له‌ ئامانه‌تی‌ ئاشتیدا بن
له‌ ئامانه‌تی‌ ئاشتیدا بن ‌ 19/5/2017
وه‌رگێڕانی‌ له‌ توركییه‌وه‌: هێژا دڵشاد
بەشی شەشەم
له‌پاش چه‌ند كاتژمێرێك گفتوگۆكردن له‌گه‌ڵ به‌رپرسانی‌ كۆنسه‌ی‌ كه‌جه‌كه‌، چوینه‌ سه‌ر سفره‌ی‌ نان خواردن، گفتوگۆكه‌مان هه‌ر درێژه‌ی‌ هه‌یه‌، له‌ قه‌ره‌یڵانم پرسی‌، ئه‌گه‌ر بێت و هه‌رێمی‌ كوردستانی‌ عیراق، له‌گه‌ڵ ئه‌نقه‌ره‌ و واشنتۆن هه‌ڵوێست له‌به‌رامبه‌ر په‌كه‌كه‌ وه‌ربگرێت و بیانه‌وێت په‌كه‌كه‌ له‌ قه‌ندیل ده‌ربكه‌ن، ئه‌و كات چی‌ رووده‌دات؟
قه‌ره‌یڵان زۆر دڵنیاییه‌وه‌ وه‌ڵامی‌ دامه‌وه‌و وتی‌»ئه‌گه‌ر بێت و بارزانی‌ و تاڵه‌بانی‌ له‌دژی‌ ئێمه‌ هێرش بۆ سه‌ر قه‌ندیل بكه‌ن، ئه‌و كات خۆیان زه‌ره‌رمه‌ند ده‌بن».
ئه‌وه‌ ئاشكرایه‌ كه‌ هه‌ریه‌ك له‌ تاڵه‌بانی‌ و بارزانی‌، بۆ ئه‌وه‌ی‌ هاوسه‌نگی‌ په‌یوه‌ندییه‌كانیان رابگرن له‌گه‌ڵ واشنتۆن و ئه‌نقه‌ره‌، له‌ باكوری‌ عیراق، تاراده‌یه‌ك رێگری‌ له‌ چالاكییه‌كی‌ په‌كه‌كه‌ ده‌كه‌ن. به‌تایبه‌ت له‌لایه‌ن پارتی‌ دیموكراتی‌ كوردستانه‌وه‌، فشاری‌ زۆر له‌سه‌ر په‌كه‌كه‌ هه‌یه‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا، به‌ڵام ئه‌و فشاره‌ش تاڕاده‌یه‌ك سنوری‌ خۆی‌ هه‌یه‌، واته‌ له‌لایه‌ن هه‌رێمی‌ كوردستانه‌وه‌ تاڕاده‌ و سنورێك ده‌توانن فشار بۆ سه‌ر په‌كه‌كه‌ ببه‌ن، هه‌ردوولایان ئه‌م راستییه‌ ده‌زانن. ئینجا كوردان پێیان وایه‌ ئیتر جارێكیتر شه‌ڕی‌ برا كوژی‌ ناكه‌ن و  جارێكیتر كورد له‌دژی‌ كورد نابێت بجه‌نگێت، چونكه‌ ئه‌و ئه‌زمونه‌ تاڵه‌یان له‌ رابردوودا هه‌بووه‌.
په‌كه‌كه‌یش ساڵانێكی‌ زۆره‌ له‌ناو كوردانی‌ هه‌رێمی‌ كوردستاندا ره‌گی‌ خۆی‌ داكوتیوه‌ و سۆزێكی‌ گه‌وره‌ی‌ له‌ناوچه‌كه‌ هه‌یه‌.
له‌كاتی‌ گفتوگۆكردنم له‌گه‌ڵ موراد قه‌ره‌یڵان، له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌ و هه‌ڵوێستی‌ بارزانی‌ و تاڵه‌بانی‌ له‌سه‌ر په‌كه‌كه‌ له‌ قه‌ندیل، قه‌ره‌یڵان زۆر له‌ وته‌كانیدا زۆر به‌دڵنیاییه‌وه‌ ده‌دوا، ته‌نانه‌ت هاوسۆزی‌ خۆی‌ بۆ جه‌لال تاڵه‌بانی‌ نه‌شارده‌وه‌و به‌پێكه‌نینه‌وه‌ وتی‌ «هه‌میشه‌ مام جه‌لال ئه‌و بابه‌ته‌ ده‌هێنێته‌ به‌رباس، كه‌ ئه‌نقه‌ره‌ ده‌یه‌وێت گوێبیستی‌ بێت، بۆ نمونه‌ كۆنفرانسی‌ كورد و مه‌سه‌له‌ی‌ چه‌ك دانانی‌ په‌كه‌كه‌».
دواتر ده‌رباره‌ی‌ له‌ قه‌ره‌یڵان ده‌پرسم سه‌باره‌ت به‌په‌یوه‌ندیی‌ نێوان بزوتنه‌وه‌ی‌ گوله‌ن و په‌كه‌كه‌، هه‌روه‌ها ده‌رباره‌ی‌ چالاكییه‌كانی‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ گوله‌ن له‌ هه‌رێمه‌ كوردییه‌كانی‌ توركیا پرسیاری‌ لێده‌كه‌م.
قه‌ره‌یڵان هیچ خۆشحاڵ نییه‌ به‌بونی‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ گوله‌ن له‌ناوچه‌كه‌ و به‌م شێوه‌یه‌ باسی‌ گوله‌نییه‌كان ده‌كات: بۆچی‌ له‌ماوه‌ی‌ سێ‌-چوار ساڵی‌ رابردوودا، بزوتنه‌وه‌ی‌ گوله‌ن هێرش و دوژمنایه‌تی‌ خۆیان بۆ ئێمه‌ زیاتر كردووه‌؟، ده‌شڵێت « گوله‌نییه‌كان ده‌یانه‌وێت خۆیان له‌سیسته‌می‌ ده‌وڵه‌تدا جێگیر بكه‌ن، له‌به‌ر ئه‌و هۆیه‌شه‌ له‌م ساڵانه‌ی‌ دوایدا له‌ حكومه‌تی‌ ئاك پارتییه‌وه‌ خۆیان نزیككردۆته‌وه‌، له‌و رێگه‌یه‌وه‌ هێز و پێگه‌ی‌ خۆیان به‌هێزتر كردووه‌، هاوكات له‌ ئه‌مریكاوه‌ پشتیوانی‌ ده‌كرێن، ئه‌مریكا له‌ڕێگه‌ی‌ گوله‌نییه‌كانه‌وه‌ خۆیان ده‌خزێننه‌ وڵاتانی‌ ئیسلامییه‌وه‌، هه‌میشه‌ گوله‌نییه‌كان ئه‌وه‌ راده‌گه‌یه‌نن كه‌ له‌دژی‌ په‌كه‌كه‌ و هه‌ڵوێستیان له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تدایه‌، به‌مه‌ش زیاتر خۆیان له‌ناو جومگه‌كانی‌ ده‌وڵه‌تدا جێگیر ده‌كه‌ن، له‌ مڕۆدا مه‌ترسییه‌كانی‌ گوله‌ن به‌ته‌واوی‌ ده‌رناكه‌وێت، به‌ڵام له‌ داهاتوودا ده‌بنه‌ مه‌ترسییه‌كی‌ جدی‌ له‌سه‌ر پێكهاته‌ی‌ ده‌وڵه‌تی‌ توركیا، سه‌باره‌ت به‌بونی‌ ئه‌وان له‌ هه‌رێمه‌ كوردییه‌كان، زۆر ئاماده‌ییان له‌ ناوچه‌كه‌ نییه‌، ئه‌وانه‌ی‌ دێنه‌ ناوچه‌كه‌، ته‌نها له‌ڕێگه‌ی‌ ئاك پارتییه‌وه‌یه‌، وه‌ك پۆلیس، مامۆستا، یان له‌و كه‌سانه‌وه‌ نزیكن كه‌ دیندارن و موحافه‌زه‌كارن».
له‌م باره‌یه‌وه‌ ئه‌م وته‌یه‌ی‌ قه‌ره‌یڵان زۆر سه‌رنجی‌ راكێشام، كه‌ ده‌ڵێت «دامركاندنه‌وه‌ی‌ په‌كه‌كه‌ كارێكی‌ حه‌تمییه‌، با وادابنێین په‌كه‌كه‌ له‌ناوچه‌كه‌ كۆتایی پێهاتووه‌، ئه‌و كات كێ‌ ده‌زانیت چی‌ روو ده‌دات؟ ناوچه‌ كوردییه‌كان ده‌بێته‌ ناوه‌ندێكی‌ دواكه‌وتوو، له‌مێژه‌ ئێران هه‌وڵی‌ له‌وباره‌یه‌وه‌ هه‌یه‌، ده‌یانه‌وێت وه‌ك ئه‌لته‌رناتیڤێك ره‌وتی‌ ئیسلامی‌ له‌ناوچه‌كه‌ په‌ره‌پێبده‌ن. له‌ رابردوشدا كاتێ‌ حیزبوڵا هاته‌ ناوچه‌كانی‌ كورستانه‌وه‌، له‌ڕێگه‌ی‌ ژیته‌م (باڵی‌ هه‌واڵگیریی‌ سه‌ربازی‌ توركیاوه‌) نه‌بووه‌، به‌ڵكو له‌ڕێگه‌ی‌ ئێرانه‌وه‌ بووه‌، ته‌نانه‌ت نوێنه‌ری‌ ئێران له‌گه‌ڵ من دانیشتنی‌ سازكرد و داوایان لێكردین روبه‌ڕووی‌ حیزبوڵا نه‌بینه‌وه‌!».
قه‌ره‌یڵان ده‌شڵێت «له‌به‌ر ئه‌م هۆكارانه‌، گه‌مه‌ی‌ زۆر له‌ناوچه‌كه‌ هه‌یه‌ و گه‌مه‌كان كۆتایی پێنایه‌ت. بۆ نمونه‌ ده‌وترێت، كورده‌كان له‌ ناوچه‌كه‌دا وه‌ك پێكهاته‌یه‌كی‌ سیكولار بونیان هه‌یه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌شه‌ هه‌ریه‌ك له‌ پارته‌كه‌ی‌ بارزانی‌ و پارته‌كه‌ی‌ تاڵه‌بانی‌ له‌ناوچه‌كه‌ وه‌ك ئه‌لته‌رناتیڤێك له‌به‌رامبه‌ر به‌ په‌كه‌كه‌ خزمه‌ت به‌ڕه‌وتی‌ ئیسلامی‌ ده‌كه‌ن. ئه‌گه‌ر توركیا ئاگاداری‌ ئه‌م راستییه‌ نه‌بێت، ئه‌وا له‌دوا رۆژدا، ناوچه‌كانی‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ توركیا مه‌ترسی‌ ئه‌وه‌ی‌ له‌سه‌ر ده‌بێت كه‌ ره‌وتی‌ شیعی‌ ئیسلامی‌ رادیكاڵ به‌ پشتیوانی‌ ئێران به‌هێزبێت».
پرسیارێكی‌ تاڕاده‌یه‌ك نالۆژیكی‌ له‌ قه‌ره‌یڵان ده‌كه‌م، ده‌پرسم له‌ناو سه‌ركردایه‌تی‌ په‌كه‌كه‌دا، ناكۆكی‌ هه‌یه‌؟، ده‌نگۆی‌ ئه‌وه‌ هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ جه‌میل به‌یك، بیروڕاتان جودایه‌ و رێكناكه‌ون، به‌وه‌ی‌ ئێوه‌ پێتان وایه‌ ئیتر ده‌بێت پرسی‌ كورد له‌ چه‌ك رابماڵێت و په‌كه‌كه‌ چه‌ك دابنێت، له‌به‌رامبه‌ر ئه‌مه‌شدا جه‌میل به‌یك، داكۆكی‌ له‌ درێژپێدانی‌ خه‌باتی‌ چه‌كداری‌ و شه‌ڕ ده‌كات و ده‌ڵێت «ده‌وڵه‌ت له‌ هیچ شتێكی‌ ئێمه‌ تێناگات، ته‌نها له‌ زمانی‌ چه‌ك نه‌بێت!».
سه‌رۆكایه‌تی‌ كۆنسه‌ی‌ په‌كه‌كه‌ له‌ پێنج كه‌س پێكهاتووه‌، سیانیان ئاماده‌ییان هه‌بوو، ئه‌وانیش قه‌ره‌یڵان، بۆزان ته‌كین، سۆزدار ئاڤێستا، له‌كاتی‌ ئه‌م پرسیاره‌م كرد، سه‌یری‌ یه‌كترییان كردوو پێكه‌نین.
شتێكیتر:
له‌و ماوه‌یه‌دا، جه‌لال تاڵه‌بانی‌ وه‌ك سه‌رۆككۆماری‌ عیراق سه‌ردانی‌ ئه‌سته‌مبوڵ ی‌ كرد، له‌ خوانێكدا له‌گه‌ڵ چه‌ند رۆژنامه‌نوسێكی‌ هاوه‌ڵی‌، هه‌مان شت باسكراوه‌، كه‌ له‌ناو په‌كه‌كه‌ بیروڕای‌ جیاواز هه‌یه‌.
قه‌ره‌یڵان ده‌پرسێت: ئایا تاڵه‌بانی‌ باوه‌ڕی‌ به‌مه‌ هه‌یه‌؟ له‌وه‌ڵامدا وتم نازانم. له‌ڕاستدا تاڵه‌بانی‌ باوه‌ڕی‌ به‌و ناكۆكییه‌ی‌ نێوان قه‌ره‌یڵان و به‌یك هه‌بوو، له‌سه‌ر مێزی‌ نان خواردنه‌كه‌ ئاماژه‌ی‌ پێكرد بوو.
قه‌ره‌یڵان ده‌شڵێت «له‌گه‌ڵ هه‌ڤاڵ جومعه‌ (جه‌میل به‌یك)، هیچ ناكۆكییه‌كمان له‌سه‌ر بیروڕا نییه‌، ماوه‌ی‌ 30 ساڵه‌ له‌گه‌ڵ هه‌ڤاڵ جومعه‌ پێكه‌وه‌ خه‌بات ده‌كه‌ین، له‌هه‌مان سه‌نگه‌ر  خه‌بات بۆ هه‌مان دۆز ده‌كه‌ین، هیچ جیاوازییه‌ك له‌ بیروڕامان نییه‌».
چوار سه‌عات له‌ گفتوگۆكردنمان كۆتایی پێهات، له‌ لادێكه‌ له‌به‌رده‌م خانووه‌ه‌ قوڕه‌كه‌دا، ماڵئاواییم له‌ قه‌ره‌یڵان كرد، له‌و كاته‌ وێنه‌مان گرت، چوارده‌ورمان قه‌ره‌باڵه‌خ بوو، ژماره‌یه‌كی‌ زۆر له‌ گه‌ریلای‌ كچ و كوڕ به‌ چه‌كه‌وه‌ وه‌ستابوون، به‌ گه‌رمییه‌وه‌ ده‌یانڕوانه‌ ئێمه‌. له‌ شاخی‌ قه‌ندیله‌وه‌ به‌ره‌و خوار ده‌بینه‌وه‌، دوباره‌ به‌لای‌ كانییه‌ گه‌وره‌كه‌دا تێپه‌ڕ ده‌بین، له‌به‌رامبه‌رمان لۆرییه‌ك به‌ره‌و پێرمان هات، سه‌یاره‌كه‌ی‌ ئێمه‌ وه‌ستا، تاكو رێی‌ به‌هاتنی‌ لۆرییه‌كه‌ بدات، پشتی‌ لۆرییه‌كه‌ پڕ بوو له‌ كچی‌ گه‌ریلا. له‌ شوێنی‌ ئێشكگرتنیان ده‌گه‌ڕانه‌وه‌. هه‌ندێكیان گوڵیان له‌ قژییانه‌وه‌ دابوو، به‌پێكه‌نینه‌وه‌ ده‌ستیان بۆ ئێمه‌ به‌رزده‌كرده‌وه‌ و سڵاویان ده‌كرد، یه‌ك له‌ گه‌ریلا كچه‌كان گۆرانی‌ ده‌چڕی‌.

بۆچی‌ قه‌ده‌غه‌بوو گۆرانی به‌ كوردی‌ بڵێین؟
ناوی‌ ئه‌سپه‌رایه‌، له‌ساڵی‌ 1981 له‌ ڤارتۆی‌ سه‌ربه‌ موش له‌دایك بووه‌، كاتی‌ خۆی‌ باوكی‌ له‌زیندانی‌ ئامه‌د له‌ژێر ئه‌شكه‌نجه‌دا گیانی‌ له‌ده‌ستداوه‌. ئه‌و ده‌ڵێت «نه‌مویستووه‌ ئه‌ركی‌ سه‌ربازی‌ بۆ ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ بكه‌م كه‌ باوكمی‌ كووشتووه‌».
كاتێ‌ سه‌ربازه‌كان له‌لادێكه‌یان وازیان له‌ ئه‌سپه‌را نه‌هێناوه‌و به‌هۆی‌ باوكییه‌وه‌ بیانویان پێگرتووه‌، ئه‌ویش به‌ره‌و ئه‌سته‌مبوڵ هه‌ڵهاتووه‌، ئه‌سپه‌را ده‌ڵێت «ئه‌گه‌ر خانه‌واده‌كه‌ت سیاسه‌تكار بن، ئه‌وا تۆش به‌جۆرێك وه‌ كه‌سێكی‌ سیاسه‌تكار له‌قه‌ڵه‌م ده‌درێیت».
كاتێ‌ ده‌چێته‌ ئه‌سته‌مبوڵ، هه‌میشه‌ پرسیاری‌ ئه‌وه‌ی‌ به‌خه‌یاڵیدا یه‌ت، كه‌ ده‌ڵێت «ئێمه‌ كوردین، باشه‌ بۆچی‌ ناتوانین به‌ زمانی‌ كوردی‌ گۆرانی‌ بچڕین؟» 
مامێكی‌ چوبوه‌ شاخ و هه‌موو ته‌مه‌نی‌ له‌ شاخدا به‌سه‌ر بردووه‌، ده‌ڵێت «مامم بۆ ئێمه‌، بۆ زمان و گۆرانی‌ ئێمه‌ چوته‌ شاخ و خه‌باتی‌ كردووه‌». ده‌شڵێت «وه‌ك كوردێك هیچ هه‌ڵبژارده‌یه‌كت له‌به‌رده‌مدا نییه‌، یان ئه‌وه‌تا به‌رخودان ده‌كه‌یت یان ئه‌وه‌تا ده‌چیته‌ شاخ، بۆیه‌ منیش هاتمه‌ شاخ».
ئه‌سپه‌ره‌ له‌ته‌مه‌نی‌ 16 ساڵیدا، له‌ وان-ه‌وه‌ چۆته‌ ئه‌و كه‌مپانه‌ی‌ په‌كه‌كه‌، كه‌ له‌سنوری‌ ئێرانه‌وه‌ نزیكن.

ره‌وان، له‌ 1976 له‌ ڤارتۆ له‌دایك بووه‌
خانه‌واده‌كه‌ی‌ ده‌وڵه‌مه‌ند بووه‌. له‌و لادێیه‌ی‌ كه‌ باوكی‌ له‌سه‌ر ئه‌ركی‌ خۆی‌ خوێندنگه‌یه‌كی‌ لێدروست كردووه‌، تا قۆناغی‌ دووه‌می‌ ناوه‌ندی‌ تیا خوێندووه‌، باوكی‌ وه‌ك كه‌سێكی‌ به‌هێز و دیار كه‌ توانای‌ ئه‌وه‌ی‌ هه‌بووه‌ خوێندنگه‌یه‌ك له‌سه‌ر ئه‌ركی‌ خۆی‌ دروست بكات، به‌ڵام نه‌یتوانیوه‌ رێگری‌ له‌وه‌ بكات كه‌ كوڕه‌كه‌ی‌ به‌هۆی‌ به‌كارهێنانی‌ زمانی‌ كوردیی له‌ خوێندنگه‌كه‌، سزا نه‌درێت!
ره‌وان به‌م شێوه‌یه‌ چیرۆكی‌ خۆی‌ ده‌گێڕێته‌وه‌ « له‌ قۆناغی‌ سه‌ره‌تاییدا، ئه‌وه‌ی‌ به‌زمانی‌ كوردی‌ قسه‌ی‌ بكردایه‌، سزا ده‌درا، پۆلیسی‌ مه‌ده‌نی‌ له‌ناو خوێندنگه‌كه‌ هه‌بوو، سیخورییان به‌سه‌ر ئه‌وانه‌وه‌ ده‌كرد كه‌ به‌زمانی‌ كوردی‌ قسه‌یان ده‌كرد، یاخود له‌ماڵه‌وه‌ به‌ كوردی‌ ده‌دوان».
ره‌وان ده‌شڵێت «ئه‌گه‌ر رێگه‌یه‌ك هه‌بوایه‌ بۆ داكۆكی كردن له‌ مافی‌ خۆم، به‌بێ‌ ئه‌وه‌ی‌ خوێن بڕێژرێت، ئه‌وا ئه‌و رێگه‌یه‌م هه‌ڵده‌بژارد، به‌ڵام ده‌ركه‌وت كه‌ هیچ رێگه‌یه‌كیترمان له‌به‌رده‌مدا نییه‌، جگه‌ له‌ شاخ، له‌مڕۆدا ئه‌گه‌ر له‌توركیا ناوی‌ كورد به‌ئاسانی‌ بهێنرێته‌ سه‌رزمان، له‌به‌رئه‌وه‌یه‌ كه‌ ناچار بوون دان به‌و واقیعه‌ بنێن، بۆ ئه‌وه‌ش خوێن و فرمێسكی‌ زۆری‌ بۆ رێژراوه‌».
ره‌وانه‌كان له‌دژی‌ ئه‌و زیهنییه‌ته‌ چونه‌ته‌ شاخ، ئه‌و زیهنییه‌ته‌ی‌ كه‌ پاكتاوی‌ پێناسی‌ و كه‌لتوری‌ كوردی‌ كردووه‌، ره‌وان ته‌مه‌نی‌ 16 ساڵان بوه‌ كه‌ چه‌كی‌ هه‌ڵگرتووه‌.
هه‌موو سوپای‌ تورك، ناتوانێ قه‌ندیل كۆنتڕۆڵ بكات!
له‌ 2ی‌ مایسی‌ 2009، سه‌ردانی‌ قه‌ندیلم كرد، لای‌ ئێواره‌كه‌ی‌ له‌نێو شاخه‌كاندا ده‌گه‌ڕام، نامقی‌ هاوپیشه‌م، پێم ده‌ڵێت «كاكه‌ حه‌سه‌ن هه‌موو رۆژێك ئه‌م شاخانه‌ بۆردومان بكه‌یت، هیچ له‌ مه‌سه‌له‌كه‌ ناگۆڕێت!».
له‌پاش چه‌ند رۆژێك، جه‌نه‌ڕاڵ یه‌شار بیوككانت، سه‌رۆكی‌ پێشووی‌ سوپای‌ ئه‌ركانی‌ توركیا، له‌كاتی‌ به‌شداریكردنی‌ له‌به‌رنامه‌ی‌ 32 رۆژ له‌گه‌ڵ محه‌مه‌د عه‌لی‌ بیراند، دانی‌ به‌ راستییه‌كدا نا و وتی‌ «هه‌موو هێزی‌ سوپای‌ توركیا ناتوانێت قه‌ندیل كۆنتڕۆڵ بكات».
له‌كاتی‌ گه‌ڕانه‌وه‌مان له‌ قه‌ندیله‌وه‌ به‌ره‌و رانیه‌، هه‌مان پرسیار به‌خه‌یاڵمدا ده‌هات، ئایا په‌كه‌كه‌ خۆی‌ نوێ‌ ده‌كاته‌وه‌؟ په‌كه‌كه‌ باوه‌ڕی‌ به‌ خۆی‌ ده‌بێت؟ ده‌رفه‌تی‌ ئاشتییه‌كی‌ راسته‌قینه‌ ده‌بێت؟ ئایا چه‌كه‌كان تاسه‌ر بێده‌نگ ده‌كرێن؟
له‌ توركیا ئه‌گه‌ری‌ ئه‌وه‌ هه‌یه‌ هه‌موو شتێك بگۆڕێت، ته‌نانه‌ت به‌ په‌كه‌كه‌شه‌وه‌، به‌ڵام دڵنیا نیم تێڕوانینی‌ ده‌وڵه‌ت به‌ته‌واوی‌ بگۆڕێت.
به‌بۆچونی‌ من ئیتر ده‌وڵه‌ت، سوپا و حكومه‌تی‌ توركیا، به‌دوای‌ رێگه‌چاره‌سه‌رێكیتردا ده‌گه‌ڕێن، ئیتر ئه‌و تێڕوانینه‌ به‌ربڵاوه‌ كه‌ ده‌زانن له‌ڕێگه‌ی‌ شه‌ڕ و چه‌كه‌وه‌ ناتوانن په‌كه‌كه‌ له‌ناوببه‌ن.
له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، شكاندنی‌ پره‌نسیبه‌ ئه‌ستوره‌كانی‌ ده‌وڵه‌ت و گۆڕانكارییه‌كی‌ گه‌وره‌، كارێكی‌ ئاوا ئاسان نییه‌ له‌ ئه‌نقه‌ره‌.
ساڵانێكه‌ هه‌مان پرسیار ده‌كرێت، ئایا ئیراده‌یه‌كی‌ سیاسی‌ جدی‌ له‌ئارادا هه‌یه‌؟ ئه‌مه‌ وه‌ك چیرۆكێكی‌ بێ‌ بنه‌ما وایه‌، ئایا ئه‌مجاره‌ قه‌ناعه‌ت به‌ سوپا ده‌كرێت؟ له‌وانه‌یه‌ مه‌سه‌له‌كه‌ له‌م خاڵه‌دا چه‌قبه‌ستووه‌دا مابێته‌وه‌. هاوكات دوو پرسیار لێره‌دا دروست ده‌بێت: یه‌كه‌م: ئایا سیاسییه‌كان نییه‌تیان جدییه‌ له‌ چاره‌سه‌ركردنی‌ پرسه‌كه‌؟ ئایا سیاسییه‌كان فیزیۆن و رێگه‌نه‌خشه‌یه‌كی‌ واقیعیانه‌یان هه‌یه‌؟
كاتێ‌ له‌ قه‌ندیله‌وه‌ ده‌گه‌ڕاینه‌وه‌، ئه‌م پرسیارانه‌م له‌خۆم ده‌كرد، ده‌مگوت تۆ بڵێی‌ ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان وه‌ك سه‌ركرده‌یه‌ك كه‌ دركی‌ به‌واقیعی‌ پرسی‌ كورد كردووه‌، بتوانێت به‌بڕیارێكی‌ جدییه‌وه‌ چاره‌سه‌ری‌ پرسی‌ كورد بكات و به‌هه‌موو ئیراده‌ و توانایه‌كییه‌وه‌ ئه‌م پرسه‌ بخاته‌ سه‌رمێزی‌ گفتوگۆ و چاره‌سه‌ری‌ بكات؟
بیری‌ وته‌كانی‌ قه‌ره‌یڵانم كه‌وته‌وه‌ كه‌ وتی‌ «له‌ سه‌ره‌تادا چه‌كه‌كان بێده‌نگ بكرێن و هیچ لایه‌ك هێرش بۆ ئه‌ویتر نه‌كات».
ئایا جێبه‌جێكردنی‌ ئه‌مه‌، كارێكی‌ زۆر زه‌حمه‌ته‌؟ بۆ ئه‌م كاره‌ سه‌ره‌تا پێویسته‌ په‌كه‌كه‌ به‌ته‌واوه‌تی‌ له‌مه‌یدانی‌ شه‌ڕ دوربكه‌وێته‌وه‌و خۆی‌ ون بكات له‌و شوێنانه‌ی‌ كه‌ ئه‌گه‌ری‌ روبه‌ڕووبونه‌وه‌ی‌ له‌گه‌لچ سوپا هه‌یه‌، هێزه‌كانی‌ بكشێنێته‌وه‌.
له‌ تشرینی‌ یه‌كه‌می‌ 2007، به‌مه‌به‌ستی‌ چاوپێكه‌وتن له‌گه‌ڵ جه‌لال تاڵه‌بانی‌، سه‌رۆككۆماری‌ عیراق، سه‌ردانی‌ به‌غدادم كرد، تاڵه‌بانی‌ ده‌رباره‌ی‌ په‌كه‌كه‌ وتی‌ « په‌كه‌كه‌ توانیوێتی‌ به‌باشی‌ ئاگربه‌ستی‌ رابگه‌یه‌نێت، به‌ڵام به‌پێی‌ پێویست له‌هه‌ندێ‌ ناوچه‌ نه‌كشاوه‌ته‌وه‌، بگره‌ له‌و ناوچانه‌ ده‌مێنێتـه‌وه‌ كه‌ ئه‌گه‌ری‌ روبه‌ڕووبونه‌وه‌ی‌ له‌گه‌ڵ سوپا زۆره‌».
له‌م باره‌یه‌وه‌ قه‌ره‌یڵان ره‌خنه‌ له‌ سوپای‌ توركیا ده‌گرێت و ده‌ڵێت «كاتێ‌ ئێمه‌ ئاگربه‌ست راده‌گه‌یه‌نین و بڕیاری‌ وه‌ستانی‌ چالاكییه‌كان ده‌ده‌ین، كه‌چی‌ سوپا هێرش بۆ سه‌رمان ده‌كات، ئێمه‌ش ناچار ده‌بین به‌رگری‌ له‌ خۆمان بكه‌ین».
ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ شتێكی‌ نوێ‌ نییه‌، له‌یه‌كه‌م ئاگربه‌ستی‌ په‌كه‌كه‌ له‌ به‌هاری‌ ساڵی‌ 1993 له‌ رۆژه‌ڤدا بوو، ئه‌و كات سوله‌یمان ده‌میره‌لی‌ سه‌رۆكوه‌زیرانی‌ توركیا، له‌وباره‌یه‌وه‌ پێیوتم : «په‌كه‌كه‌ ئاگربه‌ستی‌ راگه‌یاندووه‌و نییه‌تی‌ چه‌ك دانانی‌ هه‌یه‌، كه‌چی‌ سوپای‌ توركیا به‌ تانك و فڕۆكه‌وه‌ هێرش بۆ سه‌ر په‌كه‌كه‌ ده‌كات، ئه‌مه‌ لۆژیكی‌ نییه‌ و ده‌بێت باش بیری‌ لێبكرێته‌وه‌».

په‌یامه‌كه‌ی‌ تاڵه‌بانی‌ بۆ توركیا
له‌ نیسانی‌ 1993، كاتێ‌ جه‌لال تاڵه‌بانی‌ له‌ شام چاوی‌ به‌ عه‌بدوڵا ئۆجه‌لان ده‌كه‌وێت، دواتر یه‌كه‌م ئاگربه‌ستی‌ دێته‌كایه‌وه‌، تاڵه‌بانی‌ ئه‌م په‌یامه‌ ده‌داته‌ به‌رپرسانی‌ توركیا: پێویسته‌ سوپای‌ توركیاش پابه‌ندی‌ ئاگربه‌ست بێت، ئه‌گه‌ر نیه‌تی‌ ئه‌نجامدانی‌ ئۆپه‌راسیۆنی‌ به‌هاریه‌ بۆ سه‌ر قه‌ندیل، ئه‌وا پێویسته‌ ئۆپه‌راسیۆنه‌كه‌ رابگرێت و له‌ ئاینده‌یه‌كی‌ نزیكدا كار بۆ لێبورده‌یی گشتی‌ بكرێت، هاوكات بۆ چاره‌سه‌ری‌ پرسه‌كه‌، پێویسته‌ كه‌ناڵه‌كانی‌ دیالۆگ له‌ڕێگه‌ی‌ سیاسه‌ته‌وه‌ فراوانتر بكرێت.
له‌ نیسانی‌ ساڵی‌ 1993 كاتێ‌ له‌ بیقاع چاوپێكه‌وتنم له‌گه‌ڵیدا ئۆجه‌لان كرد، به‌هه‌مان شێوه‌ په‌یامه‌كه‌ی‌ به‌ڕونی‌ خسته‌ڕوو.
هه‌ر له‌و كاته‌دا بوو، كه‌ له‌ بینگۆل، 33 سه‌ربازی‌ بێ‌ چه‌ك به‌رفیشه‌ك دران و كوژران، به‌مه‌ش كۆتایی به‌ یه‌كه‌م ئاگربه‌ست هێنرا، كه‌ تا ئه‌مڕۆش كه‌س له‌ راستی‌ ئه‌نجامده‌ری‌ ئه‌و روداوه‌ نازانێت، باس له‌وه‌ ده‌كرێت له‌لایه‌ن په‌كه‌كه‌وه‌ ئه‌و ده‌ستدرێژییه‌ كرابێت، وه‌ك هه‌وڵێك بۆ په‌كخستنی‌ پڕۆسه‌كه‌ بوبێت، هه‌ر له‌و كاته‌دا بوو كه‌ تورگوت ئۆزاڵی‌ سه‌رۆككۆمار كۆچی‌ دوایی كرد و له‌ هه‌رێمه‌ كوردییه‌كاندا گۆمێكی‌ خوێناوی‌ دروست بوو. 17 هه‌زار كه‌سی‌ مه‌ده‌نی‌ به‌تاوانی‌ بكه‌ر نادیار له‌ناوچه‌كه‌ كورژان، ئه‌رگه‌نه‌كۆنچییه‌كان هاتنه‌ مه‌یدانه‌كه‌وه‌و قه‌توعامێكی‌ بێ‌ سنوریان ئه‌نجامدا.
16 ساڵ به‌سه‌ر ئاگربه‌ستییه‌كه‌ی‌ 1993 تێپه‌ڕی‌...
ئۆجه‌لان ده‌ستگیركرا، به‌ڵام په‌كه‌كه‌ كۆتایی نه‌هات.
له‌كاتی‌ گه‌ڕانه‌وه‌مان له‌ قه‌ندیله‌وه‌، له‌ناو سه‌یاره‌كه‌ بیر له‌وته‌ و په‌یامه‌كانی‌ موراد قه‌ره‌یڵان ده‌كه‌مه‌وه‌، ئه‌گه‌ر بێت و ئاگربه‌ستییه‌كی‌ نوێ‌ بێته‌كایه‌وه‌، ئایا وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ 1993، مه‌ترسی‌ په‌كخستنی‌ ده‌بێت؟ ئایا ده‌توانرێت رێگری‌ له‌ هه‌ر هه‌وڵێكی‌ تێكدارانه‌ بكرێت؟ یه‌كه‌م هه‌نگاو ده‌بێت چۆن و چی‌ بكرێت؟ ئایا بێده‌نگ كردنی‌ چه‌كه‌كان كارێكی‌ زۆر گرانه‌؟
به‌بۆچونی‌ من، پێویسته‌ هه‌ردوولا ده‌ست له‌سه‌ر چه‌كه‌كانیان لاببه‌ن، لێره‌دا ئه‌وه‌ی‌ پێویسته‌ ئیراده‌ و بڕیاره‌، ئه‌گه‌ر ئه‌وانه‌ هه‌بێت ئه‌وكات چه‌كه‌كان بێده‌نگ ده‌كرێن. گومان له‌وه‌شدا نییه‌، كه‌سانێك له‌نێوان هه‌ردوولا هه‌ن، كه‌ ده‌خوازن شه‌ڕ درێژه‌ی‌ هه‌بێت، بۆیه‌ ده‌شبێت رێگری‌ له‌ هه‌ر روداوێكی‌ نه‌خوازراو بۆپه‌كخستنی‌ پڕۆسه‌كه‌ بكرێت. ئه‌مه‌ خاڵێكی‌ هه‌ستیاری‌ پڕۆسه‌كه‌یه‌، كاتێ‌ ئاگربه‌ستێكی‌ وا دێته‌ئاراوه‌ كه‌ چه‌كه‌كان بێده‌نگ كرا بێت، له‌پشتی‌ ئه‌وه‌وه‌ ده‌بێـت زه‌مینه‌ی‌ دیالۆگ فراوانتر بكرێت .

له‌ 2ی‌ مایسی‌ 2009 گه‌یشتنه‌ هه‌ولێر
له‌ڕۆژی‌ دواتر، كاتێ‌ له‌ڕێگه‌ی‌ خابوره‌وه‌ به‌ره‌و توركیا گه‌ڕاینه‌وه‌، هه‌ستێكی‌ سه‌یرم لا دروست بوو، هه‌ستێكی‌ نامۆ و نائارام بوو، بۆئه‌وه‌ی‌ پڕۆسه‌یه‌كی‌ نوێی‌ ئاشتی‌ ده‌ستپێبكات، متمانه‌م به‌ ده‌وڵه‌ت نییه‌، گومانیشم له‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ ئه‌ردۆغان وه‌ك سه‌رۆكوه‌زیران، تاچه‌ند ئیراده‌ی‌ سیاسی‌ بۆ چاره‌سه‌ركردنی‌ پرسه‌كه‌ نیشان ده‌دات. 
دیپلۆماتكارێكی‌ یه‌ك له‌ وڵاتانی‌ ئه‌وروپا، له‌سه‌ره‌تای‌ ساڵانی‌ 1990، له‌منی‌ پرسی‌ كێ پرسی‌ كورد چاره‌سه‌ر ده‌كات، ئۆزاڵ یاخود ده‌میره‌ل؟ وه‌ڵامه‌كه‌ی‌ خۆی‌ دایه‌وه‌و وتی‌ « ئۆزاڵ ده‌توانێت».
له‌كاتێكدا یاسای‌ ئاوارته‌ و راگه‌یاندنی‌ باری‌ نائاسایی له‌هه‌رێمه‌ كوردییه‌كان، سانسۆر و رێگرییه‌كانی‌ به‌رده‌م زمانی‌ كوردی‌، بڕیاره‌كانی‌ به‌رته‌سككردنه‌وه‌ی‌ ئازادی‌ راده‌ڕبڕین و یاساكانی‌ روبه‌ڕووبونه‌وه‌ی‌ تیرۆر هه‌مووی‌ به‌ئیمزای‌ تورگوت ئۆزاڵ كرابوو. هاوكات ئۆزاڵ خوێندنه‌وه‌یه‌كیتری‌ بۆ پرسه‌كه‌ هه‌بوو، ئه‌مه‌ له‌ چاوی‌ كورداندا درك به‌وه‌ ده‌كرا. كورده‌كان پێیان وابوو تورگوت ئۆزاڵ له‌ دڵه‌وه‌ هه‌ست به‌ پرسی‌ كورد ده‌كات و ده‌یه‌وێت چاره‌سه‌ری‌ پرسه‌كه‌ بكات، هه‌ربۆشه‌ جێی‌ متمانه‌ی‌ كوردان بوو.
باشه‌ ئه‌گه‌ر بێت و تورگوت ئۆزاڵ له‌ژیاندا بمایه‌، ئایا ده‌یتوانی‌ پرسی‌ كورد چاره‌سه‌ر بكات و ئاشتی‌ هه‌تاسه‌ری‌ بۆ توركیا ده‌سته‌به‌ر بكات؟ پێموانییه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ هه‌موو بڕیاره‌كان له‌ده‌ستی‌ ئۆزاڵدا نه‌بوو، بگره‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ سوپاش هه‌بوو. ته‌ناته‌ پارتی‌ سیاسی‌ ئۆپۆزسیۆن هه‌بوو كه‌ وه‌ك سوپا بیریان ده‌كرده‌وه‌ له‌سه‌ر پرسه‌كه‌، ته‌نانه‌ت له‌ناو پارته‌كه‌ی‌ ئۆزاڵیشدا، كاسانی‌ له‌و جۆره‌ هه‌بوو. واته‌ زۆر زه‌حمه‌ت بوو ئۆزاڵ به‌سه‌ر هه‌موو ئه‌مانه‌ سه‌ربكه‌وێت.
ئه‌گه‌ر بیر له‌ ده‌میره‌لیش بكه‌ینه‌وه‌، له‌ ساڵانی‌ 1980 كان به‌تایبه‌ت له‌ كوده‌تاكه‌ی‌ 12ی‌ ئه‌یلول، زیندانی‌ كراوه‌، ته‌نانه‌ت له‌ ساڵی‌ 1991 كاتێ‌ ده‌بێته‌ سه‌رۆكوه‌زیران له‌سه‌ر پرسی‌ كورد ده‌ڵێت «پێویسته‌ بونی‌ كورد له‌ توركیا بناسێنین». به‌ڵام پاش ماوه‌یه‌كی‌ كورت له‌و وته‌یه‌ی‌، دۆسیه‌ی‌ كورد ره‌وانه‌ی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ سوپا ده‌كات و هیچ رێكارێكی‌ سیاسی‌ ناگرێته‌به‌ر. 

ململانێی‌ ئه‌ردۆغان و سوپا 
له‌مایسی‌ 2009، كاتێ‌ له‌ هه‌رێمی‌ كوردستانه‌وه‌ به‌ره‌و توركیا ده‌گه‌ڕامه‌وه‌، ئه‌مانه‌ به‌خه‌یاڵمدا هات،
سه‌رۆكی‌ ئاك پارتی‌، له‌ رابردوودا پڕۆفایلێكی‌ ئیسلامی‌ سیاسی‌ هه‌بوه‌، له‌خوێنیدا ره‌گی‌ موحافه‌زه‌كار و نه‌ته‌وه‌په‌رستی‌ هه‌یه‌، ده‌شێ‌ بڵێین ئه‌مانه‌ هۆكارێكن بۆئه‌وه‌ی‌ رێگر بێت له‌وه‌ی‌ هه‌ست و تێگه‌یشتنێكی‌ بۆ پرسی‌ كورد نه‌بێت. له‌ناو ئاك پارتیشدا بیرورا و تێڕوانینی‌ جیاواز له‌سه‌ر پرسی‌ كورد هه‌یه‌. هاوكات ئه‌ردۆغان سه‌رۆكێكه‌ كه‌ تا ئه‌مڕۆ دركی‌ و هه‌ستی‌ به‌بونی‌  پرسی‌ كورد كردووه‌، وه‌ك سه‌رۆكوه‌زیرانێك، له‌م رووه‌وه‌ زیاتر له‌یه‌كچونێكی‌ له‌گه‌ڵ ئۆزاڵ هه‌یه‌. ته‌نانه‌ت جارو بار، پێیوایه‌ ده‌بێت پرسی‌ كورد له‌ چه‌ك و شه‌ڕ جیابكرێته‌وه‌و به‌سیاسه‌ت چاره‌سه‌ری‌ بۆ بكرێت، به‌ڵام كاره‌كته‌ری‌ ئه‌ردۆغان ناجێگیره‌ به‌وه‌ی‌ زوو توڕه‌ ده‌بێت و نه‌رم ده‌بێته‌وه‌.
كۆتاییه‌كه‌ی‌ ئه‌مه‌ چۆن ده‌بێت نازانم. له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ بۆ ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌، هێزێكی‌ به‌هێزی‌ سیاسی‌ پێویسته‌ كه‌ خۆی‌ بكاته‌ خاوه‌نی‌ ئه‌م پرسه‌ و ئیراده‌یه‌كی‌ سیاسی‌ بێ سنور بنوێنێت.
كاتێ‌ له‌ كوردستانه‌وه‌ به‌ره‌و توركیا ده‌گه‌ڕامه‌وه‌و بیرم له‌م هه‌موو شتانه‌ ده‌كرده‌وه‌، بێ ئومێدی‌ و ره‌شبینی‌ دایگرتم، له‌هه‌مانكاتیشدا پێموابوو كه‌ توركیا جگه‌ له‌ پڕۆسه‌ی‌ ئاشتی‌ و چاره‌سه‌ری‌ پرسی‌ كورد هیچ بژارده‌یه‌كیتری‌ له‌به‌رده‌ستدا نییه‌. بێگومان ده‌شێ‌ هه‌ندێ‌ وڵات هه‌بن كه‌ بخوازن توركیا درێژه‌ به‌شه‌ڕ بدات و بگره‌ خاكه‌كه‌ی‌ دابه‌ش بێت و ناسه‌قامگیری‌ له‌و وڵاته‌ درێژه‌ی‌ هه‌بێت.
بونی‌ فره‌یی له‌ پێكهاته‌ی‌ سیاسی‌ و كۆمه‌ڵایه‌تی‌ له‌ناو خاكی‌ توركیا، هه‌روه‌ها به‌هۆی‌ سیاسه‌تی‌ هه‌ڵه‌ی‌ ئه‌م واییه‌ی‌ ده‌وڵه‌ته‌وه‌ له‌به‌رامبه‌ر كه‌مایه‌تییه‌كان، له‌به‌رژه‌وه‌ندی‌ ئه‌و مه‌رامه‌ی‌ ئه‌و وڵاتانه‌یه‌. هه‌ندێكیان ده‌ستوه‌ردان له‌مه‌سه‌له‌ی‌ كورده‌وه‌ ده‌كه‌ن، هه‌ندێكیتریشیان ده‌ست له‌ دۆسیه‌ی‌ ئه‌رمه‌نییه‌كانه‌وه‌ ساڵی‌ 1915 وه‌ ده‌ده‌ن. هه‌ندێكیتر له‌مه‌سه‌له‌ی‌ قوبرس و دینه‌وه‌ ده‌ستوه‌ردان ده‌كه‌ن.
باشه‌ له‌وڵاتی‌ ئێمه‌، تێگه‌یشتنێك هه‌یه‌ بۆ ئه‌و وڵاتانه‌ی‌ ده‌ست له‌كاروباری‌ ناوخۆی‌ توركیاوه‌ وه‌رده‌ده‌ن؟ به‌ڵێ‌ هه‌یه‌. هه‌میشه‌ ده‌ڵێن : یه‌كێتی‌ ئه‌وروپا ده‌یه‌وێت توركیا دابه‌ش ببێت، بۆیه‌ دیموكراسی‌ زۆرینه‌ بۆ ئێمه‌ به‌سود نابێت.
توركیا پشتی‌ له‌دیموكراسی‌ و دادپه‌روه‌ی‌ كردووه‌، به‌مه‌ش ده‌رفه‌ت ده‌دات هێزی‌ ده‌ره‌كی‌ زیاتر ده‌ستوه‌ردان له‌كاروباری‌ ناوخۆی‌ توركیاوه‌ وه‌ربدات. توركیایه‌ك كه‌ په‌یوه‌ندیی‌ خۆی‌ تێك بدات له‌گه‌ڵ وڵاتانی‌ ئه‌وروپا و ئه‌مریكا، ده‌رفه‌تی‌ زیاتر ده‌دات ده‌ستوه‌ردانی‌ ده‌ره‌كی‌ زیارتر بێت.
ئه‌گه‌ر بێت و پرسی‌ كورد چاره‌سه‌ر نه‌كه‌یت و كێشه‌ی‌ قوبروس به‌هه‌ڵسه‌پێراوی‌ بهێڵێته‌وه‌، مه‌سه‌له‌ی‌ دین و ده‌وڵه‌ت و پرسی‌ دیموكراسی‌ چاره‌سه‌ر نه‌كه‌یت، مه‌سه‌له‌ی‌ ئه‌رمه‌نییه‌كان و 1915 له‌رووی‌ مێژوییه‌وه‌ به‌چاره‌سه‌رێكی‌ دیموكراتی‌ و دادپه‌روه‌ری‌ نه‌گات. ئه‌وكات سه‌قامگیری‌ له‌ توركیا نایه‌ته‌گۆڕێ‌، به‌مه‌ش ئاسانكاری‌ و ده‌رفه‌تی‌ زیاتر ده‌دات وڵاتانی‌ ده‌ره‌كی‌ ده‌ستوه‌ردان له‌كاروباری‌ ناوخۆی‌ توركیاوه‌ بكه‌ن.
توركیا روبه‌ڕووی‌ ده‌ستوه‌ردانی‌ ده‌ره‌كی‌ بۆته‌وه‌. ئه‌مه‌ به‌رده‌وامه‌، له‌ غیابی‌ دیموكراسی‌ و دادپه‌روه‌ری‌ وه‌ك گه‌مه‌یه‌كی‌ پیلانه‌ له‌دژی‌ توركیا ده‌كرێت،  ئه‌مه‌ش بۆته‌ یه‌ك له‌و مه‌سه‌لانه‌ی‌ كه‌ توركیا پێوه‌ی‌ ده‌ناڵێنێت.
له‌ حوزه‌یرانی‌ 2009، مه‌سه‌له‌ی‌ چاره‌سه‌ركردنی‌ پرسی‌ كورد، جارێكیتر بوه‌ بابه‌تی‌ رۆژه‌ڤی‌ توركیا، به‌ ئازادییانه‌ گفتوگۆی‌ له‌سه‌ر ده‌كرا. ته‌نانه‌ت رێچكه‌یه‌كی‌ روون له‌سه‌ر پڕۆسه‌یه‌ك هاته‌ئاراوه‌، ئومێده‌كان زۆر بوو، به‌وه‌ی‌ ده‌وترا تۆ بڵێی‌ ئه‌مجاره‌ پڕۆسه‌یه‌كی‌ جیاوازتر بێت و ئاشتی‌ سه‌قامگیر بێت. به‌داخه‌وه‌ پڕۆسه‌كه‌ ماوه‌یه‌كی‌ كه‌می خایاند و كۆتایی پێهات، به‌ڵام ئه‌مجاره‌یان چاوه‌ڕوانییه‌كان زیاتر بوو. بۆ ئه‌وه‌ی‌ ده‌رگای‌ ئاشتی‌ و دیالۆگ واڵا بكرێت، هه‌لومه‌رجی‌ ناوخۆ و ته‌نانه‌ت ده‌ره‌كیش گونجاو بوو به‌ قه‌ندیلیشه‌وه‌.
له‌ وتاره‌كه‌م له‌ به‌هاری‌ 2009 له‌ رۆژنامه‌ی‌ میللیه‌ت به‌م جۆره‌ نوسیبوو:
بۆ چاره‌سه‌ری‌ مه‌سه‌له‌ی‌ كورد و په‌كه‌كه‌، پێویسته‌ ره‌چه‌ته‌یه‌كی‌ بێ‌ بنه‌ما نه‌خرێته‌ڕوو، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ ئه‌مه‌ گرنگترین پرسی‌ توركیایه‌. وه‌ك خاڵی‌ ده‌ستپێك پێویسته‌ چه‌كه‌كان له‌لایه‌ن هه‌ردوولاوه‌ به‌ته‌واوه‌تی‌ بێده‌نگ بكرێن، قه‌ندیلیش ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌ كردووه‌ و ئه‌مه‌ لۆژیكییه‌. پاش ئه‌وه‌ هه‌ردوولا به‌فه‌رمی‌ بۆ رایگشتی‌ ئاگربه‌ست رابگه‌یه‌نن. په‌كه‌كه‌ پابه‌ندی‌ ئاگربه‌سته‌كه‌ ده‌بێت و له‌هه‌ندێ‌ ناوچه‌كه‌ بۆئه‌وه‌ی‌ ئه‌گه‌ری‌ روبه‌ڕووی‌ سوپا نه‌بێته‌وه‌، گه‌ریلاكانی‌ ده‌كشێته‌وه‌. هه‌ریه‌ك له‌ ئیمراڵی‌ و قه‌ندیل بۆ پڕۆسه‌كه‌ ئه‌وه‌ی‌ له‌سه‌رشانیان بێت جێ به‌جێ‌ ده‌كه‌ن، به‌تایبه‌ت ده‌رباره‌ی‌ بێده‌نگ كردنی‌ چه‌كه‌كان و وه‌ستاندنی‌ چالاكییه‌كان. له‌به‌رامبه‌ر ئه‌مه‌شدا حكومه‌تی‌ توركیا و ده‌سه‌ڵاتی‌ سیاسی‌، هۆشداری‌ بداته‌ سوپا كه‌ ئۆپه‌راسیۆن بۆ سه‌ر په‌كه‌كه‌ نه‌كات و رایبگه‌یه‌نێت كه‌ له‌سه‌ر مێزی‌ گفتوگۆ له‌گه‌ڵ په‌كه‌كه‌ داده‌نیشێت.
لێره‌دا ئه‌گه‌ر بێت و ئیراده‌ی‌ سیاسی‌ هه‌بێت له‌لایه‌ن هه‌ردوولاوه‌، ئه‌وا چه‌كه‌كان بێده‌نگ ده‌كرێن و پڕۆسه‌ی‌ دیالۆگ دێته‌ئاراوه‌ و میكانیزمێكی‌ نوێ‌ ئاشكرا ده‌كرێت. له‌م پڕۆسه‌یه‌دا مرۆڤه‌كان له‌شاغ ناكوژرێن، ئیتر نه‌ دایكی‌ گه‌ریلایه‌ك، نه‌وه‌ك دایكی‌ سه‌ربازێك جه‌رگی‌ ناسوتێت. ئه‌مه‌ش ده‌رفه‌تێكی‌ باش ده‌داته‌ ئاشتی‌، به‌ڵام سه‌ره‌تا ئاگربه‌ستێكی‌ راسته‌قینه‌ مه‌رجه‌. دواتر پڕۆسه‌ی‌ دیالۆگ. له‌و نێوه‌نده‌شدا، ئازادییانه‌ گفتوگۆ له‌سه‌ر پڕۆسه‌كه‌ بكرێت، پارته‌ سیاسییه‌كان و رێكخراو و روناكبیران هاوكاری‌ و پشتیوانی‌ سه‌رخستنی‌ پڕۆسه‌كه‌ بكه‌ن. به‌مه‌ش قۆناغ به‌ قۆناغ پرسی‌ كورد به‌ره‌و چاره‌سه‌ری‌ ده‌چێت و له‌ماوه‌ی‌ چه‌ند ساڵێكدا به‌چاره‌سه‌رێكی‌ موتله‌ق ده‌گات.
دوباره‌ ده‌پرسم:
با مرۆڤه‌كان له‌ شاخ نه‌كوژرێن، دڵی‌ دایكان نه‌سوتێن، ئایا ئه‌مه‌ هۆكارێك نییه‌ بۆئه‌وه‌ی‌ پڕۆسه‌یه‌كی‌ نوێ‌ ده‌ستپێبكرێت؟
له‌ حوزه‌یرانی‌ 2009، له‌توركیا كه‌شێكی‌ پۆزه‌تیڤ له‌سه‌ر پرسی‌ كورد له‌ئارادا هه‌بوو. په‌كه‌كه‌ یه‌كلایه‌نه‌ ئاگربه‌ستییه‌كه‌ی‌ تاكو 15ی‌ ته‌مموز درێژ كرده‌وه‌، ته‌نانه‌ت وای‌ نیشان ده‌دا تاكو ئه‌یلول ئاگربه‌سته‌كه‌ درێژبكاته‌وه‌. توركیا له‌ لێواری‌ ده‌ستپێكردنی‌ پڕۆسه‌یه‌كی‌ نوێ‌ بوو.
هه‌ریه‌ك له‌ ئیمڕاڵی‌، قه‌ندیل، خه‌ڵكی‌ هه‌رێمه‌ كوردییه‌كان پێیان واببو ئیتر ئه‌م دۆخه‌ به‌و شێوه‌یه‌ درێژه‌ی‌ پێنادرێت و كاتی‌ ئاشتی‌ راسته‌قینه‌ هاتووه‌. به‌مه‌ش تاده‌هات داوا ده‌كرا چه‌كه‌كان بۆ هه‌تاسه‌ری‌ بێده‌نگ بكرێن. نیشانه‌ی‌ ئاشتی‌ هه‌ر له‌ قه‌ندیل و ئیمڕاڵییه‌وه‌ نه‌هات، به‌ڵكو هه‌مان خواست له‌ ئه‌نقه‌ره‌ش هه‌بوو. عه‌بدوڵا گول-ی‌ سه‌رۆككۆماری‌ توركیا، ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌ ده‌كرد ده‌رفه‌تی ئه‌مجاره‌ نابێت له‌ده‌ست بدرێت، هاوكات ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغانی‌ سه‌رۆكوه‌زیران، هه‌مان بۆچونی‌ گولی‌ هه‌بوو، له‌كاتی‌ پێشكه‌شكردنی‌ وتارێك له‌ بینگۆل باسی‌ له‌ ده‌ستپێكردنی‌ پڕۆسه‌یه‌كی‌ نوێ‌ كردو وتی‌ « ده‌مانه‌وێت به‌ خواست و نییه‌تێكی‌ باشه‌وه‌ چاره‌سه‌ری‌ پرسی‌ كورد بكه‌ین».
هاوكات ئه‌حمه‌د تورك، سه‌رۆكی‌ پارتی‌ كۆمه‌ڵگه‌ی‌ دیموكراتی‌ (ده‌ته‌په‌)، بانگه‌وازێكی‌ له‌م جۆره‌ی‌ هه‌بوو، «ئه‌وه‌ی‌ چاره‌سه‌ری پرسه‌كه‌ی‌ به‌بێ‌ چه‌ك ده‌وێت، با ده‌ستی‌ له‌چه‌كه‌كان به‌ربدات».

ئومێدی‌ ئاشتی‌ 12پیاوی‌ خراپ!
«براكه‌م له‌ شاخه‌، كوڕی‌ مام له‌ شاخه‌، ده‌وڵه‌ت ده‌ڵێت، ئه‌وانه‌ی‌ له‌شاخن، هه‌موییان ده‌كوژین، باشه‌ بۆچی‌ ناپرسن پێنج هه‌زار كه‌س له‌به‌رچی‌ چونه‌ته‌ شاغ».
له‌هاوینی‌ 2009، كه‌شێكی‌ پڕ ئومێد، ده‌رباره‌ی‌ پڕۆسه‌ی‌ ئاشتی‌ له‌ئارادا هه‌بوو. حكومه‌ته‌كه‌ی‌ ئه‌ردۆغان نییه‌تێكی‌ باشی‌ له‌و باره‌یه‌وه‌ خسته‌ڕوو ده‌یویست هه‌نگاوێك بنێت. ده‌نگۆی‌ ئه‌وه‌ش هه‌بوو كه‌ ئاماده‌كاری‌ بۆ هه‌ندێ‌ هه‌نگاوی‌ پراكتیكی‌ بۆ ئاشتی‌ كراوه‌. ئه‌وه‌ بوو پڕۆسه‌كه‌ چه‌ند جارێك ناوه‌كه‌ی‌ گۆڕدرا و له‌ كۆتایدا پڕۆسه‌كه‌ به‌ناوی‌ «كرانه‌وه‌ی‌ دیموكراتی‌ و پرسی‌ كورد» ده‌ستیپێكرد. به‌ڕێوه‌بردنی‌ پڕۆسه‌كه‌ له‌لایه‌ن ئه‌ردۆغانی‌ سه‌رۆكوه‌زیران بوو كه‌ ئه‌ركی‌ میكانیزمی‌ پڕۆسه‌كه‌ی‌ به‌ وه‌زیری‌ ناوخۆ راسپارد. ته‌نانه‌ت به‌شر ئه‌ته‌ڵای‌ كرایه‌ وه‌زیری‌ ناوخۆ بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌.
له‌ 1ی‌ ئابی‌ 2009، له‌ ئه‌كادیمیای‌ پۆلیسی‌ له‌ ئه‌نقه‌ره‌، له‌لایه‌ن وه‌زیری‌ ناوخۆی‌ توركیاوه‌ 15 رۆژنامه‌نوس له‌ناویاندا منیش بانگهێشت كرابووم، به‌مه‌به‌ستی‌ گفتوگۆكردنی‌ له‌سه‌ر پڕۆسه‌كه‌ بانگهێشت كراین بۆ كۆبونه‌وه‌یه‌كی‌ داخراو و دور له‌ میدیاكان. جگه‌ له‌ئێمه‌ چه‌ند پسپۆڕێكی‌ ئه‌كادیمی‌ پۆلیسی‌ ئاماده‌ییان هه‌بوو.
رۆژێك پێش كۆبونه‌وه‌كه‌ چومه‌ ئه‌نقه‌ره‌، له‌گه‌ڵ هاوپیشه‌كانم عه‌لی‌ بایرامئۆغڵو و فه‌همی‌ كورو له‌ كۆشكی‌ چانقایا، چاومان به‌ سه‌رۆككۆمار كه‌وت، تا شه‌وێكی‌ دره‌نگ له‌سه‌ر پڕۆسه‌ی‌ كرانه‌وه‌ی‌ دیموكراتی‌ گفتوگۆمان كرد. عه‌بدوڵا گولی‌ سه‌رۆككۆمار به‌ئومێد بوو له‌پڕۆسه‌كه‌. باوه‌ڕی‌ وبوو كه‌ پڕۆسه‌یه‌كی‌ ئاشتی‌ نوێ‌ له‌توركیا ده‌ستپێده‌كات و كاردانه‌وه‌ی‌ ئیجابی‌ بۆ سه‌ر توركیا ده‌بێت. له‌ وته‌كانیدا پێنج خاڵم وه‌ك تێبینی‌ نوسی‌ به‌م شێوه‌یه‌:
1- له‌پڕۆسه‌ی‌ كرانه‌وه‌ی‌ دیموكراتیدا، سوپا ئۆپه‌راسیۆنه‌كانی‌ ده‌وه‌ستێنێت.
2- ئه‌مجاره‌یان حكومه‌ت باڵاده‌سته‌ له‌ پڕۆسه‌كه‌ نه‌وه‌ك سوپا.
3- له‌م پڕۆسه‌یه‌دا هه‌موو رێگه‌یه‌كی‌ دیالۆگ له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌كه‌یتر كراوه‌ ده‌بێت.
4- هه‌ر هه‌نگاوێك له‌لایه‌ن كورده‌كانه‌وه‌ بنرێت بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ به‌هه‌ند وه‌رده‌گیرێت
5- جه‌ساره‌تی‌ ته‌واوه‌تی‌ له‌لایه‌ن ئه‌ردۆغان وه‌ نیشاندراوه‌ بۆ پڕۆسه‌كه‌.

گول تێڕوانینی‌ زۆر ئیجابی‌ بوو.
له‌ڕۆژی‌ دواتر له‌ كۆبونه‌وه‌ی‌ ئه‌كادیمیای‌ پۆلیس، له‌گه‌ڵ به‌شیر ئه‌ته‌ڵای‌ وه‌زیری‌ ناوخۆی‌ توركیا، كۆبونه‌وه‌ی‌ پێنج سه‌عاتی‌ خایاند، ئه‌ته‌ڵای‌ هیچ قسه‌ نه‌كرد، ته‌نها تێبینی‌ و سه‌رنجه‌كانی‌ ئێمه‌ی‌ به‌شداربوانی‌ ده‌نوسی‌ له‌سه‌ر پرسی‌ كورد و پڕۆسه‌كه‌. وه‌ك رۆژنامه‌نوسێكی‌ دێرین، یه‌كه‌مجارم بوو وه‌زیرێك ببینم به‌و جۆره‌ به‌گرنگییه‌وه‌ تێبینی‌ و وته‌كانی‌ ئێمه‌ به‌وردی‌ بنوسێته‌وه‌. 
له‌ كۆبونه‌وه‌دا، وتارێكم به‌ناوی‌ پرسی‌ كورد و دروكه‌وتنه‌وه‌ له‌ توندوتیژی‌ و چه‌ك، پێشكه‌ش كرد. كه‌ تیایدا نه‌خشه‌رێگه‌یه‌كم خسته‌ڕوو.


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7347
22/8/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ جارێكی تر هالیپ شكستی هێنا بچێته‌ پێشه‌نگی ریزبه‌ندییەوە 22/8/2017
‌ ریاڵ مه‌درید گرێبه‌ستی كه‌ریم بنزیمه‌ نوێ ده‌كاته‌وه‌ 22/8/2017
زانست
‌ هەسارەیەك لە زەوی نزیك دەبێتەوە 21/8/2017
‌ نۆكیا 8 ركابەریی ئایفۆن و گالاكسی دەكات 21/8/2017
‌ پێنج هەڵەی باو لەكاتی راكردندا 21/8/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP