زمانی‌ نووسینی‌ بەیاننامەی‌ سیاسی‌ له‌ توێژینه‌وه‌یه‌كی ئه‌كایمیدا
زمانی‌ نووسینی‌ بەیاننامەی‌ سیاسی‌ له‌ توێژینه‌وه‌یه‌كی ئه‌كایمیدا ‌ 13/5/2017
ڕۆژی‌ سێشەممە ٢_٥_٢٠١٧ لە بەشی‌ زمانی‌ کوردی‌ کۆلێژی‌ پەروەردەی‌ بنەڕەتی‌ زانکۆی‌ سەڵاحەدین، لەهۆڵی‌ پەری‌، تاوتوێی‌ نامەی‌ ماستەری‌ خوێندکار (بەشدار عەبدولرەحمان عەزیز) لەژێر ناونیشانی‌ (نواندنی‌ گوتار بەفۆرمی‌ زمانیی جیاواز لەبەیاننامەی‌ سیاسیدا) کرا. 
دوای‌ گفتوگۆیەکی‌ چوار سەعاتی‌ لەلایەن لیژنەیەکی‌ پسپۆڕ کە پێکهاتبوون له‌ هه‌ریه‌ك له‌ (پ.د.به‌كر عومه‌ر_ سه‌رۆكی‌ لیژنه‌، پ.ی‌.د.نه‌ریمان خۆشناو_ ئەندام، پ.ی.د.حاته‌م ولیا_ ئه‌ندام،‌ پ.د.یوسف شه‌ریف _ ئه‌ندام و سه‌رپه‌رشتیار) بەپلەی‌ زۆر باش وەرگیرا.   
 
توێژینه‌وه‌که‌ به‌یاننامه‌کانی‌ پارته‌ سیاسییه‌كانی‌ باشووری‌ كوردستان به‌ نموونه‌ وەرگرتبوو، ئامانجه‌كه‌شی‌ ئه‌وه‌بوو‌ بزانێ زمان چ ڕۆڵ و ئه‌ركێك ده‌بینێ له‌ نووسینی‌ به‌یاننامه‌ و ئامرازه‌ زمانییه‌كان له‌ڕێگه‌ی‌ ئایدۆلۆژیاوه‌ بسه‌لمێندرێ. توێژینه‌وه‌كه‌ به‌یاننامه‌كانی‌ پێنج حزبی‌ باشووری‌ كوردستان (یه‌كێتی‌ نشتیمانی‌ كوردستان، پارتی‌ دیموكراتی‌ كوردستان، بزوتنه‌وه‌ی‌ گۆڕان، یه‌كگرتووی‌ ئیسلامی‌ كوردستان، كۆمه‌ڵی‌ ئیسلامی‌ كوردستان) له‌ باره‌ی‌ ڕووداوه‌كانی‌ ساڵی‌ (2014 – 2015)، وه‌رگیرابوون» بەڵام دەقی‌ بەیاننامەکانی‌ بزووتنەوەی‌ گۆڕان تەنها لە پێشینە و چوارچێوەی‌ توێژینەوەکە ئاماژەیان پێدرابوو، چونکە بزووتنەوەکە لەبارەی‌ شەڕی‌ داعش بەیاننامەی‌ تایبەتی‌ نەبوو وه‌ك داتا وه‌رگیراون. بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ی‌ شییان بكاته‌وه‌، ڕۆڵی‌ زمان له‌ شێوازی‌ نووسین و جیاوازی‌ داڕشتن و كاریگه‌ری‌ له‌سه‌ر باوه‌ڕ پێهێنانی‌ جه‌ماوه‌ر له‌باره‌ی‌ هه‌ڵوێسته‌كانیان بخاته‌ڕوو. بەیاننامەکانی‌ بەردەستیش بریتی بوون لە‌ ده‌ربڕینی‌ هه‌ڵوێستی‌  ئەو حزبانە لەبارەی‌ شه‌ڕی‌ داعش و بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ به‌یاننامه‌ له‌ بۆنه‌، یاده‌كان، هه‌ڵبژاردن و ڕووداوه‌كانی‌ ڕۆژ.
ئەو ڕێبازەی‌ توێژەر لە توێژینه‌وه‌كەیدا پەیڕەوی‌ کردووە‌ ڕێبازێكی‌ شیكاری‌ وه‌سفیی‌ بوو‌، کە پشتی‌ به‌ تیۆری‌ زمانه‌وانی‌ سیاسی‌ و پراگماتیك به‌ستووه‌ و لە پەیوەندی‌ نێوان زمان و ئایدۆلۆژیا (زمانەوانی‌ سیاسی‌) دەكۆڵێتەوە, لە چەند شوێنێكیشدا دەقی‌ به‌یاننامه‌كان تاوتوێکراون. لە شیكردنه‌وه‌‌ی‌ دەقی‌ بەیاننامەکانیشدا گه‌یشتۆته‌ ئه‌و ئه‌نجامه‌ی‌ کە له‌ به‌یاننامه‌ سیاسییه‌كاندا، نیشانه‌كانی‌ خاڵبه‌ندی‌ تا ڕاده‌یه‌ك ڕه‌چاو نه‌كراوه‌، زیاتر بۆ جوانكاری‌ ده‌ق له‌ڕووی‌ ڕووخساره‌وه‌ به‌كارهاتوون، نه‌وه‌ك بۆ دابه‌شكردنی‌ تێكست له‌ڕووی‌ سینتاكس و واتاوه‌‌، ئه‌گه‌رچی‌ هه‌ندیێك نیشانه‌ به‌كارهاتوون، وه‌ك: په‌ره‌گراف به‌ندی‌، خاڵ، وێرگوڵ، كه‌وانه‌، به‌ڵام نیشانه‌كانی‌ تری‌ وه‌ك جووت كه‌وانه‌، كۆمای‌ خاڵ له‌ژێر، ئه‌ستێره‌، چه‌ندانی‌ دیكه‌ بەکارنەهاتوون، ئه‌مه‌ش ئاڵۆزی‌ و لێڵی‌ واتایی‌ له‌ هه‌ندێ به‌شی‌ ده‌قه‌كان دروست كردووه‌. 
هاوکات هه‌ڵه‌ی‌ ڕێنووسی‌ له‌به‌یاننامه‌ سیاسییه‌كاندا به‌رچاو ده‌كه‌ون، ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێت بایه‌خی‌ ئه‌وتۆ به‌ ڕێنووس نه‌دراوه‌، یان پەلە لە دەرکردنی‌ بەیاننامەکان کراوە.
توێژەر لە ئەنجامێکی دیکە توێژینەوەکەیدا دەڵێت: لە دەقی‌ بەیاننامەی‌ سیاسیدا پێکهاتەی‌ تایبەتی‌ زمانیی‌ بۆ نواندنی‌ گوتاری‌ سیاسی‌ بەکاردێت و، جیاوازی‌ نووسین له‌ڕووی‌ شێواز و قه‌باره‌ له‌ به‌یاننامه‌كاندا هه‌ن، ئه‌مه‌ جیا له‌وه‌ی‌ له‌ڕووی‌ به‌كارهێنانی‌ كه‌ره‌سته‌ ڕێزمانییه‌كان به‌ تایبه‌ت ڕسته‌ی‌ دیار و نادیار، ئه‌مه‌ش په‌یوه‌ندی‌ به‌ ئایدۆلۆجیا و بیرکردنەوەی‌ حزبی‌ هەیە کە لەڕێگای‌ زمانەوە دەردەبڕدرێت.
لەگەڵیشیدا توێژەر بەشی‌ کردنەوەی‌ دەقەکاندا گەیشتۆتە ئەو ئەنجامەی‌ کە چەمک و کاریگەریەکانی‌ ئایدۆلۆژیا لە تایبەتمەندییە زمانیەکاندا لەگەڵ ئایدۆلۆژیای‌ پارتە سیاسییەکاندا یەک دەگرێتەوە و، زمان ڕۆڵێكی‌ دیار و كاریگه‌ری‌ بینیوه‌ له‌نێو ده‌قه‌كاندا به‌ تایبه‌ت له‌ ده‌ربڕینی‌ هه‌ڵوێست و شێوازی‌ وشه‌یی‌ و گه‌مه‌كردن به‌ ده‌سته‌واژه‌كان و ناونان.
جیا لەوەش توێژەر گەیشتۆتە ئەو ئەنجامەی‌ کە به‌یاننامه‌ سیاسییه‌كان هیچ بنه‌مایه‌كی‌ فه‌رمیان پێوه‌ دیا نییه‌، له‌ڕووی‌ فۆرم و شێوازی‌ بڵاو كردنه‌وه‌یان، زۆر به‌كه‌می‌ لۆگۆی‌ حزب و به‌روار و ژماره‌ و ... تێدا به‌دی‌ كراون. زیاتر وه‌ك وتارێكی‌ بڵاوكراوه‌ بۆ ڕاگه‌یاندنه‌كان مامه‌ڵه‌ی‌ له‌گه‌ڵ كراوه‌.
ئامانج و گرنگی‌ توێژینەوەکەش لەوەدا خۆی‌ دەبینێتەوە كه‌ بزانرێت زمانی‌ نوسینی‌ به‌یاننامه‌ی‌ سیاسی‌ له‌نێوان لایه‌نه‌ سیاسیه‌كان به‌ فۆڕمی‌ زمانی‌ جیاواز ده‌نوسرێن، حزبەکان لەڕێگەی‌ زمانەوە هەڵوێستەکانیان دەشارنەوە یاخود دەری‌ دەبڕن، تا چه‌نده‌ش ئایدۆلۆژیای‌ حزبه‌كان به‌سه‌ر نووسینی‌ به‌یاننامه‌كان ده‌رده‌كه‌وێت و زاڵە بەسەریان.
شایانی‌ باسە تاكو ئێستا لە زمانی‌ كوردیدا بەشێوەی‌ توێژینەوە و نامەی‌ ئەكادیمی‌ ئەم بابەتە لێی‌ نەكۆڵدراوەتەوە و گرنگی‌ پێنەدراوە و فەرامۆشكراوە. بوار، بابەت و لایەنەكانی‌ ئەم زانستە (زمانەوانی‌ سیاسی‌) لە چوارچێوەی‌ سەرچاوەیەكی‌ سەربەخۆ، كە تایبەتبێ بەم لقەی‌ زمانەوانی‌، بەرچاو ناكەوێت، هەرچەندە لە زمانەكانی‌ تر بە زانستێكی‌ نوێ دادەنرێت و بەشێوەیەكی‌ زانستی‌ لە زمانەكانی‌ تر لێكۆڵینەوەی‌ لەسەر كراوە. بۆیە لەبەر گرنگی‌ و بایەخی‌ ئەم زانستە لێكۆڵینەوەیەكی‌ زانستی‌ و ئەكادیمی‌ لەسەر ئەنجامدراوە، کە وەك سەرەتایەك وایە بۆ توێژینه‌وەی‌ تر لەم بوارە.لەم ڕێگەیەوەش هەوڵ بدرێت بنەماکانی‌ نووسینی‌ بەیاننامەی‌ سیاسی‌ بە شێوەیەکی‌ زانستی‌ دابڕێژین و شێوازی‌ نووسینی‌ دیاری‌ بکرێن.
لەتوێژینەوەکەدا توێژەر هەوڵیداوە وەڵامی‌ چەند پرسیارێک بداتەوە کە بریتین لە:
١_ ئایا له‌ ده‌قی‌ به‌یاننامه‌ی‌ سیاسیدا پێكهاته‌ی‌ تایبه‌تی‌ زمانیی‌ بۆ نواندنی‌ گوتاری‌ سیاسی‌ به‌كاردێت؟
٢_ ئایا هه‌بوونی‌ تایبه‌تمه‌دییه‌ زمانییه‌كان له‌ به‌یاننامه‌كاندا، جۆرێكی‌ تایبه‌تی‌ ئایدۆلۆژی‌ ده‌گه‌یه‌نێت؟
٣_ ئه‌گه‌ر وایه‌، ئایا چه‌مك و كاریگه‌رییه‌كانی‌ ئایدۆلۆژی‌ له‌م تایبه‌تمه‌ندییه‌ زمانییانه‌دا له‌گه‌ڵ ئایدۆلۆژیای‌ پارته‌ سیاسییه‌كاندا یه‌كه‌؟ 
ناوەڕۆكی‌ توێژینەوەکەش بێجگە لە پێشەكی‌ و ئەنجام، لە سێ بەش پێكهاتووە:
بەشی‌ یەكەم، بەشێكی‌ تیۆرییە, ئەم بابەتانە لەخۆ دەگرێ: ناساندنی‌ زاراوەكان، زمان، زمانەوانی‌ سیاسی‌، ئایدۆلۆژیا، نواندن، به‌یاننامه‌, گوتار، هەروەها جۆر، تایبه‌تمه‌ندی‌، ئه‌رك، هۆكاری‌ ده‌ركردن، شێوازی‌ نووسین و قه‌باره‌ی‌ به‌یاننامه ڕوونكراوه‌ته‌وه‌، پاشان ڕۆڵی‌ زمان له‌ نووسین، ده‌سه‌ڵاتی‌ ده‌ركردن، هه‌ڵبژاردنی‌ ناونیشان له‌ به‌یاننامه‌ی‌ سیاسیدا خراوه‌ته‌ڕوو، له‌گه‌ڵیشیدا خاڵبه‌ندی‌ و ڕێنووس له‌ به‌یاننامه‌ی‌ سیاسیدا ڕوونكراوه‌ته‌وه‌.
به‌شی‌ دووه‌م، ئه‌م به‌شه‌ش تایبەت کراوە بە، ئامرازە زمانییەكان لە شیكردنەوەی‌ به‌یاننامه‌ی‌ سیاسیدا و, شیكردنەوەیان لە ئاستی‌ وشەسازی‌ و ڕستەسازیدا، له‌گه‌ڵ ده‌قسازی‌ وچه‌ند بابه‌تێكی‌ تر.
بەشی‌ سێیه‌م، بەشێكی‌ پراكتیكییە، كە به‌یاننامه‌ سیاسیه‌كانی‌ پێی‌ شیدەكرێتەوە. شیكردنەوەی‌ ده‌قی‌ ئەو به‌یاننامه‌ سیاسیانه‌ی‌، كە لەبەر دەستمانن، بەپێی‌ پراگماتیک و مانشێت، شێوازی‌ نووسین، ڕێنووس، خاڵبه‌ندی‌، كاتی‌ ده‌ركردنی‌ به‌یاننامه‌كان، ده‌قسازی‌.
دوای‌ ئەمانەش ئەنجامی‌ توێژینه‌وەكە و پاشكۆی‌ ده‌قه‌كان خراونەتەڕوو، كە لە توێژینەوەكە پێی‌ گەیشتوین, لە كۆتایی‌ توێژینەوەكەشدا لیستی‌ سەرچاوەكان لەگەڵ پوختەی‌ توێژینەوەكە به‌ زمانی‌ ئینگلیزی‌ پێشكەش كراوە. 
جێگەی‌ ئاماژە پێکردنە له‌ تاوتوێكردنی‌ نامه‌كه‌دا ژماره‌یه‌كی‌ بەرچاو له‌ مامۆستایانی‌ زانكۆ و هاوڕێ كه‌سوكاری‌ خوێندكار ئاماده‌یبوون، به‌ تێروته‌سه‌لی‌ گفتوگۆ له‌سه‌ر ته‌واوی‌ نامه‌كه‌ له‌لایه‌ن لیژنه‌ی‌ تاوتوێكردنی‌ نامه‌كه‌ ئه‌نجامدرا.
به‌شدار عه‌بدولره‌حمان یەکێکە لەڕۆژنامەنووسەکانی‌ مەکتەبی‌ ناوەندی‌ ڕاگەیاندنی‌ یەکێتی‌ نشتیمانی‌ کوردستان، ماوەی‌ زیاتر لە (١٢) ساڵە وەک پەیامنێر لە ئۆرگانەکانی‌ ڕاگەیاندنی‌ یەکێتی‌ کار دەکات و بەردەوامە، ئێستاش لێپرسراوی‌ به‌شی‌ هه‌واڵ و سیاسه‌تی‌ ته‌له‌فزیۆنی‌ گه‌لی‌ كوردستان كه‌ناڵی‌ هه‌ولێره.


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7301
23/6/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ یۆرۆی لاوان 22/6/2017
‌ رۆناڵدۆ كه‌ی ده‌چێته‌ دادگا؟ 22/6/2017
زانست
‌ دروستبوونی ورگ و هۆكار و چاره‌سه‌ر 22/6/2017
‌ دۆزینه‌وه‌یه‌كی سه‌رنجڕاكێش له‌ پیرۆ 22/6/2017
‌ ناسا : له‌ خۆر نزیك ده‌بێته‌وه‌ 22/6/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP