له‌ ئامانه‌تی‌ ئاشتیدا بن
له‌ ئامانه‌تی‌ ئاشتیدا بن ‌ 13/5/2017
وه‌رگێڕانی‌ له‌ توركییه‌وه‌: هێژا دڵشاد
بەشی پێنجه‌م
له‌گه‌ڵ نامق وچه‌تینی‌ هاوپیشه‌م، له‌ناو پێكابه‌كه‌دا له‌ رانیه‌وه‌ به‌ره‌و قه‌ندیل به‌ڕێكه‌وتین، پاش چه‌ند كاتژمێرێك گه‌یشتینه‌ شوێنێكی‌ سه‌خت و مه‌ترسیدار، رێگاكه‌مان زۆر ته‌سك و ناڕه‌حه‌ت بوو، به‌ره‌و هه‌ورازه‌كانی‌ شاخی‌ قه‌ندیل ده‌ڕوات، فڕۆكه‌ جه‌نگییه‌كانی‌ توركیا تا ئه‌م ناوچه‌یه‌ دێن و بۆردومانی‌ بناری‌ قه‌ندیل ده‌كه‌ن، له‌پێشمانه‌وه‌ رێگایه‌كی‌ ئێجگار دورو درێژ هه‌یه‌ به‌ره‌و شاخه‌كه‌ سه‌رده‌كه‌وین، رێگاكه‌  تاده‌هات مه‌ترسیدارتر ده‌بوو، سه‌یاره‌كه‌مان هه‌موو ده‌قه‌یه‌ك ده‌چه‌قی‌، نه‌مده‌وێرا ته‌ماشای‌ لای‌ چه‌پمه‌وه‌ بكه‌م، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ له‌ لوتكه‌ی‌ به‌رزاییه‌كداین، كه‌ خواره‌وه‌ی‌ دیار نییه‌، له‌ راستیدا زۆر ترسام، وێنه‌گرتن قه‌ده‌غه‌ بوو، ئه‌گینا ده‌مویست وێنه‌ی‌ ئه‌و سروشته‌ سه‌خته‌ بگرم، له‌ ده‌فته‌ره‌كه‌م تێبینییه‌كم به‌م جۆره‌ نوسی‌: ئیشم له‌م رێگه‌ مه‌رگه‌ و مه‌ترسیداره‌دا چییه‌؟ تێك چووم!
كه‌وتینه‌ چاڵێكه‌وه‌، سه‌یاره‌كه‌ نه‌ده‌ڕۆیشت و تایه‌كانی‌ له‌ شوێنی‌ خۆیدا ده‌خولایه‌وه‌، له‌و كاته‌دا چاوه‌كانم داخست، شوفێره‌كه‌مان وریا بوو، توانی‌ ده‌ربازمان بكات له‌و چاڵه‌، پاش كه‌مێك شۆفێره‌كه‌ پێیوتم: كاكه‌ حه‌سه‌ن ده‌بێت به‌هه‌مان رێگه‌شدا بگه‌ڕێینه‌وه‌! ده‌شڵێت «كاكه‌ حه‌سه‌ن سه‌یری‌ ئه‌م شاخانه‌ بكه‌ چه‌ند سه‌ختن، بۆردومانی‌ ئه‌م شاخ و به‌ردانه‌، هیچ  له‌ مه‌سه‌له‌كه‌ ناگۆڕێت!».
له‌ڕاستیدا دیمه‌نی‌ شاخه‌كان ئه‌وه‌نده‌ سه‌رنج راكێش بوون، به‌تایبه‌ت له‌و كاته‌دا وه‌رزی‌ به‌هار بوو، هه‌موو لایه‌ك سه‌وزایی و گوڵ و گوڵزار بوو. له‌ڕێگه‌ هه‌ورازه‌كه‌ رزگارمان بوو، ئینجا سه‌ره‌و لێژ ده‌بینه‌وه‌ به‌ره‌و دۆڵێك، كانییه‌ك له‌سه‌ری‌ شاخه‌كه‌وه‌ تا خواره‌وه‌ درێژبۆته‌وه‌، دیمه‌نێكی‌ جوانی‌ هه‌یه‌، له‌ سوچێكی‌ رێگاكه‌دا، وێستگه‌یه‌كی‌ كاره‌بام بینی‌، زۆر سه‌رنجی‌ راكێشام، دواتر زانیم كه‌ په‌كه‌كه‌ كاره‌بای‌ ئه‌م ناوچه‌یه‌ له‌ڕێگه‌ی‌ ئه‌و وێستگه‌ ئاوییه‌وه‌ به‌رهه‌م ده‌هێنێت، له‌ دوامانه‌وه‌ كه‌مپی‌ بۆتی‌ هه‌بوو، به‌جێمان هێشت، گه‌یشتینه‌ سه‌ر كانییه‌كه‌، پشویه‌كمان دا، له‌پاش كه‌مێك گه‌ریلاكان گه‌یشته‌ لامان، جلی‌ خاكییان له‌به‌ردا بوو، كلاشینكۆفیان به‌ده‌سته‌وه‌ بوو، یه‌ك له‌و گه‌ریلایانه‌، به‌ پێكه‌نینه‌وه‌ به‌ره‌و پیری‌ من هات، پێیوتم: به‌خێرهاتی‌ كاكه‌ حه‌سه‌ن، به‌ده‌نگی ناسیمه‌وه‌ كه‌ ئه‌حمه‌د ده‌نیزه‌، به‌رپرسی‌ هه‌رێمی‌ میدیا. منیش وتم «رێگاكه‌مان زۆر بێ زه‌حمه‌ت بوو ئه‌حمه‌د، هه‌ر وه‌ك خۆت وتت». ده‌نیز به‌ وه‌ڵامه‌كه‌ی‌ من پێكه‌نی‌.
بۆ جاری‌ سێیه‌م سه‌یاره‌كانمان ده‌گۆڕین، له‌ هه‌ولێره‌وه‌ تائێره‌ شه‌ش سه‌عات تێپه‌ڕیوه‌، كاتێ‌ له‌ناو شاخه‌كاندا به‌ڕێكه‌وتینه‌وه‌، دوو دوو، یان سێ‌ سێ‌، گه‌ریلامان ده‌بینی‌ له‌ناویاندا گه‌ریلای‌ كچیش هه‌بوو، پێكه‌وه‌ له‌ شاخ ده‌گه‌ڕان، كاتێ‌ به‌لایاندا تێپه‌ڕده‌بوین ته‌ماشای‌ ئێمه‌یان ده‌كرد.
له‌ڕێگه‌ له‌ كه‌ناری‌ كانییه‌كدا، لاماندا بۆ پشویه‌كی‌ كورت، خانوییه‌كی‌ لێبوو، له‌وێ‌ چا خورایه‌وه‌و ته‌له‌فۆنه‌كانمان له‌وێ‌ به‌جێهێشت، له‌كاتی‌ گه‌ڕانه‌وه‌مان وه‌ریده‌گرینه‌وه‌، زانیم كه‌ نزیكین له‌ شوێنی‌ موراد قه‌ره‌یڵانه‌وه‌، پاش كه‌مێك گه‌یشتینه‌ لادێیه‌ك، ژماره‌ی گه‌ریلاكان له‌ كچ و له‌ كوڕ له‌ چوارده‌ورمان زیادبوون، هه‌موویان به‌ كڵاشینكۆفه‌وه‌ له‌ چوارده‌ورماندا كۆبونه‌وه‌و له‌حاڵه‌تی‌ ئاماده‌باشیدا بوون، له‌ناو لادێكه‌ خانویه‌كی‌ یه‌ك قاتی‌ بچوك له‌ گه‌چ دروستكرابوو، كاتێ‌ گه‌یشتینه‌ ئه‌وێ‌، موراد قه‌ره‌یڵان له‌ ده‌رگای‌ خانوه‌كه‌وه‌ هاته‌ده‌ره‌وه‌.

«ئیتر ناخوازین خوێن بڕێژرێت، چونكه‌ ساڵ دێت و ده‌چێت ده‌گه‌ڕێینه‌وه‌ سه‌ر هه‌مان خاڵ»
له‌ناو خانوه‌كه‌ی‌ قه‌ره‌یڵاندا، له‌سه‌ر مێزێك كۆبوینه‌وه‌، بێجگه‌ له‌ قه‌ره‌یڵان، ئه‌حمه‌د ده‌نیز و دوو یاریده‌ده‌ری‌ كۆنسه‌ی‌ سه‌رۆكایه‌تی‌ كه‌جه‌كه‌ ئاماده‌ییان هه‌بوو. كۆنسه‌ی‌ كه‌جه‌كه‌ له‌ پێنج كه‌س پێكدێت. 
بۆزان ته‌كین، خه‌ڵكی‌ ناوچه‌ی‌ بۆزۆڤای‌ ئورفه‌یه‌، له‌ ساڵی‌1980 تا 2000، بۆ ماوه‌ی‌ 20 ساڵ زیندان بووه‌، له‌پاش ئازادكردنی‌ هاتۆته‌ شاخ، یاریده‌ده‌ره‌كه‌یتریان ناوی‌ راسته‌قینه‌ی‌ نورییه‌ كه‌سبیره‌، ناسناوه‌كه‌ی‌ سۆزدار ئاڤێستایه‌، له‌ هۆڵه‌ندا دادگایی كراوه‌و پێش ئه‌وه‌ی‌ راده‌ستی‌ توركیای‌ بكرێته‌وه‌، له‌ هۆڵه‌نده‌ هه‌ڵدێت و دێته‌ قه‌ندیل، هه‌روه‌ها ئه‌حمه‌د ده‌نیزیش له‌پاڵ قه‌ره‌یڵان دانیشتووه‌. 
په‌یامه‌كانی‌ ئه‌مجاره‌ی‌ قه‌ره‌یڵان زۆر پۆزه‌تیڤ و لۆژیكییه‌، به‌زمانێكی‌ زبر و سلبی‌ قسه‌ناكات، بگره‌ به‌ئومێده‌وه‌ ده‌ڕوانێت، وته‌كانی‌ به‌م شێوه‌یه‌ ده‌ستپێده‌كات: سه‌ره‌تا پێویسته‌ چه‌كه‌كان بێده‌نگ بكرێن و هیچ لایه‌ك هێرش بۆ سه‌ر ئه‌ویتر نه‌كات.
بۆئه‌وه‌ی‌ پڕۆسه‌یه‌كی‌ دیالۆگ له‌نێوان هه‌ردوولا ده‌ستپێبكات و میكانیزمێكی‌ روون بێته‌ئاراوه‌، قه‌ره‌یڵان به‌م شێوه‌یه‌ ئاماژه‌ی‌ پێده‌كات «له‌ دوڕیانێكی‌ گرنگداین، له‌ به‌هاری‌ 1993، كاتێ‌ له‌لایه‌ن په‌كه‌كه‌ وه‌ یه‌كه‌م ئاگربه‌ست به‌شێوه‌یه‌كی‌ یه‌كلایانه‌ راگه‌یه‌نرا، له‌لایه‌ن باڵێكی‌ توركیاوه‌ پڕۆسه‌كه‌ تێكدراو به‌مه‌ش ده‌رفه‌تێكی‌ گه‌وره‌ بۆ ئاشتی‌ له‌ده‌ستچوو». 

16 ساڵ تێپه‌ڕی‌
قه‌ره‌یڵان ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات له‌و سه‌رده‌مه‌دا، كه‌ سوله‌یمان ده‌میره‌ل سه‌رۆكوه‌زیرانی‌ توركیا بوو، بۆشایی و بێ‌ ئیراده‌ی‌ سیاسی‌ له‌ توركیا له‌ئارادا بووه‌، به‌وه‌ی‌ بڕیاره‌كان به‌ته‌واوی‌ له‌ده‌ستی‌ حكومه‌تدا نه‌بوه‌، بگره‌ له‌ده‌ستی‌ رژێمی‌ سه‌ربازی‌ ئه‌و كاته‌ی‌ توركیا بووه‌، هه‌ر بۆیه‌ یه‌كه‌م ئاگربه‌ست، له‌لایه‌ن باڵی‌ سه‌ربازییه‌وه‌، ده‌ستوه‌ردانی‌ تیا كراو شكستی‌ به‌پڕۆسه‌كه‌ هێنا. قه‌ره‌یڵان به‌م جۆره‌ درێژه‌ی‌ پێده‌دات « با پڕۆسه‌ی‌ ئاشتی‌ ئه‌مجاره‌ سه‌قامگیر بكرێت، تاكو له‌ده‌ست نه‌چێت، ئیتر نامانه‌وێت خوێنی‌ هیچ كه‌سێك بڕێژرێت، چونكه‌ ساڵ دێت و ده‌چێت ده‌گه‌ڕێینه‌وه‌ سه‌ر هه‌مان خاڵ، به‌مه‌ش توركیا هێز و تونای‌ له‌ده‌ستده‌دات. توركیا له‌ڕێگه‌ی‌ سه‌ربازییه‌وه‌، ناتوانێت په‌كه‌كه‌ له‌ناو ببات، ئه‌وه‌تا 25 ساڵه‌ شه‌ڕ له‌گه‌ڵ په‌كه‌كه‌ ده‌كات و نه‌یتوانیوه‌ په‌كه‌كه‌ له‌ناوببات».
قه‌ره‌یڵان بۆ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی‌ پڕۆسه‌یه‌كی‌ نوێ‌ جه‌خت له‌ خاڵێكی‌ گرنگ ده‌كاته‌وه‌ ده‌ڵێت» ده‌بێت سه‌ره‌تا چه‌كه‌كان بێده‌نگ بكرێن، ئه‌مه‌ش به‌مانای‌ چه‌ك دانان نایه‌ت، به‌ڵكو چه‌ك دانان له‌ قۆناغه‌كانی‌ دواتردا دێت، پێویسته‌ له‌ سه‌ره‌تا چه‌كه‌كان بێده‌نگ بكرێن و هیچ لایه‌ك هێرش بۆ سه‌ر ئه‌ویتر نه‌كات، بۆ چاره‌سه‌ری‌ ئه‌م پرسه‌، پێویسته‌ سه‌ره‌تا له‌نێوان خۆماندا گفتوگۆ ده‌ستپێبكه‌ین، واته‌ به‌ڕێگه‌ی‌ چه‌ك نه‌بێت، به‌ڵكو له‌ڕێگه‌ی‌ دیالۆگه‌وه‌ روبه‌ڕووی‌ یه‌كتر ببینه‌وه‌، له‌نێوان خۆماندا راسته‌وخۆ گفتوگۆ له‌سه‌ری‌ ته‌واوی‌ پڕۆسه‌كه‌ بكه‌ین».
ده‌پرسم، ئه‌م كاره‌ چۆن ده‌بێت؟ واته‌ له‌نێوان په‌كه‌كه‌ و ده‌وڵه‌ت گفتوگۆ بكرێت؟
قه‌ره‌یڵان له‌وه‌ڵامدا پێشنیارێكی‌ روون له‌م ده‌خاته‌ڕوو «له‌ هه‌نگاوی‌ یه‌كه‌مدا، چه‌كه‌كان بێده‌نگ بكرێت، له‌دوای‌ ئه‌وه‌ پڕۆسه‌ی‌ دیالۆگ ده‌ستپێبكات، شوێنی‌ دیالۆگ ئیمراڵییه‌، واته‌ راسته‌وخۆ له‌گه‌ڵ عه‌بدوڵا ئۆجه‌لان گفتوگۆ بكرێت، ئه‌گه‌ر بێت و له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌ته‌وه‌ ئه‌وه‌ په‌سه‌ند نه‌كرێت، ئه‌و كات ئێمه‌ وه‌ك په‌كه‌كه‌ ده‌توانین ببینه‌ لایه‌نی‌ دیالۆگ له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌ت، ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ش قبوڵ نه‌كرێت، ئه‌وا ده‌كرێت به‌ڕێگه‌ی‌ سیاسییه‌وه‌ بكرێت، ئه‌و ئیراده‌یه‌ی كه‌ هه‌ڵبژێردراوه‌ له‌ڕێگه‌ی‌ سیاسییه‌وه‌ دیالۆگ بكرێت».
(لێره‌دا قه‌ره‌یڵان ناوی‌ پارته‌كه‌ ناهێنێت، كاتێك لێم پرسی‌ مه‌به‌ستی‌ له‌ پارتی‌ كۆمه‌ڵگه‌ی‌ دیموكراتی (ده‌ته‌په‌)یه‌. ده‌شڵێت «ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌ت لایه‌نی‌ سیاسی‌ كورد قبوڵ ناكات، ئه‌و كات ده‌شێ‌ كۆمیسیۆنێكی‌ هاوبه‌ش له‌كه‌سانی‌ ژیر پێكبهێنرێت، له‌ كه‌سانی‌ رۆژنامه‌نوسی‌ وه‌ك ئێوه‌ و پسپۆڕ، تاكو میكانیزمێكی‌ نوێ بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ دیاری‌ بكرێت وده‌ست به‌كاره‌كانیان بكه‌ن، پێموایه‌ ئه‌م میكانیزمه‌ جێی‌ قبوڵ كردن ده‌بێت له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌ته‌وه‌ و زه‌مینه‌ی‌ گفتوگۆ له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌ت ئاسانتر ده‌كات».
قه‌ره‌یڵان ده‌شپرسێت بۆچی‌ میكانیزمێكی‌ له‌م جۆره‌ نایه‌ته‌گۆڕ، بۆچی‌ توركیا رێگره‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌؟ ئایا له‌ توركیا ئیراده‌یه‌كی‌ سیاسی‌ له‌ئارادا نییه‌؟ ده‌بێت بپرسین ئه‌ردۆغان كاتێ‌ وه‌ك سه‌رۆكوه‌زیران له‌ 2005 وه‌ تائێستا باسی‌ پرسی‌ كورد ده‌كات، باشه‌ بۆچی‌ میكانیزمێكی‌ له‌م جۆره‌ی‌ نه‌هێناوه‌ته‌ئاراوه‌؟

پێگه‌ و تێڕوانینی‌ ئه‌ردۆغان بۆ پرسی‌ كورد، له‌ 2005 جیاوازه‌ وه‌ك  له‌ 2011
ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغانی‌ سه‌رۆكوه‌زیران، له‌ ئابی‌ 2005 سه‌ردانی‌ ئامه‌دی‌ كرد، وتارێكی‌ به‌ناوی‌ پرسی‌ كورده‌وه‌ پێشكه‌ش كرد، له‌وتاره‌كه‌یدا وتی‌ «پرسی‌ كورد پرسی‌ هه‌مومانه‌»، ته‌نانه‌ت ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌شكردووه‌ كه‌ ده‌وڵه‌تی‌ كۆماری‌ توركیا له‌و باره‌یه‌وه‌ سیاسه‌تێكی‌ چه‌وتی‌ به‌رامبه‌ر به‌ پرسه‌كه‌ په‌یڕه‌و كردووه‌. 
ئه‌مه‌ یه‌كه‌مجار بوو، له‌ مێژووی‌ توركیا، سه‌رۆكوه‌زیرانێك به‌ئاشكرا ناوی‌ پرسی‌ كورد بهێنێت و بشڵێت «پرسی‌ كورد پرسی‌ هه‌موومانه‌». سه‌ره‌ڕای‌ ئه‌وه‌ش، ئاماژه‌ به‌وه‌شبكات كه‌ ده‌وڵه‌تی‌ توركیا له‌ رابردوودا هه‌ڵه‌ی‌ زۆری‌ ده‌رباره‌ی‌ پرسه‌كه‌ كردووه‌.
قه‌ره‌یڵان، له‌ مایسی‌ 2009، كاتێ‌ ده‌پرسێ‌ كوا ئه‌ردۆغانه‌كه‌ی‌ 2005؟، له‌سه‌ر حه‌ق بوو، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ له‌ 12 ی‌ حوزه‌یرانی‌ 2011، له‌ هه‌ڵبژاردنی‌ پارله‌مانی‌ توركیا، ئه‌ردۆغان وتی‌ « پرس كورد كۆتایی پێهاتووه‌ و ئیتر پرسی‌ په‌كه‌كه‌ بونی‌ هه‌یه‌!» به‌م لێدوانه‌ی‌ بۆمان ده‌ركه‌وت ئه‌ردۆغان به‌ته‌واوه‌تی‌ له‌و بیروباوه‌ڕه‌ی‌ 2005 ی‌ پاشگه‌زبۆته‌وه‌.
ئه‌ردۆغان له‌كاتی‌ بانگه‌شه‌ی‌ هه‌ڵبژاردندا، بۆئه‌وه‌ی‌ ده‌نگی‌ ئیسلامییه‌ نه‌ته‌وه‌په‌رسته‌كان به‌ده‌ستبهێنێت، له‌هه‌وڵی‌ ئه‌وه‌دا بوو مه‌هه‌په‌ بخاته‌ ژێر به‌ربه‌ستی‌ 10% ی‌ هه‌ڵبژاردنه‌وه‌، ئه‌ردۆغان دوا ڕاده‌ خۆی‌ وه‌ك سه‌ركرده‌یه‌كی‌ نه‌ته‌وه‌په‌رست ده‌بینییه‌وه‌، تا گه‌یشته‌ ئه‌وه‌ی‌ له‌ مه‌یدانه‌كاندا ده‌یوت» ئه‌گه‌ر من له‌ 1999 سه‌رۆكوه‌زیران بومایه‌، ئه‌وا ئۆجه‌لانم له‌ سێداره‌ ده‌دا».
له‌سه‌ر ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ تونده‌، له‌ 11ی‌ حوزه‌یرانی‌ 2011، له‌ رۆژنامه‌ی‌ میللیه‌ت، وتارێكم له‌سه‌ر ئه‌ردۆغان نوسی‌ و ره‌خنه‌ی‌ زۆر توندم لێگرت.
ده‌مه‌وێت له‌م دیداره‌دا له‌گه‌ڵ قه‌ره‌یڵان، له‌ مایسی‌ 2009 له‌ قه‌ندیل، ده‌رباره‌ی‌ چه‌ك دانانی‌ په‌كه‌كه‌ و دابه‌زینی‌ په‌كه‌كه‌ له‌شاخ، گفتوگۆی‌ زیاتر بكه‌ین، له‌ناوبڕێكدا قه‌ره‌یڵان ده‌ڵێت «ئێمه‌ كه‌ هاتوینه‌ته‌ شاغ عه‌قڵمان له‌ده‌ست نه‌داوه‌، یان بۆ سه‌یران كردن نه‌هاتوینه‌ته‌ شاغ».
به‌پێی‌ ئه‌م وتانه‌ی‌ قه‌ره‌یڵان، چه‌ك دانانی‌ په‌كه‌كه‌، ئاوا كارێكی‌ ئاسان نییه‌، واته‌ زۆر هه‌نگاویتر هه‌یه‌ ده‌بێت بنرێت، ئه‌وجا قۆناغی‌ چه‌ك دانان ده‌ستپێده‌كات، له‌م باره‌یه‌وه‌ قه‌ره‌یڵان به‌م شێوه‌یه‌ ئاماژه‌ی‌ پێده‌دات: مه‌سه‌له‌ی‌ چه‌ك دانانی‌ په‌كه‌كه‌، به‌بێ‌ هیچ مه‌رجێك، قسه‌یه‌كی‌ بێ‌ مانایه‌، وه‌ك فیشه‌كێك وایه‌ به‌ ئاسماندا بیته‌قێنیت، ده‌كرێت بپرسین چۆن چه‌ك دابنرێت؟، له‌پای‌ چی؟ له‌پێناوی‌ چی دابنرێت؟ زه‌مینه‌سازی‌ بۆ چه‌ك دانان چییه‌؟ واته‌ چه‌ك دانان، به‌س به‌وتن و دروشم نابێت، پێویسته‌ گفتوگۆی‌ ته‌واو له‌سه‌ر چۆنێتی‌ و مه‌رجه‌كانی‌ چه‌ك دانان بكرێت.
به‌پێی‌ وته‌كانی‌ قه‌ره‌یڵان، ناو هێنانی‌ په‌كه‌كه‌ وه‌ك رێكخراوێكی‌ تیرۆریستی‌، كارێكی‌ بێهوده‌یه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ په‌كه‌كه‌ بیر و هۆشیاری‌ نه‌ته‌وه‌یی لای‌ تاكی‌ كورد دروستكردووه‌ و به‌و هۆیه‌شه‌وه‌ هێزو توانای‌ له‌ گه‌له‌وه‌ وه‌رده‌گرێت. ده‌شڵێت «ئیتر په‌كه‌كه‌، وه‌كو په‌كه‌كه‌ی‌ جاران نییه‌».
كاتێ‌ لێمپرسی‌ گۆڕانكارییه‌كانی‌ ناو په‌كه‌كه‌ چییه‌، به‌ كورتی‌ به‌م جۆره‌ وه‌ڵامی‌ دامه‌وه‌: په‌كه‌كه‌ له‌چاو رابردوودا، ئێستا له‌ خه‌تێكی‌ مه‌عقولتردایه‌، بۆ نمونه‌ له‌ رابردوودا، داوای‌ ده‌وڵه‌تی‌ سه‌ربه‌خۆی‌ بۆ كورد ده‌كرد، ئه‌م داوایه‌ وه‌ك خۆی‌ له‌ رابردوودا ماوه‌ته‌وه‌، واته‌ ئیتر داوای‌ دابه‌شبونی‌ خاكی‌ توركیا ناكه‌ین، به‌ڵكو داوا ده‌كه‌ین كورده‌كان له‌ناو سنوری‌ ده‌وڵه‌تی‌ كۆماری‌ توركیا به‌ یه‌كسانی‌ و ئازادییانه‌ بژین، ده‌مه‌وێت ئاماژه‌ به‌وه‌شبكه‌م، ئه‌مه‌ تاكتیكێك نییه‌،  ئێمه‌ له‌ پڕۆسه‌كه‌ی‌ 1993، له‌و داوایه‌مان پاشگه‌ز بوینه‌وه‌و پارادیگمامان گۆڕاوه‌، ئه‌و كاته‌ی‌ له‌ 1999 سه‌رۆك ئاپۆ سزای‌ به‌ندكردنی‌ هه‌تاسه‌ری‌ به‌سه‌ردا سه‌پێنرا، ئێمه‌ ستراتیژی‌ نوێمان وه‌ك مۆدێلێك بۆ چاره‌سه‌ری‌ پرسی‌ كورد خسته‌ڕوو.

چۆن ستراتیژی‌ ئێوه‌ گۆڕا؟
«ئێمه‌ ئیتر داوای‌ به‌ڕێوه‌به‌رێتی‌ خۆسه‌ری‌ دیموكراتی‌ بۆ كوردستان ده‌كه‌ین، مه‌به‌ستمان له‌م خۆسه‌رییه‌، مۆدێلی‌ فیدڕاڵی‌ نییه‌، یاخود مانای‌ دوباره‌ كێشانه‌وه‌ی‌ سنوره‌كان نییه‌، مودێلێكی‌ چاره‌سه‌رییه‌، به‌جۆرێك له‌ كایه‌ و پێكهاته‌ی‌ ده‌وڵه‌ت تێك نادات. ئه‌مه‌ فۆرموله‌یه‌كه‌ كه‌ ته‌نها یاساكانی‌ ئیداره‌ی‌ خۆجێی‌ ده‌گۆڕێت و به‌مه‌ش ئیداری‌ خۆجێییه‌كان به‌هێزتر ده‌بێت».
قه‌ره‌یڵان له‌وته‌كانیدا دووباره‌ ئاماژه‌ی‌ به‌مه‌ ده‌كرد: له‌سه‌ره‌تادا ده‌بێت چه‌كه‌كان بێده‌نگ بكرێن، له‌پاش ئه‌وه‌ ده‌رباره‌ی‌ ناساندنی‌ پێناسی‌ كورد و مافه‌ كه‌لتورییه‌كان هه‌نگاوی‌ كرداری‌ بنرێت و دواتریش پڕۆژه‌ی‌ رێككه‌وتنی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ بێته‌ئاراوه‌، له‌م مه‌سه‌له‌یه‌دا، ده‌بێت هه‌ردوولا رۆڵی‌ خۆیان بگێڕن.
ده‌شڵێت «له‌لایه‌ك شۆڕشێكی‌ چه‌كداری‌ به‌رپا كراوه‌، له‌لاكه‌یتره‌وه‌ سیاسه‌تی‌ نكۆڵیلێكردن دژبه‌ كورد په‌یڕه‌وكراوه‌و قوربانی‌ زۆر دراوه‌، زیاتر له‌ 17 هه‌زار كورد له‌لایه‌ن تاوانی‌ بكه‌ر نادیاره‌كانه‌وه‌ كوژراون، ئێمه‌ش هه‌ندێ‌ هه‌ڵه‌مان كردووه‌، نكۆڵی‌ له‌وه‌ ناكه‌ین، له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ پێشنیاری‌ پڕۆژه‌ی‌ رێككه‌وتنی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ ده‌كه‌ین. ئه‌مه‌ شتێكی‌ دوو لایه‌نه‌یه‌ به‌رامبه‌ر به‌ یه‌ك، له‌م پڕۆژه‌یه‌دا هه‌ردوولا  به‌رامبه‌ر به‌ یه‌ك، یه‌كتری‌ قبوڵ ده‌كه‌ن و له‌و رێگه‌یه‌شه‌وه‌ ده‌ستورێكی‌ نوێ‌ ئاماده‌ده‌كرێت كه‌ جێی‌ ره‌زامه‌ندی‌ هه‌ردوولا بێت».
قه‌ره‌یڵان له‌درێژه‌ی‌ وته‌كانیدا ده‌شڵێت «هه‌موو خواستێكی‌ ئێمه‌ ئه‌وه‌یه‌، كه‌ كوردان به‌ زمان و كه‌لتوری‌ خۆیانه‌وه‌ ئازادییانه‌ بژین». هاوكات قه‌ره‌یڵان ده‌پرسێت ئه‌گه‌ر بێت و ره‌وشه‌كه‌ وه‌ك ناوه‌ڕاستی‌ ساڵانی‌  1990 ی‌ لێبێت، به‌تایبه‌ت وه‌ك ساڵی‌ 1994، ئه‌وكاته‌ی‌ هه‌رێمه‌كانی‌ باكوری‌ كوردستان سوتان و خاپوركران، واته‌ ئه‌گه‌ر بێت و حكومه‌ته‌كه‌ی‌ ئه‌ردۆغان، دیسان به‌هه‌مان شێوه‌ی‌ حكومه‌ته‌كانی‌ ساڵانی‌ 1990، چاره‌سه‌ری‌ پرسه‌كه‌ ره‌وانه‌ی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ سه‌ربازی‌ بكات، ئایا ئه‌وكات چی‌ ده‌گوزه‌رێت و كێ‌ به‌رپرسیار ده‌بێت؟». 
قه‌ره‌یڵان « له‌ساڵی‌ 1993، تورگوت ئۆزاڵ كۆچی‌ دوایی كرد، به‌مه‌ش هه‌لی‌ ئاشتیمان له‌ده‌ستچوو، تورگوت ئۆزاڵ سه‌ركرده‌یه‌ك بوو، كه‌ به‌ئاشكراو به‌ڕوونی‌ پرسی‌ كوردی‌ ناساند و نیه‌تێكی‌ جدی‌ بۆ چاره‌سه‌ركردنی‌ پرسه‌كه‌ به‌ڕێگه‌ی‌ ئاشتی‌ له‌ خه‌یاڵیدا هه‌بوو،  ئه‌وه‌ بوو له‌ 1993 ئۆزاڵ كۆچی‌ دوایی كرد و له‌ ساڵی‌ 1994 شه‌ڕ و وێرانكاری‌ هاته‌ئاراوه‌».
له‌ نیسانی‌ 1993، له‌دۆڵی‌ بیقاع، كاتێ‌ چاوم به‌ ئۆجه‌لان كه‌وت، به‌هه‌مان شێوه‌ بۆچونی‌ قه‌ره‌یڵانی‌  ده‌رباره‌ی‌ ئۆزاڵ هه‌بوو، ئۆجه‌لانیش پێیوابوو كه‌ ئۆزاڵ نییه‌تی‌ زۆر جدییه‌ له‌ چاره‌سه‌ركردنی‌ مه‌سه‌له‌كه‌.
قه‌ره‌یڵان ده‌ڵێت «هه‌ست به‌شتێكی‌ نامۆ ده‌كه‌ین، به‌ڵام دڵنیا نین، ئایا ره‌وشه‌كه‌ بۆ ساڵانی‌ 1994 ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ یان باشتر ده‌بێت؟ ئایا حكومه‌ته‌كه‌ی‌ ئه‌ردۆغان، جارێكیتر دۆسیه‌ی‌ كورد ره‌وانه‌ی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ سه‌ربازی‌ ده‌كات و به‌مه‌ش وڵات به‌ره‌و گۆمێكی‌ خوێناوی‌ ده‌بات؟».
قه‌ره‌یڵان، ده‌یه‌وێت هه‌ڵسه‌نگاندنێك بۆ هه‌ڵبژاردنی‌ شاره‌وانییه‌كانی‌ 29 ی‌ ئازاری‌ 2009 بكات ده‌ڵێت « له‌واده‌ی‌ هه‌ڵبژاردندا، له‌لایه‌ن پارتی‌ ده‌سه‌ڵاته‌وه‌، سیناریۆیه‌ك داڕێژرا تاكو ده‌نگه‌كانی‌ ده‌ته‌په‌ له‌ناوچه‌كه‌دا كه‌م بكه‌نه‌وه‌، ئه‌ردۆغان زۆر باوه‌ڕی‌ به‌و سیناریۆیه‌ و به‌خۆی‌ هه‌بوو، به‌ڵام له‌ 29ی‌ ئازار روبه‌ڕووی‌ شكست بوه‌وه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ ده‌ته‌په‌، له‌و هه‌ڵبژاردنه‌دا، رێژه‌ی‌ ده‌نگه‌كانی‌ و ژماره‌ی‌ شاره‌وانییه‌كانی‌ زیاتر كرد، ئه‌و سیناریۆیه‌ به‌ هاوكاری‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ سه‌ربازی‌ داڕژێژرا بوو، سه‌ربازیش له‌دژی‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ سیاسی‌ كورد رۆڵی گێرا له‌و پیلانگێڕییه‌، قه‌ره‌یڵان به‌م شێوه‌یه‌ باسی‌ ده‌كات «له‌پێش 29ی‌ ئازار، سیناریۆی‌ پاكتاوكردنی‌ ده‌ته‌په‌ ئاماده‌كرابوو، كه‌ كاریگه‌ریی دروستبكات له‌سه‌ر كه‌مكردنه‌وه‌ی‌  رێژه‌ی‌ ده‌نگه‌كانی‌ ده‌ته‌په‌ له‌هه‌ڵبژاردن، به‌ڵام پیلانه‌كه‌یان سه‌ری‌ نه‌گرت، له‌ماوه‌ی‌ 25 ساڵدا، ئارامترین زستانمان له‌ قه‌ندیل به‌ڕێكرد، به‌وه‌ی‌ ئۆپه‌راسیۆنی‌ سه‌ربازی‌ نه‌كرا، سه‌رباز تا 29ی‌ ئازار چاوه‌ڕێی‌ كرد، پێمان سه‌یر بوو كه‌ ئۆپه‌راسیۆنی‌ سه‌ربازی‌ ناكرێت به‌تایبه‌ت له‌واده‌ی‌ هه‌ڵبژاردندا، ته‌نانه‌ت ئه‌مه‌ ئومێدی‌ ئاشته‌وایی لادروست كردبوین، چونكه‌ هه‌ندێ‌ نییه‌تی‌ ئاشته‌واییمان ده‌بینی‌، پێمان وابوو قۆناغێكی‌ نوێ‌ ده‌ستپێده‌كات دوای‌ هه‌ڵبژاردن كه‌ سه‌ربازیش ده‌گرێته‌وه‌و به‌شداری‌ تیا ده‌كات، به‌ڵام ئه‌وه‌ رووینه‌دا، یه‌ك رۆژ له‌پاش هه‌ڵبژاردن، واته‌ له‌30ی‌ ئازار، ئۆپه‌راسیۆنه‌كان ده‌ستیپێكرد، هاوكاتیش له‌ 14 ی‌ نیسان، به‌شێوه‌یه‌كی‌ زۆر گشتگیر ئۆپه‌راسیۆنی‌ پۆلیسی‌ بۆ سه‌ر ده‌ته‌په‌ ده‌ستیپێكرد».
له‌ماوه‌ی‌ چوار كاتژمێر گفتوگۆم له‌گه‌ڵ قه‌ره‌یڵان له‌ قه‌ندیل، ناو به‌ناو مه‌سه‌له‌كه‌ ده‌باته‌وه‌ سه‌ر ئه‌ردۆغان، ئاماژه‌ به‌گوتاره‌كه‌ی‌ ئه‌ردۆغان ده‌كات كه‌ له‌ ئابی‌ 2005 له‌ ئامه‌د پێشكه‌شی‌ كردووه‌، قه‌ره‌یڵان پێی‌ وایه‌ له‌مڕۆدا ئه‌ردۆغان هیچ شتێكی‌ هاوشێوه‌ی‌ گوتاره‌كه‌ی‌ ئامه‌دی‌ پێنییه‌ و پێیوایه‌ بۆشاییه‌كی‌ سیاسی‌ له‌ ئه‌نقه‌ره‌ دروستبووه‌، ده‌شڵێت «به‌ ئومێده‌وه‌ ناڕوانمه‌ دۆخه‌كه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ هیچ ئیراده‌یه‌كی‌ سیاسی‌ باش ده‌رباره‌ی‌ چاره‌سه‌ری‌ پرسی‌ كورد نییه‌، بێ ئیراده‌یی سیاسی‌، كێشه‌یه‌كی‌ زۆر گه‌وره‌یه‌. له‌مڕۆدا ئیتر جه‌نه‌ڕاڵه‌كانی‌ ناو سوپای‌ توركیا بیروڕای‌ جیاوازیان له‌سه‌ر پرسه‌كه‌ لادروست بووه‌، به‌ڵام ئیراده‌ی‌ سیاسی‌ غیابی‌ هه‌یه‌».
قه‌ره‌یڵان ئاماژه‌كه‌ی‌ گرنگه‌ و به‌م جۆره‌ درێژه‌ی‌ پێده‌دات: ئه‌ردۆغان له‌ ساڵی‌ 1994، كاتێ‌ سه‌رۆك شاره‌وانی‌ گه‌وره‌ی‌ ئه‌سته‌مبوڵ ده‌بێت، به‌بێ‌ ئه‌وه‌ی‌ ئه‌ركی‌ سه‌رشانی‌ ئه‌و بێت، راپۆرتێك له‌سه‌ر پرسی‌ كورد ئاماده‌ده‌كات و ده‌یداته‌ سه‌رۆكی‌ پارته‌كه‌ی‌ له‌و كاته‌دا خه‌مخۆری‌ بۆ پرسكه‌ ده‌رده‌بڕێت، باشه‌ له‌مڕۆدا بۆچی‌ بێهه‌ڵوێسته‌ به‌رامبه‌ر به‌ پرسه‌كه‌؟
قه‌ره‌یڵان به‌كورتی‌ ده‌ڵێت» ئێمه‌ وه‌ك په‌كه‌كه‌، ستراتیجیمان وه‌ك پێش 10 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر نیه‌، ئیتر خه‌باتی‌ چه‌كداری‌ به‌شێوه‌ی‌ كلاسیكی‌ درێژه‌ پێناده‌ین، زیاتر كارو خه‌باتمان بۆ به‌هێزكردنی‌ پێگه‌ی‌ سیاسی‌، رێكخراوه‌كان و چلاكییه‌كانمان له‌ناو ژیانی‌ مه‌ده‌نیدا په‌ره‌پێده‌ده‌ین، به‌ڵام كاتێ‌ ئه‌مه‌ش ده‌كه‌ین، شه‌ش بۆ حه‌وت هه‌زار گه‌ریلا له‌ شاخ، چی‌ لێبكه‌ین؟ ئایا نابێت ئه‌وانیش له‌لایه‌كه‌وه‌ ژیانیان پارێزراو بێت و مافیان دابین بكرێت. له‌ماوه‌ی‌ چوار ساڵدا له‌ شه‌ڕێكی‌ سنوردار كراوداین، شه‌ڕه‌كه‌ وه‌ك ساڵانی‌ 1993 و 1994 به‌قورسی‌ به‌ڕێوه‌ناچێت، ئه‌گه‌ر بێت و له‌ خولی‌ نوێدا ده‌سه‌ڵاتدارانی‌ توركیا، درێژه‌ به‌سیاسه‌تی‌ شه‌ڕ بده‌ن و ئه‌گه‌ر فشارمان بۆ به‌رن كه‌ ناچار بین شه‌ڕ بكه‌ین، ئه‌وا هه‌روه‌ك ناوه‌ڕاستی‌ ساڵانی‌ 1990 بۆ هه‌ردوولا جه‌نگێكی‌ قورس دێته‌ئاراوه‌».
 موراد قه‌ره‌یڵان، له‌ 1956 له‌لادێیه‌كی‌ نزیك له‌ سنوری‌ سوریا له‌دایك بووه‌. به‌شی‌ ئه‌ندازیاری‌ مه‌كینه‌، له‌ عه‌نتاپ خوێندووه‌، له‌ سه‌ره‌تای‌ 1970 كان، كاتێ‌ له‌ قۆناغی‌ ناوه‌ندی‌ خوێندكار ده‌بێت، كاریگه‌ری‌ ره‌وتی‌ چه‌پی‌ له‌لا دروست ده‌بێت.
له‌ بناری‌ شاخی‌ قه‌ندیل، له‌ خانوویه‌كی‌ دوو ژوریدا، بۆ ماوه‌ی‌ چوار كاتژمێر گفتوگۆ ده‌كه‌ین، له‌ قه‌ره‌یڵان ده‌پرسم، ئه‌گه‌ر بێت و بانگه‌وازێكتان بۆ سه‌رۆكوه‌زیران هه‌بێت، ئه‌وا ده‌توانم به‌ خاڵ وه‌ك تێبینی‌ بینوسم. قه‌ره‌یڵان كه‌مێك بێده‌نگ بوو و ته‌ماشای‌ ئه‌ندامانی‌ كۆنسه‌ی‌ په‌كه‌كه‌ی‌ كرد، كه‌ له‌ ژووره‌كه‌دا ئاماده‌ییان هه‌بوو، باسی‌ بابه‌تێكیتر ده‌كات و دواتر وه‌ڵامی‌ پرسیاره‌كه‌ی‌ من ده‌داته‌وه‌و ده‌ڵێت « بۆئه‌وه‌ی‌ به‌ته‌واوه‌تی‌ مه‌سه‌له‌ی‌ چه‌ك، له‌ پرسی‌ كورد جیابكه‌ینه‌وه‌، پێویسته‌ حكومه‌ت دیسان دۆسیه‌ی‌ پرسی‌ كورد ره‌وانه‌ی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ سه‌ربازی‌ نه‌كات، له‌ ئێستادا له‌ناو ده‌سه‌ڵاتی‌ سه‌ربازی‌ توركیادا، بیروڕای‌ جیاواز له‌سه‌ر پرسه‌كه‌ دروست بووه‌، جۆره‌ گۆڕانكارییه‌ك له‌ تێڕوانینه‌كان هه‌یه‌، به‌ڵام له‌به‌رامبه‌ر ئه‌مه‌دا، بۆشاییه‌كی‌ سیاسی‌ هه‌یه‌، غیابی‌ سه‌ركردایه‌تی‌ هه‌یه‌، ئه‌گه‌ر بێت و حكومه‌ت كرانه‌وه‌یه‌ك ده‌ستپێبكات، ئه‌وكات ئه‌وه‌ی‌ له‌سه‌ر شانی‌ ئێمه‌یه‌، جێ‌ به‌جێی‌ ده‌كه‌ین، خۆزگه‌ هه‌نگاوێك له‌و باره‌یه‌وه‌ بنرایه‌، ئێمه‌ ئه‌ركێكی‌ قورسمان له‌سه‌ر شانه‌، به‌وه‌ی‌  رێبه‌ره‌كه‌مان له‌ زیندانه‌، چوار هه‌زار گه‌ریلای‌ په‌كه‌كه‌ له‌ زیندانه‌، نابێت ئه‌مانه‌ له‌بیر بكرێن، ئێمه‌ له‌گه‌ڵ هه‌ڵبژاردنی‌ شاره‌وانییه‌كان، چاوه‌ڕێی‌ كه‌شێكی‌ ئارامترمان ده‌كرد بێته‌كایه‌وه‌، به‌ڵام به‌پێچه‌وانه‌وه‌ روویدا، ئۆپه‌راسیۆن و فشاره‌كان بۆ سه‌ر به‌ده‌په‌ ده‌ستپێكرد، ئه‌مه‌ كۆمه‌ڵكوژییه‌كی‌ سیاسییه‌. هاوكات ئیلكه‌ر باشبوغ، سه‌رۆكی‌ فه‌رمانده‌ گشتییه‌كانی‌ توركیا، وتویه‌تی‌ « ئه‌م ساڵ ده‌رفه‌تێكی‌ باش له‌ئارادایه‌ تاكو په‌كه‌كه‌ به‌ته‌واوی‌ له‌ناو ببه‌ین! بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش هه‌لومه‌رجی‌ ناوچه‌كه‌ له‌باره‌!».
 قه‌ره‌یڵان له‌و باره‌یه‌وه‌ ده‌ڵێت «لێره‌دا بۆمان ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ ده‌وڵه‌ت راستییه‌كان نابینێت، بۆیه‌ ئێمه‌ جه‌خت له‌ گفتوگۆ له‌ڕێگه‌ی‌ سیاسه‌ت ده‌كه‌ینه‌وه‌، ته‌ماشاكه‌ په‌كه‌كه‌ كه‌ له‌ 1999 روبه‌ڕووی‌ شڵه‌ژانێك بوه‌وه‌ به‌ ده‌ستگیركردنی‌ سه‌رۆكه‌كه‌ی‌، به‌ڵام ئه‌مه‌ شكستی‌ پێنه‌هێناین، بگره‌ زیاتر به‌هێزتر بوین. په‌كه‌كه‌ له‌ شاغ و له‌ گه‌له‌وه‌ هێز وه‌رده‌گرێت، وته‌كه‌ی‌ باشبوغ نالۆژیكی‌ بوو، ده‌پرسم كه‌واته‌ ئه‌مریكا دێت و ئێمه‌ له‌شاغ له‌ناوده‌بات؟».
سیاسه‌تی‌ توانه‌وه‌ به‌سه‌ر كوردان، سه‌ركه‌وتوو نه‌بووه‌، به‌هه‌مان شێوه‌ سیاسه‌تی‌ له‌ناوبردنی‌ په‌كه‌كه‌ به‌شه‌ڕ سه‌ركه‌وتوو نه‌بووه‌. ئێستا ده‌رفه‌تێك له‌ئارادا هه‌یه‌ بۆ چاره‌سه‌رێك به‌رێگه‌ی‌ ئاشتی‌ و ده‌ستوره‌وه‌، هه‌لومه‌رجه‌كه‌ش له‌جاران گونجاوتره‌، پێویسته‌ ئه‌م ده‌رفه‌ته‌ له‌ده‌ست نه‌ده‌ین، هه‌ندێ‌ له‌وڵاتانی‌ رۆژئاوا و وڵاتانی‌ ناوچه‌كه‌، سیاسه‌ت به‌ چاره‌سه‌رنه‌كردنی‌ پرسی‌ كورده‌وه‌ ده‌كه‌ن و ئه‌مه‌ش له‌ زیانی‌ توركیایه‌، ئه‌گه‌ر بێت و توركیا پرسی‌ كورد چاره‌سه‌ر بكات، ئه‌و كات ده‌بێته‌ وڵاتێكی‌ پێشكه‌وتوو و قسه‌ڕۆشتو له‌ناوچه‌كه‌. بۆ ئه‌مه‌ش رێككه‌وتنی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ به‌مه‌رجێكی‌ گرنگ ده‌بینین.
سه‌ركردایه‌تی‌ په‌كه‌كه‌ له‌ قه‌ندیل ، كۆنگره‌ رۆژنامه‌وانییه‌كه‌ی‌ ئیلكه‌ر باشبوغی‌ سه‌رۆكی‌ فه‌رمانده‌ی‌ گشیی سوپای‌ توركیا، له‌ ته‌له‌فیزیۆنه‌وه‌ سه‌یریان كردوه‌، به‌قسه‌كانی‌ باشبوغ پێكه‌نیون به‌وه‌ی‌ وتویه‌تی‌ «تیرۆریستیش مرۆڤه‌!»، سه‌ركردایه‌تی‌ په‌كه‌كه‌ كاتێ‌ گوێبیستی‌ ئه‌مه‌ ده‌بن، به‌پێكه‌نینه‌وه‌ ده‌ڵێن «باشبوغ بۆ یه‌كه‌مجار ناوی‌ په‌كه‌كه‌ی‌ به‌مرۆڤ هێناوه‌، ئه‌مه‌ش پێشهاتێكی‌ گرنگه‌!».
كه‌ گوێم له‌ قسه‌كانی‌ قه‌ره‌یڵان ده‌گرت، له‌سوچێكی‌ ده‌فته‌ره‌كه‌مدا تێبینیم نوسی‌، كه‌سی‌ یه‌كه‌می‌ ناو په‌كه‌كه‌ له‌ قه‌ندیل، هه‌میشه‌ ده‌ڵێت «به‌رپرسیارێتی‌ پرسی‌ كورد، له‌سه‌ر شانی‌ ئێمه‌یه‌، ئه‌گه‌ر ده‌یانه‌وێت چاره‌سه‌ری‌ پرسه‌كه‌ بكه‌ن، مه‌رجه‌ له‌گه‌ڵمان دیالۆگ بكه‌ن».  ئه‌مه‌ش واتای‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ چاره‌سه‌ری‌ پرسی‌ كورد به‌بێ‌ رۆڵ و به‌شداری‌ په‌كه‌كه‌ كارێكی‌ حه‌تمی‌ ده‌بێت و خستنه‌ده‌ره‌وه‌ی‌ په‌كه‌كه‌ له‌هاوكێشه‌ی‌ پرسی‌ كورد یاری كردنه‌ به‌ پرسه‌كه‌.

له‌ ئۆجه‌لانه‌وه‌ بۆ قه‌ره‌یڵان، سه‌باره‌ت به‌ ئه‌مریكا، ئه‌وروپا، ئیسرائیل و ئێران
 قه‌ره‌یڵان، ره‌خنه‌ی‌ توند له‌وڵاتانی‌ ئه‌وروپا، به‌تایبه‌ت ره‌خنه‌ی‌ له‌ فه‌ڕه‌نسا و ئه‌ڵمانیا زۆره‌، به‌وه‌ی‌ هه‌ردووكیان ناخوازن توركیا بێته‌ ناو بازنه‌ی‌ یه‌كێتی‌ ئه‌وروپاوه‌، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌شه‌ ئه‌م سیاسه‌ته‌ كاریگه‌ریی له‌سه‌ر چاره‌سه‌رنه‌كردنی‌ پرسی‌ كورد له‌ توركیا دروستكردووه‌، قه‌ره‌یڵان پێیوایه‌ تائێستا توركیا خوێندنه‌وه‌ی‌ بۆ ئه‌م واقیعه‌ نییه‌، ته‌نانه‌ت ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغانیش له‌م راستییه‌ بێ ئاگایه‌.
قه‌ره‌یڵان ده‌ڵێت «فه‌ره‌نسا و ئه‌ڵمانیا، نایانه‌وێت توركیا ببێته‌ ئه‌ندام له‌ یه‌كێتی‌ ئه‌وروپا، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌شه‌ ناخوازن پرسی‌ كورد به‌چاره‌سه‌ر بگات. كاتێ‌ ئه‌م پرسه‌ چاره‌سه‌ری‌ بۆ ناكرێت و شه‌ڕ درێژه‌ ده‌كێشێت، ئه‌وكات ئه‌م وڵاتانه‌ هه‌زار ره‌خنه‌ له‌ توركیا ده‌گرن وه‌ك پاساوێك بۆ ئه‌وه‌ی‌ توركیا به‌ ئه‌ندام له‌و یه‌كێتییه‌ وه‌رنه‌گیرێت و توركیا به‌پێشێلكردنی‌ مافه‌كانی‌ مرۆڤ تۆمه‌تبار ده‌كه‌ن، پێموایه‌ توركیا تائێستا دركی‌ به‌م راستییه‌ نه‌كردووه‌».
ده‌پرسم كاتێ‌ ئه‌وروپا هه‌ڵوێستی‌ وایه‌، ئه‌ی‌ هه‌ڵوێستی‌ ئه‌مریكا چۆنه‌؟
له‌وه‌ڵامدا ده‌ڵێت «ئه‌مریكا له‌سه‌رده‌می‌ سه‌رۆك بوش، نییه‌تیان وابوو كه‌ پرسی‌ كوردی‌ به‌ چاره‌سه‌ر نه‌كراوی‌ بمێنێته‌وه‌، له‌ راستیدا له‌ لۆزانه‌وه‌ تا ئێستا، ئه‌مریكا ده‌خوازێت پرسه‌كه‌ چاره‌سه‌ر نه‌كرێت و وه‌ك كارتێك دژبه‌ توركیا به‌كاریده‌هێنێت، بۆ نمونه‌ ئیسرائیلیش به‌هه‌مان شێوه‌ چاره‌سه‌رنه‌كردنی‌ پرسی‌ كورد له‌ به‌رژه‌وه‌ندی‌ خۆی‌ ده‌بینێته‌وه‌، به‌وه‌ی‌ توركیا پێویستی‌ به‌ ئیسرائیل ده‌بێت له‌ ناوچه‌كه‌، چونكه‌ توركیا به‌ ته‌نها له‌وڵاتی‌ ئیسرائیل فڕۆكه‌ی‌ بێ‌ فڕۆكه‌وان (هێرۆن) ده‌كڕێت و له‌شه‌ڕی‌ په‌كه‌كه‌ دا به‌كاری ده‌هێنێت، بۆ كه‌شفكردنی‌ ناوچه‌كانی‌ قه‌ندیل پێش بۆردومان كردنیان له‌لایه‌ن فڕۆكه‌ جه‌نگییه‌كانی‌ توركیاوه‌، لێره‌دا به‌هامان شێوه‌، ئێرانیش چاره‌سه‌ری‌ پرسه‌كه‌ی‌ ناوێت، به‌هه‌مان مه‌به‌ست، هه‌موویان هاوڕان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی‌ پرسی‌ كورد له‌ توركیا چاره‌سه‌ر نه‌كرێت.
باشه‌ ئه‌مریكا له‌ سه‌رده‌می‌ ئۆباما هه‌ڵوێستی‌ چۆنه‌؟
قه‌ره‌یڵان «دڵنیا نیم، ئایا ئۆباماش هه‌روه‌ك بۆش سیاسه‌ت ده‌كات واته‌ خواستی‌ چاره‌سه‌رنه‌كردنی‌ پرسه‌كه‌ی‌ ده‌بێت، یان جیاوازتر ده‌بێت، خۆزگه‌ نییه‌ت باشییه‌ك هه‌بوایا بۆ چاره‌سه‌ری‌ له‌لایه‌ن ئه‌مریكاوه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ ئه‌مریكا ده‌توانێت هاوكارییه‌كی‌ به‌رچاوی‌ چاره‌سه‌ری‌ پرسی‌ كورد بكات».
بۆچونی‌ قه‌ره‌یڵان، سه‌باره‌ت به‌تێڕوانینی‌ هه‌ریه‌ك له‌ ئه‌مریكا، ئیسرائیل و ئه‌وروپا له‌سه‌ر چاره‌سه‌ركردنی‌ پرسی‌ كورد، هه‌مان شیكردنه‌وه‌و بۆچونی‌ عه‌بدوڵا ئۆجه‌لانی‌ هه‌یه‌، له‌ 13ی‌  ئازاری‌ 2011، له‌هه‌واڵێكی‌ ئاژانسی‌ فورات، له‌و باره‌یه‌وه‌ بۆچون و وته‌كانی‌ عه‌بدوڵا ئۆجه‌لان له‌ڕێگه‌ی‌ پارێزه‌ره‌كه‌یه‌وه‌ بۆ رایگشتی‌ ئاشكرا كرا، ئۆجه‌لان ده‌ڵێت» نوێنه‌ری‌ ئه‌مریكا له‌ رونكردنه‌وه‌یه‌كی‌ بۆ راگه‌یاندنه‌كان ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌كردوه‌ كه‌ ئه‌مریكا له‌ ماوه‌ی‌ 60 ساڵی‌ رابردوودا، سیاسه‌ت له‌سه‌ر كۆمه‌ڵكوژی‌ كه‌لتوری‌ كورد ده‌كات! ئه‌مریكا، بۆئه‌وه‌ی‌ پشتیوانی‌ هه‌ریه‌ك توركیا و ئیسرائیل له‌ ناوچه‌كه‌ و له‌وڵاتانی‌ قه‌وقاز و رۆژهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاستدا به‌ده‌ستبهێنێت، پشتیوانی‌ له‌ كۆمه‌ڵكوژی‌ كه‌لتوری‌ كورد كردووه‌، هاوكات رێگه‌ی‌ نه‌داوه‌ له‌لایه‌ن توركیاوه‌ به‌ته‌واوه‌تی‌ كورد ته‌فروتونا بكرێت. سیاسه‌تێكی‌ دوفاقی‌ په‌یڕه‌و كردووه‌، كورده‌كانی‌ به‌ برینداری‌ به‌جێهێشتووه‌، رێگشی‌ نه‌داوه‌ كورد له‌ناو بچن، هاوكات رێگه‌شی‌ داوه‌ برینه‌كانیان سارێژ بكه‌ن، ئه‌م سیاسه‌ته‌ له‌لایه‌ن ئه‌مریكا و ئینگلته‌ره‌ به‌م جۆره‌ درێژه‌ی‌ پێدراوه‌. كاتێكیش روبه‌ڕووی‌ ره‌خنه‌ بونه‌ته‌وه‌ له‌سه‌ر ئه‌م هه‌ڵوێسته‌یان له‌سه‌ر كورد، ئه‌وا هه‌رێمی‌ كوردستانی‌ عێراق-یان وه‌ك نمونه‌یه‌ك بۆ پشتیوانی‌ خۆیان بۆ كورد نیشانداوه‌، به‌م جۆره‌ش هه‌م سۆزی‌ توركیا و هه‌م سۆزی‌ كورده‌كانیان به‌لای‌ خۆیاندا راكێشاوه‌. با ئه‌مریكا باش ئه‌وه‌ بزانێت ئیتر سه‌رده‌مه‌كه‌ گۆڕاوه‌، كورده‌كان، كوردنی‌ رابردوو نین، منیش شێخ سه‌عید نیم، ئیتر خه‌باتی‌ ئازادی‌ كورد، هیچ كه‌س ناتوانێت له‌به‌رده‌میدا رێگر بێت».
«ئه‌گه‌ر خه‌باتی‌ چه‌كداری‌ نه‌بوایا، ئه‌وا كورد كۆتایی پێده‌هات»
دوو پرسیار ئاڕاسته‌ی‌ موراد قه‌ره‌یڵان ده‌كه‌م، یه‌كه‌میان: ئه‌گه‌ر په‌كه‌كه‌ له‌ساڵی‌ 1984 خه‌باتی‌ چه‌كداری‌ ده‌ستپێنه‌كردایه‌ و ئه‌وه‌نده‌ قوربانی‌ بۆ پرسه‌كه‌ نه‌بوایه‌، ئه‌وه‌نده‌ خوێن و فرمێست نه‌ڕشتایه‌، ئایا له‌مڕۆدا بزوتنه‌وه‌ی‌ سیاسی‌ كورد به‌هێزتر نه‌ده‌بوو؟
وه‌ڵامی‌ قه‌ره‌یڵان: نه‌خێر، ئه‌گه‌رێكی‌ زۆر ده‌بوو كورد كۆتایی پێده‌هات، له‌بیرمان نه‌چێت سه‌رده‌مانێك به‌كارهێنانی‌ زمانی‌ كوردی‌ له‌ناو ماڵه‌كانیشدا قه‌ده‌غه‌ كرابوو. كورد له‌ماڵی‌ خۆیدا نه‌یده‌وێرا به‌زمانی‌ كوردی‌ قسه‌بكات، شۆڕشی‌ چه‌كداری‌ زه‌ره‌ر و زیانێك و قوربانی‌ زۆری‌ لێكه‌وته‌وه‌، دواجار ئه‌مه‌ پڕۆسه‌یه‌كه‌، هه‌روه‌ك چۆن مامۆستا ئیسماعیل بێشكچی‌ واقیعی‌ كوردی‌ هێنایه‌ سه‌ر شانۆی‌ توركیا به‌هه‌مان شێوه‌ش سه‌رهه‌ڵدانی‌ خه‌باتی‌ چه‌كداری‌ له‌دژی‌ سیاسه‌تی‌ ده‌وڵه‌ت بوه‌».
پرسیاری‌ دووم: ئه‌گه‌ر بێت و په‌كه‌كه‌ به‌بێ‌ مه‌رجی‌ پێشوه‌خته‌ چه‌ك دابنێت و له‌شاخ بێته‌خوارێ‌، ئه‌مه‌ بۆ كورد باشتر نابێت؟ یاخود پێگه‌ی‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ سیاسی‌ كورد به‌هێزتر ناكات؟
وه‌ڵامی‌ قه‌ره‌یڵان به‌م جۆره‌یه‌ «پێموانییه‌، ئه‌گه‌ر سه‌یری‌ دوا هه‌ڵبژاردن بكه‌ین، ده‌ته‌په‌ ده‌نگێكی‌ به‌رچاوی‌ به‌ده‌ستهێنا و به‌ رێژه‌یه‌كی‌ باشه‌وه‌ چونه‌ پارله‌مان، كه‌ چی‌ ده‌بینین له‌لایه‌ن سه‌رۆكوه‌زیرانه‌وه‌ هیچ ده‌ستێكی‌ هاوكاری‌ و هه‌ماهه‌نگی‌ بۆ به‌ده‌په‌ درێژ ناكات، باشبوغ ده‌ڵێت «من ده‌ته‌په‌ ناناسم»، كه‌واته‌ ئه‌گه‌ر بێت و ئێمه‌ به‌بێ‌ هیچ شتێك چه‌ك دابنێین، ئه‌وا ره‌وشه‌كه‌ بۆ ئێمه‌ زۆر له‌وه‌ خراپتر ده‌بێت».


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7347
22/8/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ جارێكی تر هالیپ شكستی هێنا بچێته‌ پێشه‌نگی ریزبه‌ندییەوە 22/8/2017
‌ ریاڵ مه‌درید گرێبه‌ستی كه‌ریم بنزیمه‌ نوێ ده‌كاته‌وه‌ 22/8/2017
زانست
‌ هەسارەیەك لە زەوی نزیك دەبێتەوە 21/8/2017
‌ نۆكیا 8 ركابەریی ئایفۆن و گالاكسی دەكات 21/8/2017
‌ پێنج هەڵەی باو لەكاتی راكردندا 21/8/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP