دیموكراسی لە كاتشوێنی نادیموكراتدا..!
دیموكراسی لە كاتشوێنی نادیموكراتدا..! ‌ عه‌داله‌ت عه‌بدوللا‌ 16/2/2017
زۆرجار ئەو وتەزایەمان دووبارە كردۆتەوە كە، دیموكراسی سیستەمێكی ناچارییە. دارویش شایگان-ی گەورە بیرمەندی ئێرانی/فەرەنسی لەوتارێكدا لەمە زیاتر دەڕوا، ئەو باوەڕی وایە: دیموكراسی باشترینە لەناو خراپەی سیستەمە سیاسییەكاندا. بێگومان باوەڕێكی لەم جۆرە، لەگەڵ ئەزموونە سیاسییەكانی دنیادا، لەو وڵاتانەی كە  شێلگیرانە بێت یان بۆ پروپاگەندە، دەگەڕێنەوە بۆ ئەم سیستمەو دەیكەنە سەرچاوەی بیركردنەوەو ئیشكردن لەسەر بیرۆكەی گۆڕانكاری و چاكسازی، رۆژ بە رۆژ زیاتر دەچەسپێت.
لێك مارەكردنێكی شەرمنانە
لەلایەكی دی، ئەمڕۆ ئەم نواندنە لەبەرگی سیستەمی دیموكراسیدا، زیاتر لەوەی كە دەیبینین، بۆتە مۆدەیەكی سیاسی. ئەمڕۆ تەوژمە راستڕەو و چەپڕەوەكانی جیهان، زۆربەی پارت و رێكخراوە سیاسییە ئاینی و ناسیۆنالیستەكان، هێزە كۆمۆنیست و لیبراڵەكان، سۆشیال دیموكرات و ئاڵاهەڵگرانی رێبازی رێگای سێیەم كە لەبنەڕەتدا تێزێكی سۆسیۆلۆگ ئەنتۆنی گیدنزو سیاسەتمەدار تۆنی بلێر-ەو لەكرۆكدا لێك مارەكردنێكی شەرمنانەی نێوان ئایدیۆلۆژیای سۆشیالیزم وسەرمایەدارییە، تەنانەت هێزە فەندەمێنتاڵیستەكانی جیهانی ئیسلامی و عەرەبیش، هەر هەموویان، بە كۆ، راشكاوانە بێ یان شەرمنانە، خۆیان بە هێزی دیموكرات و دیموكراتخواز ناودەبەن، یان بە هێزگەلێك كە هەڵگری پرەنسیپ و بەهای هاومانا و نزیكن لەدیموكراسی (وەك چەمكی شورا كە لای بزووتنەوە ئیسلامییەكان دەیبینینەوە) یان لانیكەم، لەبەردەم سیحری چەمك و سیستەمی دیموكراسیدا، هیچ لایەكیان قبوڵیان نییە بە هێزی نادیموكرات، یان دژە دیموكراسی لەقەڵەم بدرێن، یان بخرێنە چوارچێوەی هێزە تۆتالیتێرو تیرۆریست و ستەمكارەكانەوە.
 تێگەیشتن لەم هەڵوێستەی جیهانی هاوچەرخمان، یان خوێندنەوەی ئەوەی بۆچی هیچ پارت و تەوژمێكی سیاسیی نییە لەجیهاندا لەوە نەسڵەمێتەوە وەك هێزو تەوژمی نادیموكرات وێنا بكرێت، كارێكی گران نییە. هۆكارە هەلومەجییەكان لەناو مێژووی رووداوەكانی دوو سێ دەهەی رابردوووماندا هەموو نهێنییەكمان بۆ ئاشكرا دەكەن : مەبەستمان لە:-
یەكەم: رووداوی نوشستی گوتارو فكری سۆشیالیزمە لەو تایپە ئازادیكوژو ستەمگەرەی كە یەكێتیی شورەوی لەجیهاندا بانگەشەی بۆ دەكردو شكستی هێنا.
دووەم: روخانی دیواری بەرلین وەك سیمبولی دابەشبوونی ئایدیۆلۆژییانەی كۆمەڵگەی بەشەری و كۆتایی هاتنی جەنگی ساردCold War  (1947-1991ز).
سێەمیش: بڵاوبوونەوەی بەهاكانی دیموكراسی و لیبراڵی و بانگەشەكانی مافی مرۆڤ و ئازادییە سیاسییەكان لەبەشێكی بەرچاوی وڵاتانی دنیادا. 
هەموو ئەمە تا ئەو ئەندازەیەی تەنانەت ئەو رژێمانەی كە تائێستاش لەچەندین كێشەوەری جیهاندا بە تەواوی نەكەوتونەتە ژێر زەبری ئەو رووداوە وەرچەرخێنەرانەوە، نەخوازن چیدی وەك هێزی ئەنتی دیموكراسی بناسرێن. تەنانەت لەمێژووی یەك سەدەی رابردووشدا، هیچ كەس و گروپێك بەئاشكراو راشكاوانە، دوژمنایەتیی خۆیان بۆ حوكمی گەل جاڕنەداوە جگە لەگەورە فاشیستی ئیتاڵی بینیتۆ مۆسۆلینی (1883- 1945ز) و لەسەردەمی ئێستاشدا (دەوڵەت)ەكەی داعش و گەورە تیرۆریست ئەبوبەكر بەغدادی.
ئەم جیاوازییە حیكایەتێكی دوورودرێژە
هۆكارێكی گەورەتر كە دیموكراسیی بە ئاسانی كردۆتە دروشمێكی گەردونی و لەهەموو لایەكی ئەم ئەستێرەیەوەو لەیەككاتدا لایەنگری ساختەو سەرڕاستی بۆ دروستكردووە، بە سووك تەماشاكردن و رەچاونەكردنی ئەو جاوازییە فكری و مەعریفییەیە كە لەناو نەتەوەو كۆمەڵگاكانی جیهاندا بۆ تێگەیشتن و پیادەكردنی ئەم بەهاو سیستەمە هەیە. ئاشكرایە ئەم جیاوازییە حیكایەتێكی دوورودرێژە، بەڵام لەسادەترین دەستنیشانكردندا شتێكی تر نییە جگە لەبەرهەمی تێپەڕنەبوونی تەواوی كۆمەڵگا نارۆژئاواییەكان بەو دەورانە زەمەنییەی كە ئەوروپا تیایدا ململانێیەكی توندی فەلسەفی و سیاسی و كۆمەڵایەتی و ئابووریی دەكات لەگەڵ رابردوو و كەلەپوری خۆیدا، یان راستتر بڵێین لەگەڵ ئەو مێژووەی كە بە سەدەكانی ناوەڕاست ناو دەبرێت و لەسەدەی پێنجی زاینیەوە دەستپێدەكات و تاروخانی ئیمبراتۆریەتی رۆمانی بەردەوام دەبێت كە دەكاتە سەدەی پازدە. نەبڕینی ئەم دەورانە لەدەرەوەی رۆژئاوا، ئەو دەورانەی كە دەزانین شەڕی خوێناویی گەورەی لەگەڵ خۆیدا بەرپاكردو لەناو ژانی ململانێكاندا نوێخوازییەكی فكری Intellectual modernity و سیستمێكی ئەبستمی تری بۆ بینین و نرخاندنی مرۆڤ و كۆمەڵگاو سروشت و جیهان بۆ رۆژئاوا هێنایە گۆڕێ‌ و، لە سەدەی شازدەوە چەندین شۆڕشی فكری و زانستی و ریفۆرمخوازی و رۆشنگەری و سیاسیی و دیموكراسیی گەورەی بەرپاكرد، جیاوازییەكی قوڵی خستە نێوان مێژوو و فكرو ئەزموونی رۆژئاواو جیهانی دەرە- رۆژئاواوە.
دیموكراسی وەك پرۆسەیەكی گران
  ئەم جیاوازییە زەمەنی و عەقڵی و مەعریفییە، لەهەمان كاتدا، بە مانای بێ ئاگابوونی جیهانی نارۆژئاوا بوو بەكۆی ئەو ئەزموون و خیبرەو پیادەكردنە مێژووییەی كە لەرۆژئاوادا هەبوو لەئاست دیموكراسی و لەمومارەسەكردنی مۆدێرنەی فكری و ماتەریدا. لەم رووەوە، داریوش شایگان لەكتێبی (دەروونی پچڕاو)دا بەجوانی باس لەو نابەرابەرییە مێژوویی و عەقڵییە ئەكات كە لەنێوان رۆژئاواو شارستانییە سوونەتییەكانی رۆژهەڵاتدا هەیە. بێگومان پشتگوێخستن و فەرامۆشكردنی هەر ئەو بێئاگاییەش بوو، واتە ئەزموونی رۆژئاوا، كە تائێستا بۆتە زادەی ئەوەی زۆربەی هێزو پارت و رژێمە سیاسییەكانی دەرەوەی جیهانی رۆژئاوا، لەئاست بەهاو سیستەمی دیموكراسیدا، لەهەڵوێستی دووفاقی و كۆمیدیدا بمێننەوە، واتە:
- لەئاستی دروشمدا، دیموكراسی وەك پرۆسەیەكی گران و سەخت و پڕ لەمەرج و پێداویستی سەیر نەكەن، بەڵكو لەرێگەی باوەڕبوون بە دیموكراسییەكی نۆمینەڵ خۆیان لەبەرگی هێزی دیموكراتخوازدا بنوێنن و هەموو ستەمكاری و دواكەوتنەكانیان بشارنەوە، بە تایبەتی لەجیهانی عەرەبی و ئیسلامیدا كە ئێمەی نەتەوەی كوردیش بەشێكین لەم جیهانە. 
- لەئاستی پراكتیك و واقعیشدا، لەهەموو دۆخێكی ناكامی و شكستهێناندا لەپەیڕەوكردنی دیموكراسی، دەستبەجێ ئەم فكرو سیستەمە بەفكرو سیستەمێكی نامۆ بە كولتوورو كۆمەڵگاو دەسەڵاتەكانیان ببینن..!
بە مانایەكی روونتر، پیادەكردنی دیموكراسی لەرۆژئاوادا بەرهەمی مۆدێرنەی عەقڵی و وێژدانی و مۆراڵییە لەیەككاتدا، دەسكەوتی خیبرەو مومارەسەیەكی مێژوویی و ئەزموونێكی دوورو درێژە لەتێكۆشانی سیاسی و فكری كە سەرەتاكانی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی 18، ئەو سەدەیەی كە محەمەد ئەرگون-ی گەورە بیرمەندی عەرەبی/فەرەنسی (1928-1910ز) پێی دەڵێت «سەدەی رزگاربوونی رۆژئاوا لەسەدە تاریكەكانی ناوەڕاست».
 مێژووییانەیان نەبینیوەو نەبڕیوە
  دیموكراسی زادەی ئەو شۆڕشە پیشەسازییشە  Andustrial Revolutionكە لەهەمان سەدەوە دەستپێدەكات و هێزو پەیوەندییەكانی بەرهەمهێنان دەگۆڕێ‌ و چینی تری كۆمەڵایەتی دەهێنێتە پێشەوەو هۆشیاریی كۆمەڵایەتیی نوێش دەخەمڵێنێت، بەڵام دیموكراسی لەجیهانی نارۆژئاوادا، لەو رووبەرانەی تری سەر ئەم ئەستێرەیە كە بەزمانی شایگان دەكاتە شارستانییەتە سوونەتییەكان، لەدایكبووی ئەو پێشمەرجە مێژووییانە نەبووەو نییە، خاوەن كەلەپوری هیچ یەكێك لەو ململانێ و شۆڕشە گەورانە نییە، هیچ دەستێكی نییە لەو شۆكە گەورانەی (الصدمات الكبری) كە لەئەزموونی شارستانیی رۆژئاوادا روودەدەن، مەبەست لەشۆكی بایەلۆژی و، شۆكی كۆسمۆلۆژی و، شۆكی سایكۆلۆژییە كە سەرلەبەری دیدی مرۆڤیان بۆ خۆی، بۆ كۆمەڵگە، بۆ جیهان و گەردوون گۆڕی و لەڕەگ و ڕیشەوە دەستكارییان كرد. جیهانی شارستانییەتە سووننەتییەكان كەمترین هەنگاوی لەو دەورانە مێژووییانەیان نەبینیوەو نەبڕیوە كە پێویستە بیبڕدرێت و بڕینەكەش بە بێ‌ بەزاندنی قۆناغەكان بێت!، دەڵێین بەبێ‌ بەزاندنی قۆناغەكان، چونكە وەك محەمەد ئەرگون دەڵێ‌: بەزاندنی ئەو قۆناغانە هەمیشە كارەساتی بەدواوەوەیە. 
لێرەوەو بەو مانایانەی سەرەوە، ئێمە لەكەمترین رستەدا دەتوانین بڵێین: دیموكراسیی لەجیهانی ئێمەدا كە هێشتا لەرووی پێكهاتەی فكرو عەقڵ و مۆڕاڵ و ویژدان و سایكۆلۆژیا-شەوە جیهانێكی مۆدێرن نییە، هەمیشە دیموكراسییەكی بێ سەنەدو ئیفلیجە، لەباشترین حاڵدا دەبێتە دروشمێك بۆ شاردنەوەی نەنگییە سیاسییەكان و میكانیزمێك بۆ خۆهەڵواسین بەمۆدە سیاسییەكان و تایپە مۆدێرنەكانی ئۆرگانیزەكردن و بیركردنەوە بەڵام بەبێ‌ بیرو رەفتارو كولتوری دیموكراتییانە!، هەرواش كورتدەبێتەوە بۆ رێكارییە كارتۆنییەكان، یان پرۆژە شكستخواردووەكان، یان پرۆسە بێ‌ سوودەكان-ی موبایەعەو هەڵبژاردن، ئەو پرۆسانەی كە لەكۆمەڵگا قەیراناوی و سەرگەردانەكاندا دیكتاتۆرە گەورەكانی مێژوویان خستەوەو داهێنا!- وەك نموونەی هیتلەر- و لەكۆمەڵگا نامۆدێرنەكانیشدا هەمیشە دەسەڵات و پێگە بۆ هێزو گروپی تەقلیدیی و گرێگرتەی دەرەكی و خاوەن نفوزی كۆمەڵایەتی و خێڵەكی و ناوچەیی ناو كۆمەڵگاكان بەرهەمدەهێننەوە، واتە ئەو هێزو گروپانەی كە هەر خۆیان دوژمنی سەرسەختی نوێبوونەوەو دیموكراسیی راستەقینەن بە هەموو رەهەند و پرەنسیپە عەقڵانی و ئینسانییەكانییەوە. 


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7204
26/2/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ نه‌ورۆز، شیروانه‌، كه‌ركوك، پ.هه‌ولێر بۆ چوارگۆشه‌ی زێڕین 26/2/2017
‌ پێكانه‌كه‌ی‌ كازۆرلا تا كۆتایی وه‌رز درێژه‌ی ده‌بێت 26/2/2017
زانست
‌ هۆكاری خه‌وتنی مرۆڤ و زینده‌وه‌رانی تر ئاشكرا بوو 22/2/2017
‌ میكانیزمێكی نوێ بۆ وه‌ستاندنی خوێنبه‌ربوونی مێشك 22/2/2017
‌ كونێكی ڕه‌ش له‌ گه‌له‌ ئه‌ستێره‌كه‌ماندا خۆی شاردووه‌ته‌وه‌ 22/2/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP