‌نه‌ ده‌سه‌ڵات به‌و بیانووه‌ی كێشه‌كه‌ له‌ ئه‌خلاقی كۆمه‌ڵگه‌دایه‌ نه‌ك له‌ سیاسه‌تی ئه‌واندا.

پێشێل كردنی پێوه‌ره‌كانی شه‌فافیه‌ت
له‌ ماوه‌ی دوا دوو ده‌یه‌دا، زۆرجار ئه‌وانه‌ په‌یڕه‌وكراوی به‌ڵگه‌دارن كاتێك جیهان چووه‌ سه‌رده‌می كارلێكی نوێ، به‌ڵام سه‌ركرده‌ پۆپۆلیسته‌كان له‌م قۆناغه‌ی ئێستادا له‌ بواری گه‌نده‌ڵی‌و به‌كارهێنانی موڵكی گشتی‌و پێشێلكردنی حورمه‌تی بۆ زیاد ده‌كه‌ن، كه‌ بنه‌ما دیموكراسی‌و كلتووره‌ لیبراڵییه‌كان ده‌یپارێزێت، لێره‌دا قسه‌كردن له‌سه‌ر پۆپۆلیسته‌كانی وڵاتانی دیموكراسییه‌ كه‌ سیستمه‌ سیاسییه‌كانیان له‌سه‌ر یاسا‌و لێپرسینه‌و شه‌فافیه‌ت دامه‌زراوه‌، نه‌ك له‌سه‌ر شێوازی هاوپۆسته‌كانیان له‌ وڵاتێكدا كه‌ گه‌نده‌ڵی بۆته‌ یه‌كێك له‌ پێكهاته‌ نووساوه‌كان به‌حوكمی ده‌سه‌ڵاته‌كه‌یه‌وه‌. 
 دیارده‌ی گه‌نده‌ڵی پۆپۆلیست له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانی فه‌ره‌نسادا ئاشكرا بوو، دوای ئه‌وه‌ی له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانی ئه‌مریكادا ده‌ركه‌وت‌و له‌گه‌ڵ خۆیدا سه‌رۆكێكی پۆپۆلیستی به‌ره‌و كۆشكی سپی برد، هه‌روه‌ها له‌ نێوان دوو ركابه‌ر له‌ فه‌ره‌نسا، كاندیدێكی پۆپۆلیستی ره‌سه‌ن‌و كاندیدێك كه‌ سواری ئه‌سپی پۆپۆلیزم بووه‌‌و به‌ئومێدی ئه‌وه‌ی بیبات به‌ره‌و كۆشكی ئه‌لیزێ، هه‌ردووكیشیان به‌ دۆسێی دارایی تۆمه‌تبارن.
شاراوه‌ نییه‌وه‌ كه‌ ئه‌و وێنه‌ ئه‌خلاقییه‌ی بۆ فراسوا فیۆنی كاندید كێشرابوو، به‌و وه‌سفه‌ی پیاوێكی راست‌و راستگۆ‌و سه‌رۆكی خێزانێكی سه‌قامگیر بووه‌، یه‌كێك له‌ هۆكاره‌كانی سه‌ركه‌وتنی بوو له‌ هه‌ڵبژاردنه‌ ئاماده‌كارییه‌كاندا بۆ حزبی كۆماری، پێده‌چێت ئه‌و وێنه‌یه‌ كاریگه‌رییه‌كی گه‌وره‌ی هه‌بووبێت له‌ ساتی ته‌نگژه‌یه‌كدا كه‌ كۆڵه‌كه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ ده‌له‌قێنێت، به‌ڵام ئه‌وه‌ ته‌نها وێنه‌یه‌كی دروستكراو بوو و درێژه‌ی نه‌كێشا، كاتێك ئابڕووچوونی وه‌زیفه‌ وه‌همییه‌كانی ژنه‌كه‌ی‌و دوو له‌ منداڵه‌كانی‌و ئابڕووچوونی دیكه‌ی دارایی ئاشكرا بوو.

پێویست بوو ده‌نگده‌ران بیزانن
هه‌روه‌ها سه‌باره‌ت به‌ مارین لوبن-ی كاندید هه‌مان حاڵه‌ كه‌ له‌ شێوه‌یه‌ی سه‌ركرده‌یه‌كی باشدا له‌ ده‌ره‌وه‌ی دامه‌زراوه‌ كلاسیكییه‌كانی تووشی گه‌نده‌ڵی ببوون، خۆی وێنا ده‌كرد،
ئه‌ویش به‌ به‌كارهێنانی پاره‌ی گشتی تۆمه‌تباره‌، چونكه‌ له‌ په‌رله‌مانی ئه‌وروپا كارێكی وه‌همی بۆ پاسه‌وانه‌ تایبه‌ته‌كه‌ی دابینكردووه‌، هه‌روه‌ها بڕه‌ پاره‌ی زۆری له‌ بودجه‌ی یه‌كێتیی ئه‌وروپا له‌ نێوان ساڵانی 2010 - 2016 بۆ ته‌رخانكردووه‌.
ئه‌و تۆمه‌ته‌ ئه‌خلاقی‌و یاساییانه‌ ده‌چنه‌ خانه‌ی گه‌نده‌ڵییه‌وه‌، ئیدی ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌سفه‌دا بیگونجێنین كه‌ مایه‌پووچییه‌ یان خراپ به‌كارهێنانی ده‌سه‌ڵاته‌ یان پێشێل كردنی پێوه‌ره‌كانی شه‌فافیه‌ته‌ یان ته‌نانه‌ت شێواندنی ئه‌ركه‌ گشتییه‌كانه‌.
به‌ده‌ر له‌ گه‌نده‌ڵی، فیۆن‌و لوبن به‌شدارن له‌ پێشێل كردنی یه‌كێك له‌ گرنگترین بنه‌ماكانی دیموكراسی‌و له‌ هه‌مان كاتیشدا پره‌نسیپه‌ ئه‌خلاقییه‌كان، له‌ رێی هه‌وڵدان بۆ شاردنه‌وه‌ی راستییه‌كان‌و رق لێبوونه‌وه‌ له‌ داد‌و هێرشكردنه‌ سه‌ری، فیۆن په‌لاماری دادی دا‌و گومانی له‌ سیستمی عه‌داله‌ت كرد كه‌ زۆرێك له‌ گه‌لانی جیهان خه‌ون به‌شتێكی له‌و جۆره‌وه‌ ده‌بینن، هه‌روه‌ك بێ پێزییه‌ ئه‌خلاقییه‌كه‌ی له‌وه‌دا ده‌ركه‌وت كاتێك برۆنۆ لۆرۆ وه‌زیری ناوخۆ ده‌ستی له‌كار كێشایه‌وه‌، دوای ئه‌وه‌ی تێوه‌گلانی له‌ ئابڕووچوونی وه‌زیفه‌ی وه‌همی هاوشێوه‌دا ئاشكراكرد، هه‌روه‌ها لوبن سووكایه‌تی به‌و زانیارییانه‌ كرد كه‌ به‌ڵگه‌ بوون له‌سه‌ر گه‌نده‌ڵییه‌كانی تا دوای بانگه‌شه‌ی هه‌ڵبژاردن، ره‌تیكرده‌وه‌ بچێته‌ به‌رده‌م دادگا، ئه‌وه‌ش وه‌كو هه‌وڵێك بۆ دوورخستنه‌وه‌ی ئه‌و راستییه‌ سه‌لمێنراوانه‌ی كه‌ پێویست بوو ده‌نگده‌ران بیزانن یان به‌ر له‌وه‌ی ده‌نگ بده‌ن لێی بكۆڵنه‌وه‌. 

به‌ سووك سه‌یركردنی به‌ها مرۆییه‌ جێگیره‌كان
مه‌سه‌له‌كه‌ له‌گه‌ڵ دۆنالد تره‌مپ سه‌رۆكی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكاش جیاواز نییه‌، كه‌ ره‌فتاره‌ گوماناوییه‌كه‌ی له‌ پێشێل كردنی بنه‌ماكانی نه‌زاهه‌ی دارایی كه‌ بۆ هه‌ندێك له‌ ناوه‌نده‌كان مایه‌ی دڵه‌ڕاوكێیه‌‌و له‌ 15ی نیسانی رابردوودا دوا واده‌ی دیاریكراوی ئه‌مریكییه‌كان بوو بۆ باج دانیان (هه‌ندێك رێپێوانی ره‌مزی بۆ داواكاریی بۆ ئاشكراكردنی تۆماره‌كانی باج-ی) تره‌مپ، ئێستاش پێده‌چێت تره‌مپ له‌ توانایدا بێت به‌ راده‌یه‌ك یان به‌شێوه‌یه‌كی تر له‌گه‌ڵ ده‌زگا سیاسییه‌ ئه‌مریكییه‌كاندا بگونجێت‌و ره‌نگه‌ له‌ پۆپۆلیسته‌ ئه‌وروپییه‌ بێ هه‌سته‌ مرۆییه‌كان دوور بكه‌وێته‌وه‌، كاتێك ویژدانی بۆ تاوانی بۆردومانی كیمیایی بجوڵێت، سه‌ره‌ڕای پشتگوێ خستنی تاوانه‌كانی رۆژانه‌، له‌ كاتێكدا ته‌نها له‌ جۆری چه‌كی به‌كارهێنراودا بۆ ئه‌نجامدانی تاوانه‌كان جیاوازن، به‌ڵام ناتوانێت له‌ پێستی خۆی ده‌رچێت كه‌ ئاوێته‌یه‌كه‌ له‌ گه‌نده‌ڵی‌و درۆ‌و رقلێبوونه‌وه‌ له‌ نه‌یارانی، وێڕای به‌ سووك سه‌یركردنی به‌ها مرۆییه‌ جێگیره‌كان له‌ كلتووری لیبراڵیدا.
هه‌روه‌ها به‌ده‌ر له‌ هه‌موو گومانه‌كانی سه‌باره‌ت به‌ هه‌ندێك له‌ گرێبه‌سته‌كانی دامه‌زراوه‌ی ئابووری په‌لدار له‌گه‌ڵ هاوبه‌شه‌ ناسراوه‌كانیدا به‌ گه‌نده‌ڵی، له‌ ناوه‌ڕاستی ساڵی رابردوودا دۆسێی لێكۆڵینه‌وه‌ی كرده‌وه‌ بۆ گه‌نده‌ڵی دارایی له‌ ده‌زگا خێرخوازییه‌كانی كه‌ له‌ ساڵی 1987 دا  به‌بێ تۆماركردنی له‌ نووسینه‌گه‌ی تایبه‌ت به‌و جۆره‌ دامه‌زراوانه‌ دایمه‌زراندووه‌، به‌جۆرێك له‌ فریودان كۆمه‌كی كۆكردۆته‌وه‌، ئه‌وه‌ش به‌پێی ئه‌و وه‌سفانه‌ی هه‌ندێك له‌ یاساییه‌كان به‌كاریده‌هێنن.    
 به‌ریه‌ككه‌وتنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كان له‌گه‌ڵ تره‌مپ ته‌نها له‌گوماندا كورت ناكرێته‌وه‌، به‌ڵكو بۆ ئیڤانكای كچی‌و مێرده‌كه‌ی درێژ ده‌بێته‌وه‌ كه‌ هه‌ردووكیان وه‌به‌رهێنانی گه‌وره‌ به‌ڕێوه‌ ده‌به‌ن، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی به‌ شێوه‌یه‌كی ره‌سمیی له‌ كۆشكی سپیدا كاری له‌گه‌ڵ ده‌كه‌ن.
ئه‌وه‌ هیچ نییه‌ جگه‌ له‌ نموونه‌یه‌ك ده‌رباره‌ی كه‌وتنی سیستمی كۆمه‌ڵایه‌تی- ئه‌خلاقی كه‌ سیاسه‌تمه‌داره‌ پۆپۆلیسته‌كان به‌كاریده‌هێنن  بۆ قۆستنه‌وه‌ی ته‌نگژه‌ تونده‌كان له‌ كۆمه‌ڵگه‌كانیان‌و ئه‌وه‌ش هه‌ندێك له‌ توێژه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان هان ده‌دات بۆ گه‌ڕان به‌دوای ئه‌لته‌رناتیڤێكدا كه‌ ته‌نیا له‌به‌رئه‌وه‌ی له‌ ده‌ره‌وه‌ی ده‌زگای سیاسییه‌وه‌ هاتووه‌ كه‌ متمانه‌یان پێی نه‌ماوه‌، خێری تێدا ده‌بینین به‌وه‌ی كه‌سێكی گونجاوه‌ یان ده‌ست پاكه‌،   یان ده‌توانێت خۆی له‌ مێژووه‌كه‌ی بێبه‌ری بكات‌و كوده‌تای به‌سه‌ردا بكات.
رۆژنامه‌ی حه‌یات


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7367
19/9/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ ئایا شه‌ڕی ئه‌ستێره‌كان له‌ پاریس سانجێرمان ده‌ستیپێكرد؟ 19/9/2017
‌ نه‌فرەتی خیتافی به‌رده‌وامه‌ 19/9/2017
زانست
‌ كاسینی شۆڕشێك له‌ زانیاری ده‌رباره‌ی زوحه‌ل 19/9/2017
‌ رۆبۆته‌كان ده‌بنه‌ جووتیار 19/9/2017
‌ لە هەر ١٠ كەسێك، یەكێكیان خواردنی پێویستی نییە 18/9/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP