ژیانی وه‌ستاو،گه‌ڕانه‌وه‌یه‌كی تری لاش نۆرێن بۆ ژیان و مه‌رگ
ژیانی وه‌ستاو،گه‌ڕانه‌وه‌یه‌كی تری لاش نۆرێن بۆ ژیان و مه‌رگ ‌ 13/7/2017
شانۆنامه‌نووسی سوێدی (لاش نۆرێن) ده‌قێكی تازه‌ی خۆی (ژیانی وه‌ستاو) له‌ شانۆی پادشایه‌تی پێشكه‌ش ده‌كات. ئه‌م ده‌قه‌ نوێیه‌ی، كه‌ هه‌ر له‌ ریژی خۆیه‌تی، زیاتر سیناریۆیه‌كی درێژه‌ و به‌ چه‌شنی نۆته‌ی مۆسیقا، گوزارشت له‌ ژیان و مه‌رگ له‌ ژیانی رۆژانه‌ و هه‌روه‌ها له‌ مێژوودا ده‌كات. ده‌قه‌كه‌ دوو سه‌عاتی ته‌واو له‌سه‌ر شانۆ ده‌خایه‌نێت و ته‌نها یه‌ك وشه‌ له‌خۆ ده‌گرێت، له‌بری ئه‌وه‌ ئه‌كته‌ره‌كان به‌ جووڵه‌ و جووڵه‌ی گوزارشتئامێز و وێنه‌ی شانۆیی، مێژووی سوێد به‌رجه‌سته‌ ده‌كه‌ن.

دانا ره‌ئووف

خودی ده‌قه‌كه‌ دوو سه‌د لاپه‌ڕه‌یه‌ ئه‌مه‌یش ده‌روازه‌یه‌كه‌ بۆ گێڕانه‌وه‌یه‌كی سه‌رله‌نوێ و جیاوازی مێژووی وڵاتی سوێد. ژیانی وه‌ستاو، كه‌ هیچ دیالۆگێك له‌خۆ ناگرێت، به‌شێكه‌ له‌ سێینه‌یه‌ك، كه‌ نۆرێن به‌ (سه‌ره‌تای كۆتایی) ئاماژه‌ی بۆ ده‌كات، هه‌ر سێ به‌شه‌كه‌یش باسی ئه‌و مرۆڤانه‌ ده‌كه‌ن، كه‌ ته‌مه‌نییان له‌نێوان ٧٠ و ٨٠ ساڵیدایه‌، به‌ڵام نیوه‌ی كاره‌كته‌ره‌كانی (ژیانی وه‌ستاو) منداڵن. نۆرێن ده‌یه‌وێت له‌م به‌شه‌ی سێینه‌كه‌دا، گوزارشت له‌ هه‌موو چاره‌نووسی ژیان، له‌ منداڵه‌وه‌ بۆ زۆر به‌ ته‌مه‌نه‌كان، بكات. دوو به‌شه‌كه‌ی تر دیالۆگێكی ئێجگار زۆر له‌خۆ ده‌گرن و وه‌ك (ژیانی وه‌ستاو) بێده‌نگ نین. ئه‌م ئه‌زموونه‌ نوێیه‌ی نۆرێن، هه‌نگاوێكی تری رچه‌شكێن و چاونه‌ترسانه‌یه‌، به‌ره‌و دابڕان و مینیمالیست مرۆڤ هه‌میشه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی به‌كارهێنانی وشه‌ و زمانه‌وه‌، گوزارشتی له‌ شته‌ گه‌وره‌كانی ژیان كردووه‌. 
ئه‌گه‌ر سه‌یرێكی خێرای ره‌وتی گه‌شه‌ی دراماتیكی نۆرێن بكه‌ین، له‌نێوان قه‌باره‌یه‌كی گه‌وره‌ی پڕ له‌ تێكست و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ تێكستی كورت و چڕبوونه‌وه‌دا، گۆڕانكاری گه‌وره‌ی به‌سه‌ردا هاتووه‌. ته‌كنیك و شێوازی نووسینی ئه‌م شانۆنامه‌نووسه‌، له‌ هه‌ر قۆناغێكدا ئاڕاسته‌ و فۆرمه‌كانی گۆڕیوون، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌یشدا، سه‌ره‌تا و كۆتایی مرۆڤ  له‌دایكبوون و مردن، له‌ چه‌قی هه‌موو فۆرم و قۆناغ و گۆڕانكارییه‌كانیدا بووه‌. له‌ هه‌ر فۆرمێكدا بنووسێت، چ شێوازێك هه‌ڵبژێرێت، قه‌باره‌ی نووسینه‌كه‌ی چه‌ند بێت، هه‌میشه‌ مه‌سه‌له‌ خودگه‌راییه‌كانی مرۆڤ و مه‌رگ له‌ چه‌قدان. 
نۆرێن ئه‌م گه‌شه‌ درامییه‌ی ده‌قه‌كانی، له‌م دوا وێستگه‌یه‌یدا، كه‌ به‌بێ دیالۆگ و مه‌نه‌لۆژ ده‌نووسێت، ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌م قۆناخه‌ی ژیانی خۆی، بۆ به‌سه‌رچوونی ته‌مه‌ن و نزیكبوونه‌وه‌ له‌ دوا رۆژه‌كانی ژیان و مه‌رگه‌وه‌. به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی، ئه‌م ده‌ق و نه‌مایشه‌ دوو سه‌عاتییه‌ بێده‌نگه‌، باسی ژیان، كات، یاده‌وه‌ری، خۆشه‌ویستی، هه‌روه‌ها مه‌رگ ده‌كات. له‌ ده‌روازه‌كانی ئه‌م باسانه‌وه‌، له‌ وروژانی بیره‌وه‌ری و مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ كات و عه‌شق و هه‌روه‌ها مه‌رگ، باسی ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تی و گه‌شه‌ی سیاسیی سوێد ده‌كات كات له‌م ئه‌زموونه‌دا چه‌مكێكی گرنگی ده‌ق/نه‌مایشه‌ و له‌نێو چه‌مك و بنه‌ماكانی كاته‌وه‌، مرۆڤ، مێژوو، گه‌شه‌ی مرۆڤایه‌تی، مێژووی سوێد، به‌ تایبه‌تیش له‌نێوان ساڵانی ١٨٩٧ بۆ ٢٠١٥دا به‌رجه‌سته‌ ده‌بن. ئه‌م مێژووه‌ی نۆرێن له‌م ده‌قه‌یدا ده‌یگێڕێته‌وه‌، مێژوویه‌كی ئاسایی نییه‌ و باسی هیچ جۆره‌ پادشا، شاژن، سه‌ركرده‌ی سوپا و سه‌ركه‌وتنی شه‌ڕه‌كانیان ناكات، ئه‌وه‌ی ئه‌م مێژووه‌ تۆمار ده‌كات ته‌نها و ته‌نها مرۆڤه‌. مرۆڤی ته‌نها، مرۆڤ به‌ گروپ، ئه‌و مرۆڤانه‌ی ئاڵوده‌ی یه‌كتر ده‌بن، ئه‌وانه‌یشی له‌یه‌كتر و له‌ ده‌ستی یه‌ك راده‌كه‌ن، ئه‌و مرۆڤانه‌ی جه‌سته‌ی مردووه‌كان ده‌پێچنه‌وه‌، منداڵه‌ مردووه‌كان، ئه‌و مرۆڤانه‌ی ناپاكی له‌ یه‌كتر ده‌كه‌ن، ئه‌وانه‌ی ئه‌وانیتر نابینن و په‌راوێزیان ده‌خه‌ن، ئه‌و مرۆڤانه‌ی به‌ ئاسانی مرۆڤ بۆ به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان ده‌فرۆشن، هه‌روه‌ها ئه‌و مرۆڤانه‌ی پیر ده‌بن و ده‌چنه‌ته‌مه‌نه‌وه‌ و ده‌مرن. ده‌كرێت بڵێن، ڕووداوه‌كان، جۆره‌ بیره‌وه‌ریی و بیركرنه‌وه‌یه‌كن، كه‌ مرۆڤ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ و سه‌یرێكی ژیانی ڕابردووی خۆی ده‌كات. 
بێده‌نگیی ده‌قه‌كه‌ به‌ كێمان ده‌ناسێنێ؟
بێده‌نگیی ئه‌م ده‌قه‌ نوێیه‌ی نۆرێن، له‌ ئه‌نتوان چێخه‌ف-مان نزیك ده‌كاته‌وه‌، به‌ سامۆێل بێكێت-مان ده‌ناسێنێت، له‌ هه‌ڕه‌شه‌كانی هارۆڵد پینته‌ر-مان ده‌گه‌یه‌نێت و ده‌مانگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ بێده‌نگییه‌كه‌ی یۆن فۆسه‌. ره‌وشی بێده‌نگی و شانۆیه‌كی پانتۆمایم، بارگاویكراو به‌ مێژوو، جه‌نگ و چاره‌نووسی سه‌د ساڵه‌ی مرۆڤ، له‌ مێژووی شانۆدا قووڵ ده‌بێته‌وه‌ و وێنه‌یه‌كی ڕه‌وش و چاره‌نووسی ئه‌م سه‌د ساڵه‌ی مرۆڤ به‌رجه‌سته‌ ده‌كات. نۆرێن له‌م ده‌قه‌ بێده‌نگه‌یدا، ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سه‌ر (ته‌رمیناڵ)ه‌كانی، له‌ وشه‌ دایان ده‌بڕێت، كاره‌كته‌ره‌كانی رووت ده‌كاته‌وه‌، زه‌مینه‌یه‌كی خودگه‌رایی/فه‌لسه‌فی زیاتریان پێده‌به‌خشێت و له‌م ژیانه‌ وه‌ستاوه‌دا، به‌ نێو رۆحی خۆیاندا شۆڕیان ده‌كاته‌وه‌.<١>
ده‌قه‌كه‌ له‌ ١٠٤ دیمه‌ن پێك هاتووه‌، دوانزه‌ ئه‌كته‌ر و دوانزه‌ منداڵ رۆڵی تیا ده‌بینن، ته‌مه‌نی ئه‌كته‌ر و منداڵه‌كان له‌نێوان ٧ ساڵییه‌وه‌ بۆ ٨٩ ساڵی ده‌بێت. هه‌ر دیمه‌نێك له‌م ١٠٤ دیمه‌نه‌، ره‌وشێكی دیاریكراو، رووداوێكی به‌هێز و كۆنكرێتئاسا له‌خۆ ده‌گرێت. نۆرێن خۆی ئاماژه‌ی بۆ ئه‌وه‌ كردووه‌، كه‌ نایه‌وێت بڵێت ئه‌م ده‌قه‌، یان نه‌مایشه‌كه‌ باسی چی ده‌كات، به‌ڵكو ده‌یه‌وێت نه‌مایشه‌كه‌، وه‌ك ئه‌وه‌ وا بێت، كه‌ مرۆڤ له‌ پڕ شتێكی بیرده‌كه‌وێته‌وه‌، تا مرۆڤ به‌ ته‌واوی له‌ هه‌موو شتێك نه‌گات. 
به‌شی یه‌كه‌م، به‌رجه‌سته‌ی پیربوونی پیاوێك ده‌كات، هاوسه‌ر/باوك/مرۆڤ، كه‌ هێدی هێدی و به‌ شێوه‌یه‌كی دڵته‌زێن و له‌ پرۆسه‌ی پیربووندا ده‌مرێت. به‌شی دووه‌م ئافره‌تێكی پیر، ژن/دایك/مرۆڤ ده‌بێته‌ چه‌قی رووداوه‌كان، كه‌ ئه‌ویش ده‌مرێت. له‌نێوان ئه‌م دوو ژیان و مه‌رگه‌دا، جه‌نگ، دابڕان، خۆشه‌ویستی، پێوه‌ندییه‌ سێكسییه‌كان، شێتی، جیابوونه‌وه‌ و لێكترازانی خێزان و داڕمانی پایه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان، به‌رجه‌سته‌ ده‌بن. 
ته‌ماشكردنی نه‌مایشه‌كه‌، به‌ سه‌یركردن و هه‌ڵدانه‌وه‌ی لاپه‌ڕه‌كانی ئه‌لبومێكی كۆنی وێنه‌ ره‌ش و سپییه‌كانی جاران ده‌چێت، وێنه‌یه‌كی فۆتۆگرافی ده‌بێته‌ شانۆ! دیمه‌نی كورت، كه‌ له‌ تاریكییه‌وه‌ دێنه‌ ده‌ره‌وه‌، وێنه‌ی زه‌مه‌نێكی له‌ بیركراو، وێنه‌ی چه‌ندان گوزارشت، كه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی قووڵ له‌ خودی ئێمه‌ی مرۆڤدا ره‌گی داكوتاوه‌، نێزیكی له‌ مه‌رگه‌وه‌، ئه‌و جه‌سته‌یه‌ی دوا وێستگه‌كانی ژیان تێده‌په‌ڕێنێت. هندێك له‌ هاوڕێ و خزم و كه‌سه‌كانی رابردوو، له‌ ئه‌لبوومه‌كه‌وه‌ دێنه‌ ده‌ره‌وه‌ و سه‌رله‌نوێ ده‌ژینه‌وه‌ له‌ ژیان و ئه‌زموونه‌كانییان راده‌مێنین و ئه‌و ژیانه‌ وه‌ستاوه‌ی له‌ وێنه‌ و ئه‌لبومه‌كاندان، ده‌ژێنه‌وه‌. ده‌ق/نه‌مایش ناوی (ژیانی وه‌ستاو) له‌خۆ ده‌گرێت، به‌ڵام ئه‌و ژیانه‌ وه‌ستاوه‌، ته‌ژییه‌ له‌ ژیان و جووڵه‌ و هه‌راوزه‌نا، هه‌روه‌ها بێده‌نگیش. نۆرێن ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌كات، قسه‌نه‌كردن و بێده‌نگی كاره‌كته‌ره‌كانی ئه‌م ده‌قه‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ خودی مرۆڤ، كه‌ سه‌یری ڕابردووی ژیانی ده‌كات، ئه‌و زه‌مه‌نه‌ی به‌سه‌رچووه‌ و ئه‌وه‌ی ماوه‌: له‌م ره‌وشانه‌دا، مرۆڤ وشه‌كانیی بیرناكه‌وێته‌وه‌، نایه‌ته‌وه‌ یادیی چی گوتوه‌، ئه‌وه‌ی له‌ بیریدا ده‌مێنێته‌وه‌، هه‌ندێك له‌ ڕووداوه‌ گه‌وره‌ و بچووكه‌كانه‌. ئه‌وه‌مان له‌بیر نه‌چێت، كه‌ ئه‌م ده‌ق/نه‌مایشه‌ چه‌نده‌ له‌ وشه‌ دابڕاوه‌، چه‌نده‌ ئه‌كته‌ره‌كان به‌ درێژایی دوو سه‌عات بێده‌نگن هێنده‌یش به‌ (ده‌نگ) ده‌وڵه‌مه‌نده‌: ده‌نگی كورسی، جیكه‌جیكی چرپای نووستن، هه‌ڵوه‌رینی جومگه‌كانی جه‌سته‌ی مرۆڤ، مێزی شیتاڵكردنی جه‌سته‌ی مردوو، كرته‌ كرتی ددان... هتد. ئه‌م ده‌نگانه‌ و وێنه‌ده‌نگییه‌كان وێنه‌یه‌كی تر له‌نێو وێنه‌ بێده‌نگه‌كاندا دروست ده‌كات، مانایه‌كی تر به‌ وێنه‌ی نێو ئه‌لبومه‌كان ده‌به‌خشێت و له‌ یاده‌وه‌رییه‌كانمانه‌وه‌ نزیكتر ده‌كاته‌وه‌. 

سێ ژن و سێ پیاو
له‌ یه‌كێك له‌ دیمه‌نه‌كاندا، سێ ژن و سێ پیاو، واته‌ شه‌ش ئه‌كته‌ر، كه‌ ته‌مه‌نیان جیاوازه‌، به‌رامبه‌ر به‌ یه‌كتری داده‌نیشن، دیمه‌نه‌كه‌ گوزارشت له‌ سێ قۆناغی جیاوازی ته‌مه‌نی ژن و مێردایه‌تیی ئه‌م كه‌سایه‌تییانه‌ ده‌كات. یه‌كێك له‌ پیاوه‌كان ده‌ست بۆ ژنه‌كه‌ی راده‌كێشێت، ژنه‌كه‌ی له‌ دونیایه‌كی تردا درێژه‌ی به‌ ژیانی خۆی داوه‌ چاوه‌ڕوانی، دوودڵی، شپرزه‌یی، خولیابوون و تامه‌زرۆیی، دیمه‌نه‌كه‌ به‌شێكه‌ له‌ وێنه‌كانی ئه‌لبومه‌كه‌.  دیمه‌نه‌ كورته‌كانی ئه‌م نه‌مایشه‌، له‌ پڕ له‌ ڕووناكییه‌كی به‌هێزدا، پانتایی شانۆكه‌ داگیر ده‌كه‌ن، تا خێرا و به‌ هه‌مان شێوه‌، له‌نێو سێبه‌ر و تاریكییه‌كاندا له‌ چاو ونببن و بزر ببنه‌وه‌. 
(ژیانی وه‌ستاو) نه‌مایشێكه‌ ته‌ژی له‌ جه‌سته‌، كار له‌سه‌ر جه‌سته‌ی مرۆڤ كراوه‌ ئه‌و جه‌ستانه‌ی كار ده‌كه‌ن، جه‌سته‌ی سۆزانییه‌كان، جه‌سته‌ مردووه‌كان، جه‌سته‌ی منداڵ، پیره‌كان، برسییه‌كان، جه‌سته‌ی ته‌نها و جه‌سته‌ له‌نێو جه‌سته‌كانی تردا و به‌ كۆمه‌ڵ. زمانی هه‌ریه‌ك له‌م جه‌ستانه‌ و له‌م پانتاییه‌ بێده‌نگه‌دا، زمانی نه‌مایشه‌كه‌یه‌. كاره‌كته‌ره‌كان، یان جه‌سته‌كان له‌ بێده‌نگیدا پیاسه‌ ده‌كه‌ن، به‌سه‌ر شانۆكه‌دا راده‌كه‌ن، به‌بێ جووڵه‌ داده‌نیشن، پاڵ ده‌كه‌ون، منداڵه‌كان ڕاده‌ژه‌نن، برینه‌كان تیمار ده‌كه‌ن، ده‌مرن و یه‌كتری به‌ خاك ده‌سپێرن. 
رووداوه‌كان، ئه‌كته‌ره‌كان له‌نێو هێڵی نه‌مایشه‌كه‌دا، له‌ بێده‌نگییه‌كی چڕدا، له‌نێو تاریكی و ڕووناكیدا ناچار ده‌كات، به‌ شێوه‌یه‌كی به‌رده‌وام و به‌بێ وه‌ستان له‌ گۆڕانكاریدابن، ده‌مرن و له‌ جه‌سته‌ی یه‌كتریدا زیندوو ده‌بنه‌وه‌، به‌رده‌وامی ده‌ده‌ن به‌ ژیانییان تا سه‌رله‌نوێ بمرنه‌وه‌. (ژیانی وه‌ستاو) جۆرێكه‌ له‌ قوتاربوون له‌ تاریكیدا، مرۆڤ ژیانێكی تر له‌ بێده‌نگی و له‌ تاریكیدا ده‌دۆزێته‌وه‌ و به‌جۆرێكی تر ده‌ژی. 
دیمه‌نه‌كان چه‌نده‌ دیمه‌نی سه‌ربه‌خۆن و گوزارشت له‌ شتێكی كۆنكرێتی ده‌كه‌ن، هێنده‌یش ده‌چنه‌ نێو یه‌كترییه‌وه‌، یه‌كتر ته‌واو ده‌كه‌ن و له‌نێو یه‌كتردا ڕه‌نگ ده‌ده‌نه‌وه‌. ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر شانۆ به‌رجه‌سته‌ ده‌بێت، هاوكات ره‌نگدانه‌وه‌ی ژیانی بینه‌رانه‌، ئه‌زموون و ژیان و هه‌ست و سۆز و جۆره‌ ڕووبه‌رووبوونه‌وه‌یه‌كه‌ له‌گه‌ڵ پیربوون و خۆئاماده‌كردن بۆ مه‌رگ، هه‌روه‌ها له‌دایكبوون و خۆئاماده‌كردن بۆ ژیان. بینه‌ران رووبه‌ڕووی ژان و په‌ژاره‌ی خۆی ده‌بێته‌وه‌، هاوكات خۆشی ژیان و چۆنییه‌تی ڕووبه‌رووبوونه‌وه‌ی ژیان. 
١-ته‌رمیناڵ، چه‌ندان ده‌قی كورتی نۆرێن-ه‌ و وه‌ك ئه‌زموونێكی جیاواز و تازه‌ كاری له‌سه‌ر كردوون، دانا ڕه‌ئووف تا ئێستا چوار ده‌قی له‌م ته‌رمیناڵانه‌ له‌ سوێدییه‌وه‌ كردووه‌ به‌ كوردی و له‌ زنجیره‌ی شانۆی جیهانی، ده‌زگای ئاراس بڵاو كراونه‌ته‌وه‌.


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7320
21/7/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ نه‌یمار هه‌رگیز ناچێته‌ پاریس سانجێرمان 20/7/2017
‌ جۆ هارت چووه‌ وێستهام 20/7/2017
زانست
‌ دەریا: من و فۆتۆ و کامێرا هاوڕێی هەمیشەیین 21/7/2017
‌ لە بارەی ڕێکخراوی ״کوردستان فۆتۆ״ 21/7/2017
‌ رەسوڵ خوڕڕەم: ده‌مه‌وێ به‌ فۆتۆ جوانییەکانی کوردستانێکی ئارام پێشانی ئه‌وروپیەکان بدەم 21/7/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP