كوردستانێكی بەهێز لە بەرژەوەنــدیی ئەمریكایە
كوردستانێكی بەهێز لە بەرژەوەنــدیی ئەمریكایە ‌ 11/1/2017
ئەم نووسینە نامەیەكە كە جەنەراڵ ئێرنی نەدینۆ ئاراستەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی هەڵبژێردراوی ئەمریكای كردووە و داوای لێ دەكات پشتگیریی كورد بكات.
جەنەراڵ ئێرنی یەكێكە لەو جەنەراڵانەی كە لە جەنگی پڕۆسەی ئازادی عیراقدا بەشداربووەو پەیوەندییەكی پتەوی لەگەڵ سەركردایەتی سیاسیی كورد هەبووە و بەم دوایانەش سەردانی هێزی پێشمەرگەی كوردستانی كردووە بۆ لەنزیكەوە ئاگاداربوون لە نەبەردییەكانی جەنگی دژی تیرۆردا، هەر بەو بۆنەیەشەوە ئەم نامەیەی ئاراستەی سەرۆكی نوێی وڵاتەكەی كردووە كە هەندێك بیروبۆچوونی تایبەتی خۆی تێدایە كوردستانی نوێش وەك خۆی دەقەكەی بڵاودەكاتەوە. 

جەنەراڵ ئێرنی ئەدینۆ

كەس نییە هەبێت كۆتایی بە شەڕێك بێنێت بەبێ ئەوەی یەكەمجار بە روونی‌و بە ئاشكرایی بزانێت كە چ ئەنجامێكی دەبێت، ئەنجامی نادیار وەكو ئەوەیە كە هیچ ستراتیژی دەرچوونت نەبێ، هەروەها ئامانجی روونیش ئەگەر نرخی سەركەوتنەكەی كەم بێت، ئەویش هەر مانایەكی نییە، ئەگەر نرخی شەڕەكە پتربێت لە بەهای دەستكەوتەكان، مانای ئەوەیە دۆڕاوی، ئایندە بەرەو ماڵەوە هەنگاو دەنێت، ئەگەر جەنگێك بایەخی شەڕكردنی هەبێت ئەو كات بایەخی بردنەوەی هەیە، ئەوكات دەبێ ئەو «ترەمپ» شتێك ئەنجام بدات كە سەرۆكی پێش خۆی نەی كردبێت، ئەویش ئەوەیە بەڕوونی پێناسەی ئامانجەكانمان بكات دوای شەڕی موسڵ، ئەویش بەوەی كە بەڕوونی هۆكارێك بدۆزێتەوە كە بەدواداچوون بەدوای ئەو ئامانجەی گرنگ بێت، بەشی سەرەكیی ئەو ئامانجەی دەبێت كوردستانێكی بەهێزو سەربەخۆبێت، یەكێك لە هۆكارەكان ئەوەیە كە بەغدا ناتوانێ بە باشی‌و كاریگەریی حوكمی بكات‌و یان ئێران لێ بگەڕێت كە ئەو بۆشاییەی عیراق پڕ بكاتەوە.
چاو لە بەغدا بكەن هەر لە واژۆی پەیمانی سایكس پیكۆ لە ساڵی 1916 وە پاشان لە دەسەڵاتی فەڕەنسی‌و بەریتانی لە عیراق دەسەڵاتێكی لاوازو هەمیشەیی بووە، ئەو رژێمەی ئێستای سەرۆك وەزیرانی عیراق حەیدەر عەبادی جیاوازی زۆر كەمی هەیە لەگەڵ ئەوانی تر، كاتێك كە حوكم دەكات بەس نیشاندانی ماسولكەی ئێرانە، ئەگەرنا، بەغدا پایتەختێكە كە بەتەواوی ناتوانێت ئەركە گرنگەكان لە حوكمی نیشتمانیی ئەنجام بدات، عیراق ناتوانێ سنوورەكانی خۆی بپارێزێت، عیراق ناتوانێ ئاسایشی ناوخۆ بۆ هاونیشتمانییەکانی دابین بكات، لە پەرلەمان ناتوانێ یاسا دەربكات‌و دانیشتنەكانی پەرلەمان سەركەوتوو نەبوون، عیراق ناتوانێت دەزگایەكی دادوەریی سەربەخۆی هەبێت لە نفوزی مەرجەعی شیعەی برز لە عیراق.
هەروەها عیراق نەیتوانیوە بە گوێرەی پێویستییەكانی دەستوور داهاتەكان‌و بودجەی فیدراڵی دابەش بكات، بەغدا پایتەختی ئەو وڵاتەیە كە بەرەو رووخان دەڕوات، هیچ نیشانەیەكی ژیرانە نییە كە پێمان بڵێ بەغدا هیوای ئەوەی هەیە كە لە پاش هەراو هۆریای موسڵ بە كاریگەریی حوكم بكات.
سەیری تاران بكە، هەر لە سەرەتای ساڵی 2006 ئەگەر لە پێشتریش نەبێت، تاران سیاسەتێكی بەڕێوەبردووە كە كۆنترۆڵی عیراق بكات‌و نفوزی ئێران زیادبكات لە رێگەی هیلالی شیعە بۆ سوریاو تاوەكو دەریای ناوەڕاست، لەساڵی 2014 تاران بەپەلە فەتوای ئایەتوڵڵای گەورە عەلی سیستانی ئیستغلال كرد كە سوپایەكی میلیشیایی شیعە لەناو عیراق دروست بكات، ئەو سوپایە  لەلایەن هێزە تایبەتییەکانی ئێرانەوە دروستکراوەو یارمەتی دەدرێت‌و بەڕێوەدەبرێت‌و پێی دەووترێت حەشدی شەعبی، ژمارەو هێزیان دەگاتە 110 هەزار چەكدار، ئەو سوپایە ئێستا ئاستەنگێكە لەپێش ئازادیی‌و مانۆڕەكانی سەرۆك وەزیرانی ئێستای عیراق‌و هێزەكەی ئەو سوپایە ئێستا وەكو لەشكری عیراقی لێهاتووە.
عیراق ناتوانێت هیچ ئۆپەراسیۆنێكی مەزن بەڕێوەبەرێت بەبێ حەشد، كاتێك كە سوپای عیراق بەرەو باكوور لە موسڵ دەڕوات، لەوێوە نزیكەی 15 تا 45 هەزار شەڕكەری هێزی میلیشیای حەشدی شەعبی لەو ناوچەیە جێگیركراون بۆ گرتنی شاری موسڵ.
تا ئێستا میلیشیای شیعە هەر لە دەوروبەری موسڵن، بەڵام ئەو ناوەی كە حەشد بۆخۆی هەڵبژاردووە بۆ ئەو ئۆپەراسیۆنە پێی دەڵێن: ئێمە هاتینەوە «قادمون یا نینوی»، ئەو ناوە خەڵكە سوننەكەی ناو شاری موسڵ‌و توركە براكانیانی لە دەرەوەی ئەوشارە تووشی ترس‌و نیگەرانی دەكات، ئێمە سیاسەتی گەشبینی‌و بەهیوابوونمان تاقیكردۆتەوە، ئێمە هێزی كارای ئەمریكاییمان لە عیراق گۆڕیوە بە هێزێكی نەرم، ئەمریكاو ئەوانەی تریش كە هەزاران ملیۆن دۆلاریان بە عیراق داوە بۆ ئەوە بووە كە عیراق لەسەر هەردوو قاچی خۆی رابووەستێت‌و ئاشتی بۆ هاونیشتمانیان‌و هاوسێكانیان دابین بكات، ئەو رێگایە تراژیدیی بووەو بەئەنجام نەگەیشتووە، ئەنجامەكەی ئەوە بووە، عیراق بۆتە قەوارەیەکی هەرە لاوازو دەوربەری پڕە لە گورگ‌و بۆشاییەكە لە كەسێكی زۆر نەخۆش دەچێت.
ئەوەی لەناو ئەو هەموو رووداوانەدا  ماوە، كوردستانێكە كە هەرچەندە بێ كەم‌و كوڕی نییەو هەروەها بەهێزیش نییە، بەڵام كورد لە باكووری عیراق ئەو شتەی هیوامان پێبوو ئەنجامیان داوە لەكوردستان، كاتێك لە ساڵی 1991 كە هاوپەیمانان بە سەپاندنی ناوچەی دژە فڕین، پاشەكشەیان بە سەدام حسێن كرد، گەلی كورد ئەو دەرفەتەیان قۆستەوە كە راپەڕین بکەن، تۆزی جینۆساید لە خۆیان داماڵن، گەلی كورد ئاشتیخوازترین‌و دیموكراتیترین‌و نزیكترین دۆستی خۆرئاوان لەعیراق، ئەو بەشەی عیراق بێ كەموكوڕیی نییە، بەڵام نموونەیەكە بۆ بەشەكانی تر، كەوابێت بەغدا دەیەوێت ئەو بەشەی عیراق بكوژێت‌و لەناوی ببات، ئێمەش دەتوانین بەردەوام بین، ئەو پرسە پشتگوێ بخەین، یانیش دەتوانین پلانێك دابنێین كە راستەوخۆ یارمەتی كوردستان بدەین كە ببێتە ئەو شتەی كە شایستەیەتی، ئەگەر یارمەتی كوردستان بدەین، دەبێت ئەو راستییانە بخوێنینەوە‌و باوەڕمان وابێت كە كوردستانێكی بەهێز یارمەتیمان دەدات بۆ دابینكردنی ئامانج‌و بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا، كە بریتین لە:
-لەناوبردنی داعش وەكو رێكخراوێك.
-دووبارە دامەزراندنی تەرازووی هێز لەناوچەی كەنداو.
-زیاد كردنی دۆستە دیموكراتەكانمان لە كەنداوو نەك كەمكردنەوەیان.
-مسۆگەر كردنی سەرچاوەی سروشتی (نەوت‌و غاز).
ئایا كوردستانێكی بەهێز یارمەتی ئەو بەرژەوەندییانەی ئەمریكا دەدات؟
بەڵی ئەمانەش بەڵگەن، ناتوانێت داعش بەبێ كورد لەناو ببرێت، مێژووی كورد یەكێكە لە سەركەوتنە بەردەوامەكانی شەڕی دژی داعش، بێ كەموكوڕی نەبوو، بەڵام شەڕی كورد لە دژی داعش زۆر زۆر كاریگەر‌و سەركەوتوو بووە، ئەو سەركەوتنانە لە هیچ گروپێكی دیكە نابینرێت، كورد باوەڕپێكراوترین‌و كاریگەرترین هێزی هەیە لە عیراق‌و سوریا، باشترین ئەركی سەرەكی شەڕ لە دژی داعش لە ئەستۆی كورددا بووە، هەر لەو رۆژەی كە سوپای عیراق موسڵی بەجێهێشت، لەكاتی هاتنی داعش بۆ ئەوێ لە ساڵی 2014 دا، كاتێك هێزەكانی عیراق هەڵاتن، كورد بەرەو پێشەوە چوو جگە لەناوچەی شنگال، بەرەی خۆرئاوا، بەرەیەكی فراوان كە زیاتر لە 600 میل بوو، كورد دایمەزراند، پاشان كورد توانیی خاكەكەی لە داعش پاك بكاتەوە‌و شنگال‌و دەوروبەری كۆنترۆڵ بكاتەوە، هەتا ئێستا كورد توانیویەتی ئەو شوێنانە بپارێزێت‌و ئەو ئەركەی لە شەڕی موسڵدا پێی سپێردرابوو بەباشی جێبەجێی بكات. 
گەلی كورد ناتوانێت‌و نایەوێت هەموو ئەركەكە بگرێتە ئەستۆ، بەڵام دەتوانێت ناوچە كوردییەكان لە داعش بپارێزێت.
شكاندنی ئایدیۆلۆژیی جیهادی لە رێگەی بەدەنگەوەچوونی میانڕەوەكان دەكرسێت، شەڕی درێژخایەن بەسەركەوتنی باڵی میانڕەوی ئیسلام بەسەر باڵە توندڕەوەكەیدا براوە دەبێت. سەركەوتن بەندە بە ئاڵوگۆڕی بیروڕا لە نێوان ئیسلامی سوننە‌و ئەمریكا، دۆستە خۆرئاواییەكانی ناتوانن دەنگێكی كاریگەربن لەو مشتومڕەدا، بەڵام دەتوانن رۆڵێكیان هەر هەبێت، ئەو رۆڵە دەبێت بۆ پتر بەهێزكردن‌و بەتواناكردن‌و بەرگریكردن بێت لە دەنگە سوننە میانڕەوەكان، كورد بەشێكی گرنگ‌و ناسراوی ئەو دەنگە بووە‌و دەنگی كورد سەلمێنراوبووە كە هێزێكی كاریگەر بووە لەبەرامبەر ئایدیۆلۆژی سیاسی، بەڵگەتان پێویستە؟ چاو لە هیچ شوێنێك مەكەن، جگە لە سنوورە جوگرافییەكانی عیراق، ئاڵای  داعش لە ناو عیراق لەو شوێنانە هەیە كە زۆربەی دانیشتوانەكەیان عەرەبی سوننەن، بەڵام لەو شوێنانە نییە كە دانیشتوانەكەی كوردی سوننەن، چەندان ملیۆن كورد لە عیراق زۆرینەی كوردی سوننەن، بەڵام نفوزی جیهادییەكان لەناو ئەواندا تا بڵێی كەمە، ئەوە  شتێكی تازە نییە، هەمیشە كورد لەساڵی 1960 ەوە دژی گروپە ئیسلامییە دەرەكییەكان وەستاوەتەوە، ئەوە وانەیەكی باشە كە لێیەوە فێربین.
دووبارە دامەزراندنەوەی هاوسەنگی هێز لەكەنداو، مانای راگرتنی هێزی ئێرانە نەوەك یارمەتیدانی، هەر لەوكاتەی هێزەكانی سوپای ئەمریكا لە عیراق كشانەوە، ئێران وەكو هێزێكی داگیركەر‌و خۆسەپێن لەكەنداو دەركەوتووە، ئێستا نفوزی ئێران دەگاتە عیراق‌و سوریا‌و بەشێك لە سعودیە‌و هەندێ شوێنی دیكەش، تاران كە كۆنترۆڵی بەغدا‌و باشووری عیراقی کردووە، 60%ی خاكی عیراق پێكدەهێنێت، پێش ئێستاش بریكارەكانی ئێران كە میلیشیای شیعەن، لەگەڵ هێزەكانی پێشمەرگە شەڕیان كردووە، لەو سنوورانەی كورد كۆنترۆڵی دەكات، جگە لەوە دەیان هەزار چەكداری شیعە بەشدارن لە گرتنەوەی موسڵ‌و ناوچەكانی نێوان سوریا‌و ئەو شارە، ئەگەر رانەوەستێنرێت، ئەوا تاران بەمزووانە پردێكی زەمینی دروست دەكات بۆ باكووری سوریا‌و هێزە سەربازییەكانی ئێران لە سێ لاوە ئابڵۆقە دەخەنە سەر ناوچەی كوردی عیراق‌و لە ئایندەدا دەتوانن كاریگەریی بخەنە سەر هەڵسوكەوتی كورد، هیچ بەرژەوەندییەكی ئەمریكا لەوەدا نییە كە ئەو سیاسەتەی ئێران پشتگوێ بخرێت.
سەرۆكی ئایندەی ئەمریكا دەتوانێت راستەوخۆ سنوورێك بۆ پاوانخوازی ئێران دابنێت، بەڵام دەبێت شتێك بكات كە هیچ سەرۆكێكی پێشتری ئەمریكا نەیكردبێت، ئەویش دامەزراندنی بنكەیەكی مەزنی سەربازیی ئەمریكاییە لەناو خاكی كورد لە باكووری عیراق.
چەندین ساڵە كورد داوای دامەزراندنی بنكەیەكی وا دەكات، توركەكانیش پێیان خۆش دەبێت، بۆ ئەوەی ئێران لە سنووری باشووری ئەوان دووربێت، سیاسەتێكی هۆشیارانەی دەرەوەی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا دەبێت بۆ ئەوە بێت كە هاوپەیمانە دیموكراتەكانی زیاد بكات نەك كەمیان بکاتەوە، ناوچەی كوردی باكووری عیراق یەكێكە لە باشترین دۆستەكانی هاوپەیمانە دیموكراتەكانمان لە ناوچەی كەنداو، ئەو دوو دۆستە باشەمان هەیە، كورد‌و ئیسرائیل.
هەر لەبەر ئەوەیە كە پێویستە بەبەهێزیی یارمەتی سەربەخۆبوونی كورد بدەین، عیراق كوردستانی بەجێهێشتووە نەك بەپێچەوانەوە، عیراق ئێستا دابەش بووە لە نێوان هێزە ناوچەییەكاندا، كە لەناو ئەو وڵاتەدان بۆ دابینكردنی بەرژەوەندیی خۆیان، دوو ساڵ دەبێت بەغدا هەموو یارمەتییەكی فیدراڵی‌و مووچەی بۆ حكومەتی هەرێمی كوردستان راگرتووە، لەگەڵ ئەوەشدا ئیدارەی ئۆباما هەر یارمەتیی بەغدایەكی داوە كە نەیتوانیووە خزمەت بەهاووڵاتیانی خۆی بكات، هەتا ئەو كەلوپەلەی كە ئەمریكا بۆ پێشمەرگەی ناردووە، یەكەمجار رەوانەی بەغدا دەكرێت، دواتر لەوێوە وەزارەتی بەرگریی عیراق كە لە ژێر كۆنترۆڵی شیعەدایە، نایەوێت بۆ كورد بنێردرێت، لە ژێر كاریگەریی نرخی شەڕی داعش‌و لەهەمان كاتدا پاراستن‌و یارمەتیدانی دوو ملیۆن ئاوارە كە هاتوونەتە ناوچە كوردییەكان، حكومەتی هەرێم پارەی تەواو بووە، سەرۆكی ئایندەی ئەمریكا دەتوانێت ئەو سیاسەتە بگۆڕێت، هەڵبەتە توانای هەیە ئەو گۆڕانكارییە بە دوو شێوە بكات:
یەكەم: رێگەدانی راستەوخۆی چەكی سوپای ئەمریكا بۆ پێشمەرگە، لە رێگای هەولێری پایتەختی هەرێمی كوردستان، نەک لە رێگەی بەغداوە.
دووەم: زیادكردنی یارمەتی ئابووریی بەپەلە بۆ هەولێر‌و بەردەوام بوون لە رێی چوونە ژوورەوە بۆ سامانە سروشتییەكان، مانای ئەوەیە كە نەوت‌و غازی سروشتی لە ژێر دەستی هاوپەیمانەكانماندا بن، نەك لە ژێر دەستی نەیارەكانمان، لە نێوان وڵاتانی ئۆپێكدا، عیراق دووەمین وڵاتە لەدوای سعودیەوە لە هەبوونی نەوت‌و نزیكەی  دوو لەسەر سێی ئەو نەوتە لە خاكی عیراقدایە، لەو ناوچانەیە كە لە ژێر كۆنترۆڵی ئێراندایە، بەشەكەی ئەو نەوتە لە خاكی كورددایە، بەڵام هێزەكانی ئێران لە سێ لاوە دەوریان داوە، بەرژەوەندیی رۆژئاوا هیچ خزمەتی پێناكرێت بە پشتگوێ خستنی ئەو هەلومەرجەی كە لە ئایندەدا یارمەتی ئەوە بدات، ئێران هەناردەی نەوتی كورد رابگرێت، لەبەر ئەو هۆكارە كە ئەو پرسە ئەوەندە گرنگە، ئەو وزەیەی لە كوردستان هەیە، پێكهاتووە لە 50 بۆ 80 هەزار ملیۆن بەرمیل نەوتی یەدەگ، 10 تریلیۆن مەتر سێجا غازی سروشتی‌و ئەو هەموو سامانە سروشتییە دەتوانێت هەڕەشەی ئینێرگی روسیا بۆسەر ناتۆ، توركیا‌و یەكێتیی ئەوروپا كەم بكاتەوە.
توركیا 35%ی نەوت‌و 60%ی غازی سروشتی لە روسیا وەردەگرێت، ئەڵمانیا‌و بەلجیكا هەریەكەیان 30%ی  وزەی خۆیان لە روسیا بۆ دێت، هەروەها بەشێوەیەكی كەمتر ئیتالیا، هۆڵەندا‌و فەرەنسا، بەڵام هەندێك وڵاتی ئەوروپا وەكو پۆڵەندا، چیك، فینلەندا، لیتوانیا، سلۆڤاكیا‌و هەنگاریا رێژەی وەرگرتنی وزە لەروسیا 80% بەرەو سەرەوەیە.
ئەگەر دۆنالد ترەمپ سەرۆكی هەڵبژێردراوی ئەمریكا ئەو هەڕەشەیەی وزەی روسیا لەبەرچاو بگرێت، رەنگە پشتیوانی‌و بەرگریی لە هەناردەكردنی نەوتی كوردستان بكات، كە ئەوە پرسێك بوو سەرۆك ئۆباما رەتیكردەوە. هەولێر‌و ئەنقەرە ماوەیەكە هێڵی نەوتیان دروستكردووە بۆ بەندەری جەیهان لەسەر دەریای ناوەڕاست، هەردوو پایتەخت (هەولێر‌و ئەنقەرە) پێیان باشە‌و لە قازانجی ئەوانە كە نەوتی كورد بەردەوام بڕوات، ئەوروپییەكانیش پێیان باشە كە سەرچاوەی وزە بۆ وڵاتەكانیان جۆراوجۆر بێت‌و لە یەك شوێن نەبێت.
كاتێك ئیدارەی نوێی ئەمریكا لە واشنتۆن دەستبەكار دەبێت، دووبارە پێداچوونەوە دەكات بەستراتیژی ئەمریكا لەعیراق‌و لەو شوێنەوە دەست پێدەكات، كە بۆ بەرژەوەندیی ئەمریكا باشە، ئەوجۆرە بەرژەوەندییانە هەندکێجار لەگەڵ خەڵكی دیكە تەبان، كە رەنگە مستەفا بارزانی سەرۆكی مەزنی نەتەوەیی كوردستان بەباشترین شێوە گوزارشتی لێكردبێت، كاتێك لە باكووری عیراق لەشەڕدا بوو لەساڵی 1962، داوای یارمەتی لە ئەمریكا دەكرد، بارزانی وتەی سەعدی شیرازی شاعیرێكی ئێرانی سەدەی سیانزەی دەهێنایەوە كە وتبووی: «بەرژەوەندیی هاوبەش، باشترین دۆست‌و هاوپەیمان دروست دەكات». 

ئێرنی ئەدینۆ، جەنراڵێكی خانەنشینی ئەمریكایە كە ئێستا پسپۆڕی باڵای كاروباری سەربازییە لە سەنتەری لەندەن بۆ لێكۆڵینەوەی سیاسی. ئێرنی ئەدینۆ بۆ ماوەی ساڵێك وەكو راوێژكاری جەنگ لەناو لیواكانی پێشمەرگەی كوردستان خزمەتی كردووە.


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7228
30/3/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ به‌رازیل یه‌كه‌مین هه‌ڵبژارده‌ی مۆندیالی روسیایه‌ 30/3/2017
‌ پێشمه‌رگه‌ له‌سه‌ر سه‌ركه‌وتنه‌كانی به‌رده‌وامه‌ 30/3/2017
زانست
‌ توێژینه‌وه‌یه‌ك: مۆنالیزا زه‌رده‌خه‌نه‌ ده‌كات؟ 29/3/2017
‌ سه‌وزه‌مه‌نی له‌ جه‌مسه‌ری باكوور 29/3/2017
‌ ماره‌ قاوه‌ییه‌كان هه‌ڕه‌شه‌ن بۆ سه‌ر دوورگه‌یه‌كی ئۆقیانووسی هێمن 29/3/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP