بەرەو هەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەڵمانیا
بەرەو هەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەڵمانیا ‌ ئامادەکردنی: بورهان ئەمین‌ 7/9/2017
23ی ئەم مانگە، هەڵبژاردنی گشتی ١٩ هەمین خولی پەرلەمانی ئەڵمانیای فیدڕاڵ ئەنجامدەدرێت، ٣٢ پارت و قەوارەی سیاسی ململانێی یەكدی دەكەن بۆ هێنانی زیاترین كورسی، لە پەرلەمانێكی ٦٣٠كورسیدا، لە كۆی ٨٢ ملیۆن هاوڵاتی ئەڵمان نزیكەی ٦٢ ملیۆن كەس مافی دەنگدانیان هەیە و بە پێی پێشبینیەكانیش زۆرینە دەنگ دەدەن و بەشداری ئەو پرۆسە دیموكراسییە دەكەن. لەو راپۆرتەدا ئاماژە بە پارتە سیاسییە گەورە و بەشداربووەكان و بەرنامە و پلانی داهاتوو و ململانێیان لە بانگەشەكە و چەند پرسێكی تایبەت بەو هەڵبژاردنە دەكەین.
هاوپەیمانێتی یەكێتی دیموكراتی كریستیان CDU كە مێركل سەرۆكایەتی دەكات، یەكێتی كۆمەڵایەتی كریستیان SCU یش «هۆرست زیهۆفەر» سەرۆكایەتی دەكات، ئەو هاوپەیمانێتیە لە هەڵبژاردنی پێشووی ٢٠١٣ رێژەی 41.5% و٣١١ كورسیان لە كۆی ٦٣٠ كورسی پەرلەمانیدا هێناوە، ئێستا بۆ جاری چوارەم خاتو ئەنجێلا مێركل-یان كردۆتەوە كاندیدی خۆیان بۆ پۆستی ڕاوێژكاری ئەڵمانیا.
پارتی CDU لە كۆتایی شەڕی جیهانی دووەم و بۆ یەكخستنی هەموو ڕێباز و لایەنە كریستیانیەكان لە سەردەستی كۆرنارد ئەدناوەر دروست بووە، لەوەتەی دامەزراوە بەهێزێكی گەورە ئامادەیی هەیە لە گۆڕەپانی سیاسی وڵاتەكەدا، سیاستەمەدار و سەركردەكانی ئەو پارتە رۆڵی كارێزمایان بینیوە لە بنیاتنانەوەو  دروستكردنەوەی ئەڵمانیا، لەوانە كۆنراد ئەدناوەر كە لە ساڵانی نێوان ١٩٤٩ تا ١٩٦٣راوێژكاری وڵات بووە و ڕۆڵی مەزنی گیراوە لە بوژاندنەوەی ژێرخانی ئابووری و گەشەپێكردنی پیشەسازی و تواناو كوالێتی كاڵا و شمەك و داڕشتنەوەی سیاسەتی مۆدێرن.
هەروەها هێڵمۆت كۆڵ كە لە ساڵانی ١٩٨٢ تا ١٩٩٠ راوێژكار بووە، ئەندازیاری یەكخستنەوەی هەردووبەری ئەڵمانیا و گەشەپێدانی یەكێتی ئەوروپا و هێنانەكایەی دراوی یۆرۆ و پێشخستنی بوارەكانی سیاسی و ئابووری و كۆمەڵایەتی بووە، دواتریش ئەنجیلا مێركل كە ژنە سیاسەتوانێكی كارا و بەئەزموون و بوێرە، لەسەر ئاستی ناوخۆ و درەوە بە كەسایەتییەكی سەركەوتوو و سیاسییەكی مۆدێرن دەژمێردرێت، لە دوای شەڕی جیهانی دوەم و لەوەتەی دروست بووە لە ماوەی ٤٧ ساڵ پۆستی ڕاوێژكاری لە دەست ئەو هاوپەیمانێتیەدایە، ئەندامانی هەردوو پارتەكە خەڵكی دینداری ئاینی مەسیحین و زۆربەیان ئەوانەن كە تەمانیان لە ٦٠بە سەروەیە، بڕی ٢٢ ملیۆن یۆریان بۆ بانگەشەی هەڵبژاردن تەرخانكردوە و لە پۆستەرەكانیاندا ئاڵای ئەڵمانیایان كردۆتە لۆگۆی خۆیان وەك شانازیكردن بە سەروەری و دەستكەوتەكانیان لە ناو كابینەی حكومەت و پیاهەڵدان بە گەورەیی ئەڵمانیا.
ئەنجێلا مێركل
خۆكاندیدكردنەوەی مێركل بۆ جاری چوارەم لەسەریەك و پشتیوانیكتردنی لە لایەن هاوپەیمانێتیەكەی مانای سەركەوتنیەتی لە ئیدارەكردنی وڵات و سیاسەتكردن، ئەو ژنە هەرچەندە ركابەری هەیە بۆ پۆستی ڕاوێژكاری، بەڵام لە زۆربەی ڕاپرسی میدیا و نێوەندە تایبەتییەكان لە پێشەوەیە و بەخت یاوەریەتی، چارەكردن و خەمی لە دۆسیەكانی ناوەخۆ وەك كەمكردنەوەی بێكاری و باشكردنی بژێویی رۆژانەی خەڵك و بەرگریكردن لە بنەما دیموكراسییەكان و داڵدەدانی كۆچبەر و لێقەوماوێكی بێشومار و وەرگرتن و حەواندنەوەیان لەناو وڵاتەكەیدا، هەروەها لەسەر ئاستی دەرەوەش هەمیشە داوای بە ئاشتی چارەسەركردنی كێشە و ملاملانێ و شەڕ و شۆڕەكانی كردوە لە سوریا و لیبیا و عێراق و بەتوندیش ڕوبەڕوی تیرۆر بۆتەوە، زۆرجاریش ڕۆڵی ناوبژیوانێكی كارا و لێهاتوی بینیوە و دانوستاندنی ڕەخساندوە، وەك شەڕی ئۆكرانیا و فەلەستین - ئیسرائیل، داكۆكیكەری سەرسەختی مانەوەی یەكیتی ئەوروپا و پتەوكردنیەتی، یەكێكە لە كەسایەتییە سیاسی و كارامەكانی ئەڵمانیا و ئەوروپا و جیهان و ئەڵمانەكان شانازیی پێوە دەكەن.
لە هەڵوێست و راگەیاندنی بانگەشەی هەڵبژاردنیدا لە چەند رۆژی رابردوودا داكۆكی لە سیاسەتی خۆی كرد لە ماوەی ڕابردوودا سەبارەت بە وەرگرتنی كۆچبەران و داڵدەدانیان، رەخنەی لە هەموو ئەوانەش گرت كە لۆمەی دەكەن یان تیر و توانجی رەگەزپەرستانەی تێدەگرن لەسەر وەرگرتنی بێگانەكان لە وڵاتی خۆیدا بە تایبەتیش بە توندی ڕەخنەی لە ئەلیكساندەر گاولاند كاندیدی پارتی جێگرەوە بۆ ئەڵمانیا گرت بەوەی كە توندڕەوانە راگەیاندن لەسەر پرسەكان دەدات. 
بەرنامە
ئەنجێلا مێركل لەگەڵ ئەوەی هەوڵی پاراستنی بنەما كلاسیكییەكانی پارتەكەی دەدات، هەوڵی گۆڕین و تازەكردنەوەی هەندێكیشیان دەدات، لەوانە كردنەوەی دەروازەكانی ئەڵمانیا لە بەردەم كۆچبەرانی نایاسایی و دژایەتیكردنی سیاسەتی بەرهەمهێنانی كارەبا لە رێی تەكنەلۆژیای ئەتۆمی، ئەو پارتە پارتێكی پارێزگارە و بایەخ بە چینی سەرەوە و خاوەن كارەكان دەدات، داوای ژیانێكی خۆش بۆ ئەڵمانەكان و بایەخدان بە سیستەمی پەروەردە و فێركردن و كارە خزمەتگوزارییەكان دەدات، بە پێی هاوبەشی بەندەكانی بەرنامەكانیان دەتوانن لەگەڵ پارتی سۆسیالدیموكرات SPD یان ئازادی دیموكراتی FDP یان سەوزەكان Die Grüne هاوپەیمانێتی دروست بكەن، رەنگی رەشیان كردۆتە ئاڵای خۆیان.
پارتی سۆسیالدیموكرات
ئەو پارتە لە دوای پارتی كۆمۆنیست كۆنترین پارتی سیاسی ئەڵمانیایە و لە ساڵی ١٨٧٥ دا دروست بوە و باوەڕیان بە بنەماكانی فیكری ماركس هەیە لە سەردەمی شەڕی جیهانی دووەمدا لە لایەن هیتلەرەوە خەباتی سیاسیان لێ قەدەغەكراوە و سەركردەكانی گیران یان ڕاوەدونران، لە ساڵی ١٩٦٦ بۆ یەكەمین جار لەگەڵ CDU هاوپەیمانێتی دروستكردوە، لە ماوەی٣٤ ساڵی رابردوودا هەمیشە بەشێك بووە لە دەسەڵات، لە ١٩٦٩ بۆ ١٩٧٤ فیلی براندت لەسەر لیستی ئەو پارتە پۆستی ڕاوێژكاری هەبووە، لە ساڵی٢٠٠٥ گیرهارد شرۆیدەر دواهەمین ڕاوێژكاری حكومەت بووە لەسەر لیستی ئەو پارتە، لەوەتەی دروست بوونییەوە ٢١ ساڵ پۆستی ڕاوێژكاری بە دەست ئەو پارتەوە بووە، ژمارەی ئەندامانی٤٢٠ هەزار كەسە و لە خولی ڕابردوو 25.7% و ١٩٣ كورسیان هێبنابوو، ئێستا هەوڵی زیاتر دەدەن و هەمیشە ڕكابەری CDUن، لە ژمارەیەك هەرێمی ئەڵمانیا لەوان كورسی زیاتریان هەیە، بڕی٢٤ملیۆن یۆرۆیان تەرخان كردوە بۆ بانگەشەی هەڵبژاردن و پۆستەرەكانیان بە گرنگیدان بە بواری پەروەردە و فێركردن، خێزان و خانەنشینی و بەرابەری لە كرێی كار دەیانەوێت سەرنجی رای گشتی بۆخۆیان ڕابكێشن.
مارتین شۆڵز
سەرۆك و سیاسەتمەدارێكی گەورەی پارتی سۆسیالدیموكراتە و كاندیدی ئەو پارتەیە بۆ پۆستی ڕاوێژكاری، لەسەر ئاستی ئەوروپا ناسراوە و لە ساڵی ٢٠١٢ەوە سەرۆكی پەرلەمانی ئەوروپی بووە و لە كاتی خۆكاندیدكردنەكەی دەستی لەو پۆستە كشاندەوە، ئەو كەسایەتییە تێڕوانینی لە دۆسیەی كۆچبەراندا وەك مێركل وایە و پێیوایە دەبێت مرۆڤانە و بە بەزەییەوە سەیری ئەو كێشەیە بكرێ بەڵام داوا دەكات لەسەر ئاستی ئەوروپا چارەسەرب كرێ و هەر وڵاتە و بە پێی چڕی دانیشتوان و توانای ئابوورییەكەی ڕێژەیەكی دیاریكراو لەو كۆچەرانە وەربگرێ و تەنها لە ئەڵمانیا كەڵەكە نەبن، هەمیشە داوای یارمەتیدانی دارایی و خواردن و ئازوقەی كردوە بۆ لێقەوماوانی سەرتاسەری جیهان بە تایبەتیش لەو شوێنانەی كە خەڵكی لە دەستی شەڕ و شۆڕەكان ڕادەكەن، كەسێكی لیبرالە و باوەڕی بە پێكەوەژیانی ئاشتیانە و فەراهەمكردنی ئارامی و دیموكراسی و عەدالەتی سیاسی و كۆمەڵایەتی و ئابوری هەیە بۆ هەموو لایەك، لە دوای مێركل دووەمین كەسایەتییە كە بەختی زۆرە بۆ وەرگرتنی پۆستی ڕاوێژكاری بۆ خولی داهاتوو.
بەرنامە
دادپەروەری كۆمەڵایەتی، پێشخستنی پەروەردە و فێركردن، باشكردنی بژێوی ڕۆژانەی كرێكار و كاسبكاران، كەمكردنەوەی ڕێژەی بێكاری لە ڕیزی كاسبكاران و بایەخدانی زیاتر بە پەروەردە و فێركردن لە خاڵەسەرەكییەكانی بەرنامەی خەباتیەتی، مارتن شۆڵز سەرۆكی پارتەكە و كاندیدی پۆستی ڕاوێژكارە بۆ ئەو هەڵبژاردنە، دەگونجێت لەگەڵ پارتی دیموكراتی كریستیان و سەوزەكان و چەپەكانیش هاوپەیمانێتی گرێ بدات.
پارتی چەپ 
هەرچەندە بە رەسمی لە ساڵی ٢٠٠٧ دروست بوون، بەڵام پارتەكە خۆی بە درێژكراوەی پارتی كۆمۆنیستی ئەڵمانی SED دەزانێت، لەوەتەی دروستبون توانیویانە لە هەڵبژاردنەكان دەنگ بێنن و لە پەرلەمانی هەرێمەكان و گشتیشدا كورسیان هەیە، بەڵام لە ناو حكومەت نین و وەك پارتی ئۆپۆزیسیۆن خەبات دەكەن، لە سەرتاسەری ئەڵمانیا ٦٠ هەزار ئەندامیان هەیە و زۆربەی ئەندامانیشی لە چینی كرێكار و رەنجدەرانن، لە خولی ڕابردوودا 8.6% یان هێنابو كە دەكاتە ٦٤ كورسی، ڕەنگی سوریان هەڵبژاردوە بۆ بانگەشەی هەڵبژاردن، خاتوو كاتیا كینگ و بێرند ڕیكندەر سەرۆكی پارتەكەن و خاتوو ساراڤا گنێخت وبێرند ریكندەر كاندیدی ئەو پارتەن بۆ پۆستی ڕاوێژكاری، سێ دروشمی سەرەكی هەڵگرتوە لەو بانگەشەی هەڵبژاردنەدا، كە راگرتنی هەناردەكردنی چەك بۆ دەرەوە و ڕیفۆرمكردنە لە یاسای خانەنشینی و باشتركردنی بژێوی كاسبكارانە.
ساراڤا گنكنێخت
كاندیدی پارتەكەیە و لە ساڵی ٢٠٠٩ پەرلەمنتار و سەرۆكی فراكسیۆنی پارتەكەیەتی لە پەرلەمان، ژنێكی شارەزا و دیار و وریایە، هەمیشە لە پەرلەمان داكۆكی لە مافەكانی مرۆڤ و ژنان بە تایبەتی و گەلە ستەمدیدەكان دەكا و لە چەندین بۆنەدا لە دژی سیاسەتی ئاكپارتی و ئەردۆغان وەستاوەتەوە و بانگەشەی ئازادكردنی چالاكوان و سیاسەتوانە كوردەكانی زیندانەكانی توركیای كردوە و لە دژی بەشداری پێكردنی سوپای ئەڵمانە لەو وڵاتەنەی كە شەڕی تێدا هەیە، هەورەها لە دژی فرۆشتنی چەك و جبەخانەكانە بە وڵاتانی كەنداو (كوێت و سعودیە و قەتەر و ئیمارات)، پەرلەمانتارێكی رەخنەگر و كەسایەتییەكی ژیر و ئازایە.
بەرنامە
تاكە پارتە لەناو پەرلەمان كە دژی بەشداریپێكردنی سوپای وڵاتەكەیە لە هەر كێشەو  شەڕێكی دەرەكیدا، داوا دەكات ئەو ئەركە بدرێتە ناتۆ و سوپاكەی لە شەڕ و شۆڕ دوور بخاتەوە، خەبات دەكات بۆ باشكردنی ژیانی كرێكاران و وەك یەكی لە ئەرك و كرێ و مافەكاندا، داوای باجی زیاتر دەكات بۆ سەر بەرهەمهێنەر و سەرمایەدارەكان، بانگەشەی بەرهەمهێنانی زیاتر لە ژێرخانی كۆمەڵایەتی و پاراستنی مافی هاوڕەگەزبازەكان دەكات.
 هاوپیمانێتی سەوزەكان 
ئەو پارتە بە سەركەوتوترین و مۆدێرنترین بزوتنەوەی رووناكبیریی ناڕازی دەژمێردرێت كە لە دوای شەڕی جیهانی دوەمەوە دروستبون، لە منداڵدانی بزوتنەوە ناڕەزایی و خۆپیشاندانەكانی ساڵانی هەشتاكانەوە كە لە دژی بەكارهێنانی وزەی ئەتۆمی دەهاتنە سەر شەقامەكان لەدایكبون، بە رەسمی لە ساڵی١٩٨٠دروست بووە، لە ١٩٩٣ لەگەڵ سەوزەكانی بەری ڕۆژهەڵات یەكیان گرتوە كە لە ژێر ناوی هاوپەیمانێتی ٩٠ خەباتیان دەكرد، لەو كاتەوە ناوبانگیان پەیدا كرد كە لە ساڵی  ٢٠٠٠لەگەڵ سۆسیالدیموكراتەكان هاوپەیمانێتیان كرد و چونە ناو حكومەتەوە، یۆشكا فیشەر وەزیری ئەوسای حكومەت بوو لەسەر لیستی ئەو پارتە، ژمارەی ئەندامانی ٥٤ هەزار كەسە و زۆربەیان گەنج ولاون، لە خولی ڕابردوو 4.8% یان هێنابوو بۆیە نەیانتوانی كورسی وەربگرن، رەنگی سەوز ئاڵای بانگەشەی هەڵبژاردنیانە، دەتوانن لەگەڵ SPD و CDU هاوپەیمانێتی گرێ بدەن، خاتو سیموۆن پیتەر و جەم ئۆزدەمیر هاوسەرۆكی پارتەكەن و جەم ئۆزدەمیر و كاترین گۆرینگ كاندیدن بۆ پۆستەكەی مێركل، دروشمی (لەبەرئەوە سەوزەكان هەڵدەبژێرم)ی كردۆتە پرسیار بۆ ڕای گشتی و لەو پرسیارەدا بەرنامەی خۆی ڕوندەكاتەوە بەوەی كە ژینگەپارێزە و بایەخ بە تێكەڵاوكردنی بێگانەكان لەگەڵ كۆمەڵگەی ئەڵمانی دەدا و دۆستی چینی هەژارانە، لە پۆستەرەكانیدا وێنەی گوڵەبەڕۆژەی كردۆتە لۆگۆی خۆی.
جەم ئۆزدەمیر
سیاسەتمەدارێكی سەوز و بە رەچەڵەك كوردی باكوری كوردستانە، پەرلەمانتاری پارتەكەیەتی، هەمیشە داكۆكی لە پاراستنی ژینگە و مافی كۆچبەران و بێنەوایان دەكا و لە دژی توندوتیژی و ئەو پارت و لایەنانە راستەڕەوانەیەكە ئازاری بێگانەكان دەدەن و بەگژیاندا دەچنەوە، ئیدانەی سیاسەتی ئەردۆغان و پارتەكەی دەكا، بە هۆی لێدوانە توندەكانی لە دژی ئەردۆغان ناوێرێ بچێتەوە توركیا، چونكە چەند جارێك هەڕەشەی كوشتنی لێكراوە، كەسێكی چالاك و قسەزان و شارەزایە لە سیاسەت، لە كەناڵەكانی میدیا زۆر دەردەكەوێ و بە بەردەوامی ڕەخنە لە سیاسەتی حكومەت دەگرێت لە سەر پرسەكانی ناوخۆ و دەرەوە بە تایبەتیش لە نەرمی نواندنی حكومەت لەسیاسەتی ئاكپارتی و ئەردۆغان.
بەرنامە
لەناو ئەو پارتەدا دوو باڵ هەیە ڕیالسیتی، واقیعیەكان و ئوسوڵیەكان، باڵی یەكەم باوەڕیان وایە كە بێ پەروا دەبێ بەشداری حكومەتەكان بكەن و خەبات لە ناو كایەی سیاسی و حكومیدا برەو پێبدەن بۆ هێنانەدی داخوازی و دروشم و بەرنامەكانیان، بەڵام ئەوانی دی لەگەڵ ئەوەن هەر بە ئۆپۆزیسیۆن بمێننەوە و لە دەرەوەی حكومەت خەبات بكەن، لە هەرێمی بادن ڤۆرتمبێرگ حكومەتیان بە دەستەوەیە و لە هەرێمی هێسن-یش لەگەڵ CDU لە حكومەت بەشدارن، باڵاترین خاڵی ناو بەرنامەی ئەو پارتە پاراستنی ژینگە و ئاو و هەوایەكی ساف و بێگەردە بۆ ئەڵمانیا و هەموو جیهان، ئەویش لە ڕێی كەمكردنەوەی دوكەڵ و باجی زیاتر خستنە سەر كۆمپانیاكان و پاكڕاگرتنی شار و ئاوەڕۆ و هەموو شوێنێكی ئەو وڵاتەیە، لە بەرنامەدا لە چەپەكان و سۆسیالدیموكراتەكان نزیكن.
پارتی دیموكراتی ئازاد 
دروست بونی ئەو پارتە بۆ كۆتایی سەدەی هەژدە دەگەڕێتەوە و وەك بزوتنەوەیەك خەباتیان كردوە، لە ساڵی ١٩٤٩ تا ٢٠١٣ بە هۆی دروستكردنی هاوپەیمانێتی ئیئتیلافی حكومەی لەگەڵ SPD و CDU بەشداری هەموو كابینەكانی حكومەتی ئەڵمانیا كردوە، بۆ ساڵانێكی دورودرێژ پۆستی وەزارەتی دەرەوەیان پێدراوە و ئەو پۆستە پێگەیەكی دیاری بۆ ئەو پارتە دروست كردوە، بەڵام لە خولی ڕابردوو بە هۆی كەمی دەنگەكانی كە4.8% بوو نەیانتوانی كورسی پەرلەمانی بێنن و لە دەسەڵات دوركەوتنەوە، سەرۆكی پارتەكە ناوی كریستیان لیندنەرە و نزیكەی ٥٤ هەزار ئەندامیان لە ئەڵمانیا هەیە و زۆربەیان پزیشك و نوخبەی ڕۆشنبیر و پارێزەر و خاوەن كارە ئازادەكانن، رەنگی زەرد ئاڵای هەڵبژاردنیانە، سەرۆكی پارتەكە كاندیدی پۆستی ڕاوێژكارە، بڕی پێنج ملیۆن یۆرۆی تەرخانكردوە بۆ خەرجی بانگەشەی هەڵبژاردن و لە پۆستەرەكانیدا بایەخ بە ژیان و گوزەرانی خەڵك و پاراستنی ئاسایشی وڵات دەدەن.
كریستیان لیندنەر
كەسی یەكەمی ئەو پارتەیە و سیاسەتمەدارێكی دیار و لیبراڵە و ئەندامی پەرلەمانی هەرێمی باكوری ڕاین و ویستیڤالیایە، هەڵوێستی لە موسڵمان ئەرێنیە كەچی لە دژی كرانەوەی دەروازەكانی وڵاتەكەیەتی لە بەردەم كۆچەران و میللەتە بێگانەكان، رەخنە لە مێركل دەگرێت لە مامەڵەكردنی كەیسی پەنابەران و داوادەكات سنوورێكی بۆ دابنێن و ئەوانەی لەناو ئەڵمانیاشن و لە وڵاتی خۆیان مەترسی لەسەژ یانیان هەیە با كەیس و مامەڵەكانیان خێراتر بكرێت و مافی پەنابەرێتیان بدەنێ تاوەكو بخرێنە ناو بازاڕی كارو بۆ خۆیان كاسبی بكەن نەك ببنە بارگرانی بەسەر حكومەتەوە، ئەوانەش كە وڵاتەكانی جۆرێك لە ئارامی تێدایە پەلە بكەن لە ناردنەوەیان و دامەزراندنەوەیان لە وڵاتی دایكی خۆیان. هەروەها تێبینی زۆری لەسەر پەیوەندییەكانی وڵاتەكەی لەگەڵ دەرەوە بەتایبەتیش لەگەڵ توركیا هەیە، داوادەكات حكومەت هەڵوێستی توند بەرامبەر بە سیاسەتی توركیا بنوێنێت و ئاڵۆگۆڕی بازرگانی ئابووری لەگەڵ ڕابگرێت.
بەرنامە
داوای مانەوە لەسەر بنەمای ئازادی تاكەكەسی و مافە مەدەنییەكان دەكات، هەوڵی لابردنی  كۆنترۆڵی بازاڕی كار و دابەزاندنی باج دەكات، داوادەكات كۆنترۆڵی حكومەت كەمبكاتەوە لەسەر هەموو بوارەكانی ژیانی كۆمەڵگە، لەگەڵ مانەوەی یەكێتی ئەوروپا و بەهێزكردنیەتی، لیبرالیانە دەنواڕێتە هەموو كێشە ناوخۆیی و دەرەكیەكان، پارتێكی مۆدێرن و زۆربەی ئەندامانی لە گەنج و لاوانن.
پارتی جێگرەوە بۆئەڵمانیا 
ئەم پارتە لە ئەڵمانیا تازەیە و لە ساڵی٢٠١٣ دروست بووە، ئەو كاتەی بەر لە خولی ڕابردوو دروست بوونە یتوانی كورسی پەرلەمانی بێنێت بەڵام دوای ئەوەی توانیویەتی لە ١٢ هەرێمی ئەڵمانیا كورسی لە پەرلەمانەكان و كورسی لە پەرلەمانی یەكێتی ئەوروپاش وەدەست بێنێت، لەسەر دەستی ژمارەیەك ئەكادیمی و رووناكبیر دروست بون و سەرۆكەكەی ناوی خاتوو فراوكە پیتری-یە و لە ئەڵمانیا ٢٧ هەزار ئەندامیان هەیە كە هەموویان خەڵكی ڕەگەزپەرست و نازی و ڕاستڕەون، لە خولی ڕابردودا ڕێژەی  ٤.٧٪ یان هێنا و نەچونە ناو پەرلەمان، تائێستا هیج پارتێكی سیاسی ئامادەنییە هاوپەیمانێتی لەگەڵ جێگرەوە ببەستێ و لە هیچ بڕگەیەكی بەرنامەكەیان لەگەڵیان یەكناگرنەوە، هەردوو جێگری سەرۆكی پارتەكە كاندیدی شوێنەكەی مێركلن، لەو بانگەشەیەدا هەمیشە كار لەسەر ناشیرینكردنی ئیسلام و بێگانەكان دەكاو دەیەوێت ڕای گشتی بەدەستنیشانكردنی دیاردە دزێوەكان بۆ خۆی ڕابكیشێت.
ئەلیكسندەر جاولاند
جێگری یەكەمی پارتی ئەلتەرناتیڤە و كەسێكی ڕەگەزپەرست و نازیپەرستە، هەمیشە خەباتدەكات بۆ قەدەغەكردنی هاتنی كۆچەرانی بێگانە بۆ ناو وڵاتەكەی و جگە لە ئاینی مەسیحی ئەو بەها و سروتە ئاینیانە ڕەتدەكاتەوە كە لە ناو كۆمەڵگەدا پیادە دەكرێن، داوای داخستنی مزگەوت و شوێنە ئاینەكانی تر دەكا و لە دژی ئەوانەیە كە دەڵین موسڵمانان بەشێكن لە ژیانی ئەڵمانیا و ئەوروپا، لە دژی مانەوەی یەكێتی ئەوروپا و دراوی یۆرو و كۆمەڵێك كاری تری هاوبەشی نێوان وڵاتانە و دەیەوێت ئەڵمانیا تەنها بۆ ئەڵمانەكان بێت و لە خەڵكی بێگانە جیابكرێتەوە.
بەرنامە
سەرەتا تەنها داوای گۆڕینی دراوی یۆرۆ و گەڕاندنەوەی ماركی ئەڵمانیان دەكرد، بەڵام كە گەورەبون لە دژی یاسای كۆچ و وەرگرتنی كۆچەرانی نایاسایی و بێگانەكانی دانیشتوی ئەڵمانیا وەستانەوە و خەڵكیان هاندەدا تا توندوتیژی لە دژی كۆچەرە بێگانەكان بكەن، ئەجێندایەكی بەهێزیان هەیە بۆ دژایەتی موسڵمانان و مانەوەی یەكیتی ئەوروپا، دۆستایەیتی و ئاشنایەتیان لەگەڵ دۆناڵد ترەمپی سەرۆكی ئەمریكا هەیە و هەمیشە ستایشی بەرنامە و ڕۆڵ و سیاسەتەكانی دەكەن.
پارتی جیاجیا بەشدارن
جگە لە مانەش ژمارەیەكی تری پارت و لایەنی تر بەشداری دەكەن، لەوانە پارێزگارە ڕیفۆرمخوازەكان LKR و پارتی نەتەوەیی دیموكرات NPO و قەراسنەكان PIRATEN و پارتی دیموكراتی ژینگە ÖPD و چەندینی تریش هەوڵی بەدەستهێنانی كورسی لە پەرلەمان دەەن.
پارتەكان بانگەشەی چی دەكەن؟
ئەو بوارانەی كە پارتە سیاسییەكان ململانێی لەسەر دەكەن و كردویانە بە ئەجێندای كاری داهاتوی خۆیان و بەلای كۆمەڵگەی ئەڵمانیەوە گرنگن 61.5 ملیۆن هاوڵاتی ئەڵمان مافی دەنگدانیان هەیە و ڕێژەیەكی دیار لەوانە دەچنە سەر سەندوقەكانی دەنگدان تا بەرهەمی ئەو پارتانە بۆ چوار ساڵی داهاتوو ببینن و لەم بوارانەدا تاقیان بكەنەوە تا بزانن لە رووی پراكتیكییەوە چیدەكەن و چیان پێیە.
ئەمن و ئاسایش
زۆربەی پارتە سیاسییەكان بە تایبەتیئش هەردوو پارتە گەورەكە پارتی دیموكراتی كریستیان و سۆسیالدیموكراتەكان پێیان وایە وڵات پێویستی بە دامەزراندنی تری پۆلیس هەیە و دامەزراندنی ١٥ هەزار وەزیفەی تر بۆشایی دەزگاكان پڕدەكاتەوە، چەپەكان و سەوزەكانیش هەمان بۆچونیان هەیە و پارتی لیبرالیش داوادەكات لە كاتی لێكۆڵینەوەكان مافی زانیاری و نهێنی كەسییەكان بپارێزرێ و پەنانەبردرێتە بەر ئاشكراكردانی شتی تایبەتی، بەڵام پارتی جێگرەوە داوا دەكات هەموو ڕێوشوێنێكی ئەمنی و توندوتۆڵ لە دژی بێگانەكان بردرێتەبەر تا نەتوانن باری ئەمنی ناوخۆی وڵاتەكە تێك بدەن، بە گشتی هەموو لایەك پێیانوایە كە دەبێت ئاسایش و ئارامی وڵات لە ڕێی پتەوكردنی دەزگای پۆلیس و ئەمنیەكانەوە بپارێزرێ و بودجەی بۆ زیاد بكرێت.
بازاڕی كار
یەكێتی دیموكراتی كرسیتیان داوا دەكات تا ساڵی ٢٠٢٥ ڕێژەی بێكاری بۆ ژێر ٣٪ كەمكبكرێتەوە، ئەمەش دۆزینەوەی هەلی كار بۆ دوو ملیۆن و نیو كەس مەیسەر دەبێت و لەوانەیە بێكاری لەو وڵاتە نەمێنێت، بە هەمان شێوە سۆسیالدیموكراتیش هەوڵی دابەزاندنی ئەو ڕێژەیەی ئێستا دەدات بەڵام بە بێ ماوەیەكی دیاریكراو، سەوزەكان داوای زیادكردنی كرێی كار و بایەخدان بە دەستی كار دەكەن.
كۆچ
كەمكردنەوەی ڕێژەی وەرگرتنی كۆچەران لە سیاسەتی پارتی دیموكراتی كریستیان دایە، لە ناو هاوپەیمانێتیەكەیدا پڕۆژەیەكی ئامادەكردوە كە ئەگەر دیسان دەسەڵات بگرنەوە دەست ئەوا هاتنی كۆچەران سنوردار دەكەن و رێژەی وەرگرتنی ساڵانەیان كەمدەكەنەوە، هەرچی سۆسیالدیموكراتە داوا دەكات هاو شێوەی وڵاتی كەنەدا سیستەمێك بۆ دیاردەی كۆچ دابنێن و داواشدەكەن پەرلەمان ئەو رێژەیەی كۆچەران دیاری بكات كە ئەڵمانیا ساڵانە وەریان بگرێت، پارتی سەوز هەوڵدەدات متمانە بە بڕوانامە و دیكۆمێنتی ئەو كۆچەرانە بكرێت كە لە وڵاتی خۆیانەوە خوێندنیان تەواو كردوە و لە ئەڵمانیا گیرساونەتەوە، كاتێكیش كۆچەر دەچێتە ناو بازاڕی كار و كاسبییەك بۆ خۆی دەدۆزێتەوە پێویستە دەزگاكان ئاسانكاریان بۆ بكەن لە مامەڵەی پەنابەرێتی و كاتی چاوەڕوانیان خێراتر بكەن، لە دژی ئەوەشن كە كۆچەرەئەفغانییەكان بۆ وڵاتی خۆیان دیپۆرت بكرێنەوە، كەچی پارتی جێگرەوە داوای كەمكردنەوەی ڕێژەی داڵدەدانی هەموو كۆچەرە بیانیەكان دەكات.
ڕەگەزنامە
هاوپەیمانیتی كریستانەكان پێیوایە مافی هەبونی دوو رەگەزنامە بۆ بیانییەكان دەبێت هەڵبگیرێت و پەنابەر كاتێك ڕەگەزنامەی ئەڵمانی وەردەگرێت دەبێت دەستبەرداری ڕەگەزنامەی وڵاتی دایكی خۆی بێت، نەوەكانیشیان دەبێت تەنها یەكێكیان هەڵبژێرن نەك دووان، بەڵام سۆسیالدیموكرات و چەپەكان وسەوزەكان پێیان وایەدەبێت مافی ئەوەیان هەبێت كە خاوەندارێتی دوو رەگەزنامە بكەن.
ئۆتۆمبێلی گاز
جیا لە هەڵبژاردنەكانی پێشوو ئەمجارە دۆسیەیەكی تازە هاتۆتە ناو پیشبڕكێكان و پارتەكان بەرنامەڕێژی بۆ چۆنیەتی بەكارهێنانی ئۆتۆمبێكی گاز (دیزڵ) دەكەن و بە پێی بڕیاری ژمارەیەك هەرێم لە زۆر شاردا لەم ساڵانەی دوایی هاتوچۆی ئەو جۆرە ئۆتۆمبێلانە قەدەغە كراوە بە هۆی ئەوەی ژینگە پیس دەكەن و ئاو و هەوای ناو شارەكان پیسدەكەن، لەو بانگەشەیەدا مێركل بەرنامەی خۆی و پارتەكەی ڕاگەیاند بەوەی كە بودجەی پاككردنەوەی ئاو و هەوای ژمارەیەك شار زیاد دەكات كە دیزڵی تێدا بەكار بێت و بڕەكە بۆ یەك ملیار یۆرۆ بەرزدەكاتەوە، سۆسیالدیموكراتیش داكۆكی لە مانەوەی ئۆتۆمبێلی دیزڵ دەكا بە مەرجێك فلتەری پاككردنەوەی هەوای تێدابێت و بە شێوەیەكی مۆدێرن دیزڵ وەك سوتەمەنی بەكاربێت كە كەمترین زیانی بۆ سروشت و ژینگە هەبێت، بەڵام پارتی سەوز و چەپەكان داوا دەكەن تا ساڵی ٢٠٣٠ ئەو جۆرە ئۆتۆمبێلانە لەئەڵمانیا نەمێنن.
باج
هاوپەیمانی كریستیان دەیەوێت باج بە بڕی ١٥ ملیار یۆرۆ لە سەر هاووڵاتیان كەمبكاتەوە، دانانی ڕێژەی ٤٢٪  ی باج لەسەر داهاتی پلە باڵاكان، ئەوانەی داهاتی ساڵانەیان سەرو ٦٠ هەزار یۆرۆیە و ئێستا ٥٤ هەزار یۆرۆیە، ئەوانە دەیانەوێت تا ساڵی٢٠٣٠ ئەو سیاسەتە هەنگاو بە هەنگاو جێبەجێبكەن، بەڵام سۆسیالدیموكراتەكان  دەیانەوێ بە ڕێژەی ساڵانە ١٥ ملیار یۆرۆ باج لەسەر هاووڵاتیان كەمبكەنەوە، بەڵام لیبرالەكان ئەو ڕێژەیە بۆ٣٠ ملیار یۆرۆ بەرز دەكەنەوە و داوا دەكەن لە خولی داهاتوی پەرلەماندا جێگیر بكرێت، هەرچی چەپەكانن دەیانەوێت باجی زۆر بخرێتە سەر دەوڵەمەند و خاوەن كارگە و بەرژەوەندییە باڵاكان، ئەوانەی قازانجیان ملیۆنێك بێت پێویستە ٧٥٪ ی لێ بدەنە باج.
بەرگری
هاوپەیمانێتی لە بەرنامەیدایە كە بودجەی سوپا و كەرتی بەرگری بە ڕێژەی ٢٪ لە كۆی داهاتی بەرهەمهێنانی وڵات زیادبكات، لیبرالیەكان بە هەمان شێوە داوای ئەو زیادەیە دەكەن، سۆسیالدیموكرات و چەپەكان و سەوزەكان لە دژی ئەو زیادكردنەن، پارتی چەپ نەك هەر لە دژیەتی بەڵكو داوای كەمكردنەوەی بە ڕێژەی٣٠٪ و كشاندنەوەی سەرباز و یەكەكانی سوپای ئەڵمانی دەكات لە وڵاتانی دەرەوە و لە شەڕگە دەرەكیەكاندا، ئێستا حكومەتی ئەڵمانیا ساڵانە بڕی ٣٧ ملیۆن یۆرۆ بۆ سوپایەكی ١٧٨ هەزار سەربازی خەرج دەكات، كە دەكاتە ٢٦٪ ی كۆی بەرهەمهێنانی ناوخۆ.
ئیسلام
لە كاتێكدا مەسەلەی تیرۆری ئیسلامی ڕادیكالی هەموو دونیای گرتۆتەوە، گروپ و لایەنە توندڕەوەكان دەیانەوێت ئەڵمانیا بكەنە پێگەی بەهێزیان بۆ سەپاندنی مەرام و خەسڵەتەكایان بەسەر كۆمەڵگە و داب و نەریتە كۆن و سواوەكان، لە بەرامبەر ئەوەشدا پارتە سیاسییەكان هەریەكەیان تێڕوانینێكی جیایان هەیە لەسەر ئیسلام و پێكەوەژیان و سروتە ئاینییەكان، زۆربەی پارتە عەلمانیەكان تێڕوانینان لێك نزیكە و میانڕەوانە دەنواڕنە ئەو دۆسیەیە، جگە لە پارتی جێگرەوە كە لە دژی ئاینی ئیسلام خەبات دەكا و داوای بنبڕكردنی دەكات لە ناوكۆمەڵگەی ئەڵمانیدا.
دیداری رووبەڕوو
لە یەكەمین دیداری تەلەفزیۆنی رووبەڕوودا كە ١٦ملیۆن كەس بینەریان بوون، هەردوو گەورە كاندید خاتوو مێركل و شۆڵز بەرامبەر یەكتر و لە میوانداری چوار بێژەری بە توانا وەڵامی چەندین پرسیاریان دایەوە و دۆسێكانی كۆچ و ئیسلام و پەیوەندییان لەگەڵ توركیا بونە تەوەری سەرەكی مونازەرەكە و لە تەوەرێكدا لە باسی كۆچەران مێركل ئاشكرای كرد كە لە سەر كۆچ و یاسای پەنابەران سیاسەتێكی ڕاست و دروستی پیادەكردوە و هەڵوێستی خۆی لەمبارەیەوە ناگۆڕێت.
توركیا لە یەكێتی ئەوروپا وەرناگیرێت
دەربارەی پەیوەندیان لەگەڵ حكومەتی ئێستای توركیا، شۆڵز وتی ئەگەر ببمە ڕاوێژكار یەكسەر توركیا لە دانوستانی یەكێتی ئەوروپا دەردەكەم و پەیوەندییەكانی وڵاتەكەشم لەگەڵیدا دەبڕم، هەروەها مێركلیش بە هەمان شێوە وتی توركیا بەم حاڵەی ئێستای هەرگیز لە یەكێتییەكە وەرناگیرێت و باوەڕیش ناكەم ڕۆژێك بێت ئەمە ڕوبدات، ئەوەشی وت كە بەرپرسیارێتی پچڕانی پەیوەندییان و وەستانی پرۆسەكە لە ئەستۆی توركیایە نەك ئەوروپیەكان، وتیشی حكومەتەكەی ناهێڵێت توركیا فشار بخاتە سەر رەوەندەی توركی لە ناو ئەڵمانیا و دژایەتی سیاسەتی وڵاتەكەیان پێبكات و لە بەرژەوەندی خۆی بەكاریان بێنێت، چونكە ئەو توركانە لە ناو كۆمەڵگەی ئەڵمانیا تێكەڵاوبوون و بەشێكن لەوان، دەربارەی جیهانگیریش كە هەندێك وایدەبینن كە هەڕەشە بێت بۆ سەر ژیان و گوزەرانی كۆمەڵگاكان مێركل پێیوابو كە ئەو مەترسی ئەوەی نییە و حكومەتەكەی ناتوانێت كێشە جیهانییەكانی وەك سوریا و عیراق و ئەفریقا پشتگوی بخات و نەچێت بەلایەوە، بۆیە كێشە جیهانییەكان بەشێكن لە سیاسەتی وڵاتەكەی و ئەو كۆچەرانەش كێشەیەكی جیهانین دەبێت باری گرانی ئەو كێشانە هەڵگرین و نابێت خۆمانیان لێ لادەین.
ئیسلامی ئاشتیخواز بەشێكە لە ئەڵمانیا
مێركل زۆر بەرگری لە ئیسلامی ئاشتیخواز و میانڕەو كرد و وتی، ئەو موسڵمانانەی كە لەگەڵ دەستوری ئەڵمانیا كۆكن و كێشەیان نییە ئەوانە بەشێكن لە ئەڵمانیای فیدڕاڵ، بەپێچەوانەی ئەوانەی دەیانەوێت كاری تێكدەرانە بكەن لەپێناوی سەرگرتنی ئەجێندای لایەنێكی تیرۆریست، ئەوانە دەبێت تووشی توندترین لێپرسینەوە بكرێن تاڕادەی دەركردنیان لەو وڵاتە، شۆڵز بە توندی ڕەخنەی لە مێركل گرت لەسەر دۆسیەی كۆچەران كە تاكڕەوانە و بەبێ بەشداری بیروڕای وڵاتانی تری دراوسێی و ئەوروپییەكان بڕیاریداوە، لە بەرامبەردا مێركل دانی بە شكستی حكومەتەكەی لە سەرەتای پرۆسەكە و لە ساڵی ٢٠١٥ دانا بەڵام ڕاستكردنەوە و زاڵبوونیشی دوپاتكردەوە لە رێی ڕێككەوتنی لەگەڵ توركیا و ڕێگرتن لە شاڵاوی پەنابەران و گرتنەخۆی ژمارەیەكی زۆری لێقەوماوان كە بووە هۆی ناوبانگێكی زۆر بۆ ئەڵمانیا لە رووی یارمەتی مرۆڤایەتی و داڵدەدانی خەڵكی لێقەوماو.
بە هۆی سعودیەوە رەخنە لەمێركل گیرا
مارتن شۆڵزی ڕكابەری لۆمەی مێركلی كرد لەوەی ڕێگا بە سعودیەكان دەدات لە رێی چەند لە مەلا و وتاربێژێكەوە و وتاری توندوتیژ و دوژمنكارانە لەناو ئەڵمانیا بڵاوبكەنەوە و دووبەرەكی لە ناو موسڵمانان دروست بكەن، لە بەرامبەر ئەوەشدا میركل وەڵامی پێویستی دایەوە و ئاشكرایكرد، بە تەمان هەموو ئەو مزگەوتانە دابخەن كە وانەی توندوتیژی و دووبەرەكی تێدا دەخوێندرێت و لە شوێنی مەلا و وتاربێژە توندڕەوەكان خەڵكی ئاینی ئاشتیخواز و شارەزا بە سیاسەتی ئەڵمانیا و ئاینپەروەر دادەنێن.
داهاتی هاووڵاتی زیاددەكات
سەبارەت بە بژێوی ژیانی هاوڵاتیانی ئەڵمانیش مێركل وتی ١٢ ساڵ لەمەوبەر كە ئەركی دەسەڵات و پۆستی ڕاوێژكاری پێسپێردرا ژمارەی بێكاران لە ئەڵمانیا پێنج ملیۆن كەس بوو ئێستا ئەو رێژەیە كەمبۆتەوە بۆ نیوەی جاران و هەوڵەكی كابینەكەشی بەردەوامە بۆ كەمكردنەوەی زیاتر و هێنانەدیی خۆشگوزەرانی بۆ هەموو هاووڵاتیان وەك یەك، شۆڵز سۆز و پەیمانیدا كە ئەگەر بیباتەوە ئەوانە بە رێژەی٢٠٠بۆ٢٥٠یۆرۆ داهاتی تاكەكەس زیاد دەكا و ئەو ئەركە دەبێتە ئەولەویەتی كاری كابینەی حكومەتەكەی.
مێركل بردیەوە
شایانی باسە لە یەكەمین دیاری رووبەڕووداكە ٢٤ ملیۆن كەس بینەری بوون، باسی زۆربەی ئەو دۆسێیانە كرا كە ئەڵمانەكان كێشەیان لەسەری هەیە و پەیوەندیی بە ژیانی گوزەرانی هەمووان هەیە، بە پێی هەڵسەنگاندنی دەزگا و لایەنە شارەزاكان و بە پێی راپرسییەكی كەناڵی ١ی تەلەفزیۆنی لەو روبەڕوبونەوەیەدا خاتو مێركل لە قەناعەت پێهێنانی ڕای گشتیدا بۆ ئەودۆسێیانەی كە باسیان كرد بە جیاوازییەكی كەم سەركەوتنی بەسەر ڕكابەرەكەیدا بەدەستهێنا.
ئۆپۆزسیۆن ڕەخنەی گرت
لە كاردانەوەی مونازەرەی نێوان ئەو كاندید و سەركردانە، پارتە بەرهەڵستكارەكان ڕەخنەی توندیان لێگرتن بەوەی لە تەوەرەكاندا باسی كێشە جەوهەریەكانیان نەكردوە كە بە لای خەڵكی ئەڵمانەوە گرنگ بوون، لەوانە ئەمن و ئاسایش و ژیانی خەڵك و ژینگە و بابەتی تری گرنگ، سەركردەكانی ئۆپۆزسیۆن وتیان ئەو دووانە لەسەر یەك ئاواز دەیانخوێند وەك بڵێی ڕیككەوتنیان كردبێت و خۆیان بۆ ئیئتیلافێكی تری حكومی ئامادەكردبێت.
ئێوارەی ڕۆژی ٢٤ ی ئەم مانگە و ژماردنی دەنگەكان دەبنە پێوەری ئەوەی كێ لەو هەڵبژاردنەدا دەیباتەوە و چ كاندیدێك دەبێتە ڕاوێژكاری تازەی ئەڵمانیا.


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7372
25/9/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ پاڵێوراوانی خه‌ڵاته‌كانی فیفا زه‌ بێسته‌كان به‌ بردنه‌وه‌ی جام و نازناو دیاریی ده‌كرێن یان ئاستی هونه‌ری؟ 25/9/2017
‌ بارسێلۆنا بۆندی چه‌ند یاریزانێكی نوێ ده‌كاته‌وه‌ 24/9/2017
زانست
‌ پاسێكی كارەبایی ژمارەی پێوانەیی جیهانی تێكشكاند ئایندە بۆ ئۆتۆمبیلی كارەباییە 25/9/2017
‌ وریای سوپەر مەلاریا بن 25/9/2017
‌ دیزاینەرە گەورەكەی ئەپڵ 25/9/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP