جوانیی‌ ژن لای‌ د.فایه‌ق مسته‌فا له‌ سه‌رده‌می‌ ئێستادا
جوانیی‌ ژن لای‌ د.فایه‌ق مسته‌فا له‌ سه‌رده‌می‌ ئێستادا ‌ 16/5/2017
ژینۆ عه‌بدوڵڵا

دوای‌ هه‌ردوو كتێبی‌ (به‌رگریی‌ له‌ وتاری‌ ئه‌ده‌بی‌) و (وتاری‌ ئه‌ده‌بی‌ و رۆشنبوونه‌وه‌)، دكتۆر فایه‌ق مسته‌فا ره‌خنه‌گر و په‌روه‌رده‌كار، به‌رده‌وامه‌ له‌ كاره‌ رۆشنبیرییه‌كانی‌ تایبه‌ت به‌ (هونه‌ری‌ وتار) و به‌رهه‌مه‌كانی‌ له‌ بواری‌ په‌روه‌رده‌دا، له‌م چوارچێوه‌یه‌شدا سه‌ره‌تای‌ ئه‌مساڵ سێیه‌م كتێبی‌ خۆی به‌ ناونیشانی‌ (جوانیی‌ ژن) به‌ چاپگه‌یاند.
ئه‌م كتێبه‌یانی‌-وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ له‌ به‌رگی‌ كۆتاییدا هاتووه‌- چه‌پكێك وتار له‌ خۆده‌گرێت كه‌ پێشتر له‌ رۆژنامه‌ ناوخۆییه‌كانماندا بڵاوكراونه‌ته‌وه‌، وتارگه‌لێك كه‌ پشت به‌ (ئه‌قڵی‌ ره‌خنه‌یی‌) ده‌به‌ستن بۆ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی‌ كێشه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان كه‌ كۆمه‌ڵگه‌ی‌ عێراقیمانی‌ پێوه‌ گیرۆده‌ بووه‌، نه‌مانی‌ (گیانی‌ هاووڵاتێتی‌) و په‌راوێزخستنی‌ ئه‌قڵ و تیۆری‌ نێرگه‌رایی‌ بۆ ژن و دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ چێژ و رێزگرتنی‌ ژیان و سه‌یركردنێكی‌ رووكه‌شانه‌ بۆ ئایین و خوێندن. له‌هه‌مانكاتدا هه‌وڵده‌دات بۆ رۆشنكردنه‌وه‌ی‌ رێی‌ گره‌نتیده‌ری‌ كه‌مكردنه‌وه‌ و كاڵكردنه‌وه‌ی‌ ئه‌م به‌ڵا كۆمه‌ڵایه‌تیانه‌ له‌پێناو پشكوتنی‌ خوچه‌ی‌ جوانی‌ و پێشكه‌وتن و ژیاری‌ له‌ وڵاته‌كه‌ماندا و پڕكردنی‌ كه‌ش و دۆخی‌ ژیانمان به‌ بۆنی‌ خۆشه‌ویستی‌ و لێبوورده‌یی‌ و به‌ختیاری‌.
وتاره‌كانی‌ ناو كتێبه‌كه‌ كراون به‌ سێ‌ به‌شه‌وه‌: به‌شی‌ یه‌كه‌م (وتارگه‌لێك ده‌رباره‌ی‌ ژن)، كه‌ بریتین له‌ (جوانیی‌ ژن) و (ژن ناونیشانی‌ شارستانی‌ و بناغه‌یه‌تی‌) و (كێ‌ توندوتیژیی‌ دژی‌ ژنان ئه‌نجامده‌دات؟) و (ژن له‌ سلێمانی‌). له‌م وتارانه‌دا نووسه‌ر  له‌ تێڕوانینی‌ گوند-ه‌وه‌ ده‌رباره‌ی‌ دۆخی‌ ژنان ده‌ست پێده‌كات وه‌ك پێوه‌رێك بۆ زانینی‌ ئه‌و ئاستی‌ ژیارییه‌ی‌ كه‌ نه‌ته‌وه‌كان پێیگه‌یشتوون. نووسه‌ر ده‌ڵێت»ئه‌و سه‌قامگیریه‌ی‌ كه‌ مرۆڤایه‌تی‌ به‌هۆی‌ فێربوونی‌ كشتوكاڵكردنه‌وه‌ زانیویه‌تی‌، رۆڵێكی‌ گه‌وره‌ی‌ گێڕاوه‌ و دۆخێكی‌ ئارامی‌ ده‌سته‌به‌ر كردووه‌، له‌و كاته‌وه‌ ژن بووه‌ته‌ سیمبولێك بۆ ئاشتی‌ و ئارامی‌ و خێر و ژیان، ته‌نانه‌ت لای‌ هه‌ندێك نه‌ته‌وه‌ په‌ندی‌ دیار له‌مباره‌یه‌وه‌ ده‌ركه‌وتووه‌ وه‌ك (ئه‌وه‌ی‌ ژن ده‌یه‌وێت خوایش ده‌یه‌وێت). من لای‌ خۆمه‌وه‌ بڕوام به‌م په‌نده‌ هه‌یه‌ و له‌هه‌ر شوێنێكدا ژن هه‌بێت هه‌ست به‌ دڵنیایی‌ ده‌كه‌م و له‌ هه‌ر جێیه‌كیش ژن نه‌بێت پێشبینی‌ شه‌ڕ و خراپه‌ ده‌كه‌م».
لێره‌وه‌ به‌رده‌وام ئه‌م وته‌یه‌ ده‌ڵێمه‌وه‌ (ئه‌گه‌ر زه‌وی‌ ژنی‌ تێدا نه‌مێنێت ئه‌وا ده‌بێته‌ گۆڕستانێكی‌ چۆڵ)، به‌ڵگه‌یش بۆ ئه‌مه‌ ئه‌و كۆمه‌ڵگانه‌ن كه‌ رۆڵی‌ ژنیان له‌م سه‌رده‌مه‌ی‌ ئێستاماندا تێدا نابینین، هه‌موویان پڕن له‌ شه‌ڕ و ئاشووب و توندوتیژیی‌، نه‌ ئارامییان تێدایه‌ و نه‌ ژیانه‌وه‌. لێره‌دا وته‌یه‌كی‌ (ئالبێر كامۆ)ی‌ فه‌یله‌سوفی‌ بونگه‌رایی‌ فره‌نسی‌ بیردێنینه‌وه‌ كه‌ ده‌ڵێت:(ژن بۆنی‌ به‌هه‌شته‌ له‌سه‌ر زه‌وی‌).(كتێبه‌كه‌/26). له‌ وتاری‌ (ژن له‌ سلێمانی‌) دا نووسه‌ر وایده‌بینێت ئه‌و رێزه‌ی‌ كه‌ ژن له‌ سلێمانی‌ هه‌یه‌تی‌، له‌ شاره‌كانی‌ دیكه‌دا نموونه‌ی‌ نییه‌. ده‌ڵێت (كاتێك له‌ په‌نجاكانی‌ سه‌ده‌ی‌ رابردوو له‌گه‌ڵ خێزانه‌كه‌مدا سه‌ردانی‌ سلێمانیم كرد، كه‌ منداڵ بووم، شتێك له‌ ژنانی‌ سلێمانیدا سه‌رنجی‌ راكێشام كه‌ له‌ ژنانی‌ كه‌ركوكی‌ شاره‌كه‌ی‌ خۆمدا نه‌مدیبوو، بینیم ژنان له‌ ماڵه‌وه‌ تێكه‌ڵی‌ پیاوان ده‌بوون و به‌شدارده‌بوون له‌ گفتوگۆ و قسه‌كردندا ده‌رباره‌ی‌ مه‌سه‌له‌ جۆراوجۆره‌كانی‌ ژیان. دوایی‌ سه‌ردانه‌كانم بۆ سلێمانی‌ چه‌ندباره‌ بوونه‌وه‌، گه‌وره‌ بووم و هۆشیاریم كامڵ بوو و ئه‌وه‌ی‌ كه‌ پێشتر بینیبووم لام ته‌ئكید بووه‌وه‌ كه‌ ژنانی‌ ئێره‌ جیاوازن له‌ ژنانی‌ شاره‌كانی‌ دیكه‌ی‌ عێراق، ئه‌مان شتێك ئازادییان له‌ تێكه‌ڵبوون له‌گه‌ڵ پیاواندا هه‌یه‌  و له‌ گه‌ڵیاندا ده‌رباره‌ی‌ سیاسه‌ت ده‌دوێن و زێده‌ڕۆیی‌ ناكه‌ن له‌ ره‌فتاره‌كانیان له‌به‌رده‌م پیاواندا، به‌ چالاكییه‌كی‌ فراوانه‌وه‌ كارده‌كه‌ن، متمانه‌یان به‌خۆیان و جۆرێك هه‌ست به‌ كه‌سایه‌تیشیان هه‌یه‌). (كتێبه‌كه‌/39). نووسه‌ر رۆڵی‌ شارستانییانه‌ی‌ ژنان له‌م خاڵانه‌دا كورت ده‌كاته‌وه‌:
1ـ ژن و سه‌قامگیری‌ و ئارامی‌. 2- ژن و په‌روه‌رده‌. 3- ژن و مه‌زنی‌ و سه‌ركه‌وتوویی‌. 4- ژن و هونه‌ر.
لێره‌وه‌ ئومێد ده‌خوازم هه‌موو ژنێك ئه‌م وتارانه‌ بخوێنێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ ببێته‌ چه‌كێكی‌ رۆشنبیریی‌ بۆی‌ كه‌ به‌هۆیه‌وه‌ به‌رگریی‌ پێ‌ له‌ خۆی‌ و مافه‌كانی‌ بكات له‌ به‌رامبه‌ر په‌راوێزخستنی‌ له‌ كۆمه‌ڵ و تێڕوانینه‌ نێرایه‌تیه‌كه‌ی‌ كۆمه‌ڵ بۆی‌.
به‌شی‌ دووه‌می‌ وتاره‌كانی‌ كتێبه‌كه‌ (وتارگه‌لی‌ گشتیی‌ كۆمه‌ڵایه‌تین) و دیارده‌ و كێشه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان له‌خۆده‌گرێت كه‌ په‌یوه‌ستن به‌ ئایین و خوێندن و هاووڵاتێتی‌ و هۆشیاریی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ و كامه‌رانییه‌وه‌... هتد، وه‌ك وتاری‌ (رێزی‌ ژیان) كه‌ تێدا نووسه‌ر داوای‌ رێز و رێزگرتنی‌ ژیان و رێزگرتی‌ راو رێزگرتنی‌ كار ده‌كات. به‌ شێوه‌یه‌كی‌ گشتییش (رێزگرتنی‌ ژیان) له‌مانه‌دان:
1ـ رێزی‌ مرۆڤ. 2- رێزی‌ ژینگه‌. 3- رێزی‌ به‌ها رۆحی‌ و ئه‌خلاقی‌ و ژیارییه‌كان.
له‌ وتاری‌ (جه‌وهه‌ری‌ ئایینه‌كان باشییه‌ ئه‌خلاقییه‌كانن) دا، ده‌خوێنینه‌وه‌ كه‌ (ئایینه‌كان هه‌موویان په‌یامی‌ ئاسمانین بۆ ئاده‌میزاد له‌پێناو چاككردنی‌ ده‌روون و كۆمه‌ڵگه‌كاندا و بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ به‌هاكانی‌ خۆشه‌ویستی‌ و ئازادی‌ و وازهێنان له‌ سته‌م و گه‌نده‌ڵی‌. هه‌موو ئه‌وانه‌ی‌ له‌ ئاییندان، له‌ ده‌قه‌كان و مه‌به‌سته‌ ئایینیه‌كاندا، ئامڕازی‌ به‌دیهێنانی‌ باشیێتیی‌ ئه‌خلاقه‌ له‌سه‌ر زه‌وی‌، مه‌به‌ستێك له‌ خۆیاندا نین، وه‌ك بینیمان له‌ رابردوودا و ئێستایش ده‌بینین كه‌ ده‌قه‌كان گۆڕاون بۆ مه‌به‌ستی‌ خودییه‌كان و به‌زاندنی‌ ئامانجی‌ سه‌ره‌كیی‌ ئایینه‌كان كه‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بێڕه‌وشتییه‌كانه‌). (كتێبه‌كه‌/77).
له‌ وتاری‌ سێیه‌میشدا (سێگۆشه‌ی‌ دواكه‌وتوویی‌ داهێنه‌رانه‌) نووسه‌ر هۆشداریمان ده‌داتێ‌ له‌ سه‌ر سێ‌ ره‌فتاری‌ خراپی‌ ته‌شه‌نه‌كردوو له‌ ناو كۆمه‌ڵی‌ عێراقیماندا، ئه‌وانیش، یه‌كه‌م: ته‌مه‌ڵیی‌ عه‌قڵ و دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ خوێندنه‌وه‌ و بیركردنه‌وه‌ و تێڕامان، كه‌ ده‌بنه‌ هۆی‌ دروستبوونی‌ خاڵی‌ دووه‌م: ئه‌ویش زۆربڵێیی‌ و چه‌له‌حانێ‌-یه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر عه‌قڵ نووست خاوه‌نه‌كه‌ی‌ ده‌بێته‌ عاشقی‌ قسه‌ی‌ پووچ و زۆربڵێیی‌، چونكه‌ نازانێت چۆن كاته‌كه‌ی‌ (بكوژێت). سێیه‌میش: ئاره‌زووكردنی‌ به‌ره‌و هه‌ستی‌ به‌كارهێنانی‌ زۆر زیاد له‌ پێویست، واتا حه‌زی‌ تاك بۆ به‌كارهێنانی‌ شمه‌ك و كه‌لوپه‌ل و كۆكردنه‌وه‌یان به‌شێوه‌یه‌كی‌ نا ژیری‌ و نا لۆژیكی‌، واتا زیاتر له‌وه‌ی‌ كه‌ پێویستیه‌تی‌ له‌ هه‌مو بارودۆخه‌كاندا. 
نووسه‌ر خوێنه‌ره‌كان بانگهێشت ده‌كات بۆ (ساده‌یی‌) كه‌ به‌ كلیلی‌ كامه‌رانیی‌ داده‌نێت و له‌ وتاره‌كه‌یدا ئاماژه‌ به‌ ئه‌حمه‌د ئه‌مین ده‌كات كه‌ له‌مباره‌یه‌وه‌ ده‌ڵێت»ئاسووده‌یی‌ ده‌روون، پاراستنی‌ ته‌ندروستی‌، باش تێگه‌یشتن، سووككردنی‌ بارگرانیه‌ داراییه‌كان و هه‌روه‌ها هه‌ستكردن به‌وه‌ی‌ كه‌ مادده‌ و دارایی‌ هه‌مووشتێكی‌ ژیان نییه‌ هه‌تا هه‌مووكاته‌كان له‌ گرێوگۆڵ و ئاڵۆزییه‌كانیدا به‌سه‌ر ببرێت، له‌ به‌ساده‌یی‌ ژیاندان، چونكه‌ ژیانی‌ رۆحیی‌ پاك و جوانیش هه‌یه‌ كه‌ شایانی‌ ئه‌وه‌یه‌ به‌شێكی‌ كاتی‌ بۆ دابینبكرێت و كاتێك بۆ بیرلێكردنه‌وه‌ی‌ دابنرێت». (كتێبه‌كه‌/112). 
به‌ڵام له‌ وتاری‌ (كێشه‌ی‌ سیستمی‌ خوێندنمان چییه‌؟) دا نووسه‌ر كێشه‌كانی‌ و خه‌وشه‌كانی‌ ده‌ستنیشان ده‌كات كه‌ گرنگترینیان  ئه‌وه‌یه‌ له‌ سیستمی‌ خوێندنماندا كێشه‌یه‌ك هه‌یه‌ ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌م سیستمه‌ رووكه‌شه‌ و له‌ ژیانه‌وه‌ دووره‌. بۆچی‌؟ چونكه‌ مه‌به‌سته‌ سه‌ره‌كیه‌كه‌ی‌ تاقیكردنه‌وه‌ و بڕوانامه‌یه‌. به‌ڵام په‌روه‌رده‌ و رۆشنبیری‌، ئه‌وا له‌م خوێندنه‌دا نین. لێره‌دا مه‌به‌ستم له‌ (په‌روه‌رده‌) ئه‌و مانایه‌یه‌تی‌ كه‌ له‌ پێناسه‌كه‌ی‌ فه‌یله‌سوفی‌ ئه‌ڵمانی‌ (كانت) دا هاتووه‌ و ده‌ڵێت»په‌روه‌رده‌ به‌رزكردنه‌وه‌ی‌ هه‌موو رووه‌كانی‌ كه‌ماڵه‌ له‌لای‌ تاك». كه‌ماڵ-یش دوو جۆره‌: تیۆری‌، كه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌ خوێندنی‌ زانست و مه‌عریفه‌كانه‌وه‌ و پراكتیكییش كه‌ بریتییه‌ له‌ گۆڕینی‌ زانست و مه‌عریفه‌كان بۆ كلتور و ئه‌خلاق و بونیاتنانی‌ كه‌سێتیی‌ تاك. به‌ڵام (رۆشنبیری‌) مه‌به‌ست لێره‌دا (رۆشنبیری‌ یاخود كلتوری‌ خوێندن و فێركردنه‌) كه‌ مانای‌ چاككردنی‌ ده‌روون و بنیاتنانی‌ كه‌سێتیی‌ تاك ده‌گه‌یه‌نێت به‌ بونیاتێكی‌ شارستانیانه‌. (كتێبه‌كه‌/157).
به‌شی‌ سێیه‌میش (وتار له‌ ئه‌ده‌ب-دا) یه‌ كه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌ هه‌ندێك له‌ ئه‌دیبانه‌وه‌ هه‌روه‌ها وتووێژ له‌گه‌ڵ نووسه‌ردا.


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7274
23/5/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ زڤیریڤ هه‌موو ئه‌گه‌رێكی پێچه‌وانه‌ كرده‌وه‌ 23/5/2017
‌ فه‌نارباخچه‌ پاڵه‌وانی ئه‌وروپایه‌ 23/5/2017
زانست
‌ یاری (Spinner) جیهان داگیر ده‌كات 23/5/2017
‌ زاناكان: لاشه‌ی مرۆڤ پێكهاته‌ی كیمیایی خاك ده‌گۆڕێت 23/5/2017
‌ قرشێكی ده‌گمه‌ن له‌ گڕكانه‌ چالاكه‌كاندا ده‌ژی 17/5/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP