كورد لە دوای داعش چی بەسەردێت؟
كورد لە دوای داعش چی بەسەردێت؟ ‌ 17/7/2017
عەلی كاشان
لە دوای كۆنترۆڵكردنەوەی شاری موسڵ، لە شەڕێكدا كە نۆ مانگی خایاند حەیدەر عەبادی سەرەك وەزیرانی عیراق لە موسڵەوە سەركەوتنی هێزە عیراقیەكانی راگەیاند،  لە وتەیەكدا كە لە تەلەفزیۆنی عیراقییەوە بڵاویكردەوە وتی «لێرەوە بە هەموو جیهانی ڕادەگەیەنم كە دەوڵەتی ترس و درۆ و تۆقاندن و تیرۆری داعش هەرەسی هێناو كۆتایی هات، كە سێ ساڵ لەمەوبەر لێرەوە ڕایگەیاند.
بە تەواوبوونی ئەو پرۆسەیەش عیراق پێینایە قۆناغێكی نوێوە، رۆڵی كوردیش لە هەموو قۆناغەكاندا دیارو سەرەكی بووە، لەم قۆناغەشدا هەنێدێك لە چاودێران پێیانوایە قۆناغی دوای موسڵ مەترسی زیاتر روودەكاتە كورد و پێویستە ناوماڵی كورد یەكبخرێتەوەو بەپلان ئامادەكاری بۆ بكرێت.
لە رووی دیپلۆماسییەوە
لە ئێستادا باسوخواسی ئایندەی كوردستان لە دوای داعش لە رووی سەربازی و سیاسی و دیپلۆماسی‌ و ئابوورییەوە باسوخواسێكی گەرمە، لەو بارەیەوە عەدنان كۆچەر پسپۆڕ لە ئاسایشی نەتەوەیی و خاوەنی ماستەر لە بواری ئاسایش و هەواڵگری بەكوردستانی نوێی راگەیاند: تا ئێستا بە تەواوی روون نییە چۆن دەبێت لە ئایندە، لە بارەی رۆڵی دیبلۆماسی هەرێمیش كێشەمان هەیە، چونكە دەزگاكانی ئێمە نیشتمانی نین و بە هۆی ململانێی ناوخۆییەوە تا ئێستا مۆركێكی حزبییان پێوە دیارە، ئەمەش وایكردووە هێزە نێودەوڵەتییەكان بە شێوەیەكی لاواز سەیرمان بكەن، نەك بە شێوەی هەرێمێكی بەهێزو كاریگەر.
هەر لەو بارەیەوە موراد تاهیر چاودێری سیاسی و ماستەر لە بواری سیاسەت و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكان وتی: هاتنی داعش بۆ عیراق بە خاڵی وەچەرخانی عیراق دادەنرێت و بێگۆمان بە نەمانیشی بە خاڵێكی تری وەچەرخان دادەنرێت لە كوردستان و عیراق بە گشتی.
گەر لە خۆمان بپرسین پێگەی هەرێمی كوردستان دوای داعش چۆن دەبێت لە رووی سەربازی و دیبلۆماسی ئەوا پرسیارێكە وەڵامدانەوەی كەمێك سەختە.
وتیشی: پێگەی هەرێمی كوردستان لاواز نابێت چونكە هەرێمی كوردستان ئێستا كەوتووەتە بەرەی دژی تیرۆر، ئەم رۆڵەش لە عیراق بێت یاخود لە فلیپین و رۆژئاواو و هەر شوێنێكی تری جیهان بێت جیاوازی نییە. بەڵام ڕەنگە بە شێوەیەكی كاتی جۆرە سڕبوونێك بە خۆیەوە ببینێت، لەبارەی باسوخواسی بابەتی ڕێفراندۆم و سەربەخۆییش وتی: كورد لە ڕاكێشانی سەرنجی كریستیانەكان لە عیراق و رۆژئاواو و ڤاتیكان براوەی سەرەكییە و توانیویەتی سەرنجی مرجعی كریستیانەكانی جیهان بۆ خۆی رابكێشێت چونكە كریستیانەكان لە عیراق تەنها لە هەێمی كوردستان هەست بە ئارامی دەكەن ئەم دەستكەوتەش كەم نییە و پێویستە زیاتر كاری لەسەر بكرێت.
كێ حوكمی عیراق دەكات؟
سەبارەت بە حكومەتی عیراق و پەیوەندی لەگەڵ كوردو دۆخی عیراق لە دوای موسڵ، عەدنان كۆچەر باسی لە گرنگی حكومەتی عیراقی كرد لەسەر دۆخی كوردو ئاماژەی بەوەكرد خاڵە گرنگەكە ئەوەیە كێ لە بەغدا دەبێتە دەسەڵاتدار، چونكە ئەوان و پەیوەندی ئەوانە كاریگەری زۆری لەسەر كورد دەبێت، جیاواز دەبێت ئەگەر ئەو دەسەڵاتەی ئێستا بێت یان گروپی شیعە توندڕەوەكان.
هەروەها  پێیوابوو ئەو گۆڕانكارییە نێودەوڵەتیانەی لە ناوچەكەدا هەیە كاریگەریان دەبێت، وەك ململانێی نێوان وڵاتانی كەنداو و هاتنەوەی سوریا بۆ گۆڕەپانی ململانێی ناوچەكە، كێشە ناوخۆییەكانی توركیا، بەهێزبوونی رۆژائاوا، كێشە ناوخۆییەكانی شیعەو دروستبوونی ئەو بۆشاییە ئابوورییەی ناوچە سوننیەكانی عیراق، ئەم خاڵانە هەمووی فاكتەرن بۆ باشبوونی دۆخی ئێمە، بەڵام پێویستی بە سیاسەتێكی ژیرانە هەیە بەرامبەر ئەو گۆڕانكارییانە و پێویستە بەرژەوەندی حزبی لە پێش بەرژەوەندی حزبی بێت، لە ئێستادا كێشە ناوخۆییەكانی هەرێم ئەگەر بەردەوامی هەبێت ناتوانین گۆڕانكاری باش دروستبكەین و سوود لەو دۆخە وەربگرین.
مەترسییەكانی حەشدی شەعبی
عەدنان كۆچەر باسی لە ئایندەی هێزەكانی حەشدی شەعبی كردو وتی: ئەگەر عیراق بەم شێوەیە بمێنێتەوە ئەو ١٥٠ هەزار بۆ ٢٠٠ هەزار حەشدە چی لێدێت و لەكوێ دادەنرێت؟ هەموو چەكدارن و خۆیان بە پاڵەوان دەزانن و دەبنە كێشە بۆ عیراق، هەروەها كێشەیەكیتر ئەوەیە دواتر كێ حوكمی موسڵ دەكات، ئایا سوننەكانی عیراق پشتگیریان دەكات یاخود ئەوانەی ماوەیەكە دووركەوتونەتەوە، هەروەها چەندین عەشایەری ئەو ناوچانە چەكداركراون لەناو حەشددان.
هەر لەو لەوبارەیەوە موراد تاهیر وتی: دوای نەمانی داعش هەرێمی كوردستان و سەركردایەتی سیاسی كورد پێویستە خۆیان بۆ جموجۆلەكانی حەشدی شەعبی ئامادە بكەین چونكە پشتگوێخستنی حەشد كارێكی مەترسیدارە و لە ئایندەدا پێدەچێت ببێتە كێشەیەكی گەورە بۆ كورد. 
ئەو چاودێرە سیاسییە بە پێویستی زانی لایەنە كوردییەكان یەكگرتووبن وەك چۆن ئێستا بۆ یەكەم جار دوای ٢٠٠٣ سوننەكانی عیراق خەریكی دروستكردنی چەترێكن بۆ ئەوەی بە ئاسوودەیی لە ژێری پشوو بدەن ئێمەی گەلی كوردیش پێویستە ئەو چەترە نیشتیمانیە فراوانتر بكەین، بۆ ئەوەی جێگای هەموو لایەن و كیانە سیاسییەكانی تیادا ببێتەوە و بەرگری لەو هەرێمە بكەن، بۆ بابەتە نەتەوەییەكان كەس دۆڕاو نییە یا هەموومان پێكەوە سەردەكەوین یان پێكەوە شكست.
داعشی دووەم 
بەڵام ئەمریكییەكان باس لە مەترسی داعشی دووەم دەكەن و هەر دوابەدوای راگەیاندنی سەركەوتنی سوپای عیراق لە موسڵ، ستیفن تاونسێند فەرماندەی هێزەكانی ئەمریكا لە عیراق لە بارەی مەترسیەكانی دوای داعش ڕایگەیاند، پێویستە ڕێگە بگیرێت لە دروستبوونی داعشی دوو لە عیراق، سەرەڕای ڕاگەیاندنی سەركەوتن بەسەر داعشدا لە موسڵ.
 ئەو فەرماندە ئەمریكییە بە پێویستی دەزانێت حكومەتی عیراق خۆی بگەیەنێتە ناوچە سوننە نشینەكان و ڕێگە بگرێت لە دروستبوونەوەی داعش، هەروەها تاونسێند داوای لە حكومەتی عیراق كرد كە وا لە هاووڵاتیانی سوننی بكات هەست بكەن كە حكومەتی عیراقیش هی ئەوانە و نوێنەرایەتی ئەوانیش دەكات لە بەغدا.
تەنها كورد شەڕی دەكرد 
عەدنان كۆچەر پسپۆڕ بواری ئاسایش بە گرنگی دەزانێت كورد وەك هێزێكی خاوەن دەستكەوتی گەورە كە تاكە هێزی سەربازی بوو شەڕی داعشی كرد، لەو ٧٢ مینبەرەی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژی داعشیان پێكهێناوە، كەسیان لەسەر زەوی راستەخۆ شەڕیان نەكرد جگە لە كوردو پێویستە سوود لەو سەركەوتنانە وەربگرێت، بەڵام بە داخەوە بە هۆی كێشەی ناوخۆییەوە كاتێك هاوكاریە سەربازییەكان دەهات یان وەفدێكی باڵای سەربازی بەدادپەروەرانە دابەش نەدەكرا، تا ئێستاش ئەمریكا لەڕێی سوپای عیراقەوە سەیری پێشمەرگە دەكات.
موڕاد پێیوایە لە ڕووی سەربازیشەوە بێگۆمان ئەو كۆمەك و هاوكارییەی بۆ پێشمەرگە دەهات ڕەنگە وەك خۆی نامێنێت و كەم دەبێتەوە، بەڵام مانای ئەوەش نییە كە پشت لە كورد بكرێت لە ڕووی سەربازییەوە چونكە شەری تیرۆر درێژخایەنە و كۆتایی نەهاتووە. لە ناوخۆش پێویستە هێزی پێشمەرگەی كوردستان بە گشتی یەكبخرێت.
سێ بژاردەكەی عیراق
ئەو پسپۆڕە سیاسییە پێیوایە لە كۆتاییدا عیراق سێ بژاردەی هەیە، یەكێكیان بژاردەی سێ هەرێمی (پرۆژەكەی بایدن)، دووەم پرۆژەی دوو دەوڵەتی كوردی و عەرەبی لە چوارچێوەی كۆنفیدراڵی، هەروەها مانەوەی كێشەكان و بەردەوام بوون لە سەریان و ململانێە میژووییەكان وەك خۆیان بە ڤێرژنێكی نوێ.
مەترسییەكانی دۆخی ناوخۆیی 
دڵشاد عەبدولرەحمان راوێژكاری مەكتەبی سیاسی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان دۆخی كورد لە دوای داعش دەبەستێتەوە بە دۆخی ناوخۆی كوردەوە و دەڵێت: بەداخەوە ئەوەی ئێستا هەیە رۆڵی ناوخۆی كورد لە دوای راپەڕینەوە تا ئێستا ئاوا نالەبار نەبووە، ئەگەر پەیوەندی لایەنەكان هەر وەك ئەو دۆخەی ئێستابێت، ناتوانین بڵێین دۆخی كورد بەرەو باشی دەڕوات، بە پێچەوانەوە هەڕەشە هەیە لەسەر ئەم دەستكەوتانەی كە ئێستا بەدەستهاتووە، بۆیە پێویستە هەوڵی جدی بۆ یەكخستنی ماڵی كورد بدرێت و هەلومەرجەكە بقۆزرێتەوە بۆ دەستكەوتی زیاتر چونكە لە ئێستادا دەرفەتت هەیە بۆ دەستكەوت و هەڕەشە هەیە بۆ لەناوچوونی دەستكەوت.
راوێكارەكەی مەكتەبی سیاسی یەكێتی باسی مەترسییەكانی بەهێزبوونی عیراقی كرد لە دوای داعش بەو پێیەی لە رووی سەربازی و ئابوورییەوە بەهێز دەبێت، وڵاتانی ئیقلیمی ناوچەكە كاریگەریان هەیە، جەنگی سوریا بەرەو كۆتایی دەچێت، ئێران لە دۆخێكدایە كە لە رووی پەیوەندییەكانی و ئابووری بەرەو پێش دەچێت، ئەوانە هەمووی فاكتەرن و كورد دەبێت ئامادەسازی بۆ بكات و واز لە یەكتری نەخوێندنەوە بهێنن و ئەركی خۆیان وەك هاوخوێنێك بەرامبەر ئەو هەڕەشانە بەجێ بهێنن، و وتی: وای دەخوێنمەوە هەڕەشەی جدی لەسەر هەرێم و ناوچە تازە رزگاركراوەكان دروست دەبێت، دەبێت لە رووی سەربازی و سیاسی بە تەواوی خۆمان ئامادە بكەین.
دڵشاد عەبدولرەحمان لە رووی زانستی سیاسییەوە باسی لە گرنگی متمانە كرد لە نێوان هاووڵاتیان و دەسەڵات و وتی، ئەو متمانەیە ئێستا لە هەرێم لاواز بووە، ئێمە چەندین رۆژی رەشمان بینیوە توانیومانە سەركەوتووبین لە رێی متمانەی نێوان دەسەڵات و هاووڵاتیان.


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7371
24/9/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ بارسێلۆنا بۆندی چه‌ند یاریزانێكی نوێ ده‌كاته‌وه‌ 24/9/2017
‌ ئه‌ندریه‌ واردی پاڵه‌وانی جیهان وازهێنانی راگه‌یاند 24/9/2017
زانست
‌ 12 ساڵ دوای‌ هاوسه‌رگیری چی‌ ڕوو ده‌دا؟ 22/9/2017
‌ باوه‌ڕت به‌ خه‌ونه‌كه‌ت هه‌بێت، وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ به‌كرده‌وه‌ به‌ده‌ستت هێنابێ 22/9/2017
‌ كێش كاریگه‌ری‌ له‌سه‌ر ناكۆكی‌ خێزان هه‌یه‌ 22/9/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP