پۆپۆلیستيی نێودەوڵەتی، سەركەوتن یان تێكشكان؟
پۆپۆلیستيی نێودەوڵەتی، سەركەوتن یان تێكشكان؟ ‌ 23/6/2017
ئیمیل ئەمین
سێ مانگێك لەمەوبەر بوو، كە پۆپۆلیستەكان‌و گەڕانەوەی رادیكاڵەكان‌و راچڵەكینی هەستی نەتەوەیی بوونە دیاردەی زەقی جیهان‌و رەوتی باڵكێشی ئایدیۆلژی لە جیهاندا، ئەو جۆرە هەستەش دوای دوو رووداوی گەورە پەرەی سەند، كە بریتی بوون لە كشانەوەی بریتانیا لە یەكێتیی ئەوروپا كە بە بریكزێت ناسراوە، لەگەڵ هەڵبژاردنی دۆناڵد ترەمپ-ی سەرۆكی ئەمریكا، شانبەشانی هەندێك ئاراستەی راستڕەو كە لە ئەمریكادا بە ئاشكرا هەبوون.
بابەتی هەڵكشانی بزوتنەوە پۆپۆلیستەكان‌و هۆكارەكانی پێویستی بە شیكردنەوە‌و توێكاری زیاتر هەیە، كۆمەڵێك لە زانایانی بواری كۆمەڵناسی‌و سیاسی وای بۆ دەچن كە دۆخەكە دەرەنجامی راستەوخۆی رەنگدانەوەكانی گلۆبالیزەیشنە‌و دەراویشتەی حەتمی شۆڤێنیزمی كۆمەڵگەییە، هاوشانی ترس‌و بیم لە توانەوەی ناسنامەی مێژوویی. كۆمەڵە كەسانێكی تر كە خاوەن كار‌و سەرمایەن پێیان وایە هۆكارەكەی ئەو قەیرانە ئابوورییەیە كە لە ساڵی 2008وە جیهانی گرتۆتەوە‌و دواتر لە ترسان هەر كەسەو خۆی خزاندەوە ناو سنوورە جوگرافی‌و رەگەزییەكەی خۆی. بینینی پارێزكارەكانیش كە نوقمی ئاراستە راستڕەوانەكانی خۆیانن‌و لە دۆخێكی وادا لە ئەمریكا دێنە پێشەوە شتێكی ئاساییە، یان هەڵكشانی هەندێك بزوتنەوەی لەو جۆرە لە ئەوروپا ئاساییە، وەك بەرەی نیشتمانی لە فەرەنسا بە سەركردایەتی مارین لۆپان، بزوتنەوەی پێنج ئەستێرەكە لە ئیتالیا، بەڵام ئەڵمانیا كە پێشتر كوێرەوەری لەدەستی توندڕەویی ئایدیۆلۆژیا‌و نازییەكان چەشتووە بزوتنەوەیەكی وەك بزوتنەوەیەكی وەك (جێگرەوە لە پێناو ئەڵمانیادا)ی تێدا دروست دەبێت، لە هۆڵەنداش دەنگی پەرلەمانتارێكی وەك فیڵدەرز بەرزدەبێتەوە كە تا بینەقاقای نوقمی رەگەزپەرستییە.
لای كەس شاراوە نییە كە لەدۆخێكی وادا ئیسلام‌و موسوڵمانان‌و عەرەب وەك دوژمنی سەرەكی ئەو رەوت‌و بزوتنەوانە دەبینران، ئەم تێڕوانینەش لە پرۆگرامە سیاسییەكانیان‌و ریكلامی هەڵبژاردەكانیشیاندا بەڕوونی دیارە. لێرەوە پرسیارێك خۆی قوت دەكاتەوە ئەویش ئەوەیە، تۆ بڵێی هەڵكشانی پۆپۆلستەكان‌و بڵاوبوونەوەی مەترسی نەتەوەچێتیی لەچارەی گۆی زەوی نووسرابێت؟
ئەوەی كە جێگیرە ئەوەیە، ئێمە هەندێك دیمەنی نوێی لەچارە نووسراو روویان داوە، كە جیاوازە لە واقیعی چەند مانگی رابردوو، لەمەشدا گۆڕانكاری ریشەیی روون‌و ئاشكرا‌و سەرنجڕاكێش هەیە، خۆ ئەگەر شیكردنەوە، یان بیانوو هێنانەوەش پێویست بێت، ئەوا دەبێ بۆ روون كردنەوەی كودەتایە بەسەر پۆپۆلیستەكاندا، دەبێ بزانین كێ كودەتا بەسەر پۆپۆلیستەكاندا دەكات، عیلمانییەكانی ئەوروپا‌و ئەمریكان، كە سەرقاڵی خۆپاراستنن، یان رەوتی رۆشنگەرییە كە هەموو لایەك ترسی ئەوەیان هەیە بەر لافاوی تاریكپەرستی بكەوێت.
با لە فەرەنساوە دەست پێ بكەین، كە مۆتەكەی ئەگەری سەركەوتنی سەركردەی بەرەی نیشتمانی فەرەنساییەكان‌و ئەوروپاییەكان‌و وڵاتانی عەرەبی‌و ئیسلامیشی تۆقاندبوو. بەڵام گەلی فەرەنسا ئیمانۆئێل ماكرۆن-یان هەڵبژارد كە گەنجێكی بێلایەنە. وا پێ دەچێ گەلی فەرەنسا ویستبێتیان هەڵكشانی پۆپۆلیستەكان راگرن، كە ئەگەری هەبوو سەرلەبەری ئەوروپا داگیر بكەن‌و بەزەییشیان بەكەسدا نەیەتەوە، ئەگەر مارین لۆپان دەستی بگەیشتایە بە كۆشكی ئەلیزێ‌و بیتوانیایە بەرنامە شۆڤێنییەكەی جێبەجێ بكات، بەر لە هەموو شتێكیش كشانەوەی فەرەنسا لە یەكێتیی ئەوروپا، بەڵام فەرەنساییەكان تا سەر ئێسك پابەند بوون بە كەلتوورە مرۆیی‌و ژیرانەكەیانەوە، كە بریتییە هەڵبژاردنی هاوسێیەتی‌و هەڤپەیڤین لە بری دەنگ دابڕین‌و دوور كەوتنەوە لەیەكتر.
دیمەنی دووەم كە باڵكێشە بەسەر رووداوە نێودەوڵەتییەكان‌و بە گشتی‌و وڵاتانی كەنداودا بە تیبەتی، پەیوەندی بە سەردانەكەی دۆناڵد ترەمپ-ی سەرۆكی ئەمریكاوە هەیە بۆ ناوچەی كەنداو‌و سێ كۆبوونەوەكەی كە لە سعودیە ئەنجامی دا. ترسی گەورە لەوە بوو كە ترەمپ بە ئاراستەیەك بڕوات ئیسلامۆفۆبیا پەرە بسێنێت، كە روویەكی تری رەنگدانەوەی بیری پۆپۆلیست‌و نەتەوەچییە راستڕەوەكانە‌و هەموو جیهانی ئیسلامی كە ژمارەی دانیشتوانەكەی ملیار‌و نیوێك دەبێت لەگەڵ چەند هەزار كەسێكی توندڕەودا بە یەك چاو سەیر دەكەن. بەڵام بەو رێكەوتنە ئابووری‌و فیكرییانەی ئەنجامی دا، بە تایبەت لە بواری رووبەڕووبوونەوەی تیرۆردا، گوڕێكی باشی بە گیانی پێكەوەژان دا، هیوایەكی بۆ دیمەنەكە گەڕاندەوە‌و بۆ كاركردنی عەرەب‌و ئیسلام لەلایەك‌و ئەمریكا‌و ئەوروپاش لەلایەكی ترەوە لە پێناو داهاتوویەكی مرۆڤانەتر، كە تیایدا نەوەیەك گەشە بكات، واتای ئەوی دی بینین بزانێت‌و چێژی لێ وەر بگرێت‌و پانتایی دوژمنایەتی‌و توندوتیژی تەسكتر بێتەوە.
بەر لە دیمەنەكانی ئەمریكا‌و فەرەنسا، دیمەنێكی تر هەبوو، ئەویش دیمەنی هەڵبژاردنە پەرلەمانییەكەی هۆڵەندا بوو، كە هەندێك كەس بە پێوەر‌و بارۆمەتری پۆپۆلیستییان دادەنا لە ئەوروپا، چونكە فیڵدەرز-ی راستڕەو بەردەوام خەڵكی دنە دەدا بۆ دوژمنایەتی كردنی ئەوروپا‌و موسوسڵمانەكانیش لە یەك كاتدا، بۆ ئەو مەبەستەش قەیرانی پەنابەرانی بەكار دەهێنا تا هەست‌و سۆزی خەڵكی بجوڵێنێت‌و رق‌و كینە لە دەروونی هاووڵاتیانی هۆڵەندادا دروست بكات.
بەڵام خۆشبەختانە زۆرینەی هۆڵەندییەكان، كە بە لێبوردەیی‌و پێكەوەژیان ناسراون، پێچەوانەكەیان هەڵبژارد‌و دەرفەتی پێكهێنانی حكومەتیان بۆ لەبار برد، خۆ ئەگەر سەربكەوتایە، گرژییەكانی ئەوروپای بە تایبەتی لەگەڵ توركیای دراوسێی نزیك‌و لەمێژینەیدا زیاد دەكرد‌و ململانێ‌و دەمەبۆڵە دەستی پێ دەكرد‌و زۆر شتی خراپیش بەڕێوە دەبوو.
ئەگەر سەیری نەمسا-ش بكەین، دەبینین كەم تا زۆر پۆپۆلیزم لە پاشەكشەدایە، لەوێش هەندێك دەنگە پەڕگیرەكان هەوڵیان دا كاریگەری لەسەر هاووڵاتیانی ئەو وڵاتە دروست بكەن‌و هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی ببەنەوە، بەڵام خەڵكی ئەو وڵاتە ئەلێكسەندەر ڤان دیربیلین-ی میانڕەویان پێ باشتر بوو، ئەو پیاوەی بەر هەڵبژاردنەكە وتی: لەوانەیە رۆژێك بێت، داوا لە ژنانی نەمسا بكەم، بۆ هاودەنگی‌و پشتیوانی لە ژنە موسوڵمانەكان حیجاب لەبەر بكەن، ئەگەر ئەم ئیسلامۆفۆبیایە هەروا بەردەوام بێت.
پرسیارەكە ئەوەیە، تۆ بڵێی پۆپۆلیستەكان روو لە شكست بن؟ رێگاكە چەند درێژیش بێت، دەبێ خۆشەویستی بۆ ژیان‌و گەشە كردن بەسەر مردن دۆستی‌و لەناوچووندا سەر بكەوێت، سەركەوتنی مرۆڤدۆستی مسۆگەرە.
و: كوردەوان محەمەد سەعید


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7321
23/7/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ بۆڵت له‌ له‌نده‌ن به‌شداری 200 مه‌تر ناكات 23/7/2017
‌ بۆندێكی بۆ ماوه‌ی‌ 5 وه‌رز له‌گه‌ڵ چێڵسی ئیمزاكرد 23/7/2017
زانست
‌ بۆ گه‌رمای هاوین خواردنه‌وه‌ی ئاوی شله‌تێن باشه‌ 23/7/2017
‌ ته‌نه‌ ئاڵۆزه‌كانی گه‌ردوون، ئامانجی به‌ هێزترین ته‌لسكۆبی جیهانه‌ 23/7/2017
‌ دەریا: من و فۆتۆ و کامێرا هاوڕێی هەمیشەیین 21/7/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP