ئەو ئاستەنگانەی لە 2050 دا تووشی مرۆڤ دەبن
ئەو ئاستەنگانەی لە 2050 دا تووشی مرۆڤ دەبن ‌ 7/8/2017
بی بی سی

خێرایی پێشكەوتن‌و گۆڕانكارییەكانی ئێستای جیهان بەجۆرێكن كە زۆرێك لە ئاماژەكان ئاشكران بەوەی مرۆڤایەتی بە هۆیانەوە لە چەند دەیەیەكی داهاتوودا دووچاری بەرەنگاری‌و ئاستەنگی زۆر دەبێتەوە.
پێگەی بی بی سی فیوچەر پێش چەند مانگێك تیشكی خستە سەر بەرەنگارییە گەورەكان كە ئێستا تووشی مرۆڤ بوون، وەكو زۆربوونی فشار لەسەر زەوییە كشتوكاڵییەكان‌و زۆربوونی دانیشتووان‌و ئایندەی وزەی ئەتۆمی‌و جیاوازیی زۆری نێوان هەردوو چینی هەژار‌و دەوڵەمەند‌و زۆرێك لە بەرەنگاریی دیكە.
لەگەڵ ئەوەی ئەو ئاستەنگانەی لە داهاتوودا دووچاری مرۆڤایەتی دەبنەوە نادیارن، یان ئەو كێشانەی لە ماوەی 30 ساڵی داهاتوودا جیهان بە خۆیانە سەرقاڵ دەكەن ئاشكرا نین‌و رەنگە پێشبینی كردنیان ئەستەم بێت، بەڵام بە هۆی شێوازی پێشكەوتنی كێشەكانەوە لە هەردوو بواری زانستی‌و تەكنۆلۆجیادا، دەتوانرێت چەند بەرەنگارییەك پێشبینی بكرێن كە لەئایندەدا تووشی مرۆڤایەتیی دەبنەوە.

1- چاككردنی جینی مرۆڤ
ساڵی رابردوو گفتگۆی زۆر لە نێوان زاناكاندا كرا دەربارەی دۆزینەوەی تەكنۆلۆجیایەكی نوێ تا دەرفەت بداتە زاناكان بۆ گۆڕینی ناوكە ترشی مرۆڤ كە پێی دەوترێت كریسپر (CRISPR) ‌و هاوكار دەبێت بۆ نەهێشتنی هۆكارەكانی تووشبوون بە هەندێك نەخۆشی وەكو شێرپەنجە.
پێدەچێت سەركەوتنی ئەو هەنگاوە زانستییە كێشەیەكی ئەخلاقی بەدوای خۆیدا بهێنێت، بە تایبەتی كە لە پڕۆژەیەكی وەكو چاككردنی رەگەزی مرۆڤایەتی بەئامانجی بەرهەمهێنانی ژمارەیەكی بێ شومار لە منداڵی دیزاین كراو بەپێی داخوازی، لە رێی هەڵبژاردنی جینێكەوە بۆ دروستكردنی منداڵ بە گوێرەی سیفاتی دیاریكراو یان زیرەكییەكی سنووردار. 
نیكۆلاس ئاگار مامۆستای ئەخلاقیات لە زانكۆی ڤیكتۆریا لە ویلینگتۆن لە نیوزلەندا بە بی بی سی فیوچەری راگەیاند: قورسە كاتێكی زۆر بۆ بیركردنەوە لە لایەنە ئەخلاقییەكان تەرخان بكەین، لەكاتێكدا گۆڕەپانی زانستی پێشكەوتنی تەكنۆلۆجیا خێرا ‌و بەدوای یەكدا بە خۆیەوە دەبینێت.

2-  زۆربوونی رێژەی بەساڵاچووان 
جیهان تەنیا كێشەی زۆربوونی دانیشتووان بەخۆیەوە نابینێت، بەڵكۆ بەرزبوونەوەی رێژەی تەمەنە مام ناوەندەكان زیاتر لە هەر كاتێكی رابردوو كە لە سەرێكەوە حاڵەتێكی پۆزەتیڤە، بەڵام هەموو ئەو بەساڵاچووانە پێویستیان بە چاودێریی تەندروستی دەبێت.
لە ساڵی 2100 دا ژمارەی ئەو كەسانەی تەمەنیان لە 100 ساڵ زیاترە بەڕێژەی زیاتر 50% زیاد دەكات، لە 500 هەزار بەساڵاچووەوە لە ئێستادا بۆ زیاتر لە 26 ملیۆن بەساڵاچوو. 
ئەو كۆمەڵگەیانەی بەساڵاچووانی تەمەن 65 ساڵیان تێدا زۆر دەبێت، لەوانە شانشینی یەكگرتوو بۆ ژاپۆن‌و چین، لە ماوەی دوو دەیەی داهاتوودا كاتێك تەمەنە مام ناوەندەكان كە پێشبینی دەكرێت ژمارەیان زۆر بێت، پێویستیان بە باشكردنی چاودێریی تەندروستی دەبێت، لەبەرئەوە ژاپۆن بۆ ئەو مەبەستە بە شێوەیەكی جددی توێژینەوە لەسەر بەكارهێنانی رۆبۆت دەكات.

3- نەمانی هەندێك لە شارەكان
ئەو گۆڕانكارییە بەرچاوەی لە هەندێك شوێنی وەكو شاری مەیامی روویانداوە، رادەی گۆڕانكاری دەردەخات كە لە سەدەی 21 دا بەسەر خەسڵەتی هەندێك لە شارەكاندا دێت، ئەویش بەهۆی بەرزبوونەی ئاستی ئاوی دەریاكانەوە وردە وردە بەشێكی شارەكان ژێر ئاو دەكەون‌و هەندێك شاریش هەڕەشەی نەمانیان لەسەرە.
بە هۆی گۆڕانی كەشوهەواوە تەنها دروستبوونی لافاو نیگەرانی نەخستۆتەوە، بەڵكو شێوازەكانی گۆڕانی كەشوهەوا كارگەریی لەسەر دیزانی تەلار‌و خانووەكانیش كردووە، وێڕای دروستكردنی بەربەستی ئاو ‌و راگری شەپۆل، بەڵام هەموو ئەو رێوشوێنانە كاتین‌و چارەسەری ریشەیی نین.

4-  پێشكەوتنی تۆڕی كۆمەڵایەتی
بە هۆی دەركەوتنی پێگەكانی پەیوەندی كۆمەڵایەتییەوە، ئەو شێوازانەی بە هۆیانەوە پەیوەندی لەگەڵ یەكتردا دەكەین،  زیاتر لە نیو دەیەیە ئاڵۆزتر بوون‌و پێشبینی دەكرێت بۆ ماوەیەكی دوور‌و درێژ پێشوازی لێبكرێت، بە تایبەتی كە زۆربەی خەڵك كردوویانەتە سەرچاوەی هەواڵەكانیان، ئیدی بیهێنە پێش چاوی خۆت لە دوای 30  ساڵی دیكە ئەو پێگە كۆمەڵایەتییانە چۆن دەبن‌و ئەو هەڕەشانە چین كە بە هۆیانەوە لەو كاتەدا دروست دەبن؟ بۆ نموونە یەكێك لەو هەڕەشانە خەڵك بەبێ تایبەتمەندی دەمێنێتەوە، هەرچەند ئێستاش ئەو كێشەیە هەیە، بەڵام ئاخۆ لە ئایندەیەدا چۆن دەبێت؟

5- ئاڵۆزیی نوێی جیۆسیاسی
ئەم چەند ساڵەی دوایی جیهان تێكچوونی هاوسەنگیی جیۆسیاسی بە خۆیەوە بینی، پێدەچێت ئەو گۆڕانكارییە لە ماوەی دوو دەیەی داهاتوو دا سەنگی مەحەك بێت بۆ  سەقامگیریی جیهان.
دۆسێ ‌و كێشە سیاسییە بێ كۆتاییەكان بوون بە مانشێتی هەواڵەكان لە 2016 ‌و 2017 دا، هەر لە تاقیكردنەوە ئەتۆمییەكانی كۆریای باكوورەوە بۆ هەڵاتنی هەزاران پەنابەر بە هۆی پشێوی ‌و شەڕی وڵاتەكانیانەوە، هەروەها چەتەكانی ئینتەرنێت دەست وەردەدەن لە هەڵبژاردنی وڵاتانی دیكەوە، تا دەگاتە زیادبوونی هەستی نەتەوەیی لەجیهاندا.
هەموو ئەو پشێوی‌و گرفتانەش بوونە مایەی سەرهەڵدانی ململانێی جیۆسیاسی بێ وێنە، چوونە دەرەوەی بەریتانیا لە یەكێتیی ئەوروپا، تەنگژەی پەنابەرە سورییەكان یان تەنانەت خواستەكانی كۆریای باكوور كە ناتوانرێت پێشبینی بكرێن.

6- هاتوچۆ بەئۆتۆمبیل سەلامەت ترە
وێڕای ئەوەی پێشكەوتنی بەرچاو و خێرای هۆیەكانی گواستنەوە لەم دواییانەدا‌و دەركەوتنی شەمەندۆفێری زۆر زۆر خێرا‌و سیستمی (هایپەرلوپ) بۆ گواستنەوە، كە پشت بە فارگۆن دەبەستێت‌و لە رێی بۆرییەكی كانزاییەوە بە شێوازێكی زۆر خێرا دەڕوات، بەڵام چاوەڕوان ناكرێت خەڵك دەستبەرداری ئۆتۆمبیل ببن، بەڵكو لە ماوەی دوو دەیەی داهاتوودا ژمارەیان لە شەقامەكاندا زیاتر دەبن.
لێكۆڵینەوەكان دەریدەخەن كە ژمارەی ئۆتۆمبیلەكان ئیدی ئاسایی بێت یان خۆی بڕوات، بە شێوەیەكی بەرچاو لە ساڵانی داهاتوودا زیاد دەكات، لە هەندێ وڵاتی وەكو وڵاتی چین دا كە قەوارەی چینی ناوەڕاست لە فراوانبووندایە، خواست لەسەر كڕینی ئۆتۆمبیل زیاتر دەبێت، بەو هۆیەشەوە پاراستنی ژینگەو دروستكردنی رێگەوبان دەبێتە یەكێكی دیكە لە بەرەنگارییە گەورەكان. 

7- كەمبوونەوەی سامانی سروشتی
دروستكردنی ئامێری كارەبایی‌و تەكنۆلۆجیای نوێ كە بوونەتەوە یەكێك لە سیماكانی سەدەی 21، پێویستی بە كانزا‌و پێكهاتەی ژێر‌و سەر زەوی ناوازە هەیە، بۆ نموونە مۆبایلێكی زیرەك زیاتر لە 60 پێكهاتەی ناوازەی تێدایە، لەبەرئەوە پێشكەوتنی تەكنۆلۆجی سامانە سروشتییەكانی هەسارەی زەوی لە بن دەهێنێت.
پێشبینیش دەكرێت لە دوو دەیەی داهاتوودا كانزای خاوی ناوازە لە چین كەم ببێتەوە، لە كاتێكدا 90%ی كانزا ناوازەكانی جیهان لەو وڵاتەدان.

8- نیشتەجێبوون لە هەسارەكانی دیكە
ستیڤن هوكینگ زانای بەریتانی بەناوبانگ لە بواری فیزیادا بەم دواییانەدا ئەو پرسیارانەی وروژاند كە چۆن كۆمپانیاكانی گەشتی ئاسمانیی، گەشتی سەلامەت رێكدەخەن‌و چۆن دەگەینە ئەو شێوازەی مرۆڤ بۆ هەسارەی مەریخ‌و ئەوانی دیكە بگوازرێتەوە؟ 
رەنگە ئێستا گەشتی ئاسمانیی تەنها بۆ ئاژانسەكانی فەزا ‌و ملیاردێرەكان بێت، بەڵام ئەگەر ئەو گەشتە بۆ هەموو كەس ببێت، ئەوا بەرەنگاریی نوێ دروست دەبێت، لەبەرئەوە دەبێت لێكۆڵینەوە لە خواستە هونەرییەكان‌و پێوەرەكانی سەلامەتی بكرێت، تەنانەت یاسا ‌و رێساش دابنرێت بۆ ئەو هەسارانەی دیكە كە مرۆڤ لێیان نیشتەجێ دەبێت.  

9- هاندانی توانستەكانی ئەقڵ
ئێستا ژیان بە شێوەیەك جەنجاڵ بووە كە خەڵك ئاستی بیرهاتنەوەیان لاواز بووە‌و فێربوون دەرمان‌و خواردنەوەكانی وەكو قاوە‌و مەوادی كیمیایی بەهێزتر لە قاوە بەكاردەهێنن بۆ زیادكردنی توانستەكانی ئەقڵیان، زۆربەی خەڵكی وڵاتە پێشكەوتووەكان پشت بە مۆبایلی زیرەك دەبەستن بۆ كۆكردنەوەی زانیاری وەكو بەدیلێك بۆ زاكیرەیان، بەڵام ئەگەر كار بەم شێوەیە بڕوات، لە ماوەی داهاتووی چەند دەیەیەكی كەمدا دەبێت چی روو بدات؟

10- هەژموونی زیرەكی دەستكرد لەسەر ژیانمان
رایمۆند كورزویل نووسەر ‌و زانای كۆمپیوتەر كە بایەخ بە توێژینەوەی پێشكەوتنە تەكنۆلۆجییەكان دەدات، كۆمەڵێك پێشبینی كردووە كە هەندێكیان باشن‌و هەندێكیشیان زەنگی مەترسیدارن.
یەكێك لەو پێشبینییە خراپانەش ئەوەیە رۆژێك لە رۆژان زیرەكیی دەستكرد بەسەر زیرەكیی مرۆڤدا زاڵ دەبێت، دووریش نییە كە هەڵەیەك لە هەندێك لە سیستمەكانی زیرەكیی دەستكرددا دروست ببێت، یان ئەو سیستمانە بەشێوەیەك لە مرۆڤ یاخی ببن، كە كارەسات رووبدات‌و ژیانی خەڵك ببێتە قوربانی یان بە هەدەردانی ملیارەها دۆلار.

ئامادەكردنی: دیاری سابیر


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7347
22/8/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ جارێكی تر هالیپ شكستی هێنا بچێته‌ پێشه‌نگی ریزبه‌ندییەوە 22/8/2017
‌ ریاڵ مه‌درید گرێبه‌ستی كه‌ریم بنزیمه‌ نوێ ده‌كاته‌وه‌ 22/8/2017
زانست
‌ هەسارەیەك لە زەوی نزیك دەبێتەوە 21/8/2017
‌ نۆكیا 8 ركابەریی ئایفۆن و گالاكسی دەكات 21/8/2017
‌ پێنج هەڵەی باو لەكاتی راكردندا 21/8/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP