قەیرانی چەپی فەرەنسا‌و سەرلەنوێ دروستبوونەوەی
قەیرانی چەپی فەرەنسا‌و سەرلەنوێ دروستبوونەوەی ‌ 19/5/2017
د. خەتار ئەبو دیاب
قەیرانی چەپ ‌و بە تایبەتی سۆسیال دیموكراسی زۆر سەختە. ئەم قەیرانە لە نەبوونی بونیاد ‌و پەیكەری ئەو ڕەوتە نییە، بەڵكو نەبوونی ئەڵتەرناتیڤە لە نێوان لیبرالیزم ‌و سیاسەتی چاودێری ‌و خزمەتكردنی كۆمەڵایەتی.
ئەنجامی خولی یەكەمی هەڵبژاردنی ئەمجارەی فەرەنسا بە جەمسەربەندیی نێوان دوو ڕەوتی نەریتی راستڕەو  بە سەركردایەتی حزبی كۆماری، چەپ بە سەرپەرشتی حزبی سۆسیالیست ئەنجامیدا. 
بەڵام لەبەر نەخش ‌و كاریگەری پاریس لە مەیدانی جەنگی بیر‌وباوەڕ ‌و تیۆرەكاندا، شكستی داڕماوی (بونوا هامون) كاندیدی سۆسیالیستەكان ئاماژە ‌و ئاكامێكی ئاشكرای قەیرانی چەپە، نەك تەنها چەپی فەرەسی بەڵكو هەموو چەپی ئەوروپی ‌و جیهانی كە توانا‌و كاریگەرییان نەماوە بۆ پێشكەشكردنی ئەڵتەرناتیڤێك لە بەرامبەر سەرمایەداری ‌و لیبرالیزم یان بۆ نوێكردنەوە ‌و كاراكردنەوەی ماركسیزم‌و سۆسیال دیموكراسی لە قۆناغی جیهانگیری ‌و كۆنترۆڵی رەهای سەرمایەداری. 
ئەگەر هەموو دەنگەكانی راستی نەتەوەپەرست (ماری لۆپین) ‌و چەپی رادیكال (جان لوك میلنشون) كۆبكەینەوە ئەگەینە لەسەدا چلی 40% دەنگەكانی هەڵبژاردنی فەرەنسا، ئەمەش لە خۆیدا كێشەیە ‌و زەنگی مەترسی بوونی قەیرانی كۆمەڵگای فەرەنسایە، یان ئاماژەیە بۆ پەنابردنی خەڵك بۆ دروشمەكانی سەروەری ‌و ناسنامەی تایبەتی حزبەكان، لە هەمان كاتیشدا پاشەكشەیە لە سیستەم ‌و بەهای دامەزرێنەرانی كۆماری فەرەنسای لەدایكبووی بیروباوڕی رۆشنگەری.
سەرەڕای جەنگی سەختی بردنەوەی قەوارە ‌و هەژموونی نێوان حزبی نەریتی راستڕەو (كۆمارییەكان) ‌و حزبی (بەرەی نیشتمانی)، بەڵام ئەو حزبەی كە (فرانسوا فیون) داكۆكی دەكرد لە ڕەنگە خراپەكانی سەرئەنجام ئەیتوانی رەوشی خۆی بە دەست بهێنێتەوە بە هۆی ئاڵۆگۆڕی سەركردەكان ‌و هەندێك لە بیروباوەڕەكانی. 
لە بەرامبەر ئەوانیشدا قەیرانی قوڵتری نێوان حزبی سۆسیالیست كە بۆ ماوەی چل ساڵ سەركردایەتی بەرەی چەپی دەكرد، هەتا توانیان لە ساڵی 1981 فرانسوا میتران بكەن بە سەرۆك، هەتا ئەو كاتەی كە (هامون) نەیتوانی رێژەی 7% دەنگەكان بەدەستبێنێت ‌و سەرئەنجام بەرەو پاشەكەشەی ساڵانی پەنجاكانی سەدەی بیست گەڕایەوە.
بێگومان نە پاشەكەشەی (هامون) ی چەپی ژینگە دۆست ‌و نە بەرهەمی فرانسوا هۆلاند لە كۆشكی ئەلیزیە ‌و نە ئاواتەكانی سەرۆك وەزیرانی پێشوو (ئیمانۆیل فالس) بە تەنها هۆكاری پاشەكشەی چەپی میانڕەو نین لە بەرامبەر چەپی رادیكال كە بانگەشەی گوتارێكی سەروەریخوازی چینی كرێكار ئەكات كە لە سەرەتادا (جان لوك میلنشون) ی ترۆتسكیست سەركردایەتی ئەكرد ‌و لە حزبی سۆسیالیستیشدا ئامانجەكانی نەهێنایە دی چونكە ئەندامێتی ئەو لە ئەنجومەنی پیراندا ئەوپەڕی ئاكامەكانی بوو، سەرئەنجام لە سۆسیالیستەكان وازی هێنا ‌و حزبێكی دیكەی دروست كرد بە ناوی (پارتی چەپ) ‌و دواتریش بەرەیەكی دیكەیان دروست كرد بە ناوی (فەرەنسای نەیار) ‌و حزبی كۆمۆنیستیشی خستە ژێر سێبەری خۆی ‌و لەم مانۆڕە چینایەتی ‌و كێشە كۆمەڵایەتیانەدا توانیان رێژەی 19% لە دەنگی فەرەنسیەكان بەدەستبهێنن.
 قەیرانی چەپی فەرەنسای سەرلێشێوا‌و ‌و لێكترازاو لە هەڵوێستەكانی (جان لۆك میلنشۆن) دا دەرئەكەوێت، كە ئەو خۆی گوتاربێژێكی كارا ‌و خاوەن ویستی زۆر ‌و ئەوپەری دیماگۆجیستە كە زیاتر لە ماكسمبلیان‌و رۆبسپێر ئەچێت، نەك لە نوێنەری شۆرشی فەرەنسا میرابۆ.
ئەم پیاوە كە بڕوای بەوە نەبوو نەچێتە خولی دووەمی هەڵبژاردنی ئەمساڵ ‌و تەنانەت هێشتا ئامۆژگاری ئەندامان ‌و لایەنگرانی خۆیشی نەكرد كە دەنگ نەدەن بە كاندیدی راستڕەوی توندڕەو. بەڵام پارتی سۆسیالیست هەر زوو خۆی لە دوای (ئیمانۆیل ماكرۆن) ریزبەندی كرد بۆ ئەوەی رێگا لە ماری لۆپینی راستی توندڕەو بگرن ‌و بەهۆی فراكسیۆنەكەیان لە پارلەمان بتوانن ئەو بەرەیە بیبەنەوە.
ئەم مانۆڕانە چاوپۆشی لەوە ناكات كە چەپی فەرەنسا دەبێت بە وردی بیر لە قەیران‌و ریزبەندییەكەی بكاتەوە. بێگومان ئەگەر لۆپین بیبردایەتەوە بوومەلەرزەیەكی سیاسی‌و هەڵبژاردن روویبدایە ئەو كارە بۆ میلینشۆن ئاسان دەبێت كە بڵێت ئێمە لەبەرامبەر چەپی كۆندا سەركەوتین. 
پارتی سۆسیالیستیش ئەكەوێتە رەوشێكەوە كە جەنگی یەكلاكردنەوەی هێزی نێوان لایەنگرانی هۆلاند ‌و كۆمەڵەی هامون ‌و هاوپەیمانانی فالس ‌و تەنانەت هەندێكی دیكەش هەن، لەم كێشەیەدا ‌و سەرئەنجام ئەگەری ئەوە هەیە كە هاموون بڕواتە لای سەوزەكان ‌و حزبێكی چەپڕەو ‌و ژینگەپارێزی نوێ دابمەزرێنن.
لە دەرەوەی سیاسەتی فەرەنسا ‌و لە دوای پەیدابوونی برێكست ‌و هەڕەشەكان لە مانەوەی یەكێتی ئەوروپا ‌و لە دوای سەركەوتنی دۆناڵد ترامپ‌و سەرهەڵدانی توندڕەوی‌و گوتاری دابڕان‌و دژایەتی جیهانگیری لە ئەوروپا ‌و ئەمریكا، لەوانەیە ئەو پەندە بێتەدی كە لە هەر (خەسارێك عەقڵێك) بكرێتە دروشمی دژایەتی دیاردە خراپەكانی چەپی فەرەنسا ‌و هەوڵدان بۆ پێكهێنانی چەپێكی نوێخواز‌و جیاواز.
هەندێك لە بیرمەندانی فەرەنسی باسی ئەوە دەكەن كە سەرهەڵدانی چەپ‌و ڕاستی رادیكال (لە پێش ئەوانیش سەركەوتنی ترامپ) دەبێتە زەمینەی گەشانەوەی بیروباوەڕی چەپ ‌و سەرلەنوێ بەهێز بوون، بەڵام گەڕانەوە بۆ هەمان وەڵامدانەوەی ئایدیۆلۆجی ناتوانێت بەسەر كێشەكاندا زاڵ بێت ‌و لە بەرامبەر ناسنامە نەتەوە پەرستەكان بوەستێ ‌و نەیاری ناسنامە ‌و سەرهەڵدانە دینیەكان بكات. لەم رەوشەدا دەبێت ئازادی ‌و خوێندنەوەی ناسنامە جیاوازەكان لە بەرچاو بگیرێ، بۆ دەربازبوون لە گۆشەگیری ‌و ململانێی چینایەتی.
هەندێك لە بیرمەندانی دیكە باسی ئەوە دەكەن كە ئەبێت ئەنترناسیۆنالێكی نوێی نێوان چەپەكان دروست بكرێت بۆ نەیاری ‌و دژوەستانەوەی هەژموون‌و پاوانخوازی سەرمایەداری، یان لە بەرامبەر هەڵوەشانەوەی جیهانگیری. بەڵام قەیرانی سەختی چەپ ‌و بەتایبەتی قەیرانی چەپی سۆسیال دیموكراسی سەبارەت بە نەبوونی هێز ‌و پەیكەری سیاسی ‌و كۆمەڵایەتی ئەوان نییە، بەڵكو نەبوونی توانای ئەوانە بۆ خۆگونجاندن لە نێوان لیبرالیزم‌و سیاسەتی چاودێری ‌و خزمەتی كۆمەڵایەتی، ئەمەش كێشەی ئەوانە لە نێوان ئازادی ‌و دادپەروەریدا، لەم كێشەیەشدا چەپ رێنمای خۆی ونكرد ‌و نەیتوانی سیستەم ‌و ئەڵتەرناتیفێك بۆ خۆی دابنێت. تەنانەت چەپ نەیتوانی لە رەخنەی خۆی بەرامبەر پۆپۆلیست‌و بەعسیەكانیش ئەڵتەرناتیفێك پەیدا بكات. تەنانەت ئەزموونی بەرازیل بە سەركردایەتی (لولا دا سیلڤا) ‌و (دیلمار‌و سیف) یان ئەزموونی فەنزەویلا لەلای (هوگو چافێز) كە نوێنەری باڵای (میلنشون)ە تەنها نموونەی بەرچاوی هەژمون‌و دەسەڵاتگەرین لە بەرگی چەپ ‌و پێشكەوتوخوازیدا.
سەرئەنجام دەبێت چەپ دینامیزێكی داهێنەر پەیدا بكات بۆ ژیاندنەوە ‌و سەرهەڵدانەوەی هەموو چەپ‌و سۆسیالیستەكان بە روخسارێكی مرۆڤدۆستی. 
ئەزموونی فەرەنسا ‌و چەپەكانی دیكەی ئەوروپا پێمان ئەڵێت كە چەپ لە ژان ‌و قۆناغێكی نوێدایە، كە یان دەبێت دروشمی ئازادی ‌و مرۆڤدۆستی بكاتە ئامانج، یان دەگەڕێتەوە بۆ ناسنامە وێرانكەر‌و بكوژەكانی جارانی. بەڵام گرەو لەسەر سەرهەڵدان‌و بەهێزبوونی چەپێكی نوێ كە هەڵگری دروشمە یۆتۆپیەكان بێت كارێكی سەختە چونكە لە سەردەمی شۆرشی تەكنولۆجی ‌و دیجیتالیدا بە دەستهێنانی وەڵامەكانی ئەنتەرنێت‌و گەشەكردن بەهۆی ئەو دروشمانەوە كارێكی سەختە.
* مامۆستای زانستی سیاسی لە ناوەندی نێودەوڵەتی جیوپۆلۆتیك پاریس.


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7367
19/9/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ ئایا شه‌ڕی ئه‌ستێره‌كان له‌ پاریس سانجێرمان ده‌ستیپێكرد؟ 19/9/2017
‌ نه‌فرەتی خیتافی به‌رده‌وامه‌ 19/9/2017
زانست
‌ كاسینی شۆڕشێك له‌ زانیاری ده‌رباره‌ی زوحه‌ل 19/9/2017
‌ رۆبۆته‌كان ده‌بنه‌ جووتیار 19/9/2017
‌ لە هەر ١٠ كەسێك، یەكێكیان خواردنی پێویستی نییە 18/9/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP