هیندستان و خەونی زلهێزی
هیندستان و خەونی زلهێزی ‌ 22/8/2017
هه‌فته‌ی پێشوو هیندستان یادی حه‌فتاساڵه‌ی سه‌ربه‌خۆبوونی خۆی له‌چنگی داگیرکه‌ری ئینگلیزی کرده‌وه‌، له‌ته‌واوی جیهانیشدا گرنگی زۆر به‌م رۆژه‌و سه‌ربه‌خۆبوونی ئه‌م وڵاته‌ درا. 
دیاره‌ هیندستان له‌چاو کۆڵۆنیاکانی تری ئینگلته‌را چ له‌ کیشوه‌ری ئاسیا یان ئه‌فریقا، توانی ئه‌زموونێکی باش پێشکه‌شی جیهان بکات و ئه‌مڕۆ به‌یه‌کێک له‌ ده‌وڵه‌ته‌ گه‌شه‌سه‌ندووه‌کانی جیهان دابنرێت. هه‌ربه‌و بۆنه‌یه‌وه‌ پێم باشبوو، ئه‌م لێکۆڵینه‌وه‌یه‌م پێشكه‌شی خێزانی کوردستانی نوێ بکه‌م و له‌ مێزگردیه‌کدا به‌ به‌شداربوونی به‌ڕێزان: ستران عه‌بدوڵڵا، ئه‌کره‌م میهرداد، موعته‌سه‌م نه‌جمه‌دین، ته‌ها سلێمان، فه‌لاح که‌ریم، ته‌حسین ته‌ها چۆمانی، له‌ ساڵۆنه‌که‌ی کوردستانی نوێدا له‌ جه‌وێکی دۆستانه‌دا، نیقاشێکی چڕوپڕمان له‌باره‌ی لێکۆڵینه‌وه‌که‌و  هیندستانه‌وه‌ کرد. هیوادارم له‌مجۆره‌ نیقاشانه‌ له‌ کوردستاندا زۆتربێت و به‌شێوه‌یه‌کی بابه‌تییان ، نیقاشه‌کان ببرێن به‌رێوه‌،چونکه‌ ته‌نها له‌رێگه‌ی ئه‌مجۆره‌ نیقاشانه‌وه‌، خوێنه‌ر سوود له‌ بۆچوونه‌ جیاوازه‌کان وه‌رده‌گرێت.
لێره‌دا جێگه‌ی خۆیه‌تی سوپاسی هه‌موو به‌شداربوووانی ئه‌م مێزگردیه‌ بکه‌م ، که‌ به‌ بۆچوون و سه‌رنجه‌ جوانه‌کانیان، بابه‌ته‌که‌یان ده‌وڵه‌مه‌ندتر کرد. دیاره‌ ئه‌م لێکۆڵینه‌وه‌ی من له‌باره‌ی هیندستانه‌وه‌، هه‌وڵێکی بچووکه‌ بۆ ناساندنی شارستانیی و ده‌وڵه‌تێکی مه‌زنی جیهان، هیوادارم  له‌ داهاتوودا له‌باره‌ی هیندستانه‌وه‌، لێکۆڵینه‌وه‌و نووسینی زیاترمان به‌زمانی کوردی هه‌بێت، هه‌تاوه‌کو خوێنه‌ری کورد، ئاگاداری گه‌شه‌سه‌ندن و پێشکه‌وتنی ئه‌م وڵاته‌ مه‌زنه‌ی جیهان  بێت.
ئەردەڵان عەبدوڵلا
دیاره‌ ماوه‌یه‌کی زۆره وڵاته‌ مه‌زنه‌که‌ی هیند، بۆته‌ جێگای قسه‌وباسێکی گه‌رمی ‌ به‌شێکی زۆری پسپۆرانی سیاسی و ئه‌کادیمی  له‌جیهاندا. به‌شێکی زۆری ئه‌وروپی و ئه‌مه‌ریکایه‌کان، به‌ چاوێکی ترس و ڕقه‌وه‌ سه‌یری پێشکه‌وتنی هیند ده‌که‌ن، لێ به‌شێکی که‌میان به‌ چاوێکی مرۆڤ دۆستانه‌وه‌ و ئابووریانه‌ سه‌یری ئه‌م کیشوه‌ره‌ مه‌زنه‌ ده‌که‌ن. من یه‌کێکم له‌و که‌سانه‌ی که‌ هیندستان وه‌کو کیشوه‌رێک ده‌بینینم، چونکه‌ ئه‌م وڵاته‌ چ له‌ ڕووی جوگرافی و ڕووبه‌ری زه‌وی و دانیشتوان و کولتوورو ئایین و نه‌ته‌وه‌وه‌، زۆر له‌ وڵاتێک مه‌زنتر و فراوانتره‌. هه‌ربۆیه‌ من به‌ کیشوه‌ری هیندستان ناوی ده‌هێنم. 
دیاره‌ جێگای داخه‌ هه‌تاوه‌کو ئه‌مڕۆش هیچ کتێبێک یان ڵیکۆڵینه‌وه‌یه‌کی چروپڕمان ده‌رباره‌ی ئه‌م  ووڵاته‌ به‌ زمانی کوردی نییه‌. ئه‌ویش له‌به‌رئه‌وه‌ی ئێمه‌ ته‌نها شارستانی و ده‌رسی پێشکه‌وتن له‌ ڕۆژئاواوه‌ ده‌بینین. من لێره‌دا هه‌وڵ ده‌ده‌م تیشکێک بخه‌مه‌ سه‌ر چیرۆکی پێشکه‌وتنی ئه‌م کیشوه‌ره‌ مه‌زنه‌ی جیهان . 

جوگرافیای هیندستان
دیاره‌ زۆرجار جوگرافیناسان باس له‌ حکایه‌تی دروستبوونی هیندستان ده‌که‌ن و پێیان وایه‌، که‌ پێش چه‌ند ملیۆن ساڵێک، هیندستان دوورگه‌یه‌ک بووه‌ له‌ زه‌ریای هێمن و له‌پاش چاخه‌ سه‌هۆڵییه‌کان، ئه‌م دوورگه‌یه‌ له‌ کیشوه‌ری ئاسیا نزیکبۆته‌وه‌و بۆته‌وه‌ یه‌ک‌، به‌ڵگه‌شیان بۆئه‌م بۆچوونه‌، بوونی زنجیره‌ چیابه‌رزه‌کانی هیمالایه‌، که‌پاش یه‌کبوونی زه‌وی دوورگه‌ی هیندو ئاسیا، ئه‌م به‌رزبوونه‌وه‌یه‌ دروستبووه‌، که‌ به‌رزترین لوتکه‌ی چیایی سه‌رزه‌وی پێکده‌هێنن. 
دیاره‌ هیندستان ده‌که‌وێته‌ باشووری رۆژئاوای کیشوه‌ری ئاسیاوه‌ ، حه‌وته‌مین وڵاتی جیهانه‌ له‌ ڕووی رووبه‌ری زه‌ویه‌وه‌. ڕووبه‌ره‌که‌ی ده‌گاته‌ 3.287.590 km² .  درێژیه‌که‌ی نزیکه‌ی 3000 کم . زیاتر له‌ 7000کم  ڕووبه‌ری سه‌ر ئاوی هه‌یه‌. که‌ئه‌مه‌ش یه‌کێکه‌ له‌ خاڵه‌ گرنگه‌کانی ئه‌م وڵاته‌. هیندستان دراوسێی شه‌ش ده‌وڵه‌ته‌ ( چین ، به‌نگلادیش، پاکستان، بۆتان، میانمار،نیپاڵ)   له‌گه‌ڵ به‌نگلادیش درێژترین سنووری هه‌یه‌   (4.053 Kilometer) ،  پاشان چین به‌ درێژایی 3380 کم. له‌ باشوورییشه‌وه‌ سنوورێکی ده‌ریایی له‌گه‌ڵ وڵاتی سریلانکا هه‌یه‌.
کەشوهەوایەکی جیاواز 
 هیندستان وڵاتێکه سروشتێکی هه‌مه‌جۆری هه‌یه‌. به‌رزترین چیای جیهانی هەیە ( هیمالایه‌) ، بوونی پێده‌شتێکی زۆر، بیابان، گردو دۆڵی زۆر. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مانه‌و بوونی ڕووبه‌رێکی زۆری جوگرافی، له‌ڕووی ئاووهه‌واوه‌، هه‌مووجۆره‌ ئاووهه‌وایه‌کی هه‌یه‌. له‌باکووری وڵاته‌وه‌، به‌حوکمی زنجیره‌ چیکانی هیمالایه‌، هه‌میشه‌ به‌فر به‌رگی سپی ده‌پۆشیت ناوه‌راست و باشووری وڵاتیش، ئاووهه‌وایه‌کی نیمچه‌ فێنک و باراناوی هه‌یه‌. 

دانیشتوان
ئه‌مڕۆ هیندستان دووه‌مین وڵاتی جیهانه‌ له‌ ڕووی دانیشتوانه‌وه‌. نزیکه‌ی 1.287 ملیارد  که‌سه‌. ڕۆژ له‌دوای رۆژیش ژماره‌ی دانیشتوانی زیاد ده‌کات. جێگای ئاماژه‌یه‌ ، ساڵی 1950 ژماره‌ی دانیشتوانی هیند، نزیکه‌ی 350.445 ملیۆن که‌س بوو. ئه‌م رێژه‌یه‌ هه‌تاوه‌کو ئه‌مڕۆ 3 جار زیادی کردووه‌. 

ئایین
هیدنستان به‌ وڵاتی فره‌ ئایینی  دادەنرێت، لێ به‌هێزترین ئایین  هندۆسیه‌. له‌ 80% هیندیەکان هیندۆسین،  پاشان ئیسلام ، 13،4%، کریستی2،3. سیخ1،8. هه‌روه‌ها بودی و زه‌رده‌شتی و چه‌ندین ئایینی تریش هه‌یه‌.

زمان
ئه‌مرۆ له‌ هیندستان زیاتر له‌ 600 زمان و دیالێکت هه‌یه‌. لێ زمانی  ره‌سمی هه‌ردوو زمانی هیندی و ئینگلیزییە، پاشان 21 زمانی تریش به‌ ره‌سمی سه‌لمێنراون. پاش هیندی ئه‌م زمانانه‌ دێن :
Asamiya, Bengalisch, Bodo, Dogri, Gujarati, Kannada, Kashmiri, Konkani, Maithili, Malayalam, Marathi, Meitei, Nepali, Oriya, Panjabi, Santali, Sanskrit, Sindhi, Tamil, Telugu Urdu.

هیندستان باغچه‌ی ئاژه‌ڵی جیهان
به‌ حوکمی گه‌وره‌یی و هه‌مه‌جۆری ئاووهه‌وا و  سروشتی جیاواز ، هیندستان به‌ ده‌وڵه‌مه‌نترین وڵاتی جیهان ده‌ژمێرێت له‌ ڕووی سامانی ئاژه‌ڵیه‌. زیاتر له‌ 950 جۆری ئاژه‌ڵ، 1200 جۆره‌ باڵنده‌و 2500 جۆری ماسی هه‌یه‌. جگه‌ له‌وه‌ش ده‌وڵه‌مه‌نترین وڵاته‌ له‌ ڕووی مانگاوه‌، نزیکه‌ 3.300 ملیۆن مانگای هه‌یه‌. به‌ڵام به‌هۆی ئایینی هیندۆسیه‌وه‌ که‌ مانگا  پیرۆزه‌  لایان ، ناتوانن سوود له‌ به‌رهه‌می گۆشتی مانگا ببینن. 


کولتوور
 وڵاتی هیند به‌ یه‌کێک له‌ شارستانیه‌ کۆن و دێرینه‌کانی جیهان ده‌ژمێرێت. ده‌قه‌ پیرۆزه‌کانی ئایینی هیندۆسی، یه‌کێکه‌ له‌ ده‌قه‌ دێرینه‌کانی مرۆڤایه‌تی . دیاره‌ زیاتر به‌ زمانی سا‌نسکریتی نووسراون، که‌ یه‌کێکه‌ له‌ زمانه‌ کۆنه‌کانی جیهان . فیدان Veden  یه‌کێکه‌ له‌ ده‌قه‌ دێرینه‌کانی ئایینی هیندۆسی که‌ له‌سه‌ده‌کانی  نێوان 13بۆ5  پێش زایین نووسراوه‌. پاشان هه‌ردوو کتێبی Mahabharata und Ramayana. که‌ له‌ نێوان 500 بۆ 700 پێش زایین نووسراون. هیندستان بەیەکێک لە شارستانییە گرنگەکانی مێژووی مرۆڤایەتی دادەنرێت و لەمێژوودا خزمەتی زۆری پێشکەش بە مرۆڤایەتی کردووە بەتایبەتی لەڕووی زانستی پزیشکیی و ماتماتیکی و فکرو فەلسەفەشەوە. واتە ئەم وڵاتە خاوەنی پاشخانێکی ئێجگار گەورەی کولتووریە، کە دەتوانێت شانازی بە خۆیەوە بکات و لافی زلهێزی لێبدات.

ئایا هیندستان ده‌بێته‌ زلهێزێکی جیهانی؟
ئه‌مه‌ پرسیارێکه‌ که‌ زۆر له‌ پسپۆرانی بواری سیاسی و ئابووری پێوه‌ی خه‌ریکن. له‌م چه‌ند ساڵه‌ی دوایدا  ئابووری هیندستان گه‌شه‌یه‌کی زۆر باشی به‌ خۆوه‌ دیوه‌. له‌هه‌مان کاتیشدا له‌ بواری های تێک ،سۆڤتوێر، کۆمپیوته‌ر ، پێشکه‌وتنی گه‌وره‌ی به‌خۆوه‌ دیوه‌. هه‌ربۆیه‌ زۆر به‌گه‌رمی باس له‌به‌هێزبوونی ئه‌م وڵاته‌ ده‌کرێت. 
لێره‌دا هه‌وڵ ده‌ده‌م به‌ کورتی وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌ بده‌مه‌وه‌و خاڵه‌ به‌هێزو لاوازه‌کانی ئه‌م زلهێزه‌ نوێیه‌ی جیهان ده‌ربخه‌م.

خاڵه‌ به‌هێزه‌کان 
1. سوپا
سوپای هیندستان به‌ یه‌کێک له‌ سوپا به‌هێزه‌کانی جیهان ده‌ژمێرێت و لەپاش سوپای  ئەمریکاو روسیاو چین، پلەی چوارەمی سوپا بەهێزەکانی جیهانی هەیە. 1.325 ملیۆن هێزی پیاده‌ی هه‌یه‌ . 150 هه‌زار هێزی ئاسمانی ، 53 هه‌زار هێزی ده‌ریایی  و  800 هه‌زار هێزی یه‌ده‌گیشی هه‌یه‌.  سووپای هیندستان خاوه‌نی 3264 تانک، 733 فرۆکه‌ی جه‌نگی، 17U-Boote ،21  که‌شتی ده‌ریایی جه‌نگی ،199 هه‌لیکۆپته‌ر.  له‌ ساڵی 1974 وه‌ خاوه‌نی بۆمبی ئه‌تۆمیه‌ئێستاش خاوه‌نی 74  کڵاوه‌ی بۆمبی ئه‌تۆمیه‌.  له‌ ڕووی داراییشه‌وه‌ وه‌زعی باشه‌ ،لەساڵی 2010 ەوە بودجەی سوپای هیندی بەرێژەی 23% بەزرکرایەوە ساڵانە دەگاتە 29 ملیارد دۆلار، که‌ئه‌مه‌ش له‌چاو وڵاتانی تری ئاسیاویه‌ زۆره‌، دیاره‌ جگه‌ له‌ وڵاتی چین و وولاتانی که‌نداوی فارسی، که‌ئه‌مانه‌ رێژه‌یه‌کی خه‌یاڵی بۆ سوپا خه‌رج ده‌که‌ن. لەهەمانکاتیشدا ماوەی چەند ساڵێکە، هیندستان لەریزی  یەکەمین دەوڵەتی جیهانە،  لەڕووی کڕینی  چەکوتەقەمەنیەوە.

2. ئابووری
کاتێک بۆ یەکەمجار ساڵی 2010 گۆڤاری Forbes ی ئه‌مه‌ریکی ناوی ده‌وڵه‌مه‌ندترین پیاوی جیهانی بڵاوکرده‌وه‌، له‌ناو 10 پیاوه‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌کانی جیهان ، چواریان خه‌ڵکی هیندستان بوون. Lakshmi Mittal چواره‌مین ده‌وڵه‌مه‌ندی جیهانه‌، که‌ خاوه‌نی گه‌وره‌ترین کارگه‌ی ئاسنه‌ له‌ هیندستان. ئه‌م ڕێژه‌ زۆره‌ی ده‌وڵه‌مه‌نده‌ی هیند ، بووه‌ جێگای تێرامان و پرسیار لای زۆربه‌ی پسپۆرانی جیهان . ساڵی 2016 ژماره‌ی ملیاردلێره‌ هیندیه‌کان گه‌یشته‌ 70، که‌ ژماره‌یان له‌ ژاپۆن زیاتره‌ و پلەی پێنجەمین لە جیهاندا پێکدەهێنێت. سامانی ئه‌مانه‌ ده‌گاته‌ 250 ملیارد دۆلار. هەروەها ژمارەی ملیۆنێرەکانیشێ گەیشتۆتە 180 هەزار ملیۆنێر.
هه‌مووکاتێک هیند وه‌کوو فه‌قیرخانه‌ی جیهان سه‌یرده‌کرا، که‌چی له‌پڕ ئه‌م هه‌موو ده‌وڵه‌مه‌نده‌ له‌ هیند له‌دایک بوون . به‌پێی هه‌ندێک سەرچاوەی مێژوویی ئینگلیزی ، هیند و چین بۆماوه‌ی 18 سه‌ده‌ی پێشوو له‌ 80% به‌رهه‌می ئابووری جیهانیان پێکده‌هێنا. لێ پاش داگیرکردنی ئه‌م دوو وڵاته‌وه‌، به‌ شێوه‌یه‌کی ترسناک ئابووری ئه‌م دوو وڵاته‌ وێران کرا. دیاره‌ له‌لایه‌ن داگیرکه‌ره‌ ئه‌وروپیه‌کانه‌وه‌.
ئه‌وه‌ی که‌ زیاتر بۆته‌ جێگای پرسیارو لێکۆڵینه‌وه‌، گه‌شه‌سه‌ندنی خێرای ئابووری هیندستانه‌. له‌پاش ڕزگاربوونی هیندستانه‌وه‌ له‌ ده‌ستی ئینگلیز ، هه‌تا ساڵی 1980 ، ئابووری هیند ساڵانه‌ ته‌نها 3،5% گه‌شه‌ی ده‌کرد. لێ پاش ساڵی 1991 ، کاتێک ده‌ستکرا به‌ ریفۆرمی ئابووری، گه‌شه‌یه‌کی خێرای به‌ خۆیه‌وه‌ بینی.  له‌نێوان ساڵانی 1999 تا 2004 ، ئابووری هیند شه‌ش قات گه‌شه‌ی سه‌ند. ساڵی 2005 و 2006 گه‌یشته‌ 9،2، بەڵام لەم چەند سالەی دواییدا کەمێک دابەزیی و ساڵی 2016 گەشەی ساڵانەی گەیشتە7.3%.

ئابووریەکی هەمەچەشن
ئه‌م گه‌شه‌ خێرایه‌ی ئابووری هیند، وایکرد که‌ به‌رهه‌می نیشتمانی و پیشه‌شازی له‌م وڵاته‌دا زۆر پێشبکه‌وێت.  ئه‌مڕۆ هیند زیاتر له‌ 800 جۆر به‌رهه‌می پیشه‌شازی و کاڵای جیاواز به‌رهه‌م ده‌هێنێت. له‌هه‌مانکاتدا هیند خاوه‌نی سیسته‌مێکی بانکی باشیشه‌، زیاتر له‌ 27 بانکی جیاواز وه‌کو شاده‌مارێکی باش ، خوێن ده‌به‌خشنه‌ ئابووری هیند. ئه‌وه‌ی جێگای تێڕامانه‌، به‌شی زۆری سه‌رمایه‌گووزاری له‌ هیندستان له‌لایه‌ن سه‌رمایه‌دارانی هیندیه‌وه‌یه‌. له‌ 90% سه‌رمایه‌گووزاری هیند پێکده‌هێنن.  ئه‌مڕۆ به‌رهه‌می نیشتمانی هیند ده‌گاته‌ 1788 ملیارد دۆلار.  جێگای ئاماژه‌یه‌ ساڵی  1960  تا 1969هه‌موو به‌رهه‌می نیشتمانی هیند 47.86 ملیارد دۆلار بوو .  له‌نێوان ساڵانی 1970 تا 1979 هه‌موو به‌رهه‌می نیشتمانی 97.53 ملیارد دۆلار بوو،واته‌ له‌ماوه‌ی 50 ساڵی پێشوودا ، به‌رهه‌می نیشتمانی هه‌زارقات زیادیکردووه‌. 

3. های تێک ته‌کنه‌لۆژی
خاڵێکی گرنگی تر ئه‌وه‌یه‌ که‌ بۆته‌ جێگای سه‌رنج و تێڕامانێکی زۆر ، گه‌شه‌سه‌ندنی خێرای های تێک و کۆمپیوته‌ره‌ له‌ هیند. ئه‌مڕۆ 1/3 هه‌موو به‌رنامه‌ی Software  ی جیهان له‌ هیندستان دروستده‌کرێت. به‌شێکی زۆری به‌رنامه‌ی کۆمپیوته‌ری ئه‌مه‌ریکی له‌لایه‌ن ئه‌ندازیاره‌ هیندیه‌کانی به‌رهه‌م ده‌هێنرێت. سه‌رۆکی کۆمپانیای مایکرۆسۆفت Bill Gates  ووتی به‌شی زۆری کارمه‌نده‌ ته‌کنیکیه‌کانمان خه‌ڵکی هیندن. ئه‌م ساڵ زیاتر له‌ 17 ملیارد دۆلاری له‌ هیندستان سه‌رمایه‌گووزاری کردووه‌. 
دیاره‌ جگه‌ له‌ های تێک، هیندستان گه‌شه‌یه‌کی باشیشی له‌بواری بیۆتکنۆلۆژی و ده‌رمانسازی کردووه‌. ئه‌مرۆ کۆمپانیاکانی هیند وه‌کو  Ranbaxy,Wockhardt,Dr,Reddy خاوه‌نی ناوێکی جیهانین. ته‌نانه‌ت له‌ هیند توانیان ده‌رمانی نوێ بۆ نه‌خۆشی ئایدز بدۆزنه‌وه‌. 

ئینه‌ته‌رنێت و ته‌له‌فوونی ده‌ستی 
ئه‌مڕۆ هیندستان دووەمین بازاری تەلەفونی دەستی جیهانە و زیاتر له‌ 535  ملیۆن هاوڵاتی هیندستان، خاوەنی ته‌له‌فوونی ده‌ستین و ژمارەی تەلەفونە دەستیەکان دەگاتە 770 ملیۆن دانە‌. ئه‌مه‌ش ژماره‌یه‌کی ئێجگار زۆره‌و بازاڕێکی زۆر گه‌وره‌شه‌. له‌هه‌مانکاتیشدا رۆژ له‌دوای رۆژ خه‌ڵکی ده‌چنه‌ ناو تۆری ئینته‌رنێته‌وه‌ . ساڵی2000  تەنها 5.5 ملیۆن هیندی دەستیان بە ئینتەرنێت دەگەیشت، بەڵام ساڵ لەدوای ساڵ ژمارەکە بەرزبویەوەو ساڵی 2007  ژماره‌یان گه‌یشته‌ نزیکه‌ی 70 ملیۆن که‌س ، ساڵی 2016 گەیشتە 452 ملیۆن کەس. هەموو ئەمانەش ئەوەمان پدەڵێن کە کۆمەڵگەی هیندی، کۆمەڵگەیەکی حەز بە ژیانی مۆدێرنو زانست پەروەرە.

4. زانست و خوێندن 
هه‌ر له‌ دێر زه‌مانه‌وه‌ خوێندن پایه‌گی باشی هه‌بووه‌ له‌ هیند. به‌تایبه‌ت پاش رزگاربوونی له‌ ده‌ستی ئینگلیز. جه‌واهیر نه‌هرۆ ، پێشه‌وای مه‌زنی هیند، یه‌کێک له‌ئه‌رکه‌ گرنگه‌کانی حکومه‌ته‌که‌ی، پێشخستنی خوێندن بوو له‌ هیند. گه‌ر سه‌یریش بکه‌یت هه‌تا ئه‌م چه‌ند ساڵه‌ی دوایش، له‌عیراقدا سه‌دان مامۆستای زانکۆ و دکتۆری هیندی له‌ عیراق کاریان ده‌کرد. له‌ ئێرانیش به‌شێکی زۆری سیسته‌می ته‌ندروستی ئه‌و وڵاته‌ له‌لایه‌ن دکتۆره‌ هیندیه‌کانه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ده‌برێت. ئه‌مڕۆ له‌ هیندستان 380 زانکۆی حکومی و ئه‌هلی هه‌یه‌. زیاتر له‌ 1500 په‌یمانگای هه‌مه‌جۆر هه‌یه‌. هه‌ربۆیه‌ ساڵانه‌ 500 هه‌زار ئه‌ندازیارو ته‌کنیکی و پسپۆری هه‌مه‌جۆر ، خوێندن ته‌واو ده‌که‌ن . له‌بواری زانستی کۆمپیوته‌ره‌و گه‌شه‌یه‌کی زۆری کردووه‌. ساڵانه‌ 2300 پسپۆری پله‌ به‌رز خوێندن ته‌واو ده‌که‌ن . له‌ وڵاتێکی وه‌کو ئه‌ڵمانیا ساڵانه‌ ته‌نها 1700 پسپۆره‌. هه‌ربۆیه‌ ساڵی 1998 حکومه‌تی ئه‌ڵمانی پشتی به‌ پسپۆره‌ هیندیه‌کان به‌ست ، بۆئه‌وه‌ی سیسته‌می کۆمپیوته‌ری ناوه‌ندی دابمه‌زرێنێت، زیاتر له‌ 45 هه‌زار پسپۆری هیندیان بۆ ئه‌ڵمانیا هێنا. بوونی ئه‌م هه‌موو زانکۆ و په‌یمانگایانه‌، که‌ ساڵانه‌ له‌شکرێکی گه‌وره‌ی پسپۆرو ته‌کنیکی په‌روه‌رده‌ ده‌کات ، به‌ یه‌کێک له‌ سامانه‌ نه‌ته‌وه‌یه‌کانی هیند ده‌ژمێرێت. هه‌ر ئه‌م له‌شکره‌ زۆره‌ی پسپۆرانیش وایکردووه‌ که‌ به‌شێکی زۆری کۆمپانیا گه‌وره‌کانی جیهان، سه‌رمایه‌گووزاری له‌م وڵاته‌دا‌ بکه‌ن. ده‌بێت ئه‌وه‌ش بڵێم، که‌ له‌ ڕووی  ئابووریشه‌وه‌ ئه‌م کۆمپانیایانه‌ قازانجێکی زۆر ده‌که‌ن ، چونکه‌ مووچه‌ی مانگانه‌ له‌ هیند زۆر له‌ وڵاتانی رۆژئاوا که‌متره‌ . 

5. گه‌وره‌ترین دیموکراسی جیهان 
ئه‌وه‌ی که‌ زیاتر من و هه‌زارانی که‌سی تریش له‌ جیهاندا سه‌رسام و خۆشحاڵی کردووین، که‌ هیندستان گه‌وره‌ترین وڵاتی جیهانه‌، به‌ڵام خاوه‌نی سیسته‌مێکی دیموکراسی و ده‌ستوورو یاسایه‌کی مرۆڤانه‌یه‌ له‌ جیهاندا. ده‌ستووری هیندی که‌ باشترین و گه‌وره‌ترین ده‌ستووری جیهانه‌، خاوه‌نی 395 په‌ره‌گرافه‌.  له‌ 26 یانوه‌ری 1950 بۆ یه‌که‌مین جار، موژده‌ی له‌دایکبوونی ده‌ستووری هیند بڵاوکرایه‌وه‌. ئه‌مه‌ش باشترین و گرنگترین کار و به‌رهه‌می جه‌واهیر نه‌هرۆ بوو..له‌هه‌مانکاتیشدا له‌ پاش رزگاربوونی هینده‌وه‌، ده‌سه‌ڵات به‌شێوه‌یه‌کی ئاشتیانه‌و دیمۆکراسیانه‌ به‌ڕیوه‌ده‌چێت. هەرچەندە هەمیشە ئینگلیزەکان وەکو جەواهیر نەهرۆ دەڵێت: پروپاگەندەی ئەوەیان دەکرد، کە سیستەمی دیموکراسی بەکەڵکی هیندستان نایەت،جونکە گەلی هیندی گەلێکی دواکەوتووە، لێ رۆژگار دەریخست کە ئەم قسەیە درۆیەکی راسیزمانە دژی گەلی هیندی مەزن کرا.
چه‌ندین پارتی سیاسی و کۆمه‌ڵه‌ی مه‌ده‌نی له‌م وڵاته‌دا هه‌یه‌. ئه‌مه‌ش شانازیه‌کی گه‌وره‌یه‌ بۆ هیند، چونکه‌ به‌شێکی زۆری وڵاتانی جیهانی سێ، هه‌رهه‌موویان پاش ڕزگاربوونیان له‌ده‌ستی داگیرکه‌ری ئه‌وروپی و ئه‌مه‌ریکی ، تووشی کێشه‌ی ناوخۆ و دیکتاتۆری و سیسته‌می خوێنمژی عه‌سکه‌رتاری بوون . لێ خۆشبه‌ختانه‌ هیندستان هیچ له‌م جۆره‌ سیسته‌مانه‌ی به‌خۆه‌ نه‌بینی . دیاره‌ نابێت مه‌زنی گاندی و نه‌هرۆ له‌بیربکه‌ین ، چونکه‌ ئه‌وان به‌ باوکی هه‌موو هینده‌کان داده‌نرێن . نابێت ووته‌ به‌ناوبانگه‌که‌ی نه‌هرۆ له‌بیربکه‌ین کاتێک ووتی ( من ناڵێم سیسته‌می دیمۆکراسی باشه‌ ، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ سیسته‌مێکی له‌و باشترمان لا ده‌ست ناکه‌وێت ) . 

وڵاتێکی فیدڕاڵ 
 هیندستان له‌ ڕووی ئیداریه‌وه‌ له‌ 28 هه‌رێم ( ولایه‌ت) و 600 ناوچه‌ی ئیداری پێک دێت . هه‌موو هه‌رێمێک په‌رله‌مان و حکومه‌تی تایبه‌ت به‌ خۆی هه‌یه‌، واته‌ سیسته‌مێکی فیدرالی په‌یڕه‌وده‌کات. 14 پارتی سیاسیش هه‌ن که‌ به‌شداری په‌رله‌مانی هیندستان ده‌که‌ن، له‌هه‌مووشیان به‌هێزتر، پارتی کۆنگرێس و پارتی به‌هاراتا جاناتایه‌ . پاش ئه‌وانیش پارتی کۆمۆنیستی هیندی دێت ، که‌ ‌ زیاتر ماویستیه‌. له‌هه‌مان کاتیشدا کۆ‌مه‌ڵێک سه‌ندیکای کرێکاری و پیشه‌یی و هوونه‌ری و کوولتووری هه‌ن . دیاره‌ 5 سه‌ندیکا له‌هه‌موویان به‌هێزترن . به‌تایبه‌ت سه‌ندیکای Bharatiya Mazdoor Sangh),BMS  که‌ زیاتره‌ له‌ 2.769.556  ئه‌ندامی هه‌یه‌ . 

6. کشتووکاڵ
هه‌ر له‌ دێر زه‌مانه‌وه‌ هیندستان  به‌ وڵاتی به‌هارات و بۆن و سه‌وزایی ناسراوه‌. گه‌وره‌یی ڕووبه‌ری ئه‌م وڵاته‌ و، بوونی ئاووهه‌وایه‌کی شێدارو باراناوی ، بۆته‌ هۆی‌ ئه‌وه‌ی به‌رهه‌مێکی زۆری هه‌مه‌جۆری کشتووکاڵی لێ به‌رهه‌م بهێنرێت. ئه‌مڕۆ 59%  خه‌ڵکی هیندستان به‌ کشتووکاڵه‌وه‌ خه‌ریکن. به‌شێکی زۆری به‌هاراتی جیهان له‌م وڵاته‌وه‌ به‌رهه‌م ده‌هێنرێت. ئه‌مرۆ هیندستان دووهه‌مین به‌رهه‌م هێنه‌ری (برنج ، گه‌نم ، چا ، لۆکه) ‌ی جیهانه‌.  دیاره‌ جگه‌ له‌ چه‌ندین به‌رهه‌می تری وه‌کو ( جۆ،په‌تاته‌،باقله‌مه‌نی، میوه‌و سه‌وزه‌) . ئه‌مه‌ش سامانێکی باشی ئابووری هیند پێکده‌هێنێت.

7. Bollywood  سینه‌ما 
هه‌موومان به‌ خۆشیه‌کی زۆره‌وه‌ سه‌یری فیلمه‌ هیندیه‌کانمان ده‌کرد. به‌شێکی زۆرمان به‌ ئه‌کته‌ره‌ به‌ناوبانگه‌کانی سینه‌مای هیندی سه‌رسام بووین ، به‌تایبه‌ت ( دارا مه‌نده‌ر، ئه‌میتاباباجان). له‌پاش هۆلیودی ئه‌مه‌ریکا ، بۆلیودی هیندی دێت. سینه‌مای هیندی بۆته‌ یه‌کێک له‌ مونافیسه‌ سه‌ره‌کیه‌کانی هۆولیودی ئه‌مه‌ریکی . ئه‌مرۆ شه‌وانه‌ به‌شێکی زۆری خه‌ڵکی ئاسیا و ئه‌فه‌ریکا ، سه‌یری فیلمی هیندی ده‌که‌ن . ساڵانه‌ فیلمێکی زۆری به‌رهه‌م ده‌هێنرێت . ساڵی 2004 گه‌یشته‌ 934 فیلم. واته‌ رۆژانه‌ نزیکه‌ی دوو بۆ سێ فیلم به‌رهه‌م ده‌هێنرێت. ئه‌مه‌ش به‌رهه‌مێکی زۆره‌ . هه‌ر ئه‌م سینه‌مایه‌ش له‌ ڕووی کولتوریه‌وه‌ به‌ سامانێکی به‌هێزی  نیشتمانی داده‌نرێت و یه‌کێکه‌ له‌ خاڵه‌ به‌هێزه‌کانی ئه‌م زلهێزه‌نوێیه‌. 

8. تیڤی و ڕۆژنامه‌
له‌وانه‌بێت لاتان سه‌یربێت، گه‌ربڵێم زۆرترین فرۆشی رۆژنامه‌ به‌ زمانی ئینگلیزی له‌ هیندستانه‌. رۆژنامه‌ی Times of India ڕۆژانه‌ 2 ملیۆن فرۆشی هه‌یه‌. ژماره‌ی خوێنه‌ری ڕۆژنامه‌و گۆڤارو کتێب له‌ هیندستان ، ساڵی پار گه‌یشته‌ 220 ملیۆن که‌س . ئه‌مه‌ش ژماره‌یه‌کی ئێجگار زۆره‌.  زیاتر له‌ 100 هه‌زار رۆژنامه‌ و گۆڤار، به‌ زیاتر له‌ 100 زمان بڵاوده‌کرێته‌وه‌. زیاتر له‌ 5000 رۆژنامه‌ی ڕۆژانه‌ هه‌یه‌. ئه‌مه‌ش نیشانه‌یه‌کی باشه‌ بۆ ته‌ندروستی  ئازادی بیروڕا. 
ته‌له‌فزیۆن، هۆکارێکی تری ڕاگه‌یاندنی هیندستان پێکده‌هێنێت، خه‌ڵکێکی زۆر  سه‌یری ته‌له‌فزیۆن ده‌که‌ن، هه‌ربۆیه‌ زیاتر له‌  842 که‌ناڵی تیڤی له‌و  وڵاته‌دا هه‌یه‌. 

9. دوو‌ه‌مین وڵاتی جیهان له‌ ڕووی دانیشتوانه‌وه‌
ئه‌مرۆ هیندستان دووه‌مین وڵاتی جیهانه‌ له‌ ڕووی دانیشتوانه‌وه‌، بوونی ژماره‌یه‌کی زۆری دانیشتوانیش، له‌لایه‌که‌وه‌ به‌ خاڵی به‌هێزی هیند ده‌ژمێرێت. بوونی ژماره‌یه‌کی زۆری هێزی کاری هه‌رزان ، وایکردووه‌ که‌ ساڵانه‌ سه‌دان کۆمپانیای جیهانی ڕووبکه‌نه‌ ئه‌م وڵاته‌و سه‌رمایه‌گووزاری تێدا بکه‌ن . له‌لایه‌کی تریشه‌وه‌ ئه‌م ژماره‌ زۆره‌ی خه‌ڵک بۆته‌ بازاڕێکی گه‌وره‌ی جیهانیش. یه‌کێک له‌ خاڵه‌ به‌هێزه‌کانی ئابووری هیند ئه‌وه‌یه‌ که‌ پشت به‌ بازاڕی ناوخۆ ده‌به‌ستێت، هه‌رئه‌مه‌ش وایکرد  که‌ هیند له‌ هه‌ردوو کێشه‌ گه‌وره‌که‌ی ئابووری جیهان له‌ ساڵی 1998 و ساڵی 2008 ، که‌متر زه‌ره‌ری به‌ربکه‌وێت. 

خاڵه‌ لاوازه‌کانی ئه‌م زلهێزه‌ نوێیه‌
پاش ئه‌وه‌ی که‌ خاڵه‌ به‌هێزه‌کانم ده‌ستنیشان کرد، پێم خۆشه‌ به‌ کورتی باسی خاڵه‌ لاوازه‌کانیش بکه‌م . چونکه‌ هیندستانیش وه‌کو هه‌موو وڵاتێک خاڵی لاوازی خۆی هه‌یه‌ ، دیاره‌ گه‌ر چاره‌سه‌ریان نه‌کات ، ناتوانێت هه‌نگاو به‌ره‌و پێشه‌وه‌ بنێت. 

کێشه‌ ناوخۆیه‌کان 
بوونی چه‌ندین ئایین و نه‌ته‌وه‌ی جیاواز
ئه‌وه‌ی جێگای ترس و دڵه‌راوکێیه‌، بوونی ئه‌و هه‌موو ئایین و نه‌ته‌وه‌ جیاوازه‌یه‌ که‌ له‌ هیندستانه‌. ئه‌مه‌ش وایکردووه‌ که‌ رۆژانه‌ کێشه‌و ئاژاوه‌ی جۆراجۆر دروستبێت، به‌تایبه‌ت له‌ نێوان هیندۆس و ئیسلامه‌کاندا، چه‌ندینجار وڵاتی به‌ره‌و ترسی جه‌نگی ناوخۆ بردووه‌. به‌تایبه‌ت له‌م چه‌ند ساڵه‌ی دوایدا جه‌نگی نێوان ئه‌م دوو ئایینه‌ زۆربووه‌. له‌لایه‌که‌وه‌ رۆژانه‌ هه‌ستی نه‌ته‌وه‌په‌رستی و ئایینی لای هیندۆسه‌کان به‌هێز ده‌بێت، ئه‌مه‌ش کاردانه‌وه‌ی خراپ لای مووسلمانه‌کانی ئه‌م وڵاته‌ دروست ده‌کات. له‌پاش ئه‌نده‌نووسیاو پاکستان، هیندستان زۆرترین مووسڵمانی جیهانی تێدا ده‌ژی . دیاره‌ ئیسلام مێژوویه‌کی دێرینی له‌م وڵاته‌دا هه‌یه‌،بۆ ماوه‌ی شه‌ش سه‌ده‌ له‌لایه‌ن مووسلمانه‌ مه‌غۆلیه‌کانه‌وه‌ داگیرکرابوو.
 ئه‌مه‌ش ڕق و کینه‌یه‌کی مێژوویی له‌ نێوان هیندۆسی و مووسلمانه‌کان هیند دروستکرد. پاشان ئینگلیزه‌کان هێنده‌ی تر ئاگریان به‌م ڕق و کینه‌یه‌دا کرد به‌تایبه‌ت پاش  ئه‌وه‌ی ساڵی 1947 کیشوه‌ری هیند به‌سه‌ر پاکستان و هیندستان دابه‌شکرا ، زیاتر له‌ 1 ملیۆن که‌س گیانیان له‌ده‌ست دا زیاتر له‌ 15 ملیۆن که‌س ئاواره‌ بوون . ئیسلامه‌کان بۆ پاکستان ڕایانکرد ، هیندۆسیش بۆ هیندستان . له‌پاش دروستبوونی پاکستانیشه‌وه‌ ، هێنده‌ی تر ئاگری جه‌نگی تایه‌فه‌گه‌ری دروست بوو. خاڵێکی تریش بوونی ده‌وڵه‌ته‌‌ ئیسلامه‌ تووندڕه‌وه‌کانی که‌نداو به‌تایبه‌ت سعودیه‌، هێنده‌ی تر ئاگری ئه‌م جه‌نگه‌ی خۆشکرد. سعودیه‌ هه‌تاوه‌کوو ئه‌مڕۆش ناهێڵێت هیندۆسی له‌ سعودیه‌ کاربکه‌ن، ته‌نها ڕێگا ده‌دات مووسڵمانه‌کان له‌م وڵاته‌دا کاربکه‌ن، ئه‌مه‌ش هێنده‌ی تر هیندۆسه‌کانی تووڕه‌کرد. له‌لای ه‌کی تره‌وه‌ سعودیه‌ یارمه‌تی پاکستان و هێزه‌ توندڕه‌وه‌ ئیسلامیه‌کانی هیند ده‌دات. 
خاڵێکی تر وه‌کو له‌ پێشیشه‌وه‌ ئاماژه‌م پێکرد دروستبوونی گیانی نه‌ته‌وه‌په‌رستی و تایه‌فه‌گه‌ری هیندۆسی ، به‌تایبه‌ت پاش دروستبوونی پارتی ( به‌هاراتا جاناتاBJP ) هێنده‌ی تر ئاگری جه‌نگه‌که‌ تیژتربوو. ساڵی 1992  ئه‌ندام و لایه‌نگرانی ئه‌م پارته‌ چوون مزگه‌وتی سوور ( بابری) یان سووتاند ، ئه‌مه‌ش بووه‌ هۆی دروستبوونی جه‌نگێکی خوێناوی نێوان هیندۆس و مووسڵمانه‌کان ئه‌م وڵاته‌ . دیاره‌ جگه‌ مووسڵمانه‌کان ، سیخ و کریستیه‌کانیش زۆرجار تووشی جه‌نگی تایه‌فه‌گه‌ری له‌گه‌ڵ هیندۆسه‌کان بوون. ساڵی 1984 ئه‌ندێرا گاندی له‌دژی سیخه‌کانی ئه‌و وڵاته‌ جه‌نگێکی خوێناوی به‌رپاکرد ، له‌ئه‌نجامدا زیاتر له‌ 3000  سیخ بوونه‌ قووربانی و به‌شێکی زۆری په‌رستگاو شوێنه‌ پیرۆزه‌کانیان سووتێنران.
 لێ ئه‌وه‌ی جێگای خۆشحاڵیه‌، هێشتا ئاسۆی ده‌وڵه‌تی مه‌ده‌نی به‌رقه‌راره‌،راسته‌ هه‌تاوه‌کو ئه‌مرۆش  جه‌نگه‌که‌ زۆر توند نه‌بووه‌، له‌هه‌مانکاتیشدا هێشتا حوکمی یاساو ده‌وڵه‌تی مه‌ده‌نی به‌رقه‌راره‌و ئایین له‌ ده‌وڵه‌ت جیاکراوه‌ته‌وه‌، به‌ڵام له‌هه‌مانکاتیشدا بوونی ئه‌م جه‌نگه‌ تایفی و ئایینیانه‌ ترسیان بۆ داهاتووی ئه‌م وڵاته‌ هه‌یه‌. 

هه‌ژاری 
ڕاسته‌ ئابووری هیند له‌م چه‌ند ساڵه‌ی دوایدا گه‌شه‌ی باشیکرد ، لێ ئه‌م گه‌شه‌یه‌ش له‌سه‌ر حسابی هه‌ژاران بوو. ڕۆژ له‌دوای رۆژ  سنووری نێوان هه‌ژاران و ده‌وڵه‌مه‌نده‌کان  زیاتر ده‌بێت. ئه‌مڕۆ نزیکه‌ی 76% هیندیه‌کان که‌ ژماره‌یان ده‌گاته‌ ( 836 ملیۆن که‌س) ژیانێکی مه‌مره‌و مه‌ژی ده‌ژین . 22% هیندیه‌کان  که‌ ژماره‌یان ده‌گاته‌ ( 237 ملیۆن که‌س ) رۆژانه‌ به‌ 12 رۆپیه‌ ( 1،3 دۆلار ) ده‌ژین . واته‌ ژێر هێڵی هه‌ژاری ده‌ژین . 

وڵاتی 600 هەزار گوند
ئەمڕۆ لە هیندستاندا نزیکەی 600 هەزار گوندی هەیە، نزیکەی 70% ی خەڵکی هیندستانیش لە گوندەکاندا دەژین، بەشیکی زۆریشیان بەهۆی هەژاریی و قەرزارییەوە، ژیانێکی ئێجگار زەحمەت دەژین. 
به‌تایبه‌ت جووتیاره‌کان هیند له‌ حاله‌تێکی ئێجگار خراپدا ده‌ژین، به‌شێکی زۆریان به‌هۆی نه‌خۆشی و قه‌رزایه‌وه‌ خۆیان ده‌کوژن. له‌ ماوه‌ی 14 ساڵی پێشوودا 140 هه‌زار جووتیاری هیندی به‌هۆی قه‌رزاری و بێ درامه‌تیه‌وه‌ خۆیان کووشتوه‌. لە ساڵی 1997 دا رەوشەکە زۆر ئاڵۆزبوو، بەهۆی قەرزارییەوە نزیکەی 100 هەزار جوتیار خۆیان کوشت. له‌لایه‌کی تریشه‌وه‌ به‌هۆی به‌کارهێنانی سه‌مادی کیمیاوی ، ساڵانه‌ هه‌زاران جووتیاری هیند تووشی نه‌خۆشی کووشنده‌ ده‌بن و گیان له‌ ده‌ست ده‌ده‌ن . به‌شێکی زۆری ئه‌و مادده‌ کیمیاویانه‌ ، ژه‌هری کوشنده‌یان پێوه‌یه‌ ، جووتیاره‌ هیندیه‌کانیش هیچ به‌رگێکی تایبه‌تی دژه‌ کیمیاویان نییه‌ تا له‌به‌ری بکه‌ن ، هه‌ربۆیه‌ به‌شێکی زۆری ئه‌و مادده‌ ژه‌هراویانه‌ ده‌چێته‌ له‌شیانه‌وه‌. جێگای ئاماژه‌یه‌ له‌ زۆربه‌ی وڵاتانی ئه‌وروپا به‌شێکی زۆری ئه‌و جۆره‌ ماددانه‌ قه‌ده‌غه‌ کراوه‌ ، به‌ڵام کۆمپانیا ئه‌وروپیه‌کان له‌ هیندستان ده‌یفرۆشن و قازانجێکی باشیش ده‌که‌ن،   به‌تایبه‌ت کۆمپانیا گه‌وره‌کانی ئه‌ڵمانی وه‌کو ( Bayer,BASF,Roche) . گاڵته‌جاریه‌که‌ له‌وه‌دایه‌ هه‌ندێک بازاڕی ئه‌وروپی له‌م چه‌ند ساڵه‌ی دوایدا ، به‌رهه‌می جلووبه‌رگی هیندیان قه‌ده‌غه‌ کرد به‌ بیانووی ئه‌وه‌ی لۆکه‌ی هیندی مادده‌ی کیمیاوی زۆری تێدایه!‌. هه‌رخۆشیان ئه‌و مادده‌ کیمیاویانه‌ به‌و وڵاته‌ ده‌فرۆشن .  

نه‌خۆشی 
راسته‌ حکومه‌تی هیند له‌ پاش ڕزگاربوونی ، هه‌وڵێکی زۆریدا بۆئه‌وه‌ی به‌سه‌ر کێشه‌ی نه‌خۆشی زاڵ بێت . ڕاسته‌ توانی له‌شکرێکی گه‌وره‌ له‌ دکتۆر و برینپێچ و زاناو پسپۆری ته‌ندروستی په‌روه‌رده‌ بکات . له‌هه‌مانکاتیشدا توانی ژیانی خه‌ڵکی درێژتر بکاته‌وه‌، بۆ نموونه‌ ساڵی 1970 درێژی ته‌مه‌ن 50 ساڵ بوو . لێ ساڵی 2004 گه‌یشته‌ 63 ساڵ . مردنی منداڵانیش ساڵی 1970 بۆ هه‌ر 1000 منداڵێک ، 134 منداڵ ده‌مردن . به‌ڵام ساڵی 2004 ، گه‌یشته‌ 60 منداڵ . له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌م پشێکه‌وتنه‌شدا، به‌ڵام هێشتا له‌ هیندستان  نه‌خۆشی ( کۆلێرا، سیل ، مه‌لاریا، نه‌خۆشی دڵ ) زۆر بڵاوه‌. له‌م چه‌ند ساڵه‌ی دوایشدا به‌ شێوه‌یه‌کی ئێجگار ترسناک نه‌خۆشی ئایدز بڵاوبۆته‌وه‌. له‌لایه‌کی تره‌وه‌  بودجه‌یه‌کی ئێجگار که‌م  بۆ ته‌ندروستی داده‌نێن، هه‌مووی ده‌گاته‌ 3،2 % هه‌موو بودجه‌ی حکومه‌ت پێکده‌هێنێت. ئه‌م بودجه‌ که‌مه‌ش بۆ ئه‌و هه‌موو نه‌خۆشیه‌ زۆرانه‌ی هیند ، ئێجگار که‌مه‌. 

خراپی باری منداڵان 
½  منداڵانی هیند به‌ ده‌ست که‌مخۆراکیه‌وه‌ ده‌ناڵێنن، هه‌ربۆیه‌ ساڵانه‌ 2،1 ملیۆن منداڵ له‌ هیندستان ده‌مرن. له‌هه‌مانکاتیشدا به‌شێکی زۆری منداڵان ، کاری قوورس و رۆژانه‌یان پێده‌کرێت. هێشتا کاری منداڵان ، له‌ زۆر شوێنی هیندستاندا  ئاساییه‌. ئه‌مه‌ش ڕێژه‌یه‌کی ترسناکه‌ بۆ وڵاتێك ، که‌ ده‌یه‌وێت ببێته‌ زل‌هێزی نوێی جیهان . 

خراپی باری ژنان
ڕاسته‌ ئایینی هیندۆسی ، چه‌ندین په‌یامی مرۆڤدۆستانه‌ی له‌گه‌ڵ خۆی بۆ جیهان هێنا. به‌تایبه‌ت له‌باره‌ی ئاشتی و برایه‌تی و دژی‌ توندڕه‌وی. لێ به‌داخه‌وه‌ بۆچوونێکی ئێجگار خراپی ده‌رباره‌ی ژنان هه‌یه‌. هه‌تاوه‌کو ئه‌مرۆش ژنان له‌بارێکی خراپدا ده‌ژین له‌ زۆر بواری ژیاندا ده‌چه‌وسێنرێنه‌وه‌، به‌تایبه‌ت له‌بواری خوێندن و کارکردندا.
 ساڵی 1980 یه‌که‌مین خۆپیشاندانی ژنان دژی چه‌وساندنه‌وه‌ی پیاوان کرا . جێگای ئاماژه‌یه‌ هەرچەندە لەیەکەمین ڕۆژی خەباتی رزگاریخوازیی هیندییەوە بەسرەۆکایەتی گاندی و پارتی کۆنگرێس، باشکردنی رەوشی ژیانی ژنان، یەکێک بووە لە ئامانجە گرنگەکانیان، چه‌ند هه‌نگاوێکی باشی نا له‌بواری خزمه‌ت به‌ژنان لێ نه‌یتوانی وه‌کو کۆمۆنیسته‌کان چین ، ژنان له‌ ده‌ستی پیاوان ڕزگاربکات . له‌ به‌شێکی زۆری لادێکانی هیندستاندا ، کاتێک منداڵێک له‌دایک ده‌بێت ، گه‌ر کچ بێت ده‌یکوژن، به‌تایبه‌ت له‌ باکووری وڵاتدا. هه‌ربۆیه‌ زۆر له‌ڕێکخراوه‌کانی ژنان ، به‌ جینۆسایدی ژنان له‌ هیندستان وه‌سفی ده‌که‌ن . له‌به‌ر ئه‌وه‌شه‌ ژماره‌ی ژنان له‌ ژماره‌ی پیاوان که‌متره.‌ ساڵی 2001 بۆ هه‌ر 1000 پیاو 933 ژن هه‌بوون. ئه‌م ڕێژه‌یه‌ش ئه‌نجامی خراپی باری ژیانی ژنانه‌ له‌م وڵاته‌دا. دیاره‌ لێدان و سووکایه‌تی و سزادان و له‌ زۆربه‌ی ماڵه‌کاندا له‌ دژی ژنان ده‌کرێت. 

بوونی سیسته‌می کاست
 به‌داخه‌وه‌ یه‌کێک له‌ خاڵه‌ خراپه‌کانی تری ئایینی هیندۆسی ، بوونی سیسته‌می کاستیه‌. که‌ کۆمه‌ڵگا به‌سه‌ر چه‌ند چینێکی به‌رز وناوه‌راست و نزم دابه‌ش ده‌کات . سیسته‌می کاستی هیندی له‌ چوار چین پێک دێت . یه‌که‌میان Brahmanen ،  واته‌ چینی مامۆستا و خوێنده‌واران ، که‌ئه‌رکیان ئه‌وه‌یه‌ خه‌ڵکی تر فێری خوێندن و نووسین و رۆشنبیری بکه‌ن . دووه‌م چینKsatriyas واته‌  جه‌نگاوه‌ره‌کان ، که‌ ئه‌رکیان پارێزگاریکردن و به‌رگریکردنه‌ له‌ گه‌ل و نیشتمان .
سێهه‌مینیان Vaisyas  واته‌ چینی بازرگان و جووتیاره‌کان . که‌ئه‌رکیان خواردن و پێداویستی خه‌ڵکی ئاماده‌بکه‌ن . به‌ڵام ئه‌مرۆ زیاتر جووتیاران خۆیان له‌ چینی چواره‌مدا ده‌بیننه‌وه‌ که‌ پێیان ده‌ڵێن Sudras  که‌ چینی کرێکاران و هه‌ژاران ده‌گرێته‌وه‌، ئه‌مانه‌ش وه‌کوو خزمه‌تکاری ئه‌وانی تر ناوده‌برێن .
هه‌رچه‌نده‌ له‌پاش ڕزگاربوونی هیندستان به‌پێی ده‌ستووری هیند سیسته‌می کاستی هه‌ڵوه‌شانده‌وه‌، به‌ڵام هه‌تاوه‌کوو ئه‌مڕۆش له‌ زۆر شوێندا کاری پێده‌کرێت. خۆی له‌خۆیدا بوونی ئه‌م جۆره‌ سیسته‌مه‌ ، که‌ به‌رگێکی ئایینی و پیرۆزیان پێ به‌خشیوه‌، زیانێکی گه‌وره‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری و سیاسی گه‌وره‌ی به‌ هیند گه‌یاندووه‌. 

خراپی سیسته‌می ئیداری و بیرۆکراتی و گه‌نده‌ڵی حکومه‌ت 
راسته‌ هیندستان وڵاتێکی دیمۆکراسی و ئازاده‌، به‌ڵام ئه‌م فیله‌ گه‌وره‌یه‌ی حکومه‌ت، له‌شکرێکی گه‌وره‌ی مووچه‌خۆری له‌ خۆی کۆکردۆته‌وه‌. هیندستان خاوه‌نی گه‌وره‌ترین مووچه‌خۆری حکومیه‌ له‌ جیهاندا. زیاتر له‌ 30 ملیۆن مووچه‌خۆری حکومی هه‌یه‌. ئه‌مه‌ش ژماره‌یه‌کی ئێجگار ترسناک و گه‌وره‌یه‌. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی که‌ئه‌م ژماره‌ زۆره‌ی مووچه‌خۆره‌ی‌ هه‌یه‌، که‌چی کارووباری حکومه‌تیش باش نابرێت به‌ڕێوه‌. ته‌نها 15% ی هیندیه‌کان له‌ کارووباری ئیداری ڕازین . بیرۆکراتی هێنده‌ قێزه‌ون زه‌ره‌ر‌مه‌نده‌، که‌  به‌پێی یه‌کێک له‌ لێکۆڵینه‌وه‌کان، بۆئه‌وه‌ی دۆسییەکی ئیداری به‌ڕێوه‌بچێت،  1420 ڕۆژی ده‌وێت تا جێبه‌جێده‌کرێت.
 له‌ لایه‌کی تره‌وه‌  هیند زۆرترین رێژه‌ی مامۆستای له‌ جیهاندا هه‌یه‌ ، ژماره‌یان ده‌گاته‌ 12 ملیۆن . به‌شی زۆریان مووچه‌یه‌کی ئێجگار که‌می مانگانه‌ وه‌رده‌گرن ، هه‌ربۆیه‌ به‌شێکی  زۆریان  له‌پاش ده‌وام ، وانه‌ی تایبه‌تی به‌پاره‌ به‌ خوێندکاران ده‌ڵێنه‌وه‌.
 له‌ڕووی دادوه‌ریشه‌وه‌ ، له‌زۆر شوێندا دادوه‌ره‌کان گه‌نده‌ڵی ده‌که‌ن ، حوکمی یاسا به‌رقه‌رار ناکه‌ن . له‌هه‌مووشی خراپتر بوونی ژماره‌یه‌کی که‌می دادوه‌رانه‌ . ساڵانه‌ 80% زیندانیه‌کان ده‌بێت بۆماوه‌ی زیاتر له‌ ساڵێک بوه‌ستن تا دادگایی ده‌کرێن . زیاتر له‌ 25 ملیۆن کێشه‌ی جۆراجۆر  هێشتا چاوه‌رێی حوکمی دادگا ده‌که‌ن . ساڵانه‌ 14 ملیۆن کێشه‌ ده‌چنه‌ دادگاوه‌ ، که‌ به‌شێکی زۆریان ده‌بێت بۆ ماوه‌ی چه‌ند ساڵێک بوه‌ستن . 

گه‌نده‌ڵی 
وەکو هەموو کۆمەڵگەکانی جیهان،یه‌کێک له‌ کێشه‌ سه‌ره‌کیه‌کانی ئه‌مرۆی ژیانی سیاسی و دادوه‌ری هیند گه‌نده‌ڵیه‌. بەپێی ئاماری دەزگای شەفافیەتی جیهانی بێت، هیندستان لە پلەی 79 دایە، لەلیستی دەوڵەتان بۆ گەندەڵی. گه‌نده‌ڵی به‌شێکی زۆری ده‌زگا حکومیه‌کانی هیندی گرتۆته‌وه‌. له‌هه‌مانکاتیشدا رۆژ له‌دوای رۆژ، ڕۆڵی بازرگان و ده‌وڵه‌مه‌نده‌کانیش زیاد ده‌بێت، وه‌کوو یه‌کێک له‌ بازرگانه‌کانی هیند به‌ئاشکرا ووتی ( حکومه‌ت له‌ گیرفانماندایه‌) به‌شێکی زۆری سیاسی و دادوه‌رو ئه‌فسه‌ری پۆلیسی ، پاره‌و دیاری له‌ بازرگانه‌کان وه‌رده‌گرن. گه‌نده‌ڵیش یه‌کێکه‌ له‌ ترسه‌ گه‌وره‌کان بۆ ژیانی سیاسی و ئابووری هیند، گه‌ر چاره‌سه‌ر نه‌کرێت، له‌داهاتوودا زه‌ره‌ری زۆر به‌م وڵاته‌ ده‌گه‌یه‌نێت.
 
کێشەی ژینگە
دیارە پیشەشازیکردنی وڵات،وەکو هەموو دیاردەیەکی تر کاریگەری باش و خراپیشی هەیە. راستە پیشەشازی دەبێتە هۆی دەوڵەمەندبوونی وڵات و دۆزینەوەی هەلی کاری گونجاو بۆ خەڵكی، بەڵام لەهەمانکاتیشدا دەبێتە هۆی مایەی دروستبوونی کارەساتی ژینگەیی گەورەش. ئەمرۆ بەشێکی زۆری شارە گەورەکانی هیند بەدەست پیسبوونی ژینگەوە دەناڵێنن. 


ئاواره‌کانی ژینگه‌
دروستکردنی بەنداوەکان بەیەکێک لەسیاسەتە ستراتیژیەکانی نەهرۆ دادەنرێت، تەنانەت نووسەرێکی هیندی بە « پەرستگا نوێکانی» هیندی وەسفکرد. هەرچەندە دروستکردنی بەنداوەکان سوودی زۆری بە هیند گەیاند، ئەوەش لەرێگەگرتن لەدروستبوونی لافاو، گلدانەوەی ئاو و دروستکردنی کارەبا، لێ دروستکردنی بەنداویش، هەزاران بگرە ملیۆنان هاوڵاتی هیندی ئاوارەکرد، کەبە ئاوارەی ژینگەیی ناویان دەبەن. بۆنموونە دروستکردنی بەنداوێک لەسەر رووباری نارمادا، بووە هۆی ئاوارەبوونی زیاتر لە 320 هەزار هاوڵاتی ئەو ناوچانە. 
هەروەها پیسبوونی ئاویش کێشەیەکی تری گەورەی ئەمڕۆی هیندستانە، کەبەشێکی زۆری ئاوی رووبارەکانی بەهۆی پیشەشازیبوونەوە،توشی پیسبوون بونەتەوە. هەروەها بەهۆی خراپبەکارهێنانی کلۆریشەوە، ئەمڕۆ نزیکەی 25 ملیۆن هاوڵاتی هیندی، تووشی نەخۆشی بوون ئەوەش بەهۆی زیادبەکارهێنانی ماددەی کلۆر لە ئاوەکاندا.
له‌لایه‌کی تره‌وه‌ یەکێک لە هۆکارەکانی خۆکوشتنی جوتیارانی هیندیش دەگەڕێتەوە بۆئەوەی زۆرجار، ئەو جووتیارانە کاتێک بیرەکانیان ووشك دەبێت، سەرچاوەی ئاوی تریان دەستناکەوێت، ناچار خۆیان دەکوژن. 
زۆرجاریش کارگه‌کان، بەتایبەتی بیانییەکان هیچ په‌یڕه‌وی یاساکانی ژینگه‌پارێزی ناکه‌ن، بۆ نموونه‌ ساڵی 1984 گه‌وره‌ترین کاره‌سات ڕوویدا،کاتێک کارگه‌یه‌کی گه‌وره‌ی کیمیاوی ئه‌مه‌ریکی Union Carbide Corporation (UCC)له‌ شاری Bhopal  سووتاو بووه‌ هۆی مردنی 7000 که‌س و پاشتریش 15 هه‌زار که‌سی تریش به‌هۆی کاریگه‌ری  ئه‌و کیمیاویه‌وه‌ مردن . هه‌تاوه‌کوو 20 ساڵیش پاش ئه‌و ڕووداوه‌ هێشتا کاریگه‌ری کیمیاوی ترسی بۆ ژیانی خه‌ڵکی مابوو.
 جێگەی ئاماژه‌یه‌ هیچ کاتێک نه‌ ئه‌مه‌ریکا و نه‌  ئه‌و کۆمپانیایه‌، نه‌چوونه‌ ژێرباری به‌رپرسیاریه‌تیه‌وه‌. زۆر به‌ویژدانێکی ئاسووده‌وه‌، کاره‌ساته‌که‌یان خوڵقاندو پاشانیش گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ئه‌مه‌ریکا.  ئه‌م کاره‌ساته‌ له‌پاش ڕووداوی چێرنۆمێندێنی سۆڤێت، گه‌وره‌ترین کاره‌ساتی ژینگه‌یی بوو له‌ جیهاندا. گاڵته‌جاری له‌وه‌دایه‌ ئه‌مه‌ریکا و رۆژئاوا، ڕه‌خنه‌یان له‌ سۆڤێت ده‌گرت  که‌چی خۆیان هیچ یارمه‌تی هیندستانیان نه‌داو خۆشیان نه‌کرد به‌ ساحیبی . 
 کێشه‌ ده‌ره‌کیه‌کان 

پاکستان 
ئینگلیزه‌ داگیرکه‌ره‌کان پاش ئه‌وه‌ی بۆماوه‌ی چه‌ندین ساڵ  وڵاته‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌که‌ی هیندیان دزی و تاڵانکرد، پاش ئه‌وه‌ی به‌ دڕنده‌ترین شێوه‌ گه‌لی هیندیان چه‌وسانده‌وه‌، ئاگری ڕق و کینه‌یان تێری نه‌خوارد، پاش ئه‌وه‌ی به‌جێشیانهێشت، گه‌وره‌ترین کێشه‌ی ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تی و سنووریان بۆ به‌جێهێشتن . یه‌کێک له‌و سیاسته‌ نه‌گریسانه‌ی که‌ ئینگلیزه‌‌کان په‌یڕه‌ویان ده‌کرد، سیاسەتی ( دووبەرەکی نانەوە) بوو، بەتایبەتی لەناو مەزهەب و ئایینە جیاوازەکانی هیندستاندا، بۆنموونە هیندۆسی له‌ دژی ئیسلام ، سیخ ، مه‌سیحی ، ده‌کردن به‌ گژ یه‌کتریدا. ئه‌مه‌ش ته‌مه‌نی ئه‌وانی درێژترکرد. 
له‌پاش ئه‌وه‌ی به‌ یه‌کجاری ئینگلیزەکان هیندستانیان جێهێشت ،ئینجا که‌وتنه‌ داڕشتنی پلانێکی تر له‌ دژی ئه‌م گه‌له‌ مه‌زنه‌. ئه‌وه‌بوو هیندستانیان له‌ نێوان ئیسلام ( پاکستان و پاکستانی رۆژهه‌ڵات ، پاشتر بوو به‌ به‌نگلادیش)، هیندۆسی بۆ هیندستان دابه‌شکرد. هه‌ر ئه‌م دابه‌شکردنه‌ش جه‌نگێکی نه‌بڕاوه‌ی له‌ نێوان هیند و پاکستان دروستکرد. 
هه‌تاوه‌کوو ئێستا دووجار جه‌نگ له‌نێوان پاکستان و هیندستان روویداوه‌.  یه‌که‌میان ساڵی 1947 تا 1949. دووه‌میان ساڵی 1965. دیاره‌ هۆکاری سه‌ره‌کی هه‌ردوو جه‌نگه‌که‌ش هه‌رێمی کشمیره‌ ، که‌ پاکستان  ده‌یه‌وێت له‌ هیندستانی بستێنێت. سەیرلەوەیە ‌ ناوی پاکستان واته‌ وڵاتی ( پاک) هەرچەندە تەواو دژی ئەم ناوەیەتی،چونکە  ئه‌مرۆ وڵاتی پاکستان بۆته‌ جێگای ترس و ناخۆشی بۆ هه‌موو دراوسێکانی ، له‌پێش هه‌مووشیانه‌وه‌ هیند وئه‌فگانستان. له‌لایه‌کی تریشه‌وه‌ ماوه‌ی چه‌ندین ساڵه‌ بۆته‌ کانیاوێکی قێزه‌ون بۆ دروستبوونی بیری ئیسلامی تووندڕه‌وی و تیرۆریستی. هه‌رچی قاعیده‌ و طالیبان ، ئیسلامیه‌ تووندڕه‌وه‌کانی جیهان هه‌یه‌ ، له‌ پاکستان له‌دایک بوون.
 ده‌بێت ئه‌وه‌ش بڵێم که‌ پاکستانیه‌کان به‌تایبه‌ت پارتی  یەکگرتووی ئیسلامی پاکستان، هه‌مووکاتێک دۆستی نزیکی ئینگلیزه‌ داگیرکه‌ره‌کان بوون‌و بە هاوکاری ئینگلیزەکان « یەکگرتووی ئیسلامی لە ساڵی 1907 « دامەزرا، کە ئامانجی سەرەکی لە دروستکردنی ئەم پارتە ئەوەبوو، کە موسڵمانەکان نەچنە ناو پارتی کۆنگرێسەوە کە گاندی رابەرێتی دەکردو خەباتی لەدژی ئینگلیزە داگیرکەرەکان دەکرد. هەروەک جەواهیر نەهرۆش دەڵێت: هیچ کاتێک یەکگرتووی ئیسلامی، بەشێوەیەکی جددی خەباتی لەدژی کۆڵۆنیالیستی ئینگلیزی لە هیندستان نەکردووە. 
 له‌ پاش ڕزگاربوونیشیان، پاکستان زیاتر پشتگیری ئه‌مه‌ریکاورۆژئاوایان ده‌کرد، به‌پێچه‌وانه‌ی هیندستانه‌وه‌ که‌ زیاتر له‌ سۆڤێت نزیک بوو. 
هیند یه‌کێک بوو له‌ دامه‌زرێنه‌رانی ڕێکخراوی ده‌وڵه‌تانی بێلایه‌نی جیهان، له‌هه‌مانکاتیشدا پشتگیری گه‌لانی چه‌وساوه‌ی جیهانیشی ده‌کرد، له‌دژی داگیرکه‌رانی یارمه‌تی ماددی و سیاسی و مۆڕاڵی ده‌دان . به‌داخه‌وه‌ جگه‌ له‌کورد یارمه‌تی هه‌موو گه‌لانی ژێرده‌سته‌ی جیهانیان دا. پاکستان به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ هه‌مووکاتێک له‌سه‌نگه‌ری ئیمپریالیستی جیهانی بوو، یه‌کێک بوو له‌دامه‌زرێنه‌رانی حلفی سه‌نتۆ ، که‌زیاتر له‌دژی خه‌باتی ڕزگاریخوازی کورد دروستبوو. هه‌ربۆیه‌ به‌ دڵنیایه‌وه‌ گوناحه‌ ناوی پاک له‌م وڵاته‌ بنرێت.
ئه‌مڕۆ پاکستان به‌یه‌کێک له‌ ترسه‌ گه‌وره‌کان،بۆسه‌ر ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی گه‌لی هیندی مه‌زن داده‌نرێت .

چین 
له‌پاش ڕزگاربوونی هه‌ردوو وڵات له‌ ده‌ستی داگیرکه‌رانی بێگانه‌، هیوای ئه‌وه‌ دروستبوو که‌ئه‌م دوو وڵاته‌ مه‌زنه‌ ببنه‌ بنه‌مایه‌کی به‌هێز بۆئه‌وه‌ی سیسته‌مێکی جیهانی نوێ دوور له‌ سۆڤێت و ئیمپریالیستی ئه‌مه‌ریکی دروستبێت. ئه‌وه‌بوو هه‌ردووکیان به‌شداریه‌کی جدییان له‌ کۆنگره‌ی باندۆنگی 1955 کرد، ئه‌م کۆنگره‌یه‌ش بوو به‌به‌ردی بناغه‌ی ڕێکخراوی گه‌لانی بێ لایه‌ن، که‌هه‌ردوو سه‌رۆک وه‌زیران نه‌هرۆی هیند و شواولای چین  ،ڕۆڵی سه‌ره‌کیان بینی . 
لێ به‌داخه‌وه‌ پاش چه‌ند ساڵێک  سیاسه‌تی توندڕه‌وانه‌ی ماو ، له‌سه‌ر هه‌رێمی تیبت ، هه‌ردوو وڵات له‌ 20 ئۆکتۆبه‌ری 1962  جه‌نگێکی نه‌گریسیان هه‌ڵگیرساند. پاشتر داڵده‌دانی سه‌رۆکی تیبتیه‌کان ده‌لای لاما ، له‌لایه‌ن هیندستانه‌وه‌ . هێنده‌ی تر چینی تووڕه‌ کرد. 

هه‌وڵه‌کانی ئاشتی
 پاش ئه‌وه‌ی کۆتایی به‌ ڕژێمی ماو هێنرا ، ئه‌وه‌بوو دینگ خیاوپینگ هاته‌ سه‌رکارو بۆیه‌که‌مجار ساڵی 1981  هه‌ردوو وڵات له‌سه‌ر سنوور ،گفتووگۆی  ئاشتیانه‌ی ده‌ستپێکرد. ئه‌م دانیشتنه‌ش سوودی باشی هه‌بوو، که‌مێک جه‌نگی ئیعلامی له‌نێوان هه‌ردوو وڵات که‌مکرده‌وه‌. ساڵی 2005 بۆ دووه‌مجار گفتوگۆی تر کراو، ئه‌وه‌بوو چین هه‌ندێک له‌ناوچه‌ سنووریه‌کانی که پێشتر ‌داگیریکردبوون دایه‌وه‌ به‌هیندستان . له‌ 2006.06.16 بۆ یه‌که‌مجار سنووری ووشکانی هیمالایه‌ له‌نێوان هه‌ردوو وڵات کرایه‌وه‌. ئه‌مڕۆش هه‌ردوو وڵات په‌یوه‌ندیه‌کی باشی بازرگانی له‌نێوانیاندا هه‌یه‌ و هیندیەکانیش بەهیوای هاتنی سەرمایی چینین بۆ وڵاتەکەیان، ساڵی 2014 لەمیانی سەردانێکی لی کیگیانگ سەرۆک وەزیرانی چین بۆ هیندستان، رێککەوتنێکی بازرگانی لەگەڵ هیند واژۆکرد، کەتێیدا بە بڕی 20 ملیار دۆلار سەرمایەگوزاری لەو ولاتەدا دەکات.  لە ئێستادا پەیوەندی بازرگانی نێوان چینو هیند ، دەگاتە 70 ملیار دۆلار و چینیش بەهێزترین شەریکی بازرگانی هیندە. 
به‌ بڕاوی من  وه‌کو پێشتریش  له‌ کتێبی ( چین زلهێزی نوێی جیهان) ئاماژه‌م پێکردووه‌، چین و هیندستان پێکه‌وه‌ ده‌توانن گه‌وره‌ترین ڕۆڵ له‌ سه‌ر شانۆی جیهان بگێرن . پێکه‌وه‌ ده‌توان به‌ڕه‌ له‌ژێر پێی رۆژئاوایه‌ ئیمپریالیسته‌کان ده‌ربکه‌ن، هەروەک  نارێندرا مودی سەرۆک وەزیرانی هیدنستان لەپاش کۆبوونەوەی رێکخراوی شەنگهای بازرگانی  بە رۆژنامەی « تایمز ئۆف ئیندیەن « ی راگەیاند : من تەواو دڵنییام کە هەزارەی نوێ، سەدەی ئاسییاویی دەبێت و بودیزمیش،دەبێتە ووزەو توانایەکی بەهێز، کە گەلانی ئاسیاویی پێکەوە گرێ دەدات. 
هیوادارم له‌ داهاتوودا ئه‌م گرژی و ناخۆشیه‌ له‌نێوانیاندا نه‌مێنێت . 

کێشه‌کانی ووزه‌
کاره‌با 
کاره‌با به‌ یه‌کێک له‌ خاڵه‌گرنگه‌کانی ئابووری جیهان داده‌نرێت، لێ هێشتا هیندستان نه‌یتوانیوه‌ به‌سه‌ر ئه‌م خاڵه‌ به‌هێزه‌دا زاڵ بێت، ته‌نها 55.8% ماڵه‌ هیندیه‌کان کاره‌بایان هه‌یه‌، له‌شاره‌کان که‌مێک باشتره‌ ده‌گاته‌ نزیکه‌ی 83%  به‌ڵام له‌ لادێکاندا 43.5% کاره‌با کوژانه‌وه‌ش بۆته‌ ڕۆتینێکی رۆژانه‌ . کاره‌با به‌یه‌کێک له‌ کێشه‌ گه‌وره‌کانی هیند ده‌ژمێرێت. هه‌رچه‌نده‌ له‌م بواره‌دا حکومه‌ت چه‌ندین هه‌وڵی جددی داوه‌ ، به‌ڵام هێشتا که‌مه‌.

نه‌وت 
ڕاسته‌ له‌ هیندستان نه‌وت هه‌یه‌ ، به‌ڵام به‌شی ناوخۆی ناکات. ئه‌مرۆ ڕۆژانه‌ هیند پێویستی به‌ 3.9 ملیۆن به‌رمیل نه‌وت هه‌یه‌، بۆئه‌وه‌ی ئه‌م ڕێژه‌ زۆره‌شی ده‌ستبکه‌وێت، ده‌بێت له‌ بازاره‌کانی جیهان نه‌وت بکڕێت. به‌تایبه‌ت وڵاتانی که‌نداو. 
گه‌ر هیندستان بیه‌وێت به‌م شێوه‌یه‌ی ئێستای ئابووری گه‌شه‌ بکات، ساڵانه‌ ئابووریه‌که‌ی به‌  ڕێژه‌ی‌ 8% گه‌شه‌ تۆماربکات ، ئه‌وا پێویستیه‌کی ئێجگار زۆری به‌ کاره‌باو نه‌وت و گاز ده‌بێت . ئه‌مه‌ش به‌یه‌کێک له‌ خاڵه‌ لاوازه‌کانی هیند ده‌ژمێرێت ، چونکه‌ ئه‌م وڵاته‌ له‌م سامانه‌ سروشتیانه‌ زۆر هه‌ژاره‌. 

کورد و هیندستان 
هه‌موومان ووته‌ به‌ناوبانگه‌که‌ی پێشه‌وای مه‌زنی هیند، جه‌واهیر نه‌هرۆمان له‌بیره‌ ، کاتێک له‌دژی توورکه‌ توندڕه‌و سیاسه‌ته‌ فاشیسته‌که‌ی مسته‌فا که‌مال ، به‌ دێرێک ڕه‌خنه‌یه‌کی ئێجگار گرنگی ئاڕاسته‌ی ئه‌م ده‌وڵه‌ته‌ کرد . نه‌هرۆ ده‌ڵێت‌:
 ( پێم سه‌یره‌ گه‌لێک پێشتر خۆی چه‌وساوه‌ بوو بێت و خه‌بات بکات له‌دژی داگیرکه‌رانی . که‌چی کاتێک ڕزگاری بوو، که‌وته‌ ئازار دان و چه‌وساندنه‌وه‌ی گه‌لێکی تر ، که‌ کوردیان ناوه‌) .
 هه‌ر ئه‌م ڕه‌خنه‌یه‌ی نه‌هرۆ بۆته‌ وێردی سه‌ر زمانی زۆر له‌ پسپۆرانی بواری کوردۆلۆژی . ئه‌م ڕسته‌یه‌ خزمه‌تێکی باشی پێشکه‌ش به‌ گه‌لی کورد کردووه‌. جێگای خۆیه‌تی من لێره‌دا سووپاسێکی گه‌وره‌ ئاڕاسته‌ی ئه‌م پێشه‌وا مه‌زنه‌ی هیند بکه‌م . 
هه‌روه‌ک پێشتریش باسمکرد ، هیندستان له‌پاش ڕزگاربوونی ، بوو به‌ دایکێک بۆ پشتگیریکردنی گه‌لانی چه‌وساوه‌ی جیهان .
 لێ به‌داخه‌وه‌ هیچ یارمه‌تیه‌کی ماددی و سیاسی و ئابووری گه‌لی کوردی نه‌دا . بگره‌ پاش مردنی نه‌هرۆ و هاتنه‌ سه‌رکاری کچه‌که‌ی ( ئه‌ندێرا گاندی) به‌ پێچه‌وانه‌ی باوکیه‌وه‌ هه‌ڵسووکه‌وتی ‌کرد . ئه‌م ژنه‌ یه‌کێک بوو له‌ دۆسته‌ نزیکه‌کانی ڕژێمی به‌عسی فاشیستی عیراق و سووریا . به‌شێکی زۆری ناپاڵمه‌کان سووپای عیراق ، له‌ کارگه‌کانی هیند دروستکراون . 
له‌هه‌مان کاتیشدا به‌پێی ئه‌و ڕاپۆرته‌ی UN ، له‌سه‌ر چه‌کی کیمیاوی عیراق. به‌شێک له‌ کۆمپانیاکانی هیندستان ، مادده‌ی کیمیاویی و ژه‌هراویان به‌ رژێمی به‌عس فرۆشتووه‌. 
به‌ڵام له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌مانه‌شدا ، ئێمه‌ی کورد ده‌توانین سوود له‌م کیشوه‌ره‌ مه‌زنه‌ی جیهان ببینین. به‌تایبه‌ت له‌ بواری ( کۆمپیوته‌ر و های تێک ) . که‌ هیند زۆر له‌ ڕۆژئاوا پێشکه‌وتوو تره‌. له‌هه‌مانکاتدا ده‌توانین سوود له‌ زانکۆ مۆدێرنه‌کانی هیند ببینین . خوێندکاران بۆ ئه‌و زانکۆیانه‌ بنێرین. له‌لایه‌کی تره‌وه‌ ئێمه‌ش وه‌کوو هه‌موو وڵاتانی تر ، سوود له‌ پسپۆرو زانایانی هیند ببینین. له‌هه‌مانکاتیشدا ، ئه‌زموونی هیند بۆئێمه‌ زۆر گرنگه‌ . چونکه‌ ئه‌وان به‌ قۆناغێکدا تێپه‌ڕیون ، که‌ ئێستا کورد خۆی تێدا ده‌بینێته‌وه‌. سیسته‌می یاسایی و دادوه‌ری و سیاسی هیند ، بۆ ئێمه‌ زۆر گرنگه‌ . له‌زۆر ڕووه‌وه‌ وڵاتی کوردستان له‌ زۆر حاڵه‌تدا له‌ هیند ده‌چێت . بوونی چه‌ندین زمان و نه‌ته‌وه‌و ئایین جیاواز. ده‌توانین بۆ ئه‌م کێشانه‌ سوود له‌ ده‌ستووری هیند وه‌ربگرین . 
له‌ڕووی نه‌خۆشخانه‌شه‌وه‌، ئه‌مڕۆ له‌ئه‌وروپا و ئه‌مه‌ریکا، خه‌ڵکێکی زۆر بۆ چاره‌سه‌ری نه‌خۆشی ده‌چنه‌ هیندستان . چونکه‌ زۆر باشه‌و نرخیشی زۆر که‌مه‌ . ئێمه‌ش ده‌توانین بۆ چاره‌سه‌ری نه‌خۆشه‌کانمان ، خه‌ڵکی له‌جیاتی بۆ ئێران و توورکیا بنێرین ، که‌ دوژمنی کوردن و نه‌خۆشه‌کانیش باش چاره‌سه‌ر ناکه‌ن . باشتره‌ نه‌خۆشه‌کانمان بۆ هیندستان بنێرین. 

دوا وشه‌
هه‌روه‌ک یه‌کێک له‌ پسپۆره‌کانی ئه‌ڵمانیا ووتی ( بمانه‌وێت یان نا، هیند هه‌ر دێت) واته‌ هه‌ر ده‌بێتە زلهێزی نوێی جیهان، به‌ڵام قسه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌یه‌ چۆن و چی نوێی پێیه‌. له‌هه‌مانکاتیشدا ڕاسته‌ هیند له‌ بواری های تێک و کۆمپیووته‌ردا هه‌نگاوی باشی ناوه‌ و ئابووری هیندیش  دڵخۆشکه‌ره‌، به‌ڵام له‌هه‌مانکاتدا هیند به‌ ده‌ست کۆمه‌ڵێک کێشه‌ی جۆراجۆرو ترسناکه‌وه‌ ده‌ناڵێنێت. به‌ دڵنیایه‌وه‌ گه‌ر نه‌توانێت ئه‌م کێشانه‌ی چاره‌سه‌ر بکات ، ناتوانێت چیتر هه‌نگاو بۆ پێشه‌وه‌ بنێت.
دیاره‌ گه‌ر بمانه‌وێت له‌سه‌ر کیشوه‌ری مه‌زنی هیندی شاره‌زایی ته‌واومان هه‌بێت، پێویستیمان به‌ چه‌ندین کتێب و ڵێکۆڵینه‌وه‌ هه‌یه‌، من لێره‌دا ته‌نها تیشکێکم بۆ سه‌ر ئه‌م کیشوه‌ره‌ مه‌زنه‌ نووسیوه‌، هیوادارم توانیبێتم ، خزمه‌تێک به‌  خوێنه‌رانی کوردکردبێت.
سه‌رچاوه‌کان :

1. www.bpb.de. Indien.
2. Indien. Informationen. 296 / 3 Quatral.2007.Bundeszentrale für Politische Bildung. Bonn.  
3 Indien. Aus Politik und Zeitgeschichte . 22/Mai.2008.Bundeszentrale  Politische Bildung. Bonn         
4. Indien. www. auswaertiges-amt.de 
5. Indien. www.globalisierung.insm.de. 
٦. الهند.. عوامل النهوض وتحديات الصعود. مركز الجزيرة للدراسات-قسم البحوث والدراسات. محرر الملف: محمد عبد العاطی. aljazeera.net. .www.
٧. چین زلهێزی نوێی جیهان . ئه‌رده‌ڵان عه‌بدوڵڵا. چاپی یه‌که‌م . ده‌زگای ئاراس. هه‌ولێر . 2010
8. /www.heise.de /Auch im digitalen Zeitalter boomt Indiens-Zeitungsmarkt
9/ Anzahl der Internetnutzer in Indienhttps://de.statista.com
10/ میرا کامدار. کوکب الهند. نقله الی العربیة : هلا الخطیب. الطبعة .الولی. الدار العبیکان. الریاض. 2010.
11/جواهرلال نهرو. اکتشاف الهند. ترجمة. فاضل جتکر. الهیئة العامة السوریة للکتاب. دمشق.2011.

بنەماكانی ئەم مێزگردە
هەموو لایەكتان بەخێربێن، ئامانجی ئێمە سازكردنی ئەم مێزگردانەیە كە جۆرێك لە تایبەت مەندی تیدایە، نامانەوێ ئیشی ساڵۆنەكە هەر ناساندنی كتێب یان یادو یادەوەریی بێت. هەم سێو چوار بنەما هەیە رەنگە لەبەشی زۆری ئەو مێزگردانە دووبارە ببێـتەوە، یەك: پێش وەخت خاوەنی بابەتەكە وەرەقەیەك حازردەكات‌و ئەوەی كە هەیەتی دەینوسێت دابەشی دەكەین  بەسەر ئەو بەڕێزانەی  بەشداری دەكەن كە شارەزاییان لەو كارەدا هەیە، ئەوانیش وەرەقەی خۆیان حازر دەكەن‌و ئەوەش دەبێـتە هۆی گێرانەوەی كات لە دوو سێ رووەوە یەكەم بۆ بڵاوكردنەوە یەكسەر حازر دەبێـت‌و كاتمان بۆ دەگێرێتەوە، بۆ ئەو خاڵە سەرەكیانەی لێكۆڵەرەكە باسی دەكات  بەخوێندنەوە‌و نوسین لەسەری دەنوسین، لەلایەكی تریشەوە كاتێك لێكۆڵەرەوەكە باسكە پێشكەش دەكات، بەشداربووان رەنگە  هەموو تێبینیەكان كۆنەبنەوە بە نوقسانی دەربچێت. 
بۆیە یەكێك لەقاعیدەكان ئەوەبێـت ئەو پەیپەرەی ئەو كەسە دەینوسێت دابەشی بكەین بەسەر ئەو كەسانەی بەشداری مێزگرتنەكە دەكەن، تا رادەیەك ئەوە وادەكات بیرۆكەكان كۆ ببێتەوە‌و كاتیشمان بۆ بگیڕدرێتەوە، ئەگەر ئەم بیرۆكەیە سەركەوتوبوو  دەتوانیین بەشداران فراوانتر بكەین، هەر كۆمەڵێك لێكۆڵەر پەیپەرەكانیان لابێت، ئێستا هەندێك لەو وڵاتانە کۆنگره‌ دەكەن بەتایبەتی لەسەر مه‌سه‌له‌ی فكری ئەگەر بیرتان بێت لە گۆڤاری نەهەج ئاوابوو بابەتە فیكریەكان هی ئەوە نییە بۆ نمونە لێكۆڵەرێك بابەتێك پێشكەش بكات، موناقەشەی دەكەن‌و كۆمەڵێكی تریبش بە شێوەی پرسیار بەشداری دەكەن‌و دەوڵەمەندی دەكەن. 
 بۆیە ئەمە یەكەم كارمانە لەم بوارەدا دەیكەین‌و هیوادارم پەكی نەكەوێت‌و لەهەمان كاتیشدا ئەو دانیشتنە هەفتانەی خۆمان هەر دەكەین، جا بۆ رێزگرتن لە كتێب یان یادەوەری تێكۆشەرێك بانگ دەكەین، رەنگە ئەوەش زەرووربێـت بۆ رۆژنامەكەمان، كە بەردەوام ساڵۆنەكەمان جمەی بێت، هەم لەچالاكی‌و هەم لەو بابەتانەی كە بۆ رۆژنامەكەمان پێویستە.
 ئەمڕۆ ئێمە بەوە دەست پێدەكەین بابەتێكی كاك ئەردەڵان عەبدوڵڵا تاوتوێ دەكەین، پێم خۆشە دوو خاڵ بڵێم لەسەر بابەتەكە:  له‌بنه‌ڕه‌تدا ئه‌م بابه‌ته‌ نوسینێكی دوور درێژ بوو ویستمان بیكەین بە مەلەفێك وتم با هەر ئەوە نەبێت‌و لە چەند گۆشە نیگایەكەوە بیكەین بە تاقیكردنەوە، خۆمان ببین بە تاقیكردنەوەی ئەم جۆرە مێزگردانە. بابەتەكەی كاك ئەردەڵان لە بنچینەدا بۆ مێزگرد نەینووسی، بەڵام من پێشنیازم بۆ كرد‌و ئەویش بەڕۆحێكی دیموكراسییەوە پێی خۆشبوو گفتوگۆی لەسەر دەكرێـت. لەبەر ئەوە دەبێـت رەچاوی ئەو خاڵە بكرێـت، دڵنیام هەم پێشی خۆشە حیوارەكە دیموكراسی بێت‌و هەم موناقەشەی لەسەر بكرێت.
 ئەو تێبینانەی كاك تەها‌و كاك تەحسینم خوێندەوە دڵنیام بابەتەكە دەوڵەمەند دەكات،جا وەك ناساندنێك بابەتەكە هی كاك ئەردەڵان عەبدوڵڵایە ئەندامی دەستەی نوسەرانی كوردستانی نوێیە، دۆسیەكەیشی وڵاتی هیندستانە،که‌ هەر ئەم هەفتەیە یادی حەفتا ساڵەی دامەزراندنی كردەوە. بەشداربووانیش دكتۆر ئەكرەم میهردادە، كاك تەها سڵێمان، كاك موعتەسەم نەجمەدین، كاك فەلاح كەریمە، ئامادەبوویەكی تریش لەگەڵماندانیە كاك تەحسین تەها چۆمانییە، بەڵام پەیپەرەكەی خۆی نوسیووە‌و ئێستا لەبەر دەستماندایە لەكاتی بڵاوكردنەوەی دادەنرێت.
 ئێمە با قاعیدەیەك دابنێین، لەماوەی 10 دەقیقەدا كاك ئەردەڵان بابەتەكەی خۆی باسدەكات، دواتر بەشدابوانیش لەماوەی 5 دەقیقەدا تێبینی خۆیان لەسەر بابەتەكە دەڵێن‌و ئیتر مێزگردەكەمان كۆتایی پێدێت‌، لە ماوەی دوو رۆژدا ئەو برادەرانەی تێبینیان نوسیووە ئەوەشی لە كاتی موناقەشەكەدا تێبینی تریان هەیە، دەتوانن لەماوەی یەك رۆژدا ئامادەی بكەن‌و بیهێنن بۆ بڵاوكردنەوه‌. 
ستران عەبدوڵڵا

هیندستان: دیموكراسی، برسێتی هەژاری و مەرگ؟
تەها سلێمان
كاتێك باس و نوسینێكی نووسەرو رۆژنامەنووس «ئەردەڵان عەبدوڵا»م كەوتە بەردەست و، جارێك و دووجار بەوردی خوێندمەوە، و دواتریش لە سمینارێكی تایبەتی كوردستانی نوێ‌ پێشكەش كرا. چی لەكاتی خوێندنەوەی بابەتەكەو چی لەكاتی پێشكەشكردنی زۆر وێستگە هەبوون، بۆ ئەوەی تیایاندا راوەستی و قسەی جددیان لە بارەوە بكەیت، چونكە بابەتەكە لەسەر بنەمایەكی بەهێزو پشت بەستن بە ئامارو داتای ورد ئامادەكراوەو لەو شوێنەش كە پێویستی كردبێت، نووسەر سەرنج و رای تایبەتی خۆی تۆماركردوەو لەكاتی پێشكەشكردنیشدا جەختی لەسەركردنەوە. 
پوختەی سەرنج و بۆچوونی ئێمە لەبارەی ئەم بابەتەوە بەم شێوەیە بوو، وڵاتی هیندستان، جوگرافیایەكی بەرین و فراوان، ژمارەیەكی زۆری دانیشتوان، پێكهاتەیەكی هەمەچەشن لە ئاین و ئاینزاو نەتەوە، كێشوەرێك پڕ لە زمان و شێوەزاری قسەكردن، مێژوویەكی پڕ لە كۆلۆنیالیستی و شەڕو بەریەككەوتن، سەركەوتن و نوشستی، چەسپاندنی بنەماكانی ئازادی و دیموكراسی، گەشەی ئابووری و هەژاری، مەرگ و برسێتی، خەونی بەزلهێزبوون و شكست، سوپایەكی بەهێزو تەریك لە ململانێ‌ نێودەوڵەتیەكان، خاوەنی پیشەسازییەكی دەگمەن و ملیاردێرو ملیۆنێرێكی زۆر، تەكنۆلۆژیای پێشكەوتوو، زۆرترین بەكارهێنەری ئەنتەرنێت و تەلەفۆنی دەستی، خوێندن و زانستی بەرز، گەورەترین دیموكراسی لە جیهان، دەستورێكی تۆكمەو سیستەمێكی فیدراڵی تۆكمە، زۆرترین زەوی كشت و كاڵ، خاوەنی سینەمایەكی بەهێز وەك سامان و كلتوورێكی نیشتمانی بەهێزو پڕداهات، خاوەنی زۆرترین میدیای نووسراو، بینراو، بیستراو. 
ئەمانەی سەرەوە، كە ئاماژەمان بۆ كردن، هەریەكەیان لایەنی ئەرێنی و نەرێنی خۆیان هەیە، ئەكرێ‌ ببنە ناونیشانی چەندین توێژینەوەو لێكۆڵینەوە، دووریش نییە كاتێك لەسەر هەریەك لەم ناونیشانانە رابوەستی، بگەیتە ئاستی دڕدۆنگی و پێت سەیربێت، لە وڵاتێكیدا، زیاتر لە ملیارێك و دووسەدو هەشتا ملیۆن كەسی تێدا بژی، چۆن تێكڕای ئەوانەی سەرەوە كۆننترۆڵ كراون؟ چۆن تواندراوە تێكڕای بەم ئاستەی ئێستا تاوێك روو لە گەشەكردن بێ‌ و پایەو بنەماكانی دیموكراسی تێدا جێگركرابێ‌ و بەردەوامیش شەبەحی مەرگ و برسێتی بەسەرسەریانەوە بسوڕێتەوە؟ 
ئێمە لەم نووسینەدا لەسەر دووئاست رادەوەستین، ئاستێكیان دیموكراسی و ئازادی و ئازادی رۆژژنامەوانی، ئاستێكی تریان برسێتی و مەرگ، هەوڵ دەدەین ئەم دووئاستە بەیەكەوە بخەینە ژێر سەرنج و گفتووگۆوە، بۆ ئەوەی لەوە تێبگەین، ئایا وڵاتی هیندستان بەدیموكراسی و ئازادی دەگاتە پلەی باڵای بەزلهێزبوون؟ یان دەتوانێ‌ پێش بەزلهێزبوون مۆتەكەی برسێتی و مەرگ لەناو وڵاتدا قڕبكات؟ ئایا هیندستان لەداهاتوودا دەتوانێ‌ پێش بە ململانێ‌ ئاینی و مەزهەبی و نەتەوەییەكان بگرێ‌ و ببێتە نموونەی باڵا لە پێكەوە ژیان و گەیشتن بە پڕۆژەو خەونی زلهێزبوون؟ یان بە پێچەوانەوە لە بنەڕەتدا ئەم خەون و پڕۆژەیە بەتاڵە؟ 
ئەگەر لە وڵاتێكدا، وەك هیندستان رۆژانە دووملیۆن فرۆشی رۆژنامەهەبێ‌، دوائاماری خوێندنەوەی كتێب گەشتبێتە 220 ملیۆن كەس، نزیكەی 100 هەزار رۆژنامەوگۆڤار بە 100 زمان بڵاوبكرێتەوە، 5000 هەزار رۆژنامەی رۆژانەی هەبێ‌، 842 كەناڵی تیڤی هەبێ‌، بێگومان ئەمە نیشانەو ئاماژەیەكی ئەرێنی گەورەیە بە خوێندنەوەی دیوی ئازادی بیروڕا، نوسین و خوێندنەوە، جوڵەو بزاوتی رۆژنامەوانی، كە رەنگە نموونەی لەم جۆرە كەم بێ‌ لە دنیای ئەمڕۆدا. ئەمە جیا لەوەی هەر لەم وڵاتەدا، 535 ملیۆن هاوڵاتی تەلەفۆنی دەستی بەكاردێنن و كۆی ژمارەی تەلەفۆنە دەستیەكان لە وڵاتەكەدا دەگاتە 770 ملیۆن دانەو كۆی ژمارەی بەكارهێنەرانی تۆڕی ئەنتەرنێتیش بە پێی ئاماری 2016 دەگاتە 452 ملیۆن كەس، ئەمەش دیسان ئەوەمان پێدەڵێ‌ : هاوڵاتی هیندستان بەردەوام ئارەزووی پێشكەوتن و شكانەوەیە بەلای تەكنۆلۆژیاوو زانست و زانیندا. 
بەڵام دیوی دووەم و مەرگبارو نادیاری كۆمەڵگای هیندستان، ئاماژەی ترسناكترمان پێدەڵێت، ئەویش ئەوەیە لە كۆی 1 ملیارێك و زیاتر لە 280 سەدو هەشتا ملیۆن، رۆژانە 2 ملیۆن خوێنەرهەیە، واتە بەدیاریكراوی 1 ملیارو 285 ملیۆن كەس ئاگایان لە رۆژنامە، بەرزترین ئاستی خوێندنەوەش كەتۆمار كراوە لە ساڵی 2016 گەشتوەتە 220 ملیۆن كەس، كەواتە 1 ملیارو 67 ملیۆن كەس ناخوێننەوە یان دوورن لە خوێندنەوە؟ هەرچی ئاماری بەكارهێنانی تەلەفۆنی دەستیشە ئەوە ژمارەی بەكارهێنەرانی لەنیوەی دانیشتوانی وڵاتەكە كەمترەو هەروەك بەكارهێنەرانی ئەنتەرنێتیش بەهەمان شێوە، كەناتوانرێ‌ ئەمە بكرێتە پێوەر بۆ پێشكەوتنی وڵات، كەواتە ئەم ژمارەو ئامارانەی سەرەوە دەبێ‌ كۆمەڵگای هیندستانی بترسێنن نەك خۆشحاڵیان بكات، چونكە دەتوانین بێژین ژمارەو ئامارەكان پێمان دەڵێن كۆمەڵگای هیندستانی كۆمەڵگایەكی تەقلیدی دواكەوتوە نەك پێشكەوتوو؟ راستە دیموكراسییەكی چەسپاوی تەقیدی ئامادەبوونی هەیە، بەو پێیەی تا ئێستا ئاین و ئاینزاكان، نەتەوەو زمانەكان، كلتوورەكان، بە یەكەوەو لە چوارچێوەی دەستوورو سیستەمێكی فیدراڵی پێكەوە دەژین، بەڵام ئەمە مانای ئەوەنییە كە ئەم كۆمەڵگایە كۆمەڵگایەكی پێشكەوتوەو بەلایەنی كەم توانیبێتی نان و ئازادی و دیموكراسی و دادپەروەری كۆمەڵایەتی بۆ تێكڕای هاوڵاتیان ئەگەر نەڵێین وەك یەك بەڵكو بە جیاوازیشەوە بێ‌ دابین بكات؟ 
گەڕانێكی كورت بەسە بۆ ئەوەی بزانین، كۆمەڵگای هیندستان كۆمەڵگایەكە بەردەوام لە لێواری دڵەڕاوكێدایە، هۆكاری سەرەكی ئەم دڵەڕاوكێیەش بوونی ئاین و ئاینزای زۆر، نەتەوەی جیاواز، بەتایبەت باڵادەستبوونی ئاینی هیندۆسی و ئاكامیش بەریەك كەوتن و مێژوویەكی تاڵ و سفت لە خوێنڕشتن و كوشتن و قبوڵنەكردن، تا بە ئێستاش وێڕای بوونی دەستوورو رێكخستنی ژیانی خەڵك، ململانێكان درێژەیان هەیەو ناوەناوەش سەرهەڵدەدەن و دەگەنە ئاستی كوشت و بڕی جۆراوجۆر، كە ئەمەش وا دەكاتە ئەم كۆمەڵگایە هەمیشە لە لێواری دڵەڕاوكەیەكی جدیدا بێت؟ 
با سەرنج بخەیەنە سەر دیوێكی تری كۆمەڵگای هیندستانی، ئەویش ئەوەیە ئایا كۆمەڵگای هیندستانی كۆمەڵگایەكی شارستانی و شارنیشینە یان كۆمەڵگایەكی گووندی «ئاوایی»؟ بە پێی ئامارەكان 600 هەزار گووند لە هیندستان هەیە، لە 70% ی هاوڵاتیانی هیندستان لە گووند دەژین، واتا 30%ی دانیشتوانەكەی لە شارەكاندا دەژین، ناشێ‌ لێكدانەوە بۆ ئەم رێژەیە بەو شێوەیە بكەین، كە هاوڵاتی هیندستان ئارەزووی دانیشتنی شاری نیەو پێی خۆشە لە گووندا ژیان بكات؟ بەڵكو راستیەكەی ئەوەیە كەمینەیەكی زۆر كەم نەبێ‌ كە ملیاردێرو ملیۆنێرو بەشێكی تریش ژیانی شاهانە دەژین، زۆرینەی كۆمەڵگای هیندستانی ژیانی خراپ و نێگەتیڤ دەژین، بۆ نموونە: 76% لەسەدی دانیشتوانەكەی كە دەكاتە 836 ملیۆن كەس ژیانی تەنیا مەمرەو بژی، دەژین و 22% لەسەدیش كە دەكاتە 237 ملیۆن كەس، داهاتی رۆژانەیان 1 دۆلارو 3 سانتە، واتە لە ژێر هێڵی هەژارییەوە دەژین و لەبەردەم هەڕەشەی مەرگدان؟! واتا لە كۆی 1 ملیارو 287 ملیۆن هاوڵاتی هیندستانی تەنیا 214 ملیۆن كەس لەسەرووی پلەی هەژارو لەژێرهەڕەشەی مەرگدا نین؟ ئەمەش ترسناكترین ئاماژەی ژیانكردنە لەو كۆمەڵگایەداو بەهەموو شێوەیەك لە بەردەم هەڵوەشانەوەدایە نەك پێشكەوتن و بوونی بە دەوڵەتێكی مۆدێرن، كە تیایدا سەرەتاكانی دادپەروەری بچەسپێ‌!
باشترە سەرنجی ئەم ژمارانەش بدەین، بۆ نموونە لە ماوەی 14 چواردەساڵی رابووردوودا، 140 هەزار جوتیاری هیندستانی بەهۆی قەرداری و بێ‌ دەرامەتیەوە خۆیان كوشتوە، ژێدەرو سەرچاوەكان ئەوەش پشتڕاست دەكەنەوەو ئەم نوسینەی بەردەستیش بەهەمان شێوە، كە تەنیا لە ساڵی 1997دا 100 هەزار جوتیار خۆیان كوشتوە، ساڵانەش بەهۆی كەرەستەی كیمیاوی كشت و كاڵی و نەبوونی پێداویستیەكانی خۆپاراستن، بە دەیان هەزارو بگرە زیاتریش لەو ژمارەیە جوتیاران تووشی نەخۆشی جۆراو جۆر دەبن و پێوەی دەتلێنەوە تا ئاستی گیان لە دەستدان؟! 
لەلایەكی تریشەوە سەرنج بدە، لە ساڵی 1970 درێژی تەمەن لە زۆربەی حاڵەتەكاندا گەشتوەتە 50 ساڵ، لە ساڵی 2004 گەشتوەتە 63 ساڵ، لە ساڵی 1970 لە هەر 1000 هەزار مناڵ 134 مناڵ مردوون، لە ساڵی 2004 لە هەر 1000 هەزار مناڵ 60 مناڵ مردوون، راستە  جیاوازییەكە بۆ نیوە زیاترە، بەڵام هێشتا مەترسی و هەڕەشەكە ئەوەندە گەورەیە كە دیسان ئاماژەی پێشكەوتنمان ناخەنە بەردەست، چونكە كاتێك دەتوانین بڵێین كۆمەڵگای هیندستانی پێشكەوتوە تێكڕای ئەوانەی لەسەرەوە ئاماژەمان بۆ كرد، بەرەو كۆتایی بچن، نەك وەك شەبەح بەسەر كۆمەڵگاكەدا بسوڕێنەوە؟ بۆ نموونە تا ئێستا ساڵانە نزیكەی 2 ملیۆن مناڵ بەدەست كەم خۆراكیەوە گیان لە دەست دەدەن، كەواتە ئەگەر لەكاتی لەدایكبوونیشا نەمرێ‌ ئەوا لە نەبوونی و كەم خۆراكیدا مەترسی مەرگ هەمیشە لەبەردەمیدا راوەستاوە؟ ئەمە جگە لەوەی ئەو مناڵانەی كانامرن، لە تەمەنێكی بچووكەوە دەكەونە بەردەم بازاڕی بێڕەحمی كاركردن یان كاری تاقەتپڕوكێن و لە پێناو پەیداكردنی قووتی رۆژانەدا گیان لە دەست دەدەن؟ ئەمە جگە لەوەی تا ئێستا لەباكووری هیندستاندا كاتێك كە مناڵی كچ لەدایك دەبێت دەكوژرێ‌، كە ئەمەش بە پێی پێناسەی رێكخراوەكانی ژنانی هیندستان و بە پێی رێككەوتنامەی ساڵی 1948ی نەتەوە یەكگرتوەكان و رێككەوتنامەی رۆمای 1998 بچێتە بواری جینۆسایدی رەگەزی مێینە لە كۆمەڵگای هیندستاندا.
جگە لە باسی سیستەمی حكومڕانی و بیروكراتی، گەندەڵی و دزی، ژینگەو تێكدانی و كارلێكەكانی، جیاوازی چینایەتی، كێشەدەرەكیەكانی هیندستان لەگەڵ پاكستان، چین، هەوڵەكانی ئاشتی، كێشەی نەوت، و چەندین كێشەی تر، و خەونی بە زلهێزبوونی هیندستان كە زۆر مەحاڵەو بەبڕوای ئێمە لە بنەڕەتەوە تێك و پێك شكێنراوە، با نموونەی كارەبا وەك دوا قسە لە كۆمەڵگای هیندستان بكەینە كۆتایی ئەم بەشدارییە، بۆ نموونە: 8، 55%خێزانی هیندستانی كارەبای هەیەو لە شارەكاندا رێژەكە دەگاتە 83% ، بەڵام لە لادێكاندا بەتێكڕا 5، 43% كارەبایان نیە. ئەمەو چەندین نموونەی لەناو كۆمەڵگای هیندستان پێمان دەڵێن، ئەگەرچی بڕێك لە بنەماكانی دیموكراسی لە كۆمەڵگای هیندستانی بوونی هەیە، بەڵام ئەم وڵاتە نەك دەبێتە یەكێك لە زلهێزەكانی داهاتوو، بەڵكو وڵاتی هەژاری و برسێتی و ماكینەی مەرگی هاوڵاتیەكانی خۆیەتی، ئیتر با نەك 74 هەفتاوچوار كڵاوەی ئەتۆمی، بەڵكو دەیان جار زیاتر لەو ژمارەیە خاوەنی كڵاوەی ئەتۆمی بێ‌؟ یان نەك  325، 1 ملیۆنێك و سێ‌ سەدو بیست و چوار هەزار سەرباز، بەڵكو دوو ئەوەندەش ژمارەی سەربازەكانی زیادبێت؟

هیندستان ناتوانێت ببێته‌ زلهێزی جیهانی
ئەكرەم میهرداد
1- ئەم لێكۆڵینەوەیە نوسینێكی ئەنسۆكلۆپیدی باشە‌و هەموو لایەنە جۆرا‌و جۆرەكانی هیندستانی باسكردووە، بەڵام ئەگەر سەرنج لە ناونیشانی باسەكە بدەین (هیندستان‌و خەونی زلهێزی ) ئەگەینە ئەو باوەڕەی كە لایەنە سیاسی‌و سەربازیەكان كەمتر باسكراون، واتە ئەو دوولایەنەی كە هێزێكی هەرێمایەتی وەكو هیندستان ئەكەن بە زلهێزی جیهانی. ئەم لێكۆڵینەوەیە زۆر لایەنگرانە بۆ هیندستان نووسراوە‌و بە ئاشكرا دژایەتی بەریتانیا‌و ئەمریكا‌و پاكستانی پێوەدیارە، كە ئەمەش دووری ئەخاتەوە لە لێكۆڵینەوەیەكی ئەكادیمی بێلایە، كە بابەتی بوون‌و بێلایەنی یەكێكە لە مەرجە گرنگەكانی لێكۆڵینەوەی سیاسی‌و فكری‌و ئەكادیمی.
2- نوسین‌و لێكۆڵینەوە بۆ هیندستان‌و سەبارەت بە هیندستان ئەبێت لایەنە بەرچاو تایبەتمەندیەكانی ئەو وڵاتە بخاتە بەر باس‌و لێكۆڵینەوە، بە بڕوای من گرنگرتین تایبەتمەنی هیندستان ئەوەی كە فراوانترین‌و گەورەترین دیموكراسیە لە جیهاندا‌و ئەمەش لە چوار ئاستدا دەردەكەوێـت، رووبەر‌و پانتایی زەوی، ژمارەی زۆری دانیشتوان، سیستەم‌و بیر‌و باوەڕی سیاسی، پێكهاتەی نەتەوایەتی‌و ئاینی‌و فەرهەنگی جیاواز. دیموكراسیەكەی هیندستان هەر تەنیا بەشێك نییە لە سیستەمی نوێنەرایەتی‌و پارلەمانی سەر بە بیروباوەڕی لیبرالی، بەڵك‌و شێوەیەكە لە دیموكراسیەكی فراوانتر‌و ئەتوانیین بڵێین تێكەڵا‌وێكە لە سیستەمی نوێنەرایەتی‌و دیموكراسی‌و سیستەمی نزیك لە سۆڤیەتی جاران‌و نزیك بوونەوەی لە دیموكراسی رۆسۆیی یان دیموكراسی گەلی (شبی) چارەسەری كێشەی نەتەوە‌و زمان‌و ئاین‌و فەرهەنگ یەكێكە لە لایەنە بەرچاوەكانی هیندستان‌و دیموكراسی هیندی كە ئەتوانین بڵێین زۆرترین ئەم پرسانەی نەك تەنیا لەسەر ئاستی هیندستان بەڵكو لە جیهانیشدا چارەسەری كردووە، مەبەستم ئەوەیە بڵێم ئەم چارەسەرە نەتەوەیی‌و نەژادی‌و ئاینییەی هیندستانی لە ئاستی رووبەڕو دانیشتواندا لە هەموو ئەو پرسانە زیاترە كە جیهان لەو مەیدانانەدا چارەسەری كردووە.
3- شۆڕشی هیندستان‌و رزگاربوونی لە دەسەڵات‌و داگیركاری بەریتانیا(1830- 1947) یەكێكە لە پرسە گرنگ‌و تایبەتیەكانی هیندستان، لەبەر ئەم هۆكارانە.
أ‌- ماوەی داگیركاری بەریتانیا كە 117 ساڵی خایاندووە یەكێكە لە زۆرترین ماوەكانی داگیركاری ئیمپریالیستی، كە سەرئەنجام ئەو خەڵك‌و نەتەوە‌و نەژاد‌و ئاینیانە خۆیان رزگاركرد لە دەستی داگیركاری.
ب‌- شێوازی بەڕەنگاری‌و سیاسەتی ناتوندوتیژیی گاندی وەك‌و یەكەمین ئەزموونی جیهانی لەو بوارەدا، هیندستان‌و گاندی ئەكاتە جێگای باس‌و سەرنج‌و لەوەش گرنگتر ئەوەیە كە بەرامبەر بەهێزترین داگیركاری ئیمپریالیستی جیهانی وەستایەوە‌و خۆیان رزگاركرد.
ت‌- چارەسەری كێشەی نەتەوە‌و زمان‌و ئاینیەكان لە دوای رزگاری هیندستان لە ساڵی 1947 هەر چەندە بەهایەكی زۆری مەرگی خەڵك هاتەدی، بەڵام خودی چارەسەرەكە گرنگە كە چارەسەرێكی سەرنج راكێشە لە ئاستێكی فراوانتر یان فراوانترین كێشەی نەژادی‌و نەتەوەیی‌و ئاینی.
4- پرسی زلهێزی‌و تایبەتمەندیی‌و رێگرەكان. 
هەرچەند ئەو خاڵانەی تا ئێستا باسمكردون، گرنگی‌و تایبەتمەنی هیندستانن بە لایەنی ئەرینی، بەڵام هیندستان گەورەترین كۆسپی لەبەر دەمدایە كە نایەڵێت ببێت بە زلهێزێكی جیهانی ئەویش ئەوەیە كە لە 70% ی زیاتری دانیشتوانەكەی هەژارن‌و ئەم پرسەش زۆرترین پرسی هەژارییە لە جیهاندا، وڵاتانی زلهێزی ئوروپی‌و ئەمریكی وێڕای ئەوەی كە هێزی ئابووری‌و سەربازی گرنگیان هەیە، بەڵام دانیشتوان‌و خەڵكەكەشیان لە ئاستێكی ژیانی باش یان لە راستیدا باشترینن لەسەر ئاستی جیهانی، كە ئەمەش وادەكات وڵاتانی دیكە‌و خەڵكی ناوچەكانی دیكە چاوی لێبكەن‌و بە بەشێك لە چارەسەری جێهانی دایان بنێن، بەڵام هەموو تایبەتمەندی‌و هێزی ئابووری‌و سەربازی‌و فەرهەنگی هیندستان نەك نەیتوانیووە كاریگەری جیهانی ناوچەی هەبێت، بەڵك‌و هێشتا دەرۆستی كێشە‌و ئاستەنگەكانی خۆشی نایەت‌و ئەمەش وادەكات كە هیندستان چاكترە خەریك‌و تەرخان بێت بۆ چارەسەری كێشە‌و ئاستەنگەكانی خۆی نەك بیر لە زلهێزی جیهانی بكاتەوە.   

ئەم توێژینەوەیە شایەنی خوێندنەوەیە
موعته‌سه‌م نه‌جمه‌دین
سەرەتا دەمەوێت ئەوە بڵێم ، كە ئەم توێژینەوەیە شایەنەی خوێندنەوەیە، ئەم نوسینەی كاك ئەردەڵان یەكێك لەو هەوڵە گرنگانەیە، كە حكومەت و توێژەران دەتوانن سودی زۆری لێببینن. 
دیراسه‌كردن و توێژینەوە لە ئەزمونی وڵاتێك، كە لە هەناویدا پارادۆكسێكی گەورەی هەڵگرتبێت، ئەزمونی وڵاتێكی وەك هندستان، كە لە بواری پێشكەوتن و گەشەكردن هەنگاوێكی ئەوەندە گەورەی هاویشتوە جیهانی توشی شۆك كردوە، شاینی  دەیان توێژینەوەیە، بە داخەوە وەك ئەوەی توێژەر لە دیباجەی نوسینەكەیدا ئاماژەی بۆ كردوە تا ئەمرۆ بە دەگمەن نوسین و توێژینەوە لە سەر ئەزمونی ئەم وڵاتە بە زمانی كوردی ئەنجامدراوە. ئەوەی گرنگی و بەهای زیاتر بەم ئەزمونەی هندەكان دەدات ئەوەیە، ئەم پێشكەوتنە لە ژینگەیەكی تەواو دواكەوتوی كۆمەڵایەتی و سیاسی و كەلتوری و ئیداریدا بەرجەستە بووە. هەڵبژاردنی توێژینەوەو دیراسەكردن لە سەر ئەزمونی هیندستان لە لایەن كاك ئەردەلانەوە جێگای دەستخۆشی و پێزانینە، بەڵام هاوكات من پێم وایە ئەم توێژینەوەیە بە شێوەیەكی سنوردار نوسراوەو مافی خۆی نەدراوەتێ، یان دەتوانم بڵێم بە قەبارەی گرنگی بابەتەكە نییە. لەم توێژینەوەیەدا بەكەمی شیكاركردن و لێكۆلینەوە دەبینرێت زیاتر خستنەرووی زانیاری و ئاشنا بوونە بە واقعی سیاسی و ئابوری و كۆمەڵایەتی و كەلتوری هیندستان. دەركەوتنی ئەم وڵاتە وەك هێزێكی گەورەی ئابوری و ناساندنی وەك یەكێك لە وڵاتە سەركەوتوەكان لە هاوشانی بەرازیل و ئەڵمانیا و وڵاتانیتری سەركەوتوو بۆ خۆی ئاماژەی گرنگی و بەهاداری ئەزمونی ئەم  وڵاتەیە. یەكێك لە كەموكورتیەكانی ئەم توێژینەویە ئەوه‌یە باسی لە هۆ و هۆكارەكان و میكانیزم و ئامرازەكانی سەركەوتنی ئابوری ئەم وڵاتە لە ژینگەیەكی وا دواكەوتوودا نەكردوە. 
بە شێوەیەكی گشتی ئەوەی ئەم توێژینەوەیە جەغتی لە سەر دەكاتەوە، كە راستیەكی یەقینە ئەم وڵاتە لە دوو بواری زۆر گرنگدا پێشكەوتنی گەورەی تۆمار كردوە، بواری سەربازی و بواری ئابوری، لە بواری سەربازیدا توێژەر نەچوەتە سەر هۆی سەرەكی گرنگیدان و بەرجەستەبوونی پێشكەوتن لەم بوارەدا، بەواتە باسی ئەو مەرجانەی نەكردوە، كە هندیەكانیان هانداوە بۆ پێشخستنی بواری چەكسازی و سەربازی، كە یەكێك لە بەهێزترین ئەو هۆیانە، ناكۆكی و ململانێی نێوان هندستان و پاكستانە. لە بواری ئابوریدا ئەم توێژینەوەیە گرنگی تایبەتی پێدراوە و تا ئاستێكی باش زۆرینەی پایەكانی خستوەتە بەرچاو ئەمەش جێگای دەستخۆشیە، بەڵام بە هەمان شێوەی بواری سەربازی لێرەشدا باسی رێباز و تایبەتمەندیەكانی ئابوری ئەم وڵاتەی وەك پێویست نەكردوە. لە ئەزمونی پێشكەوتنی ئەم وڵاتەدا بواری ئابوری مەعریفە گرنگی و پێگەی خۆی هەیە، بەڵام تەنیا بە رواڵەتی باسی لێكراوە.  
لەگەڵ خستنەرووی هەندێك رەخنە و كەموكوری لە نوسینەكە، بەڵام پێموایە دەشێت ئەم نوسینە بكرێتە سەرەتایەك بۆ دیراسەكردنی ئەزمونی هیندستان و توێژەر و شارەزایانی بوارەكانی جیۆپۆلتیك و جیۆسیاسی گرنگی بەم ئەزمونە بدەن. گرنگی ئەزمونی ئەم وڵاتە لە جەوهەردا لەو سۆنگەوە سەرچاوە دەگرێت، كە چۆن توانیویانە لە ژینگەیەكی دواكەوتوی وەك هیندستان ئەم رێژە بەرزەی گەشەكردن تۆمار بكەن. ئەوەی لەم توێژینەوەیەدا لە ئەزمونی هیندستان دەبینرێت تەنیا بوونی پارادۆكسێكی گەورە لە واقعی ئەم وڵاتەدا نییە، بەڵكو ناجۆری و ناهاوتای و ناهاوسەنگی لە رەورەوەی گەشەكردنی ئابوری و پێشكەوتنیشدا زۆر بە روونی دەبینرێت، ئەمەش یەكێك لە خەسڵەته‌ دیارەكانی واقعی ئابوری وڵاتە دواكەوتوەكانە. یەكێك لایەنە گرنگەكانی ئەزمونی ئەم وڵاتە، شێوازی پەیوەندی نێوان بازار و حكومەتە، ئەم مۆدێلە دەشێت وەك ئەزمونێكی لە بار و گونجاو وڵاتانی دواكەوتوو سودی گەورەی لێببینن. 
رۆڵ و كاریگەری پێگەی جوگرافی و سیاسی هندستان لە سیستمی نوێی جیهانیدا لەچەندین رەهەندەوە هێز و سەنگی خۆی هەیە. رەهەندەكانی جیۆسیاسی و جوگرافیای وزەی هیندستان، دوو سەرچاوەو پایەی گرنگ و سەرەكی هێزن لە سەدەی بیستویەكدا و پێگە و سەنگی ئەم وڵاتە لە  سیستمی نوێی جیهاندا یان سیستمی فرە جەمسەریدا دەسەپێنن.

زلهێزی ناوخۆیی
فه‌لاح که‌ریم
منیش وه‌کو د. ئه‌کره‌م تێبینی و سه‌رنجه‌کانم له‌ ناونیشانی بابه‌ته‌که‌وه‌ ده‌ست پێده‌که‌م و بۆ دوو ته‌وه‌ر دابه‌شیان ده‌که‌م. ئه‌وانیش ( زلهێز) بوون و په‌یوه‌ندییه‌کانی ئێران و هیندستانه‌، هه‌روه‌ک کاک ستران داوایکرد له‌سه‌ر ئه‌م لایه‌نه‌ شتێک بڵێم ، به‌و پێیه‌ی ماوه‌یه‌ک وه‌کو رۆژنامه‌نووس له‌ وڵاتی ئێران بووم. 
هیندستان به‌ پێی نووسراوه‌که‌ی کاک ئه‌رده‌ڵان کۆمه‌ڵێک خاڵی به‌هێز و کۆمەڵێکیش خاڵی لاوازی هه‌یه‌، که‌هیچ کامیان  یارمه‌تیده‌رنین بۆ ئه‌وه‌ی وه‌کو زلهێزێک بتوانێت له‌ سنوری جوگرافی خۆی کاریگه‌ری هه‌بێت. له‌ناوخۆدا ده‌کرێت له‌هه‌ندێ بواردا خاوه‌ن هێزبێت  یان جۆرێک له‌ پێشه‌وایه‌تی بێت، به‌ڵام هیندستان ناتوانێت له‌ئاستی نێوده‌وڵه‌تی خاوه‌ن هێز بێت . راسته‌  هیندستان خاوه‌نی شارستانی خۆی بووه‌،به‌ڵام هیچ کاتێک خاوه‌نی هێزێکی سه‌ربازی و ئابووری  وانه‌بووه‌ که‌ بتوانێت له‌ده‌ره‌وه‌ی سنووره‌کانی چالاکی ئه‌نجام بدات، به‌پێچه‌وانه‌وه‌ زۆرجار له‌ زۆر قۆناغی مێژوویدا داگیرکراو بووه‌،چونکه‌ له‌بنه‌ڕه‌تدا شارستانێتی هیندی شارستانی کلتوورێکی نه‌رم بووه‌ که‌ عیرفانییه‌ت رۆڵی بنه‌ڕه‌تی تێداگێڕاوه‌.

ئێران و هیندستان
ئێران و هیندستانیش ئه‌گه‌رچی له‌دێر زه‌مانه‌وه‌ په‌یوه‌ندیی ئابووریان هه‌بووه‌، به‌ڵام په‌یوه‌ندییه‌کی رێکخراوو وده‌وڵه‌تی نه‌بووه،هه‌رچه‌نده‌ رێگه‌ی ئاوریشـم به‌ئێراندا تێپه‌ڕیوه‌و به‌شی هه‌ره‌زۆری به‌هارات و قووماش و برنجی ئێران، له‌هیندستانه‌وه‌ بووه‌. ئه‌م جۆره‌ په‌یوه‌ندییه‌ی که‌داموده‌زگای ده‌وڵه‌تداریی و  دیپلۆماتیی رۆڵی تیابگێرێ، ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆسه‌رده‌می بنه‌ماڵه‌ی په‌هله‌وه‌ی له‌ئێران، به‌ڵام ئه‌وانیش ئاستی په‌یوه‌ندییه‌کانیان زۆر فراوان و هه‌مه‌لایه‌ن نه‌بوو.
پاش شۆڕشی گه‌لانی ئێران و سه‌رکه‌وتنی کۆماری ئیسلامی له‌و وڵاته‌، تێڕوانینێکی دیکه‌ بۆ په‌یوه‌ندییه‌کانی نێوان ئێران وهیندتسان له‌ئێران هاته‌ ئاراوه‌،به‌تایبه‌تی دوای گه‌مارۆی ئابووری خۆرئاوا له‌سه‌ر ئه‌م وڵاته‌ و داگیرکردنی ئه‌فغانستان له‌لایه‌ن سۆڤێته‌وه‌،به‌ڵام هه‌ر هێزێکی زۆری به‌به‌ردا نه‌کرابوو،هه‌تا سه‌رده‌می سه‌رۆک کۆماری کۆچکردوو « هاشـی ره‌فسنجانی» که‌ سه‌ردانی ئه‌و وڵاته‌ی کردو چه‌ند رێکه‌وتنێکی ئابووری ئه‌نجام داو هیندستان بووو به‌ یه‌کێک له‌ کڕیاره‌ باشه‌کانی نه‌وتی ئێران و تائێستاش به‌رده‌وامه‌.
ئه‌وه‌ سه‌ره‌ڕای هاورده‌کردنی به‌هارات و میوه‌وبرنج ،به‌تایبه‌تی دوای پاشه‌کشه‌ی به‌رهه‌می ناوخۆی برنجی ئێران.
له‌راستیدا په‌یوه‌ندییه‌کانی ئێران و هیدنستان له‌سه‌رهێڵێکی لاواز ده‌مێنێته‌وه‌و نابچڕێ،به‌ڵام زۆریش گه‌شه‌ ناکات،چونکه‌ بواره‌کانی گه‌شه‌کردن و گه‌شه‌پێدانی لاوازن.
له‌گه‌ڵ رێزم بۆ هه‌وڵ و ماندووبوونی کاک ئه‌رده‌ڵان و ساڵۆنه‌که‌ی کلوردستانی نوێ و کاک ستران عه‌بدوڵڵا.

هۆکارەکانی گەشەسەندنی ئابووری هیندستان
ته‌حسین ته‌ها چۆمانی
لە ئەنجامی ئەو شەپۆلە داگیرکاریەی کە بەشێک لە وڵاتانی ئەوروپی لە کۆتایی سەدەی 18و سەرەتای سەدەی 19 کردیانە سەر خۆرهەڵات، هند یەکێک دەبێت لەو وڵاتانەی کە دەبێتە مستعمرەی ئیمپراتۆری بریتانیا. کە تا نیوەی سەدەی 20 بەردەوامی دەبێت، تا بەرخودان و شۆڕشی ئازادی هیندیەکان بە رابەرایەتی گاندی و خاوێن کردنەوەی ئەو وڵاتە لە دامودەزگای داگیرکاری بریتانیا و هاتنە دەرەوە لە ژێر سیستمی داگیرکاری ئەو وڵاتە. 
ئەگەر هیندستانی دوای شۆرشی ئازادی ساڵی 1947بریتیی بێت لەو وڵاتەی کە بە تێپەڕاندنی بەرنامەکانی بەتایبەت لە لایەنی ئابووری توانی بە پێچەوانەی تێڕوانینی بریتانیاکان، شەمەندۆفێری گەشەکردنی خۆی بخاتە رێ، ئەوا دەتوانین بڵێین جگە لەوەی کە هیندستانی ئەمڕۆ لە بواری ئابووریدا پانتاییەکی تایبەت بە خۆی لە ئابووری جیهاندا هەیە، بەهەمان شێوە رۆڵە ئابووریەکەی یارمەتیدەری بووە بۆ ئەوەی لە ناوچەکەدا لە لایەنی سیاسیشەوە ببێتە یەکێک لەو کارەکتەرانەی کە حساب بۆ پێگەو رۆڵە سیاسیەکەی بکرێت.
ئەو شتەی کە لەم بابەتە دەمەوێت بە کورتی نیشانی بدەم، بە دیاریکراوی بریتییە لەوەی کە هۆکارەکانی پشت بەرەو پێشەوەچوونی ئابووری سیاسی هیندستان چین؟ لەم رووەوە تا ئەو شوێنەی بتوانم هەندێ لەو هۆکارانە وەک هۆکاری سەرەکی و بنەڕەتی ئاماژە پێ دەدەم.
دەتوانین بڵێین کە گرنگترین دەغەدەغەی سیاسەتمەدارانی هیند لە کاتی شۆڕشی ئازادی لە ساڵی 1947وە بە دواتریش، دەستگەیشتن بووە بە پەرەپێدان و گەشەسەندنی ئابووری، بۆیە ئەو بابەتە لە ئەولەویەتی ئامانج و سیاسەت و بەرنامەی دەوڵەتمەدارانی ئەو وڵاتە رەنگی دایەوە. بەم هۆیەوە ئەوان بەرنامەرێژی بەربڵاویان لە لایەنی گەشەسەندنی ئابووری ئەنجام دا، کە پێکهاتبوو لە دە (10) بەرنامەی گەشەسەندنی ئابووری پێنج ساڵە کە لە ساڵی 1951تا2007 ئەو بەرنامەیە جێ بەجێ کرا. کە بەرنامەکان بریتیی بوون لە(کشتوکاڵ و خزمەتگوزاری کۆمەڵایەتی، پیشەسازی قورس، بەرزکردنەوەی ئاستی ژیانی هاووڵاتیان، گرنگی دان بە کشتوکاڵی گوندەکان....تاد.).
بەشێکی زۆری چاودێرانی کاروباری ئابووری، بارودۆخی ئابووری هیندستان، بە فیلێک دەچوێنن کە بە شێوەیەکی بەردەوام لە حاڵی جووڵەو پەرەپێدان دایە. بەهەر حاڵ خاڵی گرنگ لێرەدا دەست خستنە سەر ئەو خاڵانەیە کە وایکردوە ئابووری هیند هەر رۆژ جێ پێی خۆی لە ئابووری جیهاندا بەهێزترو کاریگەرتر بکات.
یەکەم؛ سیاسەتی ناوخۆی هیندستان و کاریگەری لەسەر پەرەپێدان و گەشەسەندنی ئابووری، شێوەی یەکەم لە سیاسەتی ناوخۆی هەر وڵاتێک کە پێشمەرج و رێگە خۆشکەری ئابووریەکەیەتی شێوازی حکومەتەکەیەتی، ئایا دیموکراسیە، نیوە دیموکراسیە، دەسەڵاتێکی باوەک سالارە، یان بە تەواو مانا دیکتاتۆریە، ئەوەی گرنگە لە گەشەسەندنی ئابووری هەر وڵاتێک، شێوازی حکومەت کردنەکەیەتی، لەم رووەوە ژیانی ئابووری بەندە بە ژینگەیەک کە بتوانێت تیایدا هەوایەکی پاک هەڵمژێت، بۆ گەشەسەندنی ئابووری هەر وڵاتێک بوونی دیموکراسی پێشمەرج و بنەمای بنەڕەتییە. چونکە ئابووری لە ژینگە و حکومەتێکی باوک سالارو نا دیموکرات ناتوانێت گەشە بکات. بەهۆی بوونی ریشەی دیموکراسی لە مێژووی شارستانێتیی  کۆنی هیندستان، ئەم بابەتە هۆکار بوو تا هیند بە جەختکردنەوە لە سەر مەسەلەی پلۆرالیزم، گەورەترین دیموکراسی لە جیهاندا لە سەر بنەمای سیستمی فیدڕال دروست بکات. جگە لەوە دیسان قانونی سەرەکی هیند یارمەتیدەرێکی گرنگە بۆ ئەوەی کە ئابوری ئەو وڵاتە روو لە باڵایی بێت.
یەکێکی تر لە سیاسەتی ناوخۆی هیندستان پەیوەست بە مەسەلەی ئابووری، بەیەکەوە گرێدانی شێوەی سۆسیالیستی و ئابووری ئازاد بوو. لە سەر ئەو بنەمایە دەوڵەت رۆڵی میحوەری و بنەڕەتی لە ئابووریدا دەبێت . لەم رووەوە دەوڵەت سەرمایەگوزاری تایبەتی زۆر بەتوندی کۆنترڵ کردبوو. کە ئامارەکان دەری دەخەن لەو کاتدا واتا لە دوای دارشتنی بەرنامە دە خاڵیکەی لایەنی گەشەسەندنی کشتوکاڵی، پیشەسازی گەورەو بچووک، گەشەسەندنی مرۆیی، دواجار سەرمایەگوزاری دەرەکی و گەشەسەندنی لایەنی تایبەتی و دەرەکی، چەندە توانیویانە وەڵامی خۆیان وەربگرنەوە. 
دووەم؛ سیاسەتی دەرەکی و کاریگەری لەسەر گەشەسەندنی ئابووری هیندستان؛ هیند لە سەرەتای شۆڕشی ئازادی تاوەکو ئەمڕۆ، لە سەر بنەمای سێ جۆر ستراتیژی، سیاسەتی دەرەکی خۆی لە بەرامبەر دەسەڵاتە زلهێزەکان. وڵاتانی ناوچەکە و دامەزراوەکانی جیهان، بە جۆرێک بەرەو پێشەوە بردووە کە لایەنەکانی پەرەپێدان و گەشەسەندنی ئابووریەکەی زیاتر فەراهەم بێی. 
- سیاسەتی نەهرۆیزم، کە بە سیاسەتی(پابەند نەبوون) بە ناوبانگ بوو، لە سەرەتای ئازادی هیندەوە تا دەیەی ساڵی1980 بە سەر سیاسەتی دەرەکی هیند زاڵ بوو. ئەو سیاسەتە جەختی لەسەر بازاڕی هاوبەش لەگەڵ دامەزراوە نێودەوڵەتیەکان دەکردەوەو خۆی بە دوور دەگرت لە هاوپەیمانی و یەکێتی لەگەڵ هەر یەک ئەمریکاو یەکێتی سۆڤێت، بەڵکو لە بری ئەوە زیاتر چاوی لە هاوپەیمانی لەگەڵ وڵاتانی ئاسیایی و ئەفریقایی بوو.
- سیاسەتی نیولیبرالیزم، ئەم سیاسەتە کە ستراتیژی دووەمی هیندستان بوو، لە دوای چاکسازی لە ساڵی 1991ەوە دێت، بە باوەڕی لیبڕاڵەکان، بەرزبوونەوەی نرخی پەرەپێدانی ئابووری، هیندستان دەبێتە زلهێزێکی گەورە. لەبەر ئەوە بە پشتیوانی کردن لە سیاسەتی بازاڕی ئازادو  کردنەوەی دەرگا ئابووریەکانی وڵات بە رووی سەرمایەی دەرەکی، زەمینەیەکی تری بۆ هیند پێشهێنا و بۆ زلهێزێکی ئابووری گەورەتر، ئەوەی گرنگە لە گرتنە بەری ئەم سیاسەتە، هیندستان دەکەوێتە هاوپەیمان و یەکێتی لەگەڵ زلهێزەکانی دنیا.
- سیاسەتی نیوریالیزم، بنەمای ریالیزم، بریتییە لە جەختکردنەوە لە مەسەلەی هێز، لە روانگەری ریالیزمەکانەوە، هێز قسەی یەکەم لە ساحەی نێودەوڵەتی دەکات، هەر وەک چۆن پێی وایە کە وڵاتان کارەکتەری سەرەکین لە سیاسەت و پەویوەندی نێودەوڵەتیدا، لەم رووەوە هیندستان جگە لە گەشەسەندنی لایەنی ئابووری، گرنگی بە گەشەسەندنی لایەنی سەربازی و چەکی ئەتۆمیش داوە. ئەمەش وایکردووە کە بە زیادتربوونی هێز سەربازی و ئابووری خۆی، خواستی ئەوەی هەبێت ببێتە یەکێک لە ئەندامە هەمیشەییەکانی ئەنجوومەنی ئاسایش.
لەم رووەوە دەتوانین بڵێین هنیدستان لە ماوەی نزیکەی حەفتا ساڵ تەمەنی دەوڵەتداری سەربەخۆدا، لە وڵاتێکی داگیراو و چەساوەوە دەبێتە یەکێک لە زلهێزە ئابووری و سیاسیەکانی وڵاتانی ئاسیای باشوور، ئەمە جگە لەوەی بۆتە نموونەیەکی جوانی دیموکراسی و پێکەوە ژیانی ئاینیی و کەمە نەتەوە جیاوازەکان. لەبەر ئەوە دەتوانین بڵێین ئەو لززەتەی کە هیندستانیەکان لە شۆڕشی ئازادیدا بردیان، بەرهەمەکەی تەنها بریتیی نەبوو لە سەربەخۆیی وەرگرتن، بەڵکو بریتیی بوو لەوەی کە هیند بکەنە یەکێکێش لە کارەکتەرە سەرەکیەکانی ناوچەکە و جیهان. 

وه‌ڵامێکی دۆستانه‌ بۆ سه‌رنجی هه‌ڤاڵان
سه‌ره‌تا من سووپاسی هه‌موو ئاماده‌بوانی ئه‌م مێزگرده‌مان ده‌که‌م، له‌راستیدا به‌شداربوونتان و سه‌رنج و تێڕوانینه‌کانتان، بابه‌ته‌که‌ی ده‌وڵه‌مه‌ندتر و به‌هێزتر کرد، ئه‌مه‌ش هانمان ده‌دات که‌ گرنگی زیاتر به‌م پرسه‌  بدده‌ین و له‌داهاتووشدا هه‌وڵه‌کانمان چڕتر بکه‌ینه‌وه‌و بیکه‌ینه‌ پرۆژه‌یه‌کی  گه‌وره‌تر و له‌ کتێبێکدا بڵاویبکه‌ینه‌وه‌. 
من لێره‌دا هه‌وڵ ده‌ده‌م وه‌ڵامی سه‌رنج و بۆچوونه‌کانی به‌رێزان: ته‌ها سلێمان، ئه‌کره‌م میهرداد، موعته‌سه‌م نه‌جمه‌دین،ته‌حسین چۆمانی، فه‌لاح که‌ریم، بدده‌مه‌وه‌. ئامانجیش له‌م کورته‌ نووسینه‌،  ده‌وڵه‌مه‌ندکردنی بابه‌ته‌که‌یه‌، نه‌ک ته‌نها وه‌ڵامدانه‌وه‌. 
زۆر سوپاسی کاک تەها سلێمان دەکەم بۆ دەربڕینی بۆچوون و سەرنجەکانی خۆی.
کاک تەهاش وەکو برادەرانی تر  زیاتر جەختی لەسەر پرسی هەژاریی و جیاوازی چینایەتی ناو کۆمەڵگەی هیندی کردووە، ئەویش وەکو کاک فەلاح و کاک ئەکرەم، پێی وایە بەهۆی بوونی ئەم هەموو ئاماری برسێتیی و هەژاریی و مەرگەساتییەوە، هیندستان ناتوانێت ببێتە زلهێزێکی ئیقلیمی یان جیهانی ، لەهەمانکاتیشدا خاڵە بەهێزەکانی ناتواننن ببنە فاکتەرێکی باش بۆی،چونکە خاڵی لاوازی زۆری هەیە. 
لەراستیدا هیندستان لەسەر بنەمای سیستەمی سەرمایەداری ئابووری خۆی بونیادناوە، لە سیسته‌می سەرمایەداریشدا هێندەی گرنگی بە سوود و قازانجی ئابووری دەدرێت هێندە گرنگی بە شتی تر نادرێت، ئەمریکا کەماوەی 70 ساڵە   بۆتە زلهێزێکی گەورەی جیهانی، هەتاوەکو ئەمڕۆش بەدەست کێشەی بێکاریی و هەژاری و جیاوازی چینایەتی دەناڵێت، هەروەها جگەلەوەش هەتاوەکو ساڵانی حەفتاکان سیستەمێکی راسیزمانەی هەبووە، کێشەی پێکەوەژیانی ناو مەزهەب و کەمە نەتەوەکانی هەبووە ،هەتاکوە ئێستاش ئەم کێشەیە بەردەوامە، به‌ڵام هه‌موو ئه‌مانه‌ نه‌بووته‌ رێگر له‌وه‌ی که‌ ئه‌مریکا زلهێزێکی جیهان بێت و رۆڵ و پایه‌ی خۆی له‌میه‌دنای سیاسی جیهانیدا نه‌بێت.  
راستە ئەمڕۆ هیندستان کۆمەڵێک کێشەی هەژاریی و نەدارایی و برسێتیی و کەمە نەتەوە مەزهەبەکانی هەیە، منیش خۆم لە لێکۆڵینەوەکەمدا باسمکردووەو ووتومە، گەر ئەم کێشانە چارەسەر نەکات، ئەوا رووبەروی کارەساتی گەورە دەبێتەوە، بەڵام ئەمە مانای ئەوە نییە کە ئەم وڵاتە بۆی نییە خەون بە زلهێزیی ببینێت و توانا و خاڵە بەهێزەکانی بۆ جیهان دەر نەخات، بەداخەوە زۆرکەس تەنها خاڵە ناشرین و لاوازەکانی هیندستان دەبینن، بەڵام لەراستیدا لەپەنا ئەم خاڵە ناشرین و لاوازانەدا، کۆمەڵێک خاڵی بەهێز خۆی حەشارداوە،
ئامانجی سەرەکی منیش لەم لێکۆڵینەوەیە ئەوەبوو، کەئەو ئیماجە باوەی کەئێمە لەسەر هیندستان هەمانە، لایبەرم و هەوڵ بددەم چەند خاڵێکی شاراوەی ئەم وڵاتە بخەمە روو.
لەلایەکی ترەوە بەنیسبەت  2 ملیۆن خوێنەری رۆژنامەوە، من ووتومە هیندستان زۆرترین خوێنەری رۆژنامەی ئینگلیزی هەیە، واتە ئەوە دوو ملیۆن خوێنەری رۆژنامەی ئینگلزییە ، دەنا بە زمانەکانی تر، ژمارەکە  زۆرترە، لەم  رووەوە وابزانم کاک تەها بەهەڵە لە ژمارەکە گەیشتووە. 

سه‌باره‌ت به‌ سه‌رنجه‌کانی کاک ئه‌کره‌م میهردادیش
سه‌ره‌تا زۆر سوپاسی  سەرنج و تێروانینە جوانەکانی ده‌که‌م.
لەبارەی شێوازی نووسینەکەوە، من پێم وایە تاڕادەیەکی زۆر هەوڵمداوە بێلایەنی خۆم بپارێزم، بەبەڵگەی ئەوەی کە من تەنها خاڵە جوان و بەهێزەکانی هیندستانم باس نەکردووە، بگرە خاڵە ناشرین و لاوازەکانیشم باسکردووە، گەر بمویستایە ئەم لێکۆڵینەوە لەبەرژەوەندی هیندستان بنووسم، ئەوا تەنها باسی خاڵە بەهێزەکانیم دەکرد و خاڵە لاوازەکانم فەرامۆش دەکرد. بەڵام بەنیسبەت  مێژووی پەیوەندی نێوان هیندستان و بەریتانیا و پاکستان، ئەوەی راستی بێت من دژی داگیرکاری بەریتانیام و پێم وایە گەورەترین زەرەری لەم وڵاتە مەزنە داوە، ج وەکو مرۆڤ وە چ وەکو خاکو سروشتیش، منیش تەنها لەو سۆنگەیەوە دژی بەریتانیا وەستاومەتەوە. هەرخۆشتان باسی گرنگی مێژووی خەبات و بەرەنگاربوونەوەی هیدنییەکان دەکەن لەدژی بەریتانیاو بەخاڵی بەهێزی هیندستانی دادەنێن. 
لەبارەی پاکستانیشەوە، لای هەموومان ئاشکرایە کە سیاسەتی دەرەکی پاکستان نەک زەرەری تەنها بۆ هیندستان هەبووە بگرە بۆ دراوسێکانی تریش لەوانە بەنگلادیش و ئەفغانستان کەهەتاوەکو ئەمڕۆش ئەو وڵاتە هەژارە، هێشتا نەهاتۆتەوە سەرخۆی. لەوەشیاندا راست دەکەیت، کە من دژی سیاسەتی پاکستانیم چونکە بەسیاسەتێکی نامرۆیانەی دەبینم لەناوچەکەدا، بەڵام ئەمە مانای نا ئەکادیمی بوون ناگەیەنێت بگرە ئەمە راستییەکە کە سیاسەتی پاکستان زەرەری بۆ ناوچەکە هەیە.

سه‌باره‌ت به‌ سه‌رنج و بۆچوونه‌کانی کاک مو‌عته‌سه‌میش
سه‌ره‌تا سووپاسی به‌شداربوونیان ده‌که‌م له‌م مێزگردییه‌و ئه‌م نیقاشه‌ کراوه‌یه‌مان. 
راسته‌ من له‌م لێکۆڵینه‌وه‌دا زۆر به‌ قووڵی باسی هۆکاری پێشکه‌وتنی ئابوری و سه‌ربازی هیندستانم نه‌کردووه‌، ئه‌وه‌ش زیاتر بۆئه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، ناتوانیت له‌ لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کدا هه‌موو خاڵه‌ شاراوه‌و نهێنییه‌کانی ئه‌م وڵاته‌ بخه‌یته‌ ڕوو. هه‌رچه‌نده‌ من هه‌وڵمداوه‌ که‌م یان زۆر، هۆکاره‌کانی بخه‌مه‌ روو. له‌راستیشدا پرسی پێشكه‌وتنی ئابووری هیندستان، ئێستا له‌ته‌واوی جیهاندا لێکۆڵینه‌وه‌ی له‌باره‌وه‌ ده‌کرێت، زۆربه‌شیان باس له‌ نموونه‌ی تایبه‌تی یان ئه‌زموونی هیندی ده‌که‌ن له‌بواری پێشکه‌وتنی ئابووری. 
له‌باره‌ی پێشكه‌وتنی سه‌ربازیشه‌وه‌، ئه‌وه‌ ته‌نها پاکستان نییه‌ که‌ هۆکاری پێشکه‌وتن و گرنگی دانه‌ به‌ سووپا، به‌ڵکه‌ هۆکاری تریش هه‌یه‌ له‌وانه‌، چین ، که‌تاوه‌کو ئێستا به‌نه‌یاری هیند ده‌ژمێرێت. جگه‌له‌وه‌ش، هیندستان له‌ئێستادا خه‌ون به‌ زلهێزییه‌وه‌ ده‌بینێت، یه‌کێک له‌مه‌رجه‌کانی زلهێزیش، بوونی سووپایه‌کی به‌هێزه‌، هیدنییه‌کانیش له‌م راستییه‌ باش گه‌یشتوون.

سه‌باره‌ت به‌ سه‌رنج و بۆچوونەکانی کاک فەلاحیش
من سه‌ره‌تا سوپاسی ده‌که‌م بۆ به‌شداربوونی له‌م مێزگرده‌.
لەبارەی ناونیشانی بابەتەکەوە کە چ کاک فەلاح و چ کا ئەکرەمیش سەرنجیان هەبووە، من دەڵێم هیندستان خەون  بە زلهێزییەوە دەبینێت، واتە هێشتا خەونە و نەبۆتە راستی ئەمەش مافی هەموو نەتەوەیەکەوە خەون بە داهاتوویەکی باش بۆ وڵاتەکەیەوە ببینێت. لەلایەکی ترەوە من باسی زۆر خاڵی بەهێزی ئەم وڵاتەم  کردووە کە دەتوانن بببنە فاکتەری زلهێزی ، راستە هیندستان کۆمەڵێک خاڵی لاوازی هەیە، بەڵام ئەمە مانای ئەوە ناگەیەنێت، کەئەم دەوڵەتە بۆی نییە خەون بە زلهێزیییەوە ببینێت یان ناتوانێت لە داهاتوودا ببێتە زلهێزێکی جیهانی یان ئیقلیمی. 

لەبارەی پەیوەندیی نێوان هیندستان و ئێران، بەڵێ ئێران یەکێکە لەو دەوڵەتانەی ناوچەکە کە هیندستان بەگرنگییەوە سەیری دەکات و هەوڵ دەدات پەیوەندییەکانی لەگەڵدا بەهێزتر بکات بەتایبەتی لەبواری نەوت و گازەوە، چونکە هیندستان وەکو ئەژدیهایەکی برسیی وایە و بەدوای نەوت گازدا وێڵە.
سه‌باره‌ت به‌  سەرنج و بۆچوونەکانی کاک تەحسینیش
 سه‌ره‌تا سوپاسی به‌شداربوونیان ده‌که‌م له‌م مێزگردیه‌دا. 
راستییەکەی کاک تەحسین بەشێوەیەکی خێرا، مێژووی سیاسەتی ئەم حەفتا ساڵەی هیندستانی خستۆتە ڕوو، کەلە راستیدا وەکو جەنابیشیان ئاماژەیان پێداوە، ئەم سیاسەتە رۆڵی سەرەکی هەبووە لە پێشکەوتنی ئابووری هیندستان، دیارە ئەو سێ قۆناغەی کە کاک تەحسین باسیکردووە : قۆناغی نەهرۆ، قۆناغی سەرەتای کردنەوەی  هیندستان بەڕووی جیهان و پێڕەوکدنی سیاسەتی بازاری ئازادی ساڵانی 1991 و قۆناغی ئەمڕۆی هیندستان، سێ قۆناغی گرنگی ئەم وڵاتەن. 
لەلایەکی ترەوە منیش هاوڕام لەگەڵ کاک تەحسین کە دیموکراسی هیندستان، رۆڵی بەرچاوی هەبووە لە پێشکەوتنی ئابووری هیندستان بەتایبەتی لە رەخساندنی هەلی گونجاو بۆ هەموولایەک، هەروەها پێڕەوکردنی ئەو سیاسەتەی کە دەبێت دەوڵەت رۆڵی بەرچاوی لە بازاری ئازاد هەبێت، ئەمەش لە قۆناغیکی مێژوویدا، سوودی زۆری بەم وڵاتە گەیاندوووە. هەرچەندە دەسەڵاتدارانی ئەمڕۆی هیند، دژی ئەم بۆچوونەن کەزیاتر نەهرۆ پێڕەوی دەکرد.
دووباره‌ زۆر سوپاسی هه‌موولایه‌کتان ده‌که‌م بۆ به‌شداربوونتان له‌م مێزگردیه‌.


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7372
25/9/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ پاڵێوراوانی خه‌ڵاته‌كانی فیفا زه‌ بێسته‌كان به‌ بردنه‌وه‌ی جام و نازناو دیاریی ده‌كرێن یان ئاستی هونه‌ری؟ 25/9/2017
‌ بارسێلۆنا بۆندی چه‌ند یاریزانێكی نوێ ده‌كاته‌وه‌ 24/9/2017
زانست
‌ پاسێكی كارەبایی ژمارەی پێوانەیی جیهانی تێكشكاند ئایندە بۆ ئۆتۆمبیلی كارەباییە 25/9/2017
‌ وریای سوپەر مەلاریا بن 25/9/2017
‌ دیزاینەرە گەورەكەی ئەپڵ 25/9/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP