دەوڵەت - نەتەوە ( الدولة- الامة، Nstion-State)
دەوڵەت - نەتەوە ( الدولة- الامة، Nstion-State) ‌ محه‌مه‌د مێرگه‌سۆری‌ 11/1/2017
 به‌شی دووەم
به‌ هه‌مانشێوه‌ ئه‌مرۆش رووبه‌رووی‌ ته‌حدی‌ وا ده‌بینه‌وه‌،  ئه‌مرۆ به‌هۆی‌ گلۆبالیزیشنه‌وه‌، كه‌ هه‌موو بواره‌كانی‌ گرتۆته‌وه‌ ، ته‌نانه‌ت بواری‌ بازرگانی‌ و په‌یوه‌ندی‌ و كۆمه‌نیكه‌یشن و به‌رهه‌مهێنانی‌ ئابووری‌ – الانتاج الاقتصادی‌، بازاڕی‌ دراو، و رۆڵی‌ هه‌بووه‌ له‌ بڵاوبوونه‌وه‌ی‌ ته‌كنۆلۆژیای‌ سه‌رده‌م و ته‌نانه‌ت چه‌كیش. له‌ سه‌رووی‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ش، له‌ لێكه‌وته‌ سه‌ركێشیه‌كانی‌ گلۆباڵیزیشن، مجازه‌فاتی‌ سه‌ربازی‌ و ژینگه‌ییه‌، ئه‌مه‌ش چه‌ند كێشه‌ و گرفتێكیان لێده‌كه‌وێته‌وه‌، كه‌ ناتوانرێ‌ له‌مه‌ودا له‌ چوارچێوه‌ی‌ ده‌وڵه‌ت- نه‌ته‌وه‌، یان گرتنه‌به‌ری‌ نه‌خشه‌ و پلانی‌ رێكه‌وتننامه‌ ته‌قلیدییه‌كانی‌ نێوان ده‌وڵه‌تاندا مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ بكرێ‌ و چاره‌سه‌ر بكرێن. له‌گه‌ڵ به‌رده‌وامی‌ ئه‌و حاڵه‌ته‌ باو و گشتییه‌، به‌و ئاراسته‌ی‌ هه‌یه‌، جۆرێك له‌ به‌رته‌سكردنه‌وه‌ی‌ سه‌روه‌ری‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ پله‌به‌ندی‌ فه‌رز ده‌كات و ده‌هێنێته‌ئاراوه‌، له‌گه‌ڵ دانانی‌ بنچینه‌یه‌ك بۆ فراوانبوونی‌ توانا هه‌مه‌لایه‌نه‌كانی‌ رێكخراوه‌ سیاسیه‌كان، بۆ هه‌نگاونان و تێپه‌راندنی‌ ئاستی‌ ده‌سته‌ڵاتی‌ نه‌ته‌وه‌خوازی‌. چونكه‌ رۆڵی‌ رێكخراو و گروپ و لایه‌نه‌ سیاسیه‌كان له‌ دۆزینه‌وه‌ی‌ رێگه‌كانی‌ چاره‌سه‌ركردنی‌ هه‌ندێ‌ پرس و كێشه‌دا، كه‌ مۆركێكی‌ جیهانیان هه‌یه‌، ده‌بێته‌ هۆی‌ گۆڕانكاری‌ له‌ سیسته‌می‌ سیاسی‌ ده‌وڵه‌تاندا، وه‌ك له‌ به‌رنامه‌ی‌ سیاسی‌ و هه‌ڵبژاردنی‌ هه‌ندێ‌ له‌ رێكخراوه‌ سیاسیه‌كانی‌ ئه‌وروپا و هه‌ردوو ئه‌مریكا و ئاسیا ده‌بینرێن. له‌ هه‌ندێ حاڵه‌تدا رێكخراو لایه‌نی‌ سیاسی‌ له‌كاتی‌ بانگه‌شه‌ی‌ هه‌ڵبژاردن دێته‌ مه‌یدانه‌كه‌ و ئه‌نجامێكی‌ شایسته‌ به‌ ده‌ستده‌هێنێ‌.  
چونكه‌ له‌ دۆخ و پێشهاتی‌ به‌وچه‌شنه‌دا، ده‌وڵه‌ت – نه‌ته‌وه‌ ناتوانێ‌، به‌بێ‌ هه‌ماهه‌نگی‌ و یارمه‌تی‌ نێوان ده‌وڵه‌ت و وڵاتاندا، هیچ پرس و كێشه‌یه‌كی‌ ئابوری‌ و ئیكۆلۆژی‌ و....ئیتر، چاره‌سه‌ر بكرێن. 
هه‌ندێ‌ چاودێر و شاره‌زا وای‌ بۆ ده‌چن، كه‌ پێگه‌ و رۆڵی‌ ده‌وڵه‌ت- نه‌ته‌وه‌ به‌ره‌و بچوكبوونه‌وه‌ چووه‌، وه‌ك رۆڵی‌ شاره‌وانی‌ لێهاتووه‌ له‌ سایه‌ی‌ سیسته‌می‌ سه‌رمایه‌داری‌ جیهانی‌. له‌سه‌ریه‌تی‌ ژێرخان و پێداویستیه‌كانی‌ خۆی‌ دابین بكات، و هه‌موو جۆره‌ خزمه‌تگوزاریه‌ك پێشكه‌ش به‌ هاوڵاتیانی‌ بكات.  ئه‌وه‌ش پرس و بابه‌تێكی‌ ئاساییه‌، هه‌ندێ‌ گروپ و كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك داوای‌ شوناس و ناسنامه‌ی‌ خۆیان ده‌كه‌ن، زۆرجار ده‌وڵه‌ت- نه‌ته‌وه‌ سه‌ركه‌وتوو بووه‌، له‌ پێدانی‌ ئه‌و مافه‌ و جێبه‌جێكردنی‌ ئه‌و خواسته‌. كه‌چی‌ له‌ هه‌ندێ‌ كاتدا له‌ به‌رامبه‌ر شوناسی‌ ئه‌وانی‌ دیكه‌دا بێده‌سته‌ڵات و لاوازه‌. ده‌وڵه‌ت – نه‌ته‌وه‌، ده‌توانێ‌  رۆڵێكی‌ گرنگ بگێرێ‌ و گوزارشت له‌ توانایه‌كانی‌ بكات له‌ جیهاندا، له‌ رێی‌ شوناسێكی‌ بێهاتا له‌ كاتێكی‌ دیاریكراودا. راده‌ی‌ سه‌ركه‌وتنی‌ ده‌وڵه‌ت- نه‌ته‌وه‌، له‌ كاتی‌ دابه‌شبوونی‌ دانیشتوانه‌كه‌ی‌ بۆ گروپی‌ گه‌وره‌ و هه‌مه‌چه‌شن، نایانه‌وێ‌ ده‌ست له‌ شوناسه‌ فره‌گروپی‌ خۆی‌ به‌ربدات، له‌ پێناو هێنانه‌دی‌ شوناسی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌. له‌دیارترین نمونه‌كانی‌ سه‌رده‌م، ده‌وڵه‌تی‌ مالیزیا، ئه‌نده‌نوسیای و یوگسلافیان. 
له‌و حاڵه‌تانه‌دا ئایدلۆژیای‌ نه‌ته‌وه‌خوازی‌، به‌هۆی‌ كۆمه‌ڵێك فاكته‌ره‌وه‌ شكست ده‌هێنێ‌، له‌وانه‌ بێتوانایی‌ ده‌وڵه‌ت له‌ ئیستعابه‌كردنی‌ توێژه‌ گه‌وره‌كانی‌ نێو دانیشتوانه‌كه‌ی‌، یاخود به‌هۆی‌ قه‌یرانه‌كانه‌وه‌  جۆرێك له‌ بێمتمانه‌یی‌ به‌رده‌وام، به‌هۆی‌ داموده‌زگاكانی‌ ده‌وڵه‌ته‌وه‌ له‌ناو كۆمه‌ڵگه‌دا بێنه‌ئاراوه‌، یان له‌ هه‌ندێ‌ كاتدا به‌هۆی‌ كاردانه‌وه‌ی‌ توندی‌ كۆمه‌ڵێك كه‌سی‌ ده‌سته‌ڵاتداره‌وه‌ بێت.
ئه‌و لێكه‌وت و كاریگه‌ریه‌ كه‌لتورییه‌ خێراییانه‌ی‌ به‌هۆی‌ گلۆبالیزیشنه‌وه‌ هاتوونه‌ته‌ ئاراوه‌، بوونه‌ته‌ فاكته‌رێك بۆ به‌شبه‌شوونی‌ كۆمه‌ڵگه‌كان و له‌یه‌كجیاكردنه‌وه‌ و ده‌ركه‌وتنی‌ ململانێ‌ له‌ نێوان یه‌كه‌ كه‌لتوری‌ و رۆشنبیری‌ و سیاسی‌ و كۆمه‌ڵایه‌تی‌، ته‌نانه‌ت خێزانیش. ئه‌م ناكۆكیه‌ و ململانێانه‌ش، به‌هێزترن له‌ ده‌وڵه‌ت- نه‌ته‌وه‌  پێشكه‌وتوه‌كانی‌ رۆژئاوا له‌ رووی‌ ئابووریه‌وه‌، و هه‌نگاو به‌ره‌و كه‌مبوونه‌وه‌ی‌ ده‌سته‌ڵاتی‌ ده‌وڵه‌ت- نه‌ته‌وه‌ ده‌نێن، و بایه‌خه‌كه‌ و رۆڵه‌كه‌ی‌ وه‌ك دامه‌زراوه‌یه‌ك ده‌بینن و داده‌نێن.
له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی‌ هه‌موو كۆمه‌ڵگه‌كان، به‌ كۆمه‌ڵگه‌ی‌ ئه‌وروپیشه‌وه‌، به‌ ئاراسته‌ی‌ به‌شبه‌شبوون ده‌چن و دیارده‌یه‌كی‌ ناكۆكی‌ دژه‌یه‌ك هه‌یه‌ به‌ ئاراسته‌ی‌ هه‌نگاونان بۆ هه‌رێمایه‌تی‌. ئه‌نجامی‌ لێكه‌وت و له‌ سایه‌ی‌ گڵۆبالێزیشندا، زۆر له‌ ده‌وڵه‌ت- نه‌ته‌وه‌كان ، ده‌ستبه‌رداری‌ ئه‌رك و رۆڵه‌ ئابورییه‌كانیان بوون له‌ به‌رژه‌وه‌ندی‌ قه‌واره‌ ئیقلیمیه‌كانیان، به‌ تایبه‌ت له‌و چه‌ند ساڵه‌ی‌ رابردوودا.هه‌ندێ‌ شاری‌ مه‌زن و جیهانی‌، زیاتر له‌ جاران هه‌نگاو به‌ره‌و جۆرێ‌ له‌ خۆبه‌رێوه‌بردن و سه‌ربه‌خۆیی‌ له‌ ده‌وڵه‌ت – نه‌ته‌وه‌، ده‌نێنن. ئێستا شاره‌مه‌زنه‌كانی‌ وه‌ك نیویۆرك له‌ ئه‌مریكا، له‌نده‌ن له‌ بریتانیا و ئه‌وروپا، تۆكیۆ له‌ یابان و ئاسیا، له‌ پله‌ یه‌كی‌ شاری‌ جیهانین. هه‌ریه‌ك له‌ شاره‌كانی‌ لۆس ئه‌نجلۆس له‌ ئه‌مریكا، فرانكفۆرت  له‌ ئه‌ڵمانیا و زیرۆیخ له‌ سویسرا و پاریس له‌ فه‌ره‌نسا، كه‌ ئه‌و سێ شاره‌ش هه‌ر له‌ ئه‌وروپان، سیدنی‌ له‌ ئوسترالیا و سه‌نگاپوره‌ له‌ ئاسیا، ئه‌وانه‌ و ده‌یان شاری‌ دیكه‌ له‌ پله‌ی‌ دووه‌مدان. په‌یوه‌ندی‌ نێوان ئه‌و شارانه‌ و ده‌سته‌ڵات و حكومه‌ته‌كانیان له‌ یه‌ك بۆ یه‌كێكی‌ تر ده‌گۆڕێت و جیاوازه‌، ته‌نانه‌ت له‌ بواره‌ هه‌ستیاره‌كانی‌ وه‌ك: سیاسه‌تی‌ نه‌ختینه‌یی‌، تێكرای‌ سوودی‌ ئابووری‌، رێكه‌وتننامه‌ بازرگانیه‌كان، كۆچ. گه‌شه‌سه‌ندن و پێشكه‌وتنی‌ شاره‌ جیهانیه‌كان یان گلۆبال، هاوشان بووه‌ به‌ گه‌شه‌سه‌ندنی‌ خۆبه‌رێوه‌به‌ری‌ هه‌رێمی‌، كه‌ په‌یوه‌ندیدار بوون به‌ پرۆسه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ و ئابووری، كه‌  ئه‌و بارودۆخه‌ش سنوری‌ وڵاتانی‌ ده‌وڵه‌مه‌ند و هه‌ژاری‌ گرتۆته‌وه‌. پێشتر ئه‌و جۆره‌ فرانبوونه‌ ئابوریه‌ ته‌نها له‌ وڵاتانی‌ جیهانی‌ سێیه‌م و بلۆكی‌ سۆسیالیزمی‌ ده‌گرته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌مرۆ ده‌ڤه‌رێكی‌ زیاتری‌ گرتۆته‌وه‌ به‌ ده‌وڵه‌تانی‌ پێشكه‌وتوته‌وه‌.
پێشبینی‌ ده‌كرێ‌ له‌ ئاینده‌دا، ئاڵۆزی‌ زیاتر له‌باره‌ی‌ ده‌وڵه‌ت- نه‌ته‌وه‌، بێنه‌ئاراوه‌. به‌هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌، كه‌ ده‌وڵه‌ت چه‌قی‌ هێزی‌ یه‌كه‌م و كاریگه‌ره‌. له‌گه‌ڵ زیاتر ده‌ركه‌وتنی‌ رێكخراوی‌ تازه‌ یان گه‌وره‌تربوونی‌ رێكخراو و هێزی‌ دیكه‌، كه‌ له‌وانه‌یه‌ هیچ په‌یوه‌ندێكیان به‌ ده‌وڵه‌ته‌وه‌ نه‌بێت و كۆبوونه‌وه‌ی‌ چه‌قی‌ هێز له‌ شاره‌ جیهانیه‌كاندا جێگیر بێت. هه‌ندێ‌ له‌و رێكخراوانه‌ شوێنی‌ ده‌وڵه‌ت و زیاتریش ده‌گرنه‌وه‌، وه‌ك: رێكخراوی‌ یه‌كێتیی‌ ئه‌وروپا (E.U)، له‌گه‌ڵ چه‌ند رێكخراوی‌ تێكه‌ڵ ، كه‌ جیاوازن له‌ ده‌سته‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌كان و كۆمپانیا فره‌ ره‌گه‌زه‌كان.
هه‌موو ئه‌وانه‌ له‌لایه‌ك، له‌لایه‌كی‌ تر به‌شداریه‌كی‌ به‌هێز له‌ رابوون و گه‌شه‌پێدانی‌ هه‌ندێ‌ ئه‌ركی‌ ده‌وڵه‌تدا بكه‌ن، یان خۆیان له‌ چاودێری‌ ده‌وڵه‌تدا بدزنه‌وه‌.  به‌ڵام له‌ رووی‌ قه‌باره‌وه‌، هه‌ردووكیان له‌ ده‌وڵه‌ت گه‌وره‌ترن و سنوری‌ جوگرافیان دیاری‌ ناكرێ‌ و خاوه‌ن پێگه‌ی‌ خۆیانن، سوودیان له‌ پێشكه‌وتنه‌كانی‌ بواری‌ كۆمه‌نیكه‌یشن و گه‌یاندنه‌وه‌ وه‌ركرتووه‌. ده‌كرێ‌ بوترێ‌، كه‌ پێگه‌ و ده‌سته‌ڵاتی‌ ئه‌ڵته‌رناتیڤه‌كانی‌ ده‌وڵه‌ت، له‌ بڕه‌وسه‌ند و گه‌شه‌كردندان، له‌ كاتێكدا پێگه‌ و ده‌سته‌ڵاتی‌ ده‌وڵه‌ت به‌ره‌و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ و لێكترازان ده‌ڕوات.


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7300
22/6/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ یۆرۆی لاوان 22/6/2017
‌ رۆناڵدۆ كه‌ی ده‌چێته‌ دادگا؟ 22/6/2017
زانست
‌ دروستبوونی ورگ و هۆكار و چاره‌سه‌ر 22/6/2017
‌ دۆزینه‌وه‌یه‌كی سه‌رنجڕاكێش له‌ پیرۆ 22/6/2017
‌ ناسا : له‌ خۆر نزیك ده‌بێته‌وه‌ 22/6/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP