ناسیۆنالیزم و ریفراندۆم  نەتەوە و نەتەوایەتی، سەروەریی و سەربەخۆیی بژارەی بەڵێ یان نەخێر؟
ناسیۆنالیزم و ریفراندۆم نەتەوە و نەتەوایەتی، سەروەریی و سەربەخۆیی بژارەی بەڵێ یان نەخێر؟ ‌ 8/8/2017
ستران عەبوڵلا
به‌خێربێن هه‌موو لایه‌ك سه‌رچاو بۆ ساڵۆنی كوردستانی نوێ، چالاكی ئه‌مڕۆمان مێزگردێكی تایبه‌ته‌ به‌ ناسیۆنالیزم ‌و ریفڕاندۆم بۆ دكتۆر ئه‌كره‌م میهرداد.
 خوشك‌و برایانی به‌ڕێز، ئه‌مڕۆ له‌كوردستان بابه‌تی ریفڕاندۆم‌و چۆنێتی ئه‌نجامدانی ریفڕاندۆم و دیاریكردنی چاره‌نووسی خه‌ڵكی كوردستان چاره‌نووسی مه‌سه‌له‌ی كورد له‌ باشووری كوردستان گفتوگۆیه‌كی زۆری له‌سه‌ر ده‌كرێت، ره‌نگه‌ كۆڕه‌كه‌ی ئێمه‌ش هاوكاتی ئه‌و گفتوگۆ میللیه‌ سیاسییه‌ فراوانه‌ بێت كه‌ ئێستا له‌كوردستاندا هه‌یه‌.
 كاك دكتۆر ئه‌كره‌م جگه‌ له‌ نووسینی تیۆری، له‌ زۆر بواردا له‌ بواری ناسیۆنالیستیشدا هه‌م كتێبـی هه‌یه‌‌و هه‌م لێكۆڵینه‌وه‌ی زۆریشی كردووه‌، ئێمه‌ش هه‌وڵده‌ده‌ین به‌ میوانداریی ئێوه‌ی خۆشه‌ویست بێگومان له‌ ئاراسته‌‌و پارتی سیاسیی جیا جیا گفتوگۆیه‌كی هێمنانه‌ له‌ سه‌ر پڕۆژه‌ی ناسیۆنالیستی‌و مه‌سه‌له‌ی ریفڕاندۆم بكه‌ین. هه‌موشمان جگه‌ له‌ دكتۆر كه‌  نیو سه‌عات  قسه‌مان بۆ ده‌كات، دوای ئه‌وه‌ به‌شی زۆری ئه‌و براده‌رانه‌ی كه‌ پێیان خۆشه‌، ده‌توانن به‌شداریی بكه‌ن ‌و به‌ سه‌رنچ‌و پرسیاره‌كانیان به‌شداریی بكه‌ن، واته‌ كۆڕه‌كه‌ هی دكتۆر ئه‌كره‌م‌و جه‌نابتانه‌‌و  هه‌روه‌ها نه‌ ئه‌وه‌یه‌ بڵێین یه‌كێك به‌ته‌نها گفتوگۆكه‌ قۆرغ بكات، داوای من ئه‌وه‌یه‌ هه‌وڵبده‌ین بابه‌تی ریفڕاندۆم بابه‌تێكی هه‌ستیاره‌ له‌ ناوه‌ندی سیاسی‌و رووناكبیریی جیاوازدا جه‌مسه‌رگیری وای دروستكردووه‌، كه‌ له‌ بابی نیقاش چۆته‌ ده‌ره‌وه‌‌و ده‌سته‌واژه‌ی ناخۆشی تێكه‌وتووه‌، ئێمه‌ هه‌وڵبده‌ین شێوازێكی تری گفتوگۆ بهێنیینه‌ پێشه‌وه‌‌و هه‌موومان له‌ یه‌كتری راده‌بینین وه‌ك نوخبه‌یه‌كی رووناكبیر‌و تێكۆشه‌ری سیاسی له‌ حزبه‌ جیاجیاكانی كوردستان‌و كه‌سانی رۆشنبیر‌و سه‌ربه‌خۆ گفتوگۆیه‌كی وا به‌ڕیوه‌به‌رین سا به‌ڵكو له‌ رێگه‌ی بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌كوردستانی نوێ-وه‌، ببێته‌ سه‌ره‌تایه‌ك بۆ فه‌رهه‌نگی سیاسی له‌كوردستاندا كه‌ ئه‌مڕۆ كاتێكی تر میله‌ته‌كه‌مان پێویستی پێیه‌تی، چونكه‌ له‌ قۆناغێكی چاره‌نووسسازداین‌و له‌ قوناغێكداین چۆنی دروستبكه‌ین‌و چۆنی بهۆنینه‌وه‌‌و چۆنی ئیداره‌ بكه‌ین، له‌ داهاتوودا یان له‌ 50 ساڵی تردا فه‌رهه‌نگی وڵاتی ئێمه‌ به‌و شێوه‌یه‌ ده‌بێت، له‌ هه‌مان كاتیشدا هه‌موومان به‌و شێوه‌یه‌ قسه‌ بكه‌ین كه‌ له‌ دیدگاكانی خۆمانه‌وه‌ چۆن قه‌ناعه‌تمان پێیه‌تی، به‌ زمانێكی به‌رزی گفتوگۆ، ناچاربووم وابڵێم، چونكه‌ بابه‌ته‌كه‌ ده‌یهێنێت.
 ئێستاش با دكتۆر ئه‌كره‌م ته‌وه‌ره‌كه‌ی خۆی پێشكه‌ش بكات‌و دواتریش ئێمه‌ قسه‌ی خۆمانی له‌باره‌وه‌ ده‌كه‌ین.
 ئه‌كره‌م میهرداد: 
هاوڕییان، هه‌موو لایه‌ك به‌خێربێن‌و زۆر سوپاس بۆ كاك ستران، من به‌بێ پێشه‌كی ده‌ستپێده‌كه‌م، نه‌ته‌وایه‌تی یان ناسیۆنالیزم پێناسه‌ی زۆر بۆ كراوه‌ به‌پێی نه‌ته‌وه‌‌و مه‌دره‌سه‌ فیكرییه‌كان جیاوازه‌، یان به‌پێی سه‌رده‌مه‌ جیاوازه‌كان چه‌ندین پێناسه‌ی بۆ كراوه‌، به‌ڵام به‌بڕوای من ئه‌و پێناسه‌‌و تێگه‌یشتانه‌ی سه‌باره‌ت به‌ دروستبوونی ده‌وڵه‌ت له‌ باره‌ی سه‌روه‌ریی سه‌ربه‌خۆیی نه‌ته‌وه‌كان كراون، من له‌ سێ ته‌وه‌ردا كۆمكردۆته‌وه‌:
 یه‌كه‌م: نه‌ته‌وایه‌تی یان ناسیۆنالیزم، ئامانجه‌ گرنگه‌كه‌ی یان ئامانجه‌ دڵخوازه‌كه‌ی  په‌یداكردنی سه‌روه‌ریی‌و سه‌ربه‌خۆییه‌، واته‌ دروستكردنی ده‌وڵه‌تی سه‌روه‌ر‌و سه‌ربه‌خۆیه‌. ئه‌م بۆچوونه‌ له‌ ساڵی 1894ه‌وه‌ له‌ راگه‌یاندنی مافه‌كانی مرۆڤی هه‌م ئه‌مریكی هه‌م فه‌ڕه‌نسیدا باسكراوه‌ كه‌ نه‌ته‌وه‌كان پێوانه‌ی خاكیان هه‌ر چه‌نده‌، ژماره‌ی دانیشتوانیان، مافی ئه‌م نه‌ته‌وانه‌ بۆ دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تی سه‌روه‌ر‌و سه‌ربه‌خۆ مافێكی سروشتی‌و سه‌روه‌ر‌و هه‌قه‌ كه‌ له‌و جاڕنامانه‌ دراوه‌، بێگومان من وشه‌كان وه‌ك خۆی ده‌ڵێمه‌وه‌، ئه‌وه‌ی  له‌و جاڕنامه‌یه‌ی گه‌ردوونی  مافی مرۆڤ كه‌ له‌ سه‌ده‌ی بیسته‌مدا ده‌رچووه‌، هه‌ر هه‌مان دڵنیایی ده‌دات، به‌ڵام مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ مافی نه‌ته‌وه‌كاندا، یان مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ سه‌روه‌ریی‌و سه‌ربه‌خۆیی نه‌ته‌وه‌كاندا، وه‌كو ماف مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵدا نه‌كراوه‌.
ئه‌و نه‌ته‌وه‌یه‌ی كه‌ خۆی ده‌یه‌وێت سه‌روه‌ر‌و سه‌ربه‌خۆ بێت، ئه‌و نه‌ته‌وانه‌ش نایانه‌وێت سه‌روه‌رو سه‌ربه‌خۆبێت، نه‌ هه‌لومه‌رجی جیهانی‌و ئیقلیمیش، با باسی بكه‌ین:
1-مه‌سه‌له‌ی سه‌روه‌ریی‌و سه‌ربه‌خۆیی نه‌ته‌وه‌كان به‌ بڕوای من په‌یوه‌ندیی به‌هێزی ئه‌و نه‌ته‌وه‌یه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ ئایا ده‌توانێ سه‌روه‌ر‌و سه‌ربه‌خۆبێـت‌و  توانای دروستكردنی ده‌وڵه‌تی هه‌یه‌‌و توانای ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ له‌ ده‌وڵه‌تی پێشوو جیاببێته‌وه‌‌و ده‌وڵه‌ت دروست بكات، نه‌ك ئه‌وه‌ی مافه‌كه‌ی چه‌نده‌.
2-سات‌و مه‌سه‌له‌ی په‌یوه‌ندییه‌، واته‌ په‌یوه‌ندیی نێوان ئه‌و نه‌ته‌وه‌ییه‌ی ده‌یه‌وێت ده‌وڵه‌ت دروستبكات، یان ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ی له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تانی مه‌عنیدا ده‌وڵه‌تی ئه‌و نه‌ته‌وه‌یه‌ی كه‌ له‌ژێر سیاده‌ی ئه‌ودا ده‌ژی، یان ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌ی سیاسه‌ت‌و به‌رژه‌وه‌ندییان په‌یوه‌نداره‌ به‌و نه‌ته‌وه‌یه‌ی ده‌یه‌وێت ده‌وڵه‌ت دروست بكات. من ئه‌و شته‌م ناوناوه‌ په‌یوه‌ندیی‌و ناوم نه‌ناوه‌ په‌یوه‌ندیی یان یه‌كبوون. 
له‌ فه‌رهه‌نگی ناسیۆنالیستیدا‌و له‌ فه‌رهه‌نگی وڵاتانی رۆژهه‌ڵاتیدا مه‌سه‌له‌ی یه‌كێتیی‌و یه‌كبوون وه‌ك دووانه‌یه‌ك له‌گه‌ڵ نه‌ته‌وایه‌تیدا به‌كاردێن ، به‌ڵام له‌مێژووی نه‌ته‌وه‌كاندا ئێمه‌ زۆر ده‌گمه‌ن ئه‌م یه‌كێتییه‌ ده‌بینین، به‌ڵكو زیاتر ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌ كه‌ له‌م نێوانه‌دایه‌ په‌یوه‌ندییه‌ له‌ دژایه‌تییه‌وه‌ تیایه‌تی هه‌تا یه‌كبوون، به‌ڵام كه‌م جاریش ئه‌م یه‌كێـتیی‌و یه‌كبوونه‌ به‌ دڵخواز كراوه‌، زۆربه‌ی جار به‌هێز‌و به‌ناچاریی‌و به‌ به‌رژه‌وه‌ندیی كراوه‌.
 وتم په‌یوه‌ندیی نێوان نه‌ته‌وه‌ی ژێر ده‌سته‌ واته‌ ئه‌و نه‌ته‌وه‌ییه‌ی ده‌یه‌وێت ده‌وڵه‌ت دروستبكات، با نموونه‌كان بهێنیینه‌وه‌: بزوته‌نه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌یه‌یی ئێرله‌ندا له‌ 1921 به‌ سه‌رۆكایه‌تی مایكڵ كۆڵینزی به‌ره‌ی رزگاریی كۆماری ئێرله‌ندا دروستبوو، ئه‌وكاته‌ 26 ولایه‌ت بوو، به‌ڵام 6 ویلایه‌تیان ده‌كه‌وێـته‌ باكووری ئێرله‌نداوه‌و له‌گه‌ڵ كۆماری ئێرله‌ندا نه‌چوون‌و له‌گه‌ڵ ئینگلیزدا مانه‌وه‌.
 مایكڵ كۆڵینز له‌دایكبووی 1890ه‌‌و له‌ساڵی 1922دا كوژراوه‌، هه‌م سه‌رۆكی ئێرله‌ندای سه‌ربه‌خۆییه‌‌و وه‌زیری به‌رگرییشه‌، ئه‌م كه‌ قبووڵی كرد، 20 ویلایه‌ت ببێـته‌ كۆماری ئێرله‌ندا، 6ی تر نه‌چوون‌و تا ئێستاش له‌گه‌ڵ ئینگلیزه‌كانن، ئه‌و كه‌سانه‌ی له‌ ناو كاتۆلیكه‌كاندا بوون، هه‌ر ره‌فیقه‌كانی خۆیان مایكڵ كۆلینزیان كوشت، مایكڵ كۆلینز تائێستا گه‌وره‌ترین ره‌مزی سه‌ربه‌خۆیی ئێرله‌ندایه‌، قسه‌ به‌ناوبانگه‌كه‌ی مایكڵ كۆلینز كه‌ ده‌ڵی من بۆیه‌ ئه‌م ئازادییه‌م قبوڵكرد، بۆ ئازادییه‌كی زیاتر، به‌ته‌مابوو به‌شه‌كه‌ی تریش بێته‌وه‌ پاڵ ئێرله‌ندا، به‌ڵام نه‌هاتوو ناشیه‌ت.
 خاڵی دووه‌م كۆنگره‌ی هیندی، ئه‌و كاته‌ هندستانه‌، پاكستانه‌، كشمیره‌، جامۆیه‌، به‌نگلادیشه‌، نیپاڵه‌، هه‌تا سریلانكا، كۆنگره‌ی هیندی كێشه‌ی له‌گه‌ڵ ئیسلامه‌كاندا بوو، له‌ساڵی 1906 به‌ریتانیا به‌ڕابه‌رایه‌تیی ئه‌بو عه‌لای مه‌ودودی، محه‌مه‌د عه‌لی جه‌ناح موسلیم لینكی دروستكرد، له‌و شوێنانه‌ی ئیسلامیان زۆره‌، رابیته‌ی ئیسلامی بۆ هه‌موو هیندستانه‌، بۆ پاكستان نییه‌، له‌ساڵی 1906دا ناوێك نییه‌ به‌ناوی پاكستانه‌وه‌، به‌ڵام له‌ساڵی 1947دا چوونه‌ ده‌ره‌وه‌ی به‌ریتانیا‌و له‌ هندستان یه‌كێك له‌ مه‌رجه‌كانی ئه‌وه‌بوو: ده‌ڵێت ئه‌و پارچانه‌ی له‌گه‌ڵ هیندستانن، نایه‌نه‌ پاڵ هیندستان، ئیسلامه‌كانیش هه‌مان قسه‌یان كرد به‌ فیتی داگیركه‌ر، به‌شێك له‌ هیندستان نه‌چوونه‌ ناو هیندستانه‌وه‌، ئه‌وه‌بوو پاكستان دروستبوو، دوو ریوایه‌ت هه‌یه‌ بۆ وشه‌ی پاكستان، یه‌كێكان ئه‌وه‌یه‌ ئیسلامه‌كان به‌ خۆیان ده‌ڵێن پاك، ئێمه‌ ستانی پاكین، وڵاتی پاكین، ریوایه‌تێكی تر هه‌یه‌ پاكستان له‌ پێنچ ولایه‌ت دروست بووه‌ په‌نجاپ واته‌ 5 ئاپ، سه‌رحه‌د، ئێستا ناوی ولایه‌ته‌كه‌یه‌ ئه‌و كاته‌ ئه‌فغانستان بوو، حه‌رفی ئا كشمیر حه‌رفی كا ستان له‌ ستانی بلوجستانه‌وه‌ وه‌رگیراوه‌، پاكستان وڵاتێكه‌ له‌ روانگه‌ی ئاینییه‌وه‌ له‌ هیندستان جیابۆته‌وه‌، به‌ڵام به‌هێز‌و توانای به‌ریتانیا واته‌ به‌هێز‌و توانای ئه‌و داگیركه‌ره‌ی كه‌ هیندستان دژی بوو. مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه‌ بڵێم نه‌ته‌وه‌ی داگیركراو هه‌میشه‌ له‌ ژێر دوو بژارده‌دایه‌، بژارده‌یه‌كیان ده‌ربازبوون له‌و نه‌ته‌وه‌یه‌‌و بژارده‌یه‌كیشیان مانه‌وه‌یه‌ له‌ ژێر ده‌ستی ده‌وڵه‌تی داگیركاردا.
 با بێینه‌ سه‌ر ئۆكراین، له‌كۆتایی سه‌ده‌ی هه‌ژده‌وه‌ له‌ ژێر دوو ده‌سه‌ڵاتدابووه‌، به‌شه‌ خۆرهه‌ڵاتییه‌كه‌ی له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی روسیادا یان به‌شه‌ خۆرئاواییه‌كه‌ی له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی نه‌مسای هابز بۆرگیدا بووه‌، هه‌میشه‌ بزووتنه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌یی ئۆكرانیا له‌ژێر ده‌ستی هابزبۆرگه‌كاندا بووه‌‌و هه‌میشه‌ به‌شه‌ خۆرهه‌ڵاتییه‌كه‌ی روسی بووه‌، ئه‌مه‌ به‌رده‌وام بووه‌ تا له‌ساڵی 1890 روسیا هه‌مووی ده‌گرێـت  هه‌تا ساڵی 1917 ئه‌و داگیركارییه‌  به‌رده‌وام ده‌بێـت، له‌و ساڵه‌دا مه‌نشه‌فییكه‌كان له‌به‌رئه‌وه‌ی هێزیان هه‌بوو له‌ناو ئۆكرانیادا.
ئاماده‌بووانی به‌ڕێز.. 
ئۆكرانیا دووه‌م ده‌وڵه‌تی گروپی روسیایه‌ له‌ رووبه‌رو له‌هه‌موو بوارێكدا، مه‌نشه‌فییكه‌كان ئۆكرانیایان گرت، له‌ ساڵی 1918 تا 1921، له‌ ساڵی 1921دا لینین‌و ترۆتسكی‌و ستالین دیاره‌ له‌م سێ كه‌سه‌ زیاتر به‌هێزتر نه‌بووه‌ له‌ناو حزبی به‌لشه‌فیكدا‌و هێزیان برد‌و ئۆكرانیایانن سه‌رله‌به‌ر داگیركرده‌وه‌، به‌ڵام له‌ساڵی 1918دا فینله‌ندا وتی جیاده‌بمه‌وه‌، وتیان بڕۆ بۆ خۆت جیاببه‌ره‌وه‌، نابێ ئۆكرانیا جیا ببێته‌وه‌، ئه‌مه‌ لینین كه‌ دانه‌ری تێۆری دیاریكردنی مافی چاره‌نووسه‌، به‌ڵام با فینله‌ندا جیاببێته‌وه‌!، من لێره‌دا مه‌به‌ستم له‌ قسه‌ی یه‌كه‌م له‌سه‌ر نه‌ته‌وه‌كان ئاوایه‌، كه‌ ئه‌وه‌  به‌ ماف نییه‌، به‌ به‌رژه‌وه‌ندیی‌و هێزه‌ی ئێسته‌شی له‌گه‌ڵدا بێـت، خۆرئاوای ئۆكرانیا حه‌زی له‌ روس نییه‌، ئێستاشی له‌گه‌ڵدابێت ئۆكرانیای روسی له‌ روس خۆی روستره‌، بۆیه‌ ده‌مه‌وێت ئه‌م نموونانه‌مان له‌به‌رچاوبێـت.
بابێینه‌ ناو مه‌سه‌لی كورده‌وه‌، ئه‌وه‌ته‌ی بزووتنه‌وه‌ی كورد هه‌یه‌، بزووتنه‌وه‌ی كوردیی نه‌ته‌وایه‌تی له‌ به‌درخانه‌وه‌ ده‌ستپێده‌كات، چونكه‌ به‌درخان وتی: «ده‌وڵه‌ت دروستده‌كه‌م» به‌درخان یه‌زدان شێری ئامۆزای له‌گه‌ڵ نه‌بوو، له‌گه‌ڵ عوسمانییه‌كان بوو، به‌درخان داوای سه‌ربه‌خۆیی ده‌كرد، دوای یه‌زدان شێر كه‌ به‌درخان بزووتنه‌وه‌كه‌ی كۆتایی دێـت، بزوتنه‌وه‌ی سه‌ربه‌خۆیی ده‌ست پێده‌كات، ئینجا گروپێكی تر له‌گه‌ڵی نین، له‌گه‌ڵ كێن له‌گه‌ڵ عوسمانییه‌كانن، ئه‌وه‌نییه‌ بڵێ من سه‌ربه‌خۆیم ده‌وێ‌و له‌گه‌ڵ تۆ نیم، له‌گه‌ڵ عوسمانیی هێزه‌ داگیركه‌ره‌كه‌ین.
له‌بزووتنه‌وه‌ی شێخ عوبه‌یدوڵڵای نه‌هریشدا هه‌ر وابووه‌، له‌ ساڵی 1917دا‌و تا دوای جه‌نگی جیهانی یه‌كه‌م، دوو باڵی ناو كوردستانی باكوور یان بزووتنه‌وه‌ی ئه‌و وه‌خته‌ هه‌بووه‌، یه‌كێكیان به‌درخانییه‌كان‌و ئه‌وی تریان نه‌هرییه‌كانه‌، به‌درخانییه‌كان به‌ ئاشكرا داوای ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆیان ده‌كرد، عه‌بدولقادری كوڕی شێخ عوبه‌یدوڵڵای نه‌هری داوای حوكمی زاتی‌و ئۆتۆنۆمیان ده‌كرد، مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بڵێم: «هه‌تا نه‌ته‌وه‌یه‌ك ژێرده‌سته‌ی نه‌ته‌وه‌یه‌ك یان ده‌وڵه‌تێك بێت، ئه‌و دوو بژارده‌یه‌ هه‌یه‌، پرسیاره‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ ئه‌مه‌یان نیشتمان په‌روه‌رییه‌‌و ئه‌وه‌یان به‌كرێگیراوییه‌؟ ئه‌گه‌ر به‌و حسابه‌ بێت، محه‌مه‌د عه‌لی جه‌ناح به‌كرێگیراوه‌‌و ره‌ئبی له‌ڕوانگه‌ی هینده‌وه‌ وابێت، به‌ڵام له‌ روانگه‌ی پاكستانه‌وه‌ رزگاریی به‌خشه‌، به‌و حسابه‌ بێت، مایكڵ كۆڵینز به‌كریگیراوی به‌ریتانیایه‌، چونكه‌ نیوه‌ی ئێرله‌ندای قبوڵكرد، چونكه‌ گروپه‌كه‌ی كوشتیان.
ئێمه‌ تائێستا له‌ناو كورددا سه‌ركرده‌ی یه‌كه‌می خۆمانمان نه‌كوشتووه‌، به‌ڕاستی ئه‌مه‌ مه‌سه‌له‌یه‌، با ته‌ماشای به‌نه‌لۆكس بكه‌ین، به‌نه‌لۆكس وڵاتیكه‌ به‌لجیكایه‌، مێزه‌رللانده‌، لۆكسمبۆرگه‌، ئه‌م سێ وڵاته‌ پانتاییه‌كه‌ی ئه‌گه‌ر هێنده‌ی هه‌رێمی كوردستانی ئێستا بێت، ته‌نها ئه‌وكاته‌ ئه‌م سێ وڵاته‌ یه‌ك وڵات بوون كه‌ له‌ژێر ده‌ستی ئیسپانیادا بوون، دوای ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ژێر ده‌ستی ئیسپانیادا نه‌مان، كه‌وتنه‌ ئه‌م به‌زمه‌وه‌و ئه‌مه‌ش دروستكردنی ده‌سه‌ڵاتی تره‌، دروستكردنی ده‌سه‌ڵاتی تر به‌واتای ئه‌وه‌ی هه‌رچی هێزی سیاسی تر‌و بنه‌ماڵه‌ی تر په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ ئه‌ملاولای تردا كردووه‌. مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه‌ پێتان بڵێم ئه‌م هه‌لومه‌رجه‌ی ئێستا له‌كوردستاندا هه‌یه‌، هێزێك ده‌ڵی ریفراندۆم ده‌كه‌م‌و له‌ عیراق جیاده‌بمه‌وه‌، هێزێكیش ده‌ڵی نایكه‌م، ئه‌مه‌ هه‌ر ئێمه‌ وانه‌بووین، زۆربه‌ی میلله‌تانی دنیا وابوون.
خاڵێكی تر كه‌ ده‌مه‌وێت بۆتانی باس بكه‌م، بیرمه‌ندان بۆ ره‌وشی ئه‌و نه‌ته‌وه‌یه‌ی له‌ سه‌روبه‌ندی دروستكردنی ده‌وڵه‌تی نوێدایه‌، ده‌ڵێن ئه‌م نه‌ته‌وه‌یه‌ وه‌ك سێ گۆشه‌یه‌كی نایه‌كسان وایه‌، سێ گۆشه‌ی سێ لا نایه‌كسان، گۆشه‌كه‌شی نایه‌كسانه‌، لای گه‌وره‌ی ئه‌م نه‌ته‌وه‌یه‌ بریتییه‌ له‌ هێز‌و توانای ئه‌و  نه‌ته‌وه‌یه‌  بۆ سه‌روه‌ری‌و سه‌ربه‌خۆیی، به‌ڵام له‌بیرمان نه‌چێت، هێز‌و توانای ئه‌م نه‌ته‌وه‌یه‌ بۆ سه‌روه‌ریی‌و سه‌ربه‌خۆیی له‌ناو نه‌ته‌وه‌كه‌دا به‌م شێوه‌یه‌ بوو كه‌ باسمكرد، ئه‌گه‌ر ئه‌زموونی نه‌ته‌وه‌كانی تر وه‌ربگرین، هه‌میشه‌ یه‌كێتیی‌و یه‌كبوون نییه‌، ئه‌مه‌یه‌ نه‌خشه‌كه‌ی له‌به‌ینی خۆیاندا ئاوا مامه‌ڵه‌ ده‌كه‌ن‌و له‌گه‌ڵ داگیركه‌ریش ئاوا مامه‌ڵه‌ ده‌كه‌ن.
 دووه‌م لا كه‌ پێوانه‌ی دووه‌می هه‌یه‌، بریتییه‌ له‌ په‌یوه‌ندیی ئه‌و نه‌ته‌وه‌یه‌ له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی مه‌وجوددا، ئایا ده‌وڵه‌تی مه‌وجود ده‌ڵێ بڕۆ؟ وه‌ره‌ له‌ مێژوودا چه‌ندین نموونه‌ی وامان هه‌یه‌.
سێیه‌م شت په‌یوه‌ندیی به‌ هه‌لومه‌رجی نیوده‌وڵه‌تییه‌وه‌ هه‌یه‌، ئایا قبوڵی ده‌كات یان نا؟ نمونه‌ی زۆریشمان له‌و مه‌سه‌له‌یه‌دا هه‌یه‌، ته‌ماشای قسه‌كانی من بكه‌ن، زۆر بێلایه‌نه‌.
یه‌ك خاڵی تر: هه‌ندێك كه‌س ده‌ڵێن ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌تی كوردی دروست ببێت، كوردستان ده‌بێته‌ باخچه‌ی پشته‌وه‌ی توركیا، بێگومان وای لێدێت، 100 نموونه‌شمان له‌ مێژوودا هه‌یه‌، ئۆكرانیا ده‌وڵه‌تێكی گرنگه‌، هه‌ر باخچه‌ی روسیایه‌، زۆر ده‌وڵه‌تی دونیا هه‌یه‌ له‌ ساڵی 1776ه‌وه‌ بزووتنه‌وه‌ی سه‌ربه‌خۆیی ئه‌مریكا ده‌ستپێده‌كات، تا ساڵی 1830 هێزی ئینگلیز له‌ ناو ئه‌مریكایه‌، ئه‌مه‌ راسیتی دروستكردنی ده‌وڵه‌تی نوێیه‌، ئاخر قسه‌ ده‌كه‌م كه‌ قسه‌ به‌ناوبانگه‌كه‌ی ماركسه‌ كه‌ ده‌ڵێت: دوو شت له‌ مێژوودا بێ حه‌دو حساب ناشرینه‌‌و ناخۆشه‌، توندوتیژییه‌ نائینسانییه‌ نا قانونییه‌ دوور له‌ڕووی هه‌مومان بێ ئه‌خلاقییه‌: یه‌كه‌م دروستكردنی ده‌وڵه‌ته‌كان، دووه‌م كه‌ڵه‌كه‌بوونی سه‌رمایه‌ كه‌ هه‌مووی وه‌حشیگه‌رییه‌، مه‌به‌ستم ئه‌وه‌ی ئێرله‌ندییه‌كان گه‌وره‌ترین‌و ناودارترین خۆشه‌ویستی خۆیان ده‌كوژن، چونكه‌ پێیان وایه‌ ئه‌مه‌ نه‌ته‌وه‌یی نییه‌ كه‌ گاندی له‌ محه‌مه‌د عه‌لی جه‌ناح ده‌پاڕێته‌وه‌؟ ده‌ڵی تكایه‌ مه‌ڕۆ له‌گه‌ڵمانبه‌، دوایی قسه‌ ناوداره‌كه‌ی خۆی ده‌كات‌و ده‌ڵێت: «من هه‌موو دنیام رازیكرد، به‌ریتانیام رازیكرد، كۆنگره‌ی هیندیم رازیكرد، دوو كه‌سم بۆ رازیی نه‌كرا، هارلیلاری كوڕم، كوڕه‌ گه‌وره‌كه‌ی كه‌ هه‌میشه‌ دژی گاندی بوو، له‌گه‌ڵ   محه‌مه‌د عه‌لی جه‌ناح.
 زۆر سوپاستان ده‌كه‌م‌و به‌خێربێن سه‌رچاو. 
هیوا جاف: 
پێم خۆشه‌ زیاتر باسی ناسیۆنالیزم بكرێت، ئایا ناسیۆنالیزم شه‌رته‌ بۆ بوون به‌ وڵات؟ ئه‌گه‌ر وایه‌ نموونه‌مان هه‌یه‌، سویسرا ئێمه‌ لێره‌ ناسیۆنالیزم خه‌ڵكی ترمان له‌گه‌ڵدایه‌، توركمانمان له‌گه‌ڵدایه‌، عه‌ره‌بمان له‌گه‌ڵدایه‌، ئایا ئه‌وان ده‌توانن داوای سه‌ربه‌خۆیی بكه‌ن؟ ئه‌گه‌ر به‌ ناسیۆنالیزم بێت، حه‌زم ده‌كرد زیاتر باسی ئه‌وه‌ت بكردایه‌؟
ته‌حسین نامیق:
 منیش ده‌ستخۆشیتان لێده‌كه‌م، زۆر سوپاس یه‌ك بۆشایی بچووكم هه‌ست پێكرد له‌ بابه‌ته‌كه‌دا، به‌تایبه‌تی بۆ ئه‌م ناوچه‌یه‌ی خۆمان‌و بۆ ریفڕاندۆم‌و سه‌ربه‌خۆیی كوردستان، په‌یوه‌ندیی مێژوویی نه‌ته‌وه‌ی سه‌رده‌ست‌و ئه‌و نه‌ته‌وه‌یه‌ی داوای مافی چاره‌نوس ده‌كات، ئه‌گه‌ر ئێستا له‌كوردستاندا سه‌یربكه‌ین، مێژووی په‌یوه‌ندیی  ئێمه‌ له‌گه‌ڵ نه‌ته‌وه‌ی سه‌رده‌ستدا له‌ عیراق‌و له‌ نه‌ته‌وه‌ی عه‌ره‌بدا ده‌یبینین، ئه‌مه‌ به‌راورد بكه‌ین به‌ مێژووی هیندستان، كاتی خۆی ئه‌و پێكهاته‌یه‌ پێكه‌وه‌ بوون، له‌وانه‌یه‌ زۆر جیاوازبێت له‌ مێژووی ئێمه‌، له‌گه‌ڵ نه‌ته‌وه‌ی عه‌ره‌بدا كه‌ مێژوویه‌كی نوێیه‌، دكتۆر خۆی له‌ نووسێنێكی خۆیدا ئاماژه‌ی به‌وه‌ داوه‌ كه‌ له‌كۆنگره‌ی قاهیره‌دا له‌سه‌ر چ بنه‌مایه‌ك ده‌وڵه‌تی عیراق دروستبووه‌، مێژوویه‌كی سروشتی پێكه‌وه‌ژیان نه‌بووه‌، واته‌ به‌ بڕیارێكی كۆلۆنیلالی ده‌وڵه‌تی عیراقی لێ دروستبووه‌، له‌ عیراقدا ئه‌م مێژووه‌ خوێناوییه‌ی لێ دروستبووه‌، بۆیه‌ هه‌قی ئه‌وه‌ی كه‌ ئێستا میلله‌تی كورد داوای مافی چاره‌نووس بكات، زۆر جیاوازه‌ له‌وه‌ی له‌وانه‌یه‌ په‌یوه‌ندییه‌كی مێژوویی كاتی خۆی له‌ نیوان هیندستان‌و پاكستاندا له‌ نێوان ئیسلام ‌و هیندۆسییه‌كاندا هه‌بووبێـت، جیاوازیی هه‌یه‌، بۆیه‌ به‌لامه‌وه‌ گرنگه‌ ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ مێژووییه‌ هه‌بێت.
 دووه‌م ده‌بووایه‌ كه‌مێك زیاتر بابه‌ته‌كه‌ی بوروژاندایه‌ له‌سه‌ر هه‌لومه‌رجی ئێستای كوردستان‌و به‌بڕوای من، دوو خاڵی بچووك باس بكه‌م، كه‌ هه‌م لایه‌نی باش‌و هه‌م لایه‌نی خراپی هه‌یه‌:
 یه‌كه‌م- یه‌كه‌مجاره‌ كورد كه‌سێكی سیاسییه‌ كردارێكی خۆی ده‌كات، هه‌میشه‌ كورد په‌رچه‌كرداری كردووه‌، به‌ڵام یه‌كه‌مجاره‌ كورد كردارێك پێشكه‌ش ده‌كات، ده‌وڵه‌تانی  دراوسێ‌و نیوده‌وڵه‌تی په‌رچه‌كرداریی هه‌یه‌، ئه‌گه‌ر ره‌تیش بكرێته‌وه‌، واته‌ ئه‌مه‌ بابه‌تێكی گرنگه‌، له‌وانه‌یه‌ هه‌لومه‌رجی ناوخۆیی خوێندنه‌وه‌مان بۆ سیاسه‌تی نیوده‌وڵه‌تی جیاوازیی له‌ ره‌ئه‌كاندا دروستبێت، كورد یه‌كه‌مجاره‌ هه‌نگاوو بڕیار كه‌ خۆی بیدات، هه‌میشه‌ په‌رچه‌كردارمان بووه‌، شتێكیان لێمان بردووه‌، شتێكمان وه‌رگرتووه‌، زۆر سوپاس.
ره‌ئووف ره‌باتی:
 زۆر سوپاس بۆ هاوڕییان، بۆ بانگهێشته‌كه‌تان، سوپاس بۆ دكتۆر پێم خۆشبوو ئه‌و پرسیاره‌ بكه‌م‌و روونكردنه‌وه‌ی له‌سه‌ر بدات، تائێستا له‌ بواری سه‌نته‌ری بڕیاری نێوده‌وڵه‌تی‌و ئیقلیمی هه‌لومه‌رجێك ماوه‌ میكانیزمێك ماوه‌ بۆ ساتوسه‌ودا بۆ دروستكردنی ده‌وڵه‌ت، چونكه‌ ئێمه‌ ئه‌گه‌ر سه‌یری خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست بكه‌ین، به‌تایبه‌تی زۆرێك له‌و ده‌وڵه‌تانه‌ له‌ ئه‌نجامی ساتوسه‌ودای سیاسییی ئه‌منی‌و ئابوورییه‌وه‌ دروستبوون، هیچ نییه‌تێك‌و هیچ خواستێك هه‌یه‌ له‌سه‌ر ئاستی وڵاته‌ زلهێزه‌كاندا؟ یان خواستێكی وا هه‌بێت كه‌ له‌ ئه‌نجامی ئه‌و ساتوسه‌ودایانه‌ ده‌ستی بۆ به‌رن بۆ دروستكردنی ده‌وڵه‌ت؟ نموونه‌شت هێنایه‌وه‌ له‌سه‌ر ئۆكرانیا، ئێرله‌ندا، تائێستا ئه‌و هه‌لومه‌رجه‌ ماوه‌ یان هه‌ر مه‌سه‌له‌كه‌ هێزو به‌رژه‌وه‌ندییه‌؟ زۆر سوپاس.
دلێر شكور:
 من ده‌مه‌وێت له‌وه‌وه‌ ده‌ستپێبكه‌م كه‌ ئاخۆ ده‌وڵه‌ت چۆن دانی پێدا ده‌نرێت؟ ئۆپشن هه‌یه‌ یان به‌ رێككه‌وتن له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی دایك؟ نموونه‌مان هه‌یه‌ وه‌ك باشووری سودان، یان به‌ڕووخاندنی ده‌وڵه‌تی دایك وه‌ك یه‌كێتیی سۆڤێت‌و یوگۆسلاڤیا، وڵاتانی زلهێز به‌رژه‌وه‌ندییه‌كیان هه‌بێت بۆ پارسه‌نگی هێز، ئایا به‌ رای جه‌نابت كام ئۆپشن‌و لای ئیمه‌ بۆ ئه‌م ساته‌ی ئێمه‌ گونجاوه‌؟
ئه‌كره‌م میهرداد:
 كاك هیوا گیان سه‌باره‌ت به‌ په‌یوه‌ندیی نێوان ده‌وڵه‌تان‌و ناسیۆنالیزم، چوار په‌یوه‌ندیمان هه‌یه‌: یه‌كه‌م ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ پێی ده‌وترێت ده‌وڵه‌تی مێژوویی، هه‌ندێك ده‌وڵه‌تی مێژوویی هه‌یه‌ زۆر كۆنن وه‌ك ئێران كه‌ ئه‌مانه‌ ده‌وڵه‌تی هێزن، به‌ زاراوه‌ی كۆن ده‌وڵه‌تی بنه‌ماڵه‌‌و ئاینن، ده‌وڵه‌تی فیوداڵین، دوای ئه‌م ده‌وڵه‌تانه‌ له‌ سه‌رده‌مێ مۆدێرنه‌دا ده‌بنه‌ ده‌وڵه‌تی سه‌رمایه‌داریی‌و مۆدێرن كه‌ دیاره‌ من باسم نه‌كرد، له‌به‌رئه‌وه‌ی زانراوه‌. 
دووه‌م مۆدێل ئه‌و مۆدێله‌یه‌ كه‌ پێی ده‌وترێت ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌ یان یه‌ك نه‌ته‌وه‌ یه‌ك ده‌وڵه‌ت، ئێمه‌ له‌ مێژوودا به‌تایبه‌تی مێژووی ئه‌وروپا، ده‌وڵه‌ت هه‌یه‌ ئاوا دروستبووه‌، ده‌وڵه‌تی ئیتاڵیا‌و ئه‌ڵمانیا هه‌ردوو ده‌وڵه‌ته‌كه‌ش دروستبوون، به‌هێز دروستبوون، واته‌ چه‌ند ولایه‌تێك بوون، دابه‌شكراون له‌ نێوان فه‌ره‌نسا‌و نه‌مسا‌و روسیا‌و ئه‌مانه‌ به‌ نۆره‌.
با نموونه‌یه‌كی ئیتالیات بۆ بهێنمه‌وه‌، ئیتاڵیا ساڵی 1861 بزووتنه‌وه‌ی ئیتالیای نوێ ئیتالیای لاو ده‌ستپێده‌كات به‌سه‌رۆكایه‌تی گاریبالدی هه‌تا ساڵی 1871، ئینجا ناپۆلیان بۆ ده‌گیرێت، هه‌تا ساڵی 1891 رۆمایان بۆ ناگیری. 
بسمارك له‌ ساڵی 1871دا وتی: «من ئه‌ڵمانیا یه‌كده‌خه‌م، كێ ئازایه‌ قسه‌ بكات». ئه‌مه‌ پێی ده‌وترێت ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌. 
مودێلی سێیه‌م پێی ده‌وترێت نه‌ته‌وه‌ی ده‌وڵه‌ت، واته‌ ده‌وڵه‌تێكت هه‌یه‌ وه‌ك عیراق، دێن نه‌ته‌وه‌ی بۆ دروستده‌كه‌ن، بێگومان به‌ چی؟ به‌تواندنه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌، وه‌ك سوریا، ئینجا ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ ده‌ستكردو له‌ دوای ئیمپریالیزمی به‌ریتانی‌و فه‌ڕه‌نسی یان ده‌وڵه‌ته‌كه‌ مێژووییه‌ وه‌ك ئێران‌و توركیا، ئێستا كورد له‌ مه‌سه‌له‌ی نه‌ته‌وه‌یی ده‌وڵه‌تدا هه‌ردوو نموونه‌كه‌مان هه‌یه‌، سوریا‌و عیراق دوو ده‌وڵه‌تی دروستكراون  ئیمپریالیزمی به‌ریتانی‌و فه‌ڕه‌نسی دروستیانكرد‌و  كوردیان تێكرد، دوو ده‌وڵه‌تی مێژوویشمان هه‌یه‌ ئێران‌و توركیا كوردیان تێكرد.
 مۆدیلی چواره‌م پێی ده‌وترێت نه‌ته‌وه‌ی بێ ده‌وڵه‌ت، واته‌ جیهان یان داموده‌زگا ره‌سمییه‌كان بڕیار ده‌ده‌ن ئه‌م نه‌ته‌وه‌یه‌ نه‌ته‌وه‌یه‌كه‌ بۆ كورد ده‌ڵێن كورد كورده‌ نه‌ عه‌ره‌به‌ نه‌ توركه‌ نه‌ فارسه‌، به‌ڕێزان نزیكایه‌تیی ئێمه‌‌و فارس زۆر نزیكه‌ له‌ زمان‌و له‌ نه‌ژاددا، به‌ڵام ئێمه‌ تازه‌ بڕیارمانداوه‌ فارس نه‌بین‌و كوردبین. 
له‌ مێژوودا ئه‌مه‌ زۆر زۆره‌ سرب، بۆسنه‌، كرواتیا هه‌ر سێكیان سربن، به‌ڵام سربه‌ ئه‌رسه‌دۆكسیه‌، كروات كاتۆلیكه‌، بۆسنه‌ ئیسلامه‌، بوونه‌ته‌ سێ نه‌ته‌وه‌ی جیاواز‌و به‌و هه‌موو دوژمنایه‌تییشه‌وه‌ ده‌وڵه‌تی پێش ناسۆنالیزم، ده‌وڵه‌تی هێزی بنه‌ماڵه‌یه‌، ئایینه‌ كه‌ ئه‌م مێژووه‌ دروست ده‌كات، به‌ڵام به‌شێوه‌ی ئیمپراتۆرییه‌ت یان به‌شێوه‌ی میرنشین كه‌ ئه‌م مێژووه‌ به‌ راده‌یه‌ك مێژووی هه‌زار ساڵ تا سه‌ده‌ی 18 و 19 ده‌وڵه‌ت به‌م شێوه‌یه‌ بووه‌. 
پیناسه‌ی ناسیۆنالیزم چییه‌؟ له‌ پێناسه‌ی ده‌وڵه‌تی هاووڵاتیبوونه‌وه‌ هه‌ندێك مه‌دره‌سه‌ پێیوایه‌ له‌ ده‌وڵه‌تی هاووڵاتیبوونه‌وه‌ تیایه‌تی تا نه‌ته‌وه‌ی ده‌وڵه‌ت. مه‌سه‌له‌كه‌ له‌سه‌ر پێناسه‌یه‌، من پێم وایه‌ مه‌سه‌له‌ی دروستبوونی ده‌وڵه‌ت به‌م سات‌و سه‌ودا‌و رێكه‌تن‌و دژایه‌تی‌و ئه‌مانه‌ دروستبووه‌، كه‌ نموونه‌كانم باسكرد، هه‌موو ده‌وڵه‌تی دنیا ئاوا دروستبوون.
په‌یوه‌ندیی كورد‌و عیراق په‌یوه‌ندییه‌كی كه‌مه‌، به‌ڵام په‌یوه‌ندیی كورد‌و ئیران زۆر زۆره‌، واته‌ ئێمه‌ له‌ ئێران داوای جیابوونه‌وه‌ نه‌كه‌ین، كورد‌و فارس زۆركه‌م له‌یه‌ك جیاوازن.
ستران عه‌بدوڵڵا: 
په‌یوه‌ندیی ئێمه‌‌و فارس 3 هه‌زار ساڵه‌، ئێمه‌و تورك هه‌زار ساڵه‌، ئێمه‌‌و عه‌ره‌ب 100 ساڵه‌، عه‌ره‌بی ئیسلامه‌تی ناڵێم، به‌ڵكو وه‌كو عه‌ره‌بی ده‌وڵه‌تدار ده‌ڵێم.
ته‌حسین نامیق: 
مێژووه‌كه‌ زۆر شێواوه‌، كوردێك یه‌ك نه‌ته‌وه‌یه‌، مێژوویه‌كی له‌گه‌ڵ نه‌ته‌وه‌یه‌كی سه‌رده‌ست هه‌یه‌، زۆر مێژووییه‌، له‌گه‌ڵ نه‌ته‌وه‌یه‌كی تری سه‌رده‌ست هه‌یه‌ به‌شێوه‌یه‌كی تر، هه‌ر ئه‌مه‌ بۆخۆی ره‌خنه‌یه‌كی زۆر گه‌وره‌یه‌ من وای ده‌بینم.  
ئه‌كره‌م میهرداد
فینله‌ندا تا ساڵی 1809  له‌دێر زه‌مانه‌وه‌ سه‌ربه‌ سویده‌، له‌ساڵی 1809 له‌ دوای ئه‌و رێكه‌وتنه‌ی ئه‌وروپادا كرا، ده‌درێت به‌ روسیا، بۆیه‌ ئه‌و نموونانه‌ له‌ مێژوودا زۆر زۆره‌، ئێمه‌ مێژووی هاوبه‌شی سێ هه‌زار ساڵمان له‌گه‌ڵ ئیراندا هه‌یه‌، خۆمان به‌ فارس نازانیین، خۆمان به‌كورد ده‌زانین، مێژووی سه‌د ساڵمان له‌گه‌ڵ عیراقدا هه‌یه‌، مه‌سه‌له‌كه‌ هه‌لومه‌رج‌و داواكاریی‌و ویستی ده‌سه‌ڵاته‌، ئه‌گه‌ر ئێستای كوردستان لێكبده‌ینه‌وه‌، ره‌نگه‌ ئه‌و پرسیاره‌ی خۆت باشتربێت، به‌ بڕوای من ئێستا له‌م نێوانه‌دا هاوپه‌یمانییه‌كی نوێ دروستبووه‌، ئه‌م هاوپه‌یمانییه‌ نوێیه‌ به‌م شێوه‌یه‌یه‌: ئه‌مریكایه‌، سعودیه‌یه‌، میسره‌، ده‌وڵه‌ته‌كانی كه‌نداوه‌ «جگه‌ له‌ قه‌ته‌ر»، ئه‌م هاوپه‌یمانێتییه‌ دروستبووه‌، ئه‌مه‌ خاڵێك، خاڵی دووه‌م ئێستا ئه‌مریكا‌و روسیا ده‌یانه‌وێـت ئێران له‌سوریا ده‌ربكه‌ن، خاڵی سێیه‌م ئه‌وه‌ی ئه‌م هاوپه‌یمانییه‌ جگه‌ له‌وه‌ی دژی قه‌ته‌ره‌، دژی ئێرانیشه‌، ده‌یانه‌وێت به‌ره‌یه‌كی نوێ دروستبكه‌ن، ئه‌گه‌ر ئێران له‌ سوریا ده‌ربكه‌ن، ئه‌و رووبه‌ره‌ زه‌وییه‌ی له‌ نێوان ئێران‌و سوریادایه‌ له‌ دوو شوێنه‌ له‌ كوردستانی خۆمان‌و هه‌ندێك ناوچه‌ی سوننه‌یه‌، سنووری شیعه‌ی عیراق به‌ سوریاوه‌ نییه‌، ئێستا قسه‌‌و باسێك له‌سه‌ر ئه‌وه‌یه‌ ئێرانییه‌كان وتویانه‌ ریفڕاندۆم به‌ پله‌ی یه‌كه‌م دژی ئێمه‌یه‌، قسه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ نییه‌ من چی ده‌ڵێم، قسه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌وه‌ پێویستی به‌ توێژینه‌وه‌یه‌.
 خاڵێكی تر: گریمان پارتی‌و كاك مه‌سعود ده‌وڵه‌ت دروستبكه‌ن‌و به‌شه‌كه‌ی یه‌كێتی له‌گه‌ڵیدا نه‌بن، 100 نموونه‌ی وامان له‌مێژوودا هه‌یه‌.
خاڵێكی تر گریمان ریفڕاندۆم ده‌بێت، ده‌سه‌ڵاتی كوردی یان نوێنه‌ره‌ سیاسییه‌كه‌ی كورد واته‌ خه‌ڵكیش ده‌ڵێت: سه‌ربه‌خۆییه‌كه‌ ده‌سه‌ڵاتی سیاسیی كوردی یان نوێنه‌ركه‌ی كورد مامه‌ڵه‌ی پێوه‌ده‌كات، ئه‌وه‌ خراپترینه‌.
 خاڵێكی تر گریمان زۆرینه‌ی كورد ده‌نگ به‌ جیابوونه‌وه‌ ناده‌ن، 100 نموونه‌مان هه‌یه‌ له‌ میلله‌تانی دونیا كه‌ ده‌نگیان به‌ جیابوونه‌وه‌ نه‌داوه‌، ئه‌مانه‌ هه‌مووی چاوه‌ڕوانكراوه‌، به‌ڵام دروستبوونی ریفڕاندۆم‌و ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆی كوردی به‌شێكه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی ناوچه‌یی‌و به‌شێكیشه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی پارتی‌و بارزانی، شتی وا له‌ مێژوودا زۆر زۆره‌، ملنه‌دان به‌ ریفڕاندۆم له‌ روانگه‌ی یه‌كێتی‌و گۆڕان به‌ به‌رژه‌وه‌ندیی خۆی نازانێ، شتی واش له‌مێژوودا زۆره‌، مه‌به‌ستم ئه‌وه‌ی ئێمه‌ ئه‌وه‌نده‌ ریلاكس بین كه‌ به‌م شێوه‌یه‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌دا بكه‌ین‌و پێشده‌چێت وابێت، هۆڵه‌ندا له‌گه‌ڵ به‌لجیكا‌و له‌گه‌ڵ لۆكسمبۆرگدا   نه‌بوون به‌یه‌ك، سێ وڵاتی جیاوازبوون، دانیمارك سه‌رده‌مانێك گرنگترین ده‌وڵه‌تی ئه‌وروپا بووه‌، ئێستا ده‌وڵه‌تێكی بچووكه‌ كاتێكیش بووه‌ هه‌موو ئه‌سكه‌نده‌نافیا له‌به‌رده‌ستیدا بووه‌، هه‌موو ئه‌و گۆڕانكارییانه‌‌و چاوه‌ڕوانكراوه‌، به‌ڵام ئێمه‌ بۆ خۆمان به‌شێوه‌یه‌كی دڵخواز به‌شێوه‌یه‌كی ئایدیاڵ ته‌ماشای دروستبوونی ده‌وڵه‌ت‌و ته‌ماشای ناسیۆنالیزم ده‌كه‌ین، ئه‌مه‌مان پێ ناسروشتییه‌، بڕوابكه‌ن ئه‌وه‌نده‌ی من ئه‌و رۆژه‌ له‌گه‌ڵ كاك نه‌جمه‌دین باسمكرد، پڕۆژه‌ی دروستبوونی هه‌موو ده‌وڵه‌تان هه‌م مێژوویی‌و نه‌ته‌وه‌ییم خوێندۆته‌وه‌، زۆر ده‌گمه‌نه‌، واته‌ ئه‌وه‌ی تا راده‌ی نه‌بوو نه‌ته‌وه‌یه‌ك به‌ رێكه‌تنی سیاسیی به‌ رێكه‌وتنی دڵخواز بتوانن ده‌وڵه‌تی ئاینده‌ دروستبكه‌ن، هه‌موو به‌رژه‌وه‌ندییه‌كان به‌م شێوه‌یه‌ بووه‌. 
كاك ره‌ئوف به‌ڕاستی من پێموایه‌ ئه‌و هه‌لومه‌رجه‌ی ئێستا له‌ ناوچه‌كه‌دایه‌، ئه‌وه‌ی كه‌ زۆر دژی ئه‌م ده‌وڵه‌ته‌یه‌،  ئێرانه‌، نه‌شی شاردۆته‌وه‌، شیعه‌ی عه‌ره‌ب وه‌ك چۆن ئێستا كورد دووبه‌ره‌یه‌، ئه‌وانیش دوو به‌ره‌ن، به‌ره‌یه‌كیان حه‌زیان لێیه‌ ئێرانی بن كه‌ مالیكییه‌‌و به‌ئاشكرا به‌ره‌كه‌ی تر له‌هه‌وڵی ئه‌وه‌دان ئێرانی نه‌بن. 
له‌و بڕوایه‌م توركیا سوودمه‌ند ده‌بێت له‌ دروستبوونی ده‌وڵه‌تی كوردی، ره‌نگه‌ قبووڵی بكات یان نا، ئه‌وه‌ی ئه‌مریكا‌و ناوچه‌كه‌ مه‌رج نییه‌ دژبن، به‌ڵام هیچ زانیارییه‌كیش له‌به‌ر ده‌ستدا نییه‌.
د. كه‌یوان ئازاد ئه‌نوه‌ر
 له‌بواری مێژوودا: زۆر سوپاس بۆ ئه‌و به‌ڕێزانه‌ی ته‌شریفیان هێناوه‌ بۆ ئێره‌، من له‌ مێژووه‌وه‌ ده‌ست به‌ قسه‌كانم ده‌كه‌م، نموونه‌ ده‌یهێنمه‌وه‌، له‌ زانكۆی سلێمانی 26 دكتۆرین كه‌سمان له‌گه‌ڵ ئه‌وی تریاندا له‌ مێژوودا كۆك نین، كێشه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ هه‌موومان مێژوو ده‌خوێنین‌و وانه‌ی مێژوو ده‌ڵێینه‌وه‌، كه‌چی كه‌سمان كۆك نین له‌سه‌ر هیچ بابه‌تێكی مێژوو، له‌كۆنه‌وه‌ هه‌تا ئه‌مڕۆ، ئیتر دوو یه‌كێتی‌و دوو گۆڕان‌و دوو پارتی، ئاوای لێهاتووه‌، له‌ دهۆك‌و سه‌ڵاحه‌دین‌و هه‌مووی هه‌روایه‌، جا مامۆستای مێژوو ئاوایه‌، قوڕ به‌سه‌ر میلله‌ت ده‌بێ چیبكات؟ 
له‌و ته‌فسیره‌ مێژوویه‌دا من دێمه‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی باسی ریفڕاندۆم ده‌كه‌ین، بكه‌ره‌كه‌ی ئێمه‌ین، وه‌ك پسپۆرێكی بواری مێژوو كاتێك ئێمه‌ ده‌مانه‌وێت به‌ره‌و ده‌وڵه‌ت بڕۆین، ده‌وڵه‌ت خه‌ریكه‌ مانای نامێنی، به‌داخه‌وه‌ تام‌و خۆشی ساڵی شه‌ست‌و حه‌فتاكانی نامێنی، كه‌ كورد خه‌باتی بۆ ده‌كات، به‌داخه‌وه‌ وای لێهاتووه‌ ئه‌گه‌ر وه‌ك كورد قسه‌ نه‌كه‌ین، وه‌ك توركێك‌و فارسێك قسه‌ بكه‌ین، توركێك مافی خۆیه‌تی ئه‌گه‌ر كوردستان داوای سه‌ربه‌خۆی بكات، هه‌موو هه‌وڵێك بدات ئێره‌ بكاته‌ قوبرسێكی توركی، مافی خۆیه‌تی، چونكه‌ ئه‌وه‌ته‌ی توركیا هه‌یه‌، خه‌ون به‌ ده‌وڵه‌تی عوسمانییه‌وه‌ ده‌بینی كه‌ ولایه‌تی موسڵ بۆ خۆی به‌رێته‌وه‌‌و ئێرانیش مافی خۆیه‌تی به‌هه‌موو شێوه‌یه‌ك دژی ده‌وڵه‌تی كوردی بێت، چونكه‌ له‌ مێژووی شیعه‌دا ده‌سه‌ڵاتدارانی شیعه‌ ئاوا حاكمی عیراق بێت، من بم ناهێمڵم جیاببێته‌وه‌، ئێرانییه‌ك له‌ به‌سره‌وه‌ تا زاخۆ‌و خانه‌قین حوكم بكات، من ئه‌و ئێرانه‌ بم به‌ڕاستی ناهێڵم.
كورد ئه‌و دوو دراوسێ ناڕه‌سه‌نه‌ی هه‌یه‌ ده‌بێت چی بكات؟ به‌داخه‌وه‌ ئێمه‌ی كورد كه‌ بكه‌رین، بكه‌رێكی خراپین، كورد له‌كاتێكدا‌و به‌دێژایی مێژوو بۆ یه‌ك ساتیش یه‌كگرتوو نه‌بووه‌، له‌دروستبوونییه‌وه‌ تا به‌مڕۆ ده‌گات، هه‌میشه‌ له‌ناو كورددا كێشمه‌كێش هه‌بووه‌ له‌ نێوان هۆز‌و خێڵدا، من پێموایه‌ تا ئه‌و رۆژه‌ی دونیا ئاخر ده‌بێت، ده‌وڵه‌تی كورد نابینم، چونكه‌ هه‌ر وامان هێناوه‌، به‌داخه‌وه‌ نه‌مانتوانییه‌وه‌ سوود له‌ رابردوو ببینین، نه‌مانتوانیه‌وه‌ له‌م به‌شه‌ی كوردستاندا یه‌ك بین، پرسیاره‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌، ئایا كاتێك ئه‌وه‌ دراوسێكانمان بن‌و ئه‌و تێڕوانیان بێت‌و ئه‌وه‌ش مێژوومان بێت‌و ئه‌وه‌ش خه‌ڵكی ئێمه‌یه‌‌و كه‌ ئابه‌وجۆره‌ په‌رته‌وازه‌بوون، عه‌ره‌ب وته‌نی كه‌ ده‌ڵێت: «این المفر». 
هه‌موو ئه‌و ئه‌گه‌رانه‌ له‌مێژوودا هه‌ن، له‌ دروستبوونی مرۆڤایه‌تییه‌وه‌ تا به‌مڕۆ ده‌گات هه‌زار نموونه‌مان له‌ كێشمه‌كێش هه‌یه‌، شه‌ڕو ئاشتی، بوونی دوو به‌ره‌كی‌و خیانه‌ت، هه‌مووی هه‌بووه‌، به‌ڵام  وه‌ك كوردێك ئه‌و پرسیاره‌ ده‌كه‌ین كه‌ به‌ره‌و ریفڕاندۆم ده‌ڕۆین بكرێت یان نه‌كرێـت؟ كامه‌یان له‌ مێژوودا باش بوو ئه‌وه‌یان بكه‌ین. به‌ بڕوای من ئه‌وه‌یه‌ پێموایه‌ له‌ به‌رچاوی هه‌موتان روونه‌ كورد بڕیار نادات، سه‌ركردایه‌تیی سیاسی بڕیار ده‌دات، به‌داخه‌وه‌ كورد شوێن سه‌ركردایه‌تیی سیاسی كه‌وتووه‌، ئه‌گه‌ر میلله‌ت خۆی ده‌نگی بدایه‌، ئاشكرابوو كه‌ چی ده‌بێت، كێشه‌كه‌ له‌وه‌دایه‌ ده‌بێـت سه‌ركردایه‌تی سیاسی ئاگاداری میلله‌ت بكات ده‌نگ بدات یان نا! ئه‌و ریفڕاندۆمه‌ بۆ جیابوونه‌وه‌یه‌ یان نا بۆ گوشاری سه‌ر به‌غدایه‌ یان نا، مادام خه‌ڵك له‌ژێر كاریگه‌ریی سه‌ركردایه‌تیی سیاسیدا بێت، به‌بڕوای من وه‌ك كه‌یوان ئێمه‌ له‌به‌غدای عه‌ره‌بی هیچمان ده‌ستناكه‌وێت، چونكه‌ مێژوو له‌ 1921 تا 2017 ئه‌گه‌ر عیراق مه‌ردانه‌ بجووڵایه‌ته‌وه‌، من حه‌زمده‌كرد له‌گه‌ڵ عیراقدا بین، ئاگاداریش بن هه‌نگاونان به‌ره‌و ده‌وڵه‌ت بوون كێشه‌ی زۆر تێده‌كه‌وێـت.
جه‌واد حه‌یده‌ری: 
زۆر سوپاس، جاری وا هه‌یه‌ دروستبوونی ده‌وڵه‌ت جاری واهه‌یه‌ ماف نییه‌، به‌رژه‌وه‌ندییه‌، ئێستا به‌رژه‌وه‌ندیی كورد له‌چیدایه‌؟ ئه‌مه‌ پرسیارێكه‌و پرسێارێكی ترو زۆربه‌ی قسه‌كانی تر ئه‌وه‌یه‌ كورد له‌ به‌غدا جیابێته‌وه‌ ده‌چێته‌ حه‌وشه‌ی توركیاوه‌، ئه‌ی تاران بۆ حساب ناكه‌یت؟ پرسیارێكی تر ئایا زه‌مینه‌ خۆشكراوه‌ زه‌مینی ناوخۆیی ده‌ڵێم ئایا به‌و ئه‌قڵێته‌ی زاڵه‌ به‌سه‌ر وه‌زعه‌كه‌دا، دروستبوونی ده‌وڵه‌ت تا چ راده‌یه‌ك ده‌توانێت بێته‌دی؟ من نایبینم‌و گه‌شبین نیم.
 پرسیارێكی تر با وای دابنێین ریفڕاندۆم كرا، هه‌ردوو لایه‌نه‌كه‌ی كرا، به‌شێك ده‌نگی پێدا‌و به‌شێكیش ده‌نگی پێ نه‌دا ئه‌ی دواتر؟.
موعته‌سه‌م نه‌جمه‌دین:
 كاك دكتۆر باسی ئه‌وه‌ی كرد هاوپه‌یمانێتییه‌كی عه‌ره‌بی دروستبووه‌ ئه‌مریكا‌و سعودیه‌‌و ئه‌و وڵاتانه‌ی له‌گه‌ڵیدایه‌‌و هه‌وڵ بده‌ن ئێران له‌ سوریا ده‌ربكه‌نه‌ ده‌ره‌وه‌، من پێموایه‌ له‌گه‌ڵ ده‌ستپێكردنی ئه‌و ململانێیه‌دا له‌سوریاوه‌، ئه‌مریكاو هاوپه‌یمانه‌كانی هه‌وڵی ده‌ركردنی ئێرانیان داوه‌، ئه‌مه‌ش په‌یوه‌ندیی به‌ پڕۆژه‌یه‌كی ستراتیژییه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ پێشتر گفتوگۆمان له‌سه‌ر كردووه‌‌و په‌یوه‌ندیی به‌ نابۆكۆ‌و پڕۆژه‌ی سێیه‌كی باشوور‌و باكووری روسیا‌و ئه‌و ململانێیه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ له‌دوای ئه‌و جه‌مسه‌رگیرییه‌ی له‌ نێوان جه‌مسه‌ری روسیاو  جه‌مسه‌رێكی ئه‌مریكیدا دروستبووه‌.
با بێمه‌ سه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌ی ئێمه‌ ئێستا باسی ریفڕاندۆم‌و  دروستبوونی ده‌وڵه‌تی كوردی ده‌كه‌ین، له‌م پرسه‌دا سێ فاكته‌ر رۆژانه‌ رووبه‌ڕوومان ده‌بنه‌وه‌، به‌ڕاسته‌وخۆ‌و ناڕاسته‌وخۆ، ئێمه‌ بۆ خۆمان له‌ شه‌قام‌و ناوه‌ندی راگه‌یاندنیشدا فاكته‌ری نیوده‌وڵه‌تی، هه‌رێمایه‌تی، ناوخۆ، فاكته‌ری نێوده‌وڵه‌تی، به‌رژه‌وه‌ندیی نێوده‌وڵه‌تی له‌ كوێی دروستبوونی ده‌وڵه‌تی كوردیدایه‌؟ یان قبوڵكردنیدایه‌؟ له‌كوێوه‌ دژی ئه‌مه‌یه‌؟ ئایا له‌كاتێكدا ئه‌مریكا‌و روسیا زۆر دژی یه‌كن، له‌كوێیه‌وه‌ دژی كوردن؟ یان كامیان له‌گه‌ڵ دروستبوونی ده‌وڵه‌تی كوردیدان؟ ئه‌م ده‌وڵه‌ته‌ی كه‌ ئێستا عیراقه‌، ئێستا ململانێكه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌یه‌ له‌ فاكته‌ری هه‌رێمایه‌تیدا توركیا‌و ئێران به‌ ئاشكرا دژین، توركیا ده‌وڵه‌تێكی كوردیی ده‌وێت به‌و مه‌رجه‌ی قوبرسی دووه‌م بێت، یان ئه‌گه‌ر یه‌كێك نه‌بێت له‌ ولایه‌ته‌كانی خۆی قبوڵی نییه‌ ده‌وڵه‌تی كوردی هه‌بێت، به‌رژه‌وه‌ندیی ئێران‌و توركیا له‌كوێدا رێگه‌ به‌وه‌ ده‌دات هه‌ناسه‌یه‌ك هه‌ڵمژین؟ من پێموایه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی ئێستا له‌ عیراقدا رووده‌دات، ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌تێكی شیعه‌ی به‌هێز دروستبوو، ئه‌وا ئه‌مریكا‌و سعودیه‌‌و هاوپه‌یمانیه‌كانی ناهێڵن عیراق به‌ یه‌كگرتوویی بمێنێته‌وه‌.
 قسه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی پێش دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تی كوردی ئایا ئه‌و گۆڕانكارییانه‌ی له‌ دونیا‌و له‌ ناوچه‌كه‌دا رووده‌دات، ئایا عیراق به‌یه‌ك پارچه‌یی ده‌مێنێته‌وه‌ یان دابه‌شی ده‌كات؟ ئه‌گه‌ر بێت و ده‌وڵه‌تێكی شیعه‌ له‌ عیراقدا دروست ببێت، به‌واتای شكستی پڕۆژه‌ی نا بۆ ئه‌مریكا بۆ هه‌تا هه‌تایه‌ له‌ عیراقدا، ئایا ئه‌مریكا ئه‌مه‌ی قبووڵه‌ ئه‌گه‌ر به‌ پێچه‌وانه‌ی سوننه‌ بێته‌ سه‌ر حوكم‌و ده‌وڵه‌تێكی سوننه‌ دروستببێت بۆ ده‌ركردنی ئێران له‌ عیراق؟ ئه‌م دوو فاكته‌ره‌ رۆڵی سه‌ره‌كیی هه‌یه‌ بۆ دابه‌شكردنی ره‌ئی كورد.
 من پێموایه‌ ئه‌وه‌ی ئێستا له‌كوردستاندا ده‌وترێت دوو شته‌، هه‌ندێك جار بڕیارێك ده‌درێت، بڕیارێكی عاتیفیانه‌، تا سنووری «دوور له‌ ئه‌قڵانییه‌وه‌ ده‌چمه‌ ریفڕاندۆمه‌وه‌‌و سه‌ربه‌خۆیی راده‌گه‌یه‌نم» ره‌ئێكی تریش ده‌ترسێت له‌وه‌ی كه‌ ئایا له‌ ئه‌نجامی ریفڕاندۆم چیم به‌سه‌ر دێت؟ گۆڕانكارییه‌كان به‌ره‌و كوێ ده‌چێت؟ ئایا سنووره‌كان داده‌خرێت؟ كورد تووشی چ نه‌هامه‌تییه‌ك ده‌بێت؟
لێكدانه‌وه‌ی ئه‌و سێ فاكته‌ره‌‌و هاوسه‌نگیی له‌كوێدا ده‌بێت؟ دوو ره‌ئی زۆر جیاوازه‌. ئایا لایه‌نێكی وه‌ك پارتی له‌گه‌ڵ توركیا رێكه‌وتووه‌ قوبرسێك دروسبكات‌و وه‌ك قۆناغی سه‌ربه‌خۆیی لێی ده‌ڕوانێت یان ئه‌وه‌تا فێڵێكه‌ توركیا له‌ پارتی ده‌كات؟ یان پارتی له‌ توركیای ده‌كات؟ یان ئه‌وه‌تا شتێكی تر پارتی له‌ ده‌ره‌وه‌ی كوردستان له‌ وڵاتان شتیان پێ وتووه‌ به‌خه‌ڵكی ناڵێن؟ ئه‌وه‌ش له‌وه‌ ناچێت وابێت، چونكه‌ بۆ به‌خه‌ڵك ناڵێن؟ بۆ به‌لایه‌نه‌كانی تر ناڵێن؟ 
ئه‌م دابه‌شبوونه‌ی وه‌ك دكتۆر باسیكرد، ره‌نگه‌ ده‌ره‌نجامه‌كه‌ی ره‌تكردنه‌وه‌ی ریفڕاندۆم بێت، ئه‌وه‌ش زه‌نگێكی خراپه‌ بۆ كورد، به‌ڵام له‌كۆی ئه‌و یارییه‌دا شتێك هه‌یه‌ كه‌ تائێستا نه‌مانتوانیووه‌ یه‌ك لایی بكه‌ینه‌وه‌: باشه‌ هه‌موو كورد ده‌نگیدا به‌ ریفڕاندۆم، واته‌ ده‌وڵه‌تان هێرش ده‌كه‌ن‌و كوردستان داگیرده‌كه‌ن، واته‌ هیچ ئه‌گه‌رێك نییه‌ وه‌ك سیاسه‌ت ره‌تبكرێته‌وه‌و قبوڵ نه‌كرێت، بۆ ئێلا هه‌موو بۆچونه‌كانمان له‌وه‌دابێت ئه‌گه‌ر ریفڕاندۆممان كرد سنووره‌كانمان لێ داده‌خرێت؟ ئه‌مه‌ له‌لایه‌ك. به‌شێكی تر ئه‌وه‌یه‌ تائێستا كورد خۆی یه‌كلایی نه‌كردۆته‌وه‌ له‌ شیوازی گفتوگۆكردن له‌گه‌ڵ عیراقدا، واته‌ رۆژانه‌ ده‌بینین ئه‌گه‌رێك هه‌یه‌ بۆ رێكه‌وتن له‌گه‌ڵ عیراقدا، رووناكبیری عه‌ره‌ب ده‌ركه‌وتووه‌ پشتگیریی سه‌ربه‌خۆیی تۆ ده‌كات، ئێمه‌ ئه‌گه‌ر بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ مێژوو، مێژووی 100 ساڵه‌ی دروستبوونی ده‌وڵه‌تی عیراق، پرسیارێك هه‌یه‌ كه‌ زۆر جدییه‌، بۆچی له‌ دروستبوونی ده‌وڵه‌تی عیراقه‌وه‌ تائێستا 8 جار حكومه‌تی عیراق رووخاوه‌‌و هه‌ر سوننه‌ باڵا ده‌ست ده‌بێت؟ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا زۆرینه‌ی عیراق شیعه‌یه‌؟ بۆچی هیچ كاتێك شیعه‌ نه‌یتوانییوه‌ حوكمڕانی بگرێـته‌ ده‌ست؟ گه‌ره‌نتی چییه‌ له‌ داهاتوودا دیسانه‌وه‌ سوننه‌ ناچێـته‌وه‌ ده‌سه‌ڵات؟ ئایا پێتانوایه‌ شیعه‌ دیراسه‌ی بۆ ئه‌وه‌ كردبێت؟ پێت وانییه‌ عیراق له‌ رووی جوگرافییه‌وه‌ كه‌وتۆته‌ ناو نفوزی سوننه‌وه‌؟ مانه‌وه‌ی به‌یه‌ك پارچه‌یی مسۆگه‌ر نییه‌ بۆ ئێران‌و به‌ره‌ی روسیا. ئێمه‌ بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ شه‌ڕی سوریا له‌ساڵی 2009، ره‌تكردنه‌وه‌ی حكومه‌ته‌كه‌ی به‌شار ئه‌سه‌د بوو بۆ  پڕۆژه‌كه‌ی قه‌ته‌ر، راكێشانی بۆری غازی سروشتی له‌ ئورده‌ن‌و سوریاوه‌ بۆ توركیا‌و دواتریش پڕۆژه‌كه‌ی ئێران هات، گواستنه‌وه‌ی غاز له‌ ده‌ریاوه‌، ئه‌م پڕۆژانه‌ تائێستا زیندووه‌، ئێستا روسیا له‌ دوایین گۆڕانكاریه‌كانیدا ته‌حه‌كوم به‌ ئه‌ڵمانیاو به‌ئه‌وروپاوه‌ ده‌كات، له‌ رێگه‌ی ئه‌و هێڵه‌ی ده‌ریای به‌ڵتیكدا كه‌ گه‌یاندوێتییه‌ ئه‌وروپا، كاریگه‌ریی له‌سه‌ر رای ئه‌وروپا‌و ئه‌ڵمانیا هه‌یه‌، ئایا پێتانوانییه‌ ئه‌و پرۆژه‌ ستراتیجییه‌ له‌وه‌ گه‌وره‌تره‌ كه‌ ده‌وڵه‌تێكی وه‌ك عیراق روسیا به‌شێوه‌یه‌كی تر پێكدادانێك له‌نێوان به‌رژه‌وه‌ندیی‌و دونیابینی نێوده‌وڵه‌تی‌و ئیقلیمی دروستبووه‌‌و كورد ره‌نگه‌ سوود له‌مه‌ ببینێت؟
دكتۆر ئه‌كره‌م میهرداد: به‌ڕێزان ناونیشانی باسه‌كه‌ی ئێمه‌ ناسیۆنالیزم‌و ریفڕاندۆمه‌، زۆربه‌ی پرسیاره‌كانی ئێوه‌ رۆژنامه‌وانیانه‌یه‌، یان رووه‌و ئاینده‌یه‌، من شرۆڤه‌ی ئه‌وه‌م بۆكردن كه‌ ده‌وڵه‌ت دروستده‌بێـت، ده‌وڵه‌تی به‌رژه‌وه‌ندییه‌، ده‌وڵه‌تی هێزه‌، رێكه‌وتنی سات‌و سه‌ودایه‌، ئێوه‌ بۆ وا به‌پاك‌و ته‌میزی سه‌یری ده‌وڵه‌ت ده‌كه‌ن؟ «ته‌وه‌حوشه‌»، كاكه‌ بڕوابكه‌ن به‌رژه‌وه‌ندییه‌ ملشكاندنی یه‌كترییه‌.
 مایكڵ كۆنیزیان كوشت، گاندیان كوشت، خۆ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ كوشتیان من باسی ئه‌وه‌م كردووه‌ باسی ئه‌وه‌م نه‌كردووه‌ ئاینده‌ چی ده‌بێت؟ پرسیاره‌كان زۆر رۆژنامه‌وانییه‌، من باسی مه‌سه‌له‌یه‌كی فیكریی مێژووی ده‌كه‌م كه‌ ناوی ناسیۆنالیزمه‌ كه‌ ئه‌م ناسیۆنالیزمه‌ی كه‌ من باسمكرد، من هه‌تا باسمكرد وتم ئه‌گه‌ر هه‌یه‌‌و چاوه‌ڕوانكراوه‌ پێتان ئاسایی بێت‌و ئه‌م هه‌رێمه‌ش ببێت به‌ دوو ده‌وڵه‌ت‌و ناوی هیچیشیان نانێم خائین. به‌ڕێزان راستیی ناسیۆنالیزمه‌.
 بۆ كاك جوادیش تیۆرێك هه‌یه‌ كه‌ پێی ده‌وترێت تیۆری ئاسترۆماكیسته‌كان، ماركسیسته‌ نه‌مساویه‌كان له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی ناسیۆنالیزم كه‌ ناسیۆنالیزم ده‌ڵێ هه‌موو ساتێك كه‌ هه‌موومان لێی به‌هره‌مه‌ندبین، ئاشكرایه‌ كه‌ له‌ڕوانگه‌یه‌كی چه‌پایه‌تییه‌وه‌ ئه‌وه‌ ده‌زانیین، به‌ڵام زۆر كه‌م له‌ مێژووی ناسیۆنالیزم هه‌مو ستانه‌ ناسیۆنالیزم به‌رژه‌وه‌ندییه‌ هێزه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌كان بۆ پاره‌‌و بۆ سه‌رمایه‌‌و بۆ رێكه‌وتنه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كانه‌.
 پرسیارێكی تر دروستبوونی ده‌وڵه‌تی كوردستان كه‌ ده‌یكه‌ن، بازاڕی سپیكردنه‌وه‌ی پاره‌ له‌ ئه‌وروپا‌و وڵاتانی كه‌نداو وایه‌، بۆ ئێمه‌ والێ ناكه‌ن؟ پێتان وانه‌بێـت ئه‌م ده‌وڵه‌ته‌ی ئێمه‌ ده‌وڵه‌تێكی دڵخوازی دیموكراتی ئه‌م هێزانه‌یه‌.
 خاڵێكی تر ئه‌وه‌یه‌ په‌یوه‌ندیی نێوان هێزه‌ سیاسییه‌كان دیموكراتی نییه‌، به‌هه‌موو شێوه‌یه‌ك په‌یوه‌ندیی نێوان پارتی‌و یه‌كێـتی ئێران‌و توركیا باڵه‌كانی ناو یه‌ك حزب دیموكراتی نییه‌، بۆیه‌ ئه‌مه‌ هه‌مووی پیلانه‌ به‌ ده‌وڵه‌ته‌كه‌ی ئێمه‌شه‌وه‌.
 فڵان حزبی نوێ، فڵان لیستی نوێ، ئه‌مه‌ به‌رژه‌وه‌ندیی گیرفان‌و سه‌رمایه‌دارییه‌. من بۆ خۆم وای تێگه‌یشتووم، ئێوه‌ پێتانوایه‌ بۆچونێكی تره‌، مومكینه‌ ریفڕاندۆم بكه‌ین ژیانی خه‌ڵك له‌وه‌ خراپترببێت، ئاسایی بێت به‌لاتانه‌وه‌و هه‌موشتێك له‌سیاسه‌تدا چاوه‌ڕوانكراوه‌.
 ئێمه‌ گه‌وره‌ترین راپه‌رینمان كرد له‌ ساڵی 1991، باشه‌ مانگێكی نه‌خایاند هه‌موومان ئاواره‌بووین، ئه‌گه‌ر ئه‌مریكا نه‌بوایه‌، ئێستاش نه‌ده‌هاتینه‌وه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ ئه‌وانه‌ هه‌موویان چاوه‌ڕوانكراوه‌.
ته‌حسین نامیق: 
یه‌ك تێبینی له‌سه‌ر قسه‌كانی كاك دكتۆر، تۆ پیاوێكی سیاسیت، رووناكبیریت، كۆڕیش ده‌به‌ستیت، راسته‌ دونیا به‌رژه‌وه‌ندیی تێدایه‌، به‌ڵام له‌ مێژووی جیهانیشدا هه‌ندێك شتی باش هه‌یه‌، سه‌ركرده‌ی باش هه‌یه‌، شتیان بۆ میلله‌تیش كردووه‌، ئه‌وه‌ باشووری ئه‌فریقامان هه‌یه‌، ئێستا ئێمه‌ به‌ نموونه‌ باسی ماندێلا ده‌كه‌ین، ده‌ستوورێكی هێنا بۆ وڵاته‌كه‌ی، ئێستاش خه‌ڵك ده‌حه‌سێته‌وه‌، كه‌نداومان هه‌یه‌ نموونه‌ی ئیماراته‌ له‌و شوێنه‌ دواكه‌وتووه‌، چۆن گه‌شه‌یان كردووه‌؟ دوبه‌ی له‌ساڵی 1980 یاسای تێدا به‌كارهاتووه‌.
دكتۆر كه‌یوان مامۆستای زانكۆ: تو ویژدانتان هه‌ر تاكێكی ئه‌م كوردستانه‌ ئه‌گه‌ر به‌رژه‌وه‌ندیی له‌گه‌ڵ سه‌رو خۆیدا نه‌بێـت، ده‌نگ به‌ به‌ڵی یان به‌نه‌خێر ده‌دات؟ پارتییه‌ به‌قسه‌ی سه‌ركرده‌كه‌ی ده‌كات‌و ده‌ڵی به‌ڵێ بۆ ریفراندۆم، مووچه‌ له‌ حزبه‌كه‌ی وه‌رده‌گرێت، گۆڕانێك كه‌ ده‌ڵی نه‌خێر له‌ ده‌سه‌ڵاتدا نییه‌، تاكیش به‌رژه‌وه‌ندییه‌.
جه‌واد حه‌یده‌ری: 
له‌سه‌ر داخستنی سنووره‌كان له‌سه‌ر قسه‌كه‌ی كاك موعته‌سه‌م، ئه‌وه‌نده‌ی من ئێران بناسم‌و تیایدا ژیابێتم، ئێران دره‌نگ بڕیار ده‌دات‌و زوو جێبه‌جێی ده‌كات‌و پێچه‌وانه‌كه‌شی دروسته‌، ئێران سنوور دابخات چوار پێنچ ملیار دینار له‌ ده‌ست نادات، چونكه‌ بیویستایه‌، ئه‌فغانستان 15 دیپلۆماتی ئێرانی كوشت، ئێران هیچ هه‌ڵوێستێكی نه‌بوو.        
ستران عه‌بدوڵڵا:
 سێ چوار سه‌رنجم هه‌یه‌، وه‌كو فلاش، كه‌ ره‌نگه‌ گفتوگۆكه‌ گه‌رمتر بكات، له‌وه‌ی زیاتر یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ بێت، یه‌كێكیان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌ڵێ سیاسه‌ت له‌سه‌ر بنچینه‌ی به‌رژه‌وه‌ندیی نه‌ته‌وه‌كان‌و تاكه‌كان‌و وڵاته‌ زلهێزه‌كانیش داده‌ڕێژرێت، به‌ڵام هه‌موو به‌رژه‌وه‌ندییه‌ك پێویستی به‌ ده‌ربڕینێكه‌، یان پێوسیتی به‌ شتێكه‌ كه‌ ده‌ری ببڕێت به‌جۆرێك كه‌ كه‌مه‌ندكێش بێت، واته‌ سیاسه‌ت پێویستی به‌ كۆمه‌ڵێك بنه‌مایه‌ كه‌ ده‌ربڕی بێت، كه‌ ئه‌و بنه‌مایانه‌ خه‌ڵكانێك بێنێته‌ سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌كه‌، به‌ڵام خه‌ڵكێكی زۆر شوێن بنه‌ماو بیروباوه‌ڕه‌كه‌ ده‌كه‌وێت.
بۆ نموونه‌: ره‌نگه‌ له‌پرۆسه‌ی سه‌ربه‌خۆیی وڵاتێكدا، یان له‌ پرۆسه‌ی سه‌ربه‌خۆیی كوردستاندا، له‌بیروبۆچوونێكدا، له‌بڵاوكردنه‌وه‌ی دیموكراسیدا، توێژێكی ده‌سته‌بژێر هه‌ن، ده‌زانن سوودمه‌ند ده‌بن، سوودمه‌ندییه‌كی «سیاسی، ئابووریی، كۆمه‌ڵایه‌تی»‌و ناوبانگ ده‌ركردنیان هه‌یه‌ له‌و پرۆسه‌یه‌دا. 
ده‌سته‌بژێرێكیش هه‌ن ره‌نگه‌ ته‌نها وه‌كو بیروباوه‌ڕو بنه‌ما دوای ئه‌م پرۆسه‌یه‌ بكه‌ون و قه‌ناعه‌تیان به‌م بیرۆكه‌یه‌ هه‌بێت. 
ره‌نگه‌ هاووڵاتییه‌كی ئاسایی زۆر سوود له‌ دیموكراسی نه‌بینێت، به‌ڵام پێیوایه‌ له‌دوور مه‌ودادا شتێكی باشه‌. بۆنموونه‌ ده‌چێت قوربانیی ده‌دات بۆ دیموكراسی، هاووڵاتییه‌كی ئاسایی كه‌ قوربانیی ده‌دات بۆ دیموكراسی، ئه‌و ئه‌نجامه‌كه‌ی نه‌بینێت، واته‌ راگه‌یاندنی ده‌وڵه‌ت توێژێك به‌ڕێوه‌ی ده‌به‌ن ‌و توێژێكی دیكه‌ ده‌چنه‌وه‌ ماڵی خۆیان، ئه‌وانه‌ هه‌مووی راسته‌.
یان ره‌نگه‌ نموونه‌كه‌ ئه‌وه‌ بێت كه‌ ئه‌م دووانه‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانیان هاوجووت بن، واته‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كه‌‌و بنه‌ماكه‌ یه‌كبگرنه‌وه‌.
پێموایه‌ پرۆسه‌ی سه‌ربه‌خۆیی كوردستانیش به‌ده‌رنییه‌ له‌مه‌، به‌ڵام له‌به‌رئه‌وه‌ی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كان تائێستا له‌گه‌ڵ كورد نه‌یانهێناوه‌، به‌ده‌ر له‌وه‌ی كه‌ سه‌ده‌ی بیسته‌م ئه‌و هه‌موو مه‌ینه‌تییانه‌ بوو كه‌ بینیمان، ره‌نگه‌ كورد پێویستی به‌وه‌ بێت كه‌ زیاد له‌پێویست لایه‌نی بیروباوه‌ڕو بنه‌ما له‌م پرۆسه‌یه‌دا زاڵ بكات.
شۆڕشه‌كانی كوردستان یه‌كێكن له‌ ده‌ربڕینه‌كانی ئه‌وه‌ی كه‌ كورد یه‌كێك له‌ بنه‌ماكانی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ناچاربووه‌ بیروباوه‌ڕه‌كانی زاڵ بكات به‌سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانیدا، ئه‌گه‌رنا خۆ له‌زووه‌وه‌‌و له‌ بیسته‌كانی سه‌ده‌ی بیسته‌مه‌وه‌ ئێمه‌ به‌ئینگلیز ده‌ڵێین نه‌وته‌كه‌مان ببه‌ن‌و ده‌وڵه‌تێكمان بده‌نێ، به‌ڵام به‌رژه‌وه‌ندییه‌كه‌ نه‌یخواستووه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ ناچاربووین به‌بێ نه‌وته‌كه‌ی ئینگلیز، به‌بێ رێكه‌وتن له‌گه‌ڵ ئینگلیز له‌گه‌ڵ عیراق‌و ده‌روجیران، شۆڕش بكه‌ین ‌و هه‌وڵ بده‌ین شتێك بگۆڕین له‌واقیعه‌كه‌. 
له‌به‌رئه‌وه‌ به‌بڕوای من تائێستا كه‌ ئه‌م بارودۆخه‌ هاتۆته‌ ئاراوه‌ كه‌ وڵاتان ئه‌وه‌ ره‌تده‌كه‌نه‌وه‌ «كه‌ ره‌نگه‌ مشتومڕێك هه‌بێت له‌باره‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ وڵاتان رایناگه‌یه‌نن له‌به‌رئه‌وه‌ی كه‌ له‌ ژێره‌وه‌ له‌گه‌ڵیدان، نازانم ئه‌وه‌ چۆنه‌!!» به‌ڵام تا هه‌نوكه‌ وڵاتان به‌ ئاشكرا مه‌سه‌له‌ی سه‌ربه‌خۆیی كوردستان ره‌تده‌كه‌نه‌وه‌، ره‌نگه‌ زه‌مینه‌ی نێوده‌وڵه‌تیمان بۆ ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ نه‌ڕه‌خساندووه‌‌و دیاره‌ دیپلۆماسییه‌تی كوردیی كه‌ پاره‌یه‌كی زۆری خه‌رج كردووه‌ بۆ دیپلۆماسییه‌ت‌و توانایه‌كی زۆری خستۆته‌گه‌ڕ بۆ دیپلۆماسییه‌ت‌و هه‌ڵایه‌كی زۆری بۆ رێكخستووه‌ كه‌ غه‌یری كوردیش پێی ده‌ڵێن فڵانی دیپلۆماتكار، به‌ڵام دیاره‌ هێشتا كورد ماوێتی ئه‌و شته‌ بكات، به‌ڵام ئه‌مه‌ مانای وانییه‌ كه‌ كار بۆ سه‌ربه‌خۆیی نه‌كه‌ین.
به‌رای من ئه‌وه‌ی كه‌ گرنگه‌ له‌ئیراده‌ی كوردستانی‌و ئیراده‌ی كورد، ده‌بێت زه‌مین‌و زه‌مان تێپه‌ڕێنێت، ئه‌گه‌رنا هه‌رگیز ناتوانین هیچ بكه‌ین، ده‌بێت گوێی له‌وه‌ نه‌بێت هه‌لومه‌رج له‌باره‌ یان نا، ده‌بێت ئیراده‌ی كورد ئه‌م شتانه‌ بخوێنێته‌وه‌، كه‌ مادام ئێمه‌ له‌دیپلۆماسییه‌تی نێوده‌وڵه‌تیدا نه‌مانتوانیووه‌ سه‌ركه‌وتن به‌ده‌ستبهێنین، پێش ئه‌وه‌ی بێین لێپێچینه‌وه‌ له‌وانه‌ بكه‌ین كه‌ نه‌یانتوانیووه‌ ئه‌م شته‌ بكه‌ن، واته‌ ئیدیعای دیپلۆماسییه‌تیان كردووه‌و هیچیان بۆ نه‌كردووین، ده‌بێت ئه‌ڵته‌رناتیڤ بدۆزینه‌وه‌ بۆ ئه‌م دیپلۆماسییه‌ته‌ ده‌ره‌كییه‌ كه‌ نیمانه‌، ئه‌ویش دیپلۆماسییه‌تی ناوخۆییه‌، بابێین كورد خۆی كۆبكه‌ینه‌وه‌، سندانم له‌ ئێران‌و توران دا كه‌ دژی سه‌ربه‌خۆیی كوردستانه‌، به‌ڵام هه‌ر هاووڵاتییه‌ك دژی سه‌ربه‌خۆیی كوردستان بێت، هاووڵاتییه‌ك زۆره‌، دووان زۆرتر، نیو هاووڵاتی قه‌یناكه‌، به‌ڵام هاووڵاتییه‌ك كه‌ دژی سه‌ربه‌خۆیی كوردستان بێت زۆره‌، عیلاجی ئه‌وه‌ نییه‌ كه‌ بڵێین با بیكوژین‌و رزگارمان بێت له‌ده‌ستی، واته‌ كه‌ هاووڵاتییه‌ك قه‌ناعه‌تی به‌وه‌ نه‌هێنابێت كه‌ كوردستان سه‌ربه‌خۆ بێت، واته‌ ده‌بێت ئه‌م به‌ره‌ كوردی‌و كوردستانییه‌ پته‌و بكه‌ین، واته‌ كه‌ بۆئێمه‌ ئه‌م بارودۆخه‌‌و به‌ره‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كه‌ مسۆگه‌ر نییه‌، «ناڵێم نییه‌، ره‌نگه‌ پشتگیرییه‌كی نێوده‌وڵه‌تیش هه‌بێت» ، به‌ڵام ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ده‌ستهێنانی مسۆگه‌ره‌و ئاسانه‌ ‌و خه‌رجییه‌كی كه‌میشی ده‌وێت، به‌ره‌ی ناوخۆیی كوردستانه‌.
به‌بڕوای من ئه‌م به‌ره‌یه‌ پێویستی به‌ سه‌ربه‌خۆخوازانی كوردستان‌و سه‌ربه‌خۆخوازی كه‌مه‌ندكێش بن، به‌داخه‌وه‌ ئه‌م هه‌لومه‌رجه‌ی ئێستا له‌كوردستان هه‌یه‌، سه‌ربه‌خۆیی كه‌مه‌ندكێشه‌، به‌ڵام سه‌ربه‌خۆخوازان  تائێستا نه‌یانتوانیووه‌ كه‌مه‌ندكێش بن.
سه‌رنج بده‌ن، من ناوی هیچ حزبێكیشم نه‌هێنا، ره‌نگه‌ له‌ناو یه‌كێتیشدا سه‌ربه‌خۆخواز هه‌بێت، به‌ڵام نه‌یتوانیووه‌ كه‌مه‌ندكێش بێت، له‌ناو گۆڕان‌و له‌ناو پارتیشدا هه‌ن، به‌ڵام نه‌یانتوانیووه‌ كه‌مه‌ندكێش بن.
به‌بڕوای من، هه‌ر هه‌نگاوێكی سیاسی، دامه‌زراوه‌ی خۆی ده‌وێت، ناتوانرێت به‌ یه‌كێتیی قوتابیان‌و كۆمه‌ڵه‌ی خوێندكاران ده‌وڵه‌تی كوردیی دروست بكرێت، ده‌توانیت هه‌ڵبژاردنێكی دیموكراسی بكه‌یت له‌ زانكۆ‌و په‌یمانگه‌كاندا، بۆیه‌ پێویستت به‌ دامه‌زراوه‌ی سه‌ربه‌خۆییه‌، ئه‌و دامه‌زراوه‌ سه‌ربه‌خۆییانه‌، ته‌نانه‌ت ئه‌و دامه‌زراوه‌ ره‌سمییانه‌ش تێده‌په‌ڕێنێت كه‌ ئێستا هه‌مانن، وه‌ك سه‌رۆكایه‌تیی  په‌رله‌مان‌و حكومه‌ت‌و سه‌رۆكایه‌تیی هه‌رێمیشه‌وه‌، به‌شه‌رعی‌و ناشه‌رعیشه‌وه‌، به‌شه‌رعییه‌تی بریندار‌و به‌ شه‌رعییه‌تی چاوه‌ڕوانی هه‌ڵبژاردنیشه‌وه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ به‌بڕوای من كوردستان پێویستی به‌ به‌ره‌یه‌كی فراوانی كاركردن هه‌یه‌ بۆ سه‌ربه‌خۆیی، كه‌ ره‌نگه‌ له‌م بابه‌ته‌دا پێویستمان به‌ ناوی تر‌و به‌رهه‌می تریش هه‌بێت.
سه‌ربه‌خۆیی كوردستان پرۆسه‌یه‌كه‌، كه‌ مادام هه‌نگاوێكه‌ تائێستا كورد نه‌یكردووه‌، له‌وانه‌یه‌ جووتیارێكی كورد بكاته‌ رابه‌ری ئه‌و هه‌نگاوو بزووتنه‌وه‌یه‌، بۆیه‌ من قسه‌م له‌سه‌ر ئه‌وه‌ نییه‌ كێ سه‌ركرده‌ی وڵاته‌و كێ به‌ڕێوه‌به‌ری په‌رله‌مانه‌و كێ به‌ڕێوه‌به‌ری حزبه‌كانه‌.
 كه‌ «شه‌ڕی داعش»  ده‌ستیپێكرد، ئێمه‌ كۆمه‌ڵێك فه‌رمانده‌مان هه‌بوو، كۆمه‌ڵێك فه‌رمانده‌ی كلاسیكیی یه‌كێتی‌و پارتی، كه‌ به‌درێژایی شۆڕش رۆڵیان گێڕاوه‌و تیاشیاندا هه‌بوو، به‌رگه‌ی ئه‌م شه‌ڕه‌شی گرت‌و له‌م شه‌ڕه‌شیاندا رۆڵی گێڕا، به‌ڵام فه‌رمانده‌ی دیكه‌شی دورستكردووه‌، ره‌نگه‌ كاك سه‌ڵاح كه‌ ئێستا لێره‌یه‌و هه‌ندێك له‌و براده‌رانه‌ی كه‌ هاموشۆی به‌ره‌كانی جه‌نگ ده‌كه‌ن، ئه‌وه‌ باشتر بزانن كه‌ ئه‌و جه‌نگه‌ فه‌رمانده‌ی دیكه‌ی دروستكردووه‌. بۆیه‌ پێموایه‌ پرۆسه‌ی سه‌ربه‌خۆییش فه‌رمانده‌ی ترو ره‌نگه‌ سه‌ركرده‌ی تریش دروست بكات و ره‌نگه‌ دوكاندارێك بكاته‌ سه‌ركرده‌ی قۆڵێك له‌ قۆڵه‌كانی بزووتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی كوردستان‌و بیباته‌ پێشه‌وه‌.
خاڵێك هه‌یه‌ كه‌ من زۆر مه‌به‌ستمه‌ هه‌ڵوێسته‌ی له‌سه‌ر بكه‌م كه‌ براده‌ران باسیان لێوه‌كرد، بێگومان ره‌نگه‌ سه‌ربه‌خۆیی برسێتی، دیكتاتۆریی‌و هه‌موو ئه‌و شته‌ ناشیرینانه‌ بهێنێت، له‌ ئێستا‌و له‌ ئاینده‌شدا، به‌ڵام پرسیار لێره‌دا ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هیچ میلله‌تێكم له‌دنیادا نه‌بینیووه‌ له‌پێناوی شتێك كه‌ بۆی ده‌ڕوات، دامه‌زراوه‌یه‌ك هه‌ڵده‌وه‌شێنێته‌وه‌ كه‌ هه‌یه‌تی، جا پرسیاره‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر كورد له‌ سه‌ده‌ی 16 ‌و 17 دا بێت، یان كورد وه‌كو ئه‌فغانستان په‌رله‌مانی نه‌بێت «لۆیاجێرگا»ی هه‌بێت، قبوڵمه‌، به‌ڵام كه‌ هه‌نگاوێك چووه‌ پێشه‌وه‌ په‌رله‌مانی دروستكرد، به‌بڕوای من نابێت كورد هه‌نگاوێك بهێنینه‌وه‌ دواوه‌‌و بڵێین مه‌رج نییه‌ كورد په‌رله‌مانی هه‌بێت‌و  مادام په‌رله‌مانی هه‌یه‌، مه‌رجه‌ په‌رله‌مان بخه‌ینه‌ خزمه‌تی ئه‌و پرۆسه‌ی سه‌ربه‌خۆییه‌وه‌، نه‌ك په‌كی بخه‌ین‌و سڕی بكه‌ین.
بێگومان گرنگه‌ كورد كاری خۆی رانه‌گرێت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی بۆ نموونه‌ «ئه‌م خوشكه‌ ده‌نگ ده‌دات یان نایدات»، به‌ڵام مادام مه‌سه‌له‌ی ژن له‌كوردستان چۆته‌ پێشه‌وه‌، ده‌بێت هێزی ژنانیش بخرێته‌ خزمه‌تی ئه‌و پرۆسه‌یه‌وه‌، مادام له‌كوردستاندا میدیا هه‌یه‌، شتێك دیموكراسی یان ئاره‌زوو هه‌یه‌ بۆ دیموكراسی، رێكخراوی كۆمه‌ڵی مه‌ده‌نی هه‌یه‌، ده‌بێت ئه‌م هێزه‌ی ژنان‌و میدیا‌و رێكخراوی كۆمه‌ڵی مه‌ده‌نی رووبه‌ڕووی ویست‌و پرۆسه‌ی سه‌ربه‌خۆیی نه‌كرێته‌وه‌، به‌ڵكو وه‌كو وزه‌یه‌ك بخرێته‌ خزمه‌تی سه‌ربه‌خۆییه‌وه‌، بۆیه‌ ئه‌م مشتومڕه‌ی كه‌ ئاخۆ «گالیسكه‌ به‌رله‌ ئه‌سپه‌ یان ئه‌سپ به‌رله‌ گالیسكه‌یه‌» مشتومڕێكی هه‌ڵه‌یه‌، ده‌بێت وابێت كه‌ هه‌موو هێزێكی كوردستانی بخرێته‌ خزمه‌تی پرۆسه‌كه‌وه‌.
خۆ خۆشتر وایه‌ كوردستان دزو جه‌رده‌ی تێدا نه‌بێت،  به‌ڵام ئه‌گه‌ر هێزی سه‌ربه‌خۆخواز وابكات دزو جه‌رده‌كه‌ش قه‌ناعه‌ت به‌ سه‌ربه‌خۆیی كوردستان بهێنێت، ئه‌وا با بیكات، به‌ڵام ئه‌گه‌ر بێته‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ دزو جه‌رده‌ سه‌ركردایه‌تیی پرۆسه‌ی سه‌ربه‌خۆیی‌و سه‌ركردایه‌تیی من‌و تۆو ئه‌و بكات، سه‌ركردایه‌تیی حزبه‌كان‌و یه‌كێتی‌و پارتی بكات، ده‌بێت ئه‌مه‌ هه‌ڵوێسته‌ی له‌سه‌ر بكرێت. لێره‌دا پرسیاره‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كێ ده‌توانێت ته‌رجه‌مه‌ی ئه‌م پرۆسه‌یه‌ بكات بۆ پراكتیك؟ 
به‌بڕوای من ئه‌مه‌ هێزی سه‌ربه‌خۆخواز ده‌یكات‌و ئه‌مه‌ سه‌ركرده‌یه‌ك ده‌توانێت بیكات. ره‌نگه‌ 10 سه‌ركرده‌ بتوانن بیكه‌ن، یان ره‌نگه‌ سه‌ركرده‌یه‌ك ئه‌مڕۆ كارده‌كات بتوانێت بیكات.
ئه‌مانه‌ هه‌مووی له‌ منداڵدانی مێژوون‌و ره‌نگه‌ ئاینده‌  ئه‌م سه‌ربه‌خۆییه‌ی ئێمه‌ چۆن ئێستا دكتۆر ئه‌كره‌م سه‌ربه‌خۆیی وڵاتانی تری هێنا‌و كردی به‌نموونه‌، ره‌نگه‌ ئه‌و سه‌ربه‌خۆییه‌ی ئێمه‌ سبه‌ی رۆژ بكرێته‌ بابه‌تێك له‌ئازه‌ربێجانی ئێرانی سوودی لێ ببینن‌و ئه‌زموونی سه‌ربه‌خۆیی پێ بكه‌ن، چه‌ند رقیان له‌ئێمه‌ بێت، ره‌نگه‌ وه‌ك نموونه‌ سوودی لێ ببینن.
ئێمه‌ ئێستا دێین باسی ئه‌وه‌ ده‌كه‌ین ئه‌تاتورك چی كردو چی نه‌كرد‌و زۆربه‌مان رقیشمان لێیه‌تی‌و قه‌رزی نه‌ته‌وه‌ییشمان له‌لای هه‌یه‌، وه‌ك نموونه‌ ئێمه‌ باسی ده‌كه‌ین.
 پێویست ناكات ئێمه‌ دیموكراسییه‌ك كه‌ هه‌مانه‌ جا بچووكه‌، منداڵه‌ تازه‌ له‌دایكبووه‌،   له‌ناوی به‌رین، بۆئه‌وه‌ی بچین بۆ سه‌ربه‌خۆیی، پێویست ناكات دامه‌زراوه‌ گه‌لێك به‌ڕاست به‌درۆ جۆره‌ها خه‌ڵكی كردووه‌ به‌ په‌رله‌مانتار كه‌ «من‌و تۆ سوعبه‌تی پێده‌كه‌ین له‌فه‌یسبوك‌و لێره‌و له‌وێ‌و ده‌ڵێین ئه‌وه‌ شكڵی په‌رله‌مانتاره‌؟»، به‌ڵام پێویست ناكات ئه‌م دیموكراسییه‌ له‌ناوبه‌رین، وه‌ك چۆن پێویست ناكات دامه‌زراوه‌ی سه‌رۆكایه‌تی له‌ناوبه‌رین، هه‌روه‌ك چۆن پێویستیش ناكات دامه‌زراوه‌ی حكومه‌ت له‌ناوبه‌رین، به‌ڵام ره‌نگه‌ پێویست بكات دامه‌زراوه‌ی هاوشێوه‌‌و هاوته‌ریبی بچووكتر یان گه‌وره‌تر دروست بكه‌ین بۆئه‌وه‌ی بتوانین سه‌ركردایه‌تیی ئه‌و پرۆسه‌ی سه‌ربه‌خۆییه‌ی پێ بكه‌ین.
دڵشاد عه‌بدولڕه‌حمان: 
له‌راستیدا له‌ناونیشانی بابه‌ته‌كه‌وه‌ ناسۆنالیست‌و ریفراندۆم به‌ره‌و سه‌ربه‌خۆیی‌و له‌دواتردا ئه‌مڕۆ ناسیۆنالیزم مه‌رج نییه‌ بتگه‌یه‌نێته‌ ده‌وڵه‌ت‌و سه‌ربه‌خۆیی، نموونه‌ی ئێستاش زۆرن، ئه‌وانه‌ی بانگه‌وازی سه‌ربه‌خۆیی ده‌كه‌ن، له‌ زۆر له‌وڵاتاندا‌و ده‌وڵه‌ته‌كانیشیان سه‌ربه‌خۆ بوون، دوایی به‌ویستی خۆیان وڵاته‌كه‌یان به‌جێهێشتووه‌، چونكه‌ وڵاتێكی ترو ره‌گه‌زنامه‌‌و ژیانێكی تریان هه‌ڵبژاردووه‌، ئه‌م پرسیاره‌ كه‌ ده‌وروژێنرێ كه‌ بۆچی خه‌ڵك خه‌بات ده‌كات، بۆ وڵاتێكی سه‌ربه‌خۆ؟ ئه‌گه‌ر ئه‌وانه‌ی لێ ده‌ربكه‌یت كه‌ كاك ستران ناوی بردن، جه‌نابیشت كه‌ به‌رژه‌وه‌ندیی خوازان خه‌ڵكێك خه‌بات بكات بۆئه‌وه‌ی ژیانی خۆی باش بكات، خوشگوزه‌رانی باشتر بۆ بێت ئه‌و خه‌ڵكانه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵیان هه‌ن ده‌گاته‌ سه‌ربه‌خۆیی، به‌ڵام ده‌ره‌نجام وا نییه‌‌و له‌ زۆربه‌ی وڵاتان وانه‌بووه‌، سه‌یر ده‌كه‌ین له‌و به‌له‌مانه‌دا كه‌ كوڕی ئێمه‌‌و كچی ئێمه‌ له‌ ئیجه‌ تیایدا ده‌خنكێ، خه‌ڵكی وڵاتی تریشی تێدایه‌‌و ئاڵای سه‌ربه‌خۆییان هه‌یه‌‌و به‌جێی ده‌هێڵێت‌و ده‌ڕۆن، زۆر وڵاتی دونیا خه‌ڵكی كۆچبه‌ر دروستیكردووه‌، ئوسترالیا ئه‌و خه‌ڵكانه‌ی له‌وێ بوون زۆربه‌ی زۆری ره‌گه‌زنامه‌ی ئه‌مریكی‌و به‌ریتانیان هه‌بووه‌‌و زۆر شوینی تر، كه‌واته‌ مه‌رج نییه‌ ناسیۆنالیزم بتگه‌ێنێته‌ سه‌ربه‌خۆیی یان سه‌ربه‌خۆیی كۆتا ئامانجی ناسیونالیزم بێت. بۆچوونی دووه‌م ئایا ریفراندۆم ده‌مانگه‌ێنێته‌ سه‌ربه‌خۆیی؟ به‌ بۆچوونی من ده‌سه‌ڵاتی سیاسیی كوردی هه‌ڵه‌یه‌كی گه‌وره‌ی كردووه‌ كه‌ ریفراندۆمی كردووه‌ به‌ ده‌رباز یان رێبازێك بۆ سه‌ربه‌خۆیی، له‌به‌رئه‌وه‌ی ریفراندۆم نایگه‌ێنێته‌ سه‌ربه‌خۆیی، ریفراندۆم ئه‌وه‌ی كه‌ ئێمه‌ خوێندوومانه‌ته‌وه‌‌و له‌ شاره‌زایانی بواری یاسا‌وه‌ گوێمان لێبووه‌ ریفۆراندۆم كۆتا چاره‌یه‌، حه‌كه‌مه‌ له‌ به‌ینی دوولایه‌ندا كه‌ ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ رای خه‌ڵك ‌و پڕۆسه‌یه‌كی دیموكراسییه‌‌و  مافیش بده‌ی به‌ خه‌ڵك بڵێ نه‌خێر  یان  بڵێ به‌ڵێ و هیچیان نه‌ قاره‌مانن نه‌ خۆفرۆش
له‌هه‌ر دوو حاڵه‌ته‌كه‌دا حه‌كه‌مێكه‌، كێ ئه‌و بڕیاره‌ ده‌دات خه‌ڵك تێیدا به‌ حه‌كه‌م یان رێخراوێكی نێوده‌وڵه‌تی خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات له‌لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی ئاسایشه‌وه‌ بڕیاری لێبدرێت، وه‌ك ئه‌وه‌ی ته‌یموری خۆرهه‌ڵات‌و له‌ شوێنی تر بینیمان، یان ئه‌و وڵاته‌كه‌ی كه‌ خۆی له‌گه‌ڵیدایه‌، وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ سودان بینیمان. 
كه‌واته‌ ناكرێت تۆ خۆت بێی به‌ خۆت به‌خه‌ڵكه‌وه‌ بلكێنی، ریفراندۆم بكه‌‌و بمانگه‌یه‌نه‌ به‌ سه‌ربه‌خۆیی. گریمان له‌ 25/9، 90% خه‌ڵكی كوردستان ده‌نگی به‌ ریفراندۆم دا بۆ سه‌ربه‌خۆیی، هه‌نگاوی دوای ئه‌وه‌ی سه‌ركردایه‌تی سیاسی كورد چی ده‌بێت؟ عیراق ده‌ڵێ گفتوگۆت له‌گه‌ڵ ناكه‌م، باشه‌ نایكات، هیچ هه‌قی په‌رچه‌كرداری ئێران‌و توركیا‌و وڵاتانی تریشمان نییه‌، ته‌نها عیراق خۆی ده‌ڵێ پیرۆزباییتان لێده‌كه‌م، خه‌ڵكی كوردستان ده‌نگتاندا، به‌ڵام من گفتوگۆ ناكه‌م، من ده‌ستوورێكم هه‌یه‌ كه‌ی ئه‌و ده‌ستوره‌تان گۆڕی، وه‌رن گفتوگۆ له‌سه‌ر ده‌ستووره‌ نوێیه‌كه‌ ده‌كه‌ین، له‌ ده‌ستووره‌كه‌ بیسه‌لمێنێن ئێوه‌ داوای ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن. سه‌ركردایه‌تی سیاسی په‌رچه‌ كرداری  چی ده‌بێت؟ ئه‌و سیحره‌ی ریفراندۆمیش به‌تاڵ ده‌كاته‌وه‌، ئه‌وه‌ی كه‌ كردی خه‌ڵكی پێوه‌ سه‌رقاڵ ده‌كات‌و خه‌ڵكی پێ ده‌كات به‌ جاش‌و خه‌ڵكێك به‌ قاره‌مان، سیحره‌كه‌ی به‌تاڵه‌، كه‌وابێ هه‌ڵبژاردنی ریفراندۆم بۆ سه‌ربه‌خۆیی له‌م سه‌رده‌مه‌دا هه‌ڵه‌یه‌، ته‌نها بارزانی نییه‌ ئه‌و هه‌ڵه‌یه‌ی كردووه‌، ئه‌وه‌ هه‌موو ئه‌و حزبانه‌ به‌شدارییان كردووه‌ كه‌ له‌و كۆبۆنه‌وه‌یه‌دا رۆژی 25ی مانگی ئه‌یلولیان دیاركردووه‌، هه‌موویان به‌شدارن له‌و هه‌ڵه‌یه‌دا، له‌جیاتی ئه‌وه‌ی ئه‌و رۆژه‌ دیاری بكه‌ن، ئه‌و كۆمیته‌یه‌یان دروست بكردایه‌ بۆئه‌وه‌ی ئیش بكه‌ن بۆ سه‌ربه‌خۆیی، ئینجا ره‌نگه‌ ئه‌و ئیشكردنه‌ بۆ سه‌ربه‌خۆیی ساڵێكی تر بێت، ئێمه‌ بگه‌ینه‌ رێككه‌وتنێك له‌گه‌ڵ عیراق، یان نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان رازی بكه‌ین، بڵێین كاكه‌ خه‌ڵكی ئه‌م هه‌رێمه‌ ده‌بێ ریفراندۆم بكه‌ن، نه‌ك ئێمه‌ خۆمان بیڵێین.
 چه‌ند بۆچوونێكی تریش له‌مێژوودا هه‌یه‌ به‌داخه‌وه‌ ئێمه‌ به‌سۆز سه‌یری ده‌كه‌ین، ئایا كورد یه‌كه‌مجاره‌ بڕیاری داوه‌ وه‌ك كاك ته‌حسین فه‌رمووی؟ نه‌خێر كورد یه‌كه‌مجار نییه‌ خاوه‌نی بڕیار بێت، شۆڕشی ئه‌یلول خۆی كورد بڕیاریدا، ئه‌گه‌رنا هیچ ناچار نه‌بوو حكومه‌تێك كه‌ تازه‌ هاتبووه‌ كایه‌وه‌‌و به‌پێی ده‌ستوور كورد به‌شی هه‌بوو له‌ عیراقدا‌و هیچ په‌رچه‌كردارێك نه‌بوو، شۆڕشی ئه‌یلول له‌ڕاستیدا كورد خۆی خاوه‌ن بڕیاربوو، هه‌ڵگیرساندنه‌وه‌ی شه‌ڕ له‌ساڵی 1985 له‌ نێوان عیراق و یه‌كێتیدا، یه‌كه‌مجاره‌ حزبێكی كوردی به‌یاننامه‌یه‌ك ده‌ربكات ‌و بڵێ من مفاوه‌زاتم هه‌ڵوه‌شانده‌وه‌‌و بڵێ من پرۆسه‌ی ئاشتیم راگرت‌و شه‌ڕ ده‌ستپێده‌كه‌مه‌وه‌، كه‌ ئێمه‌ به‌لامانه‌وه‌ غه‌ریب بوو، هه‌موومان ئه‌ندامی كۆمه‌ڵه‌ بووین‌و له‌ناو شاردا بووین، حزبێك خۆی بڵێ ئه‌وه‌ من مفاوه‌زاتم هه‌ڵوه‌شانده‌وه‌‌و دوایی ده‌ركه‌وت ئه‌وه‌ بڕیارێكی دروست نه‌بووبێ، به‌ڵام كرداربوو، به‌ڕاستی كرداری ئه‌وه‌ نه‌بووه‌ بڵێی من ناچار بووم‌و هیچ به‌دیلێكم نه‌بووه‌، ئه‌مه‌ی ئێستا له‌ راستیدا به‌داخه‌وه‌ من وا ناوی ده‌نێم كه‌ كرۆكی به‌رژه‌وه‌ندییه‌، چۆن ئێستا 80%ی مامۆستایانی ئاینی باوه‌ڕیان به‌ ئایین نه‌بێت، به‌ڵام هه‌رگیز ناڵێت باوه‌ڕمان پێی نییه‌، چونكه‌ به‌رژه‌وه‌ندیی له‌وه‌دایه‌ به‌رژه‌وه‌ندیی ئابووریی، كۆمه‌ڵایه‌تی‌و هه‌رگیز داوای لێ مه‌كه‌ واز له‌وه‌ بێنێت، چۆن ئه‌ندامێكی مه‌كته‌بی سیاسی باوه‌ڕیشی به‌ بنه‌ماكانی حزبه‌كه‌ی خۆی نه‌ماوه‌، كه‌چی ئیستیقاله‌ ناكات، بۆ؟ له‌به‌رئه‌وه‌ی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كه‌ی له‌وه‌دایه‌، كه‌واته‌ ئه‌ركی رۆشنبیر له‌وه‌دایه‌ كه‌ خه‌ڵك هۆشیار بكاته‌وه‌، كه‌ به‌رژه‌وه‌ندیی له‌مه‌دایه‌ ده‌بێته‌ قوربانی ‌و سووته‌مه‌نی، جارێكی كه‌ ده‌یكه‌نه‌وه‌ به‌ قوربانی‌و كۆمه‌ڵێكی تر به‌رژه‌وه‌ندیی پێوه‌ ده‌نێن، له‌ راستیدا زۆربه‌ی رۆشنبیرانی كورد ره‌نگه‌ به‌شێكی ز‌ور له‌ خه‌ڵكه‌كانی ناوه‌ڕاست، خواره‌وه‌ به‌رژه‌وه‌ندییان له‌وه‌دا نه‌بێ ئه‌وه‌ی له‌كوردستاندا ده‌گوزه‌رێ رووبدات. له‌ساڵی 2007 من خۆم كاره‌كته‌رێك بووم له‌ حكومه‌تدا كارم كردووه‌، ئاگاداری زۆر شت بووم، پێش ئه‌وه‌ی فرۆشتنی نه‌وت ده‌ست پێبكه‌ین، به‌رچاومان روون بوو، نه‌وت بفرۆشین عیراق بووجه‌ ده‌بڕێت، ئه‌گه‌ر خۆی هه‌ر كاره‌كته‌رێكی ئێمه‌ سه‌رۆك وه‌زیرانی عیراق بێت، ناتوانێ بودجه‌ بۆ ئێمه‌ بنێرێ، له‌كاتێكدا خۆت نه‌وتی خۆت ده‌فرۆشی. ئێمه‌ وه‌ختی خۆی ئه‌و پرسیاره‌مان كرد، ئایا ئێوه‌ ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن ناترسن؟ وتیان به‌ڵێ حسابی ئه‌وه‌شمان كردووه‌! ئه‌ی كوا؟ هیچ!.
 له‌ساڵی  2004 له‌ گه‌شتێكدا چووم بۆ به‌ریتانیا، مه‌ڵبه‌ندی رۆشنبیری كۆڕیان گرتبوو، وتیان تۆش قسه‌ بكه‌، براده‌رێك له‌وێ بوو، دكتۆر مه‌حمود عوسمان قسه‌ی كرد، وتم وه‌ڵڵا براده‌ران ئه‌گه‌ر به‌قسه‌ی دكتۆر بێ، ده‌بێت من نه‌ڕۆمه‌وه‌‌و دوای مافی په‌نابه‌ریی بكه‌م، بڕۆمه‌وه‌ بۆ كوردستان ده‌خورێم، له‌كاتێكدا ئێمه‌ له‌ كوردستاندا حاكمین، جگه‌ له‌ سێ شاره‌كه‌، حاكمی كه‌ركوك‌و خانه‌قین‌و شنگالیشین، عیراقی ئه‌مڕۆ عیراقی دوێنێ نییه‌‌و ناچار نه‌بووین ئه‌م میلله‌ته‌ تووشی ئه‌م قه‌یرانه‌ بكه‌ین، ده‌بینی نرخی ئارد‌و گه‌نم به‌رزبۆته‌وه‌، ناچاری ئه‌وه‌ نه‌بووین، ده‌مانتوانی له‌جیاتی ئه‌وه‌، پڕۆسه‌ی زه‌مینه‌سازیی سه‌ربه‌خۆیی دروست بكه‌ین‌و زۆر به‌ ئاشتی، به‌ڕاستی بڕیارێكی سیاسیی نییه‌ ئێمه‌ به‌شه‌ڕ سه‌ربه‌خۆیی دروست بكه‌ین، هیچ سه‌ركرده‌‌و حزبێكی سیاسی له‌به‌رنامه‌یدا نییه‌ جارێكی تر كورد تووشی شه‌ڕ بكاته‌وه‌ له‌پێناوی سه‌ربه‌خۆییدا، چونكه‌ ئه‌وه‌ مه‌حاڵه‌ به‌ شه‌ڕ كورد ناگاته‌ سه‌ربه‌خۆیی، ده‌بێت به‌ جورئه‌ته‌وه‌ له‌جیاتی ئه‌وه‌ی بترسین له‌ قسه‌ی فه‌یس بووك كه‌ به‌ خائینمان بزانن. 
ریفراندۆم بۆخۆی پرۆسه‌یه‌كی دیموكراسییه‌، ده‌بێت مافی ئه‌وه‌م هه‌بێت بڵێم به‌ڵێ‌و نه‌خێر، به‌داخه‌وه‌، من شه‌رم ده‌كه‌م، خه‌ڵك وه‌ك پارێزه‌ر بێت، له‌به‌رئه‌وه‌ی دڵشاد ده‌ڵێ نه‌خێر ده‌بێت دادگایی بكرێت، یان ناوی بنووسرێ‌و بنێردرێت بۆ كه‌ربه‌لا، به‌رژه‌وه‌ندیی خه‌ڵك له‌وه‌دا ده‌بینم من بڵێم نه‌خێر، وه‌ك چۆن له‌ سكۆتله‌ندا ئه‌وه‌تا مانه‌وه‌، ره‌نگه‌ منیش هه‌ڵه‌بم، مادام تۆ بواری ده‌نگدانم ده‌ده‌یتێ، ده‌بێ رێز له‌ ده‌نگه‌كه‌شم بگرێت، بێگومان خۆ من مه‌به‌ستم ئه‌وه‌ نییه‌ له‌گه‌ڵ نا یان به‌ڵێ بم، گرنگ ئه‌وه‌یه‌ ئێمه‌ به‌و سه‌ركردایه‌تییه‌ سیاسییه‌ بڵێین ئه‌وه‌ی ئێوه‌ ده‌یكه‌ن هه‌ڵه‌یه‌‌و به‌ جورئه‌ته‌وه‌ پێیان بڵێن.
 جاران ده‌مانوت حزب ده‌زانێ، مه‌كته‌بی سیاسی ده‌زانێ، به‌ڵام ئێستا هه‌موومان ده‌بێت بڵێین نه‌خێر مه‌كته‌بی سیاسی‌و حزب‌و سه‌ركرده‌ نایزانێ، هه‌موو سه‌رچاوه‌كانی زانیاریی له‌به‌رده‌ستی كاك ستراندایه‌، ئه‌و له‌ سه‌ركرده‌‌و به‌رپرسه‌ سیاسییه‌كه‌ی خۆی باشتر ده‌زانێ، ده‌بێ زۆر به‌ جورئه‌ته‌وه‌ بڵێ ئه‌و هه‌نگاوه‌ دورست نییه‌‌و ئه‌مه‌ هه‌نگاوه‌ دروستكه‌یه‌.
ناسیح- پارێزه‌ر:
 زۆر سوپاس كاك دكتۆر، دیاره‌ باس‌و خواسه‌كه‌ زۆر گرنگه‌، با من له‌ وه‌فده‌كه‌وه‌ ده‌ستپێبكه‌م كه‌ واده‌ی ریفراندۆمیان دانا، من هه‌رزوو ره‌خنه‌م گرت به‌ حزبه‌كه‌ی خۆشمه‌وه‌، ره‌خنه‌كه‌ش له‌وه‌ بوو له‌جیاتی ئه‌وه‌ی بڕیار بده‌ن له‌ ریفراندۆم به‌ به‌ڵێ یان نه‌خێر، زه‌حمه‌ت نه‌بێ بڕیارتان بدایه‌ به‌ پرۆژه‌ قانونی ریفراندۆم، ئه‌وه‌تان بخستایه‌ته‌ راپرسییه‌وه‌ بۆ به‌رده‌می خه‌ڵك، ئێمه‌ له‌مه‌ تێبگه‌ین تۆ پڕۆژه‌یه‌ك ئاماده‌ ده‌كه‌یت، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا من له‌ غیابی په‌رله‌ماندا من ئه‌و قسه‌یه‌م پێناخۆشه‌، هیچ شتێك به‌دیلی په‌رله‌مان نییه‌، ده‌بوایه‌ وه‌فده‌كه‌ی ئێمه‌ بانگنه‌كرایه‌، ئێمه‌ حزبی بچووك نین، ئێمه‌ حزبی میحوه‌ریین، كه‌ ده‌چووین بمانوتایه‌ به‌ناوی گۆڕان‌و كۆمه‌ڵیشه‌وه‌ هاتووین ئه‌مه‌مان قبوڵ نییه‌، كاته‌كه‌ی گونجاو نییه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی په‌رله‌مان نییه‌، من پڕۆژه‌یه‌كم حازركردووه‌، براده‌ران ئاگادارن ئێمه‌ راپرسی بكه‌ین له‌سه‌ر پڕۆژه‌ی راپرسییه‌كه‌، نه‌وه‌كو به‌ڵێ‌و نه‌خێره‌كه‌.
دووه‌م: ئه‌وه‌ی كاك دكتۆر باسی كرد، تۆ په‌نا ده‌به‌یته‌ به‌ر راپرسی، مه‌رج نییه‌ بۆ به‌ڵێ ‌و نه‌خێر بێ، بۆ زۆر شتی تره‌؟ به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ لێره‌ بڕیارت داوه‌ به‌ خه‌ڵك ده‌ڵێی وه‌ره‌ بڵێ به‌ڵێ، ئه‌مه‌ راپرسی نییه‌‌و لێی ده‌رده‌چێ، تۆ بڕیارت داوه‌ به‌ خه‌ڵكیش ده‌ڵێی بڵێ به‌ڵێ.
ستران عه‌بدوڵڵا: 
له‌ راپرسیدا هێزه‌كان بۆیان هه‌یه‌ به‌ خه‌ڵك بڵێن بۆ به‌ڵێ ‌و نه‌خێر.
ناسیح پارێزه‌ر: 
نه‌خێر، كاك ستران، مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه‌ تۆ راپرسییه‌كه‌ت سازانه‌ له‌نێوان  خه‌ڵك‌و ده‌سه‌ڵاتدا، كه‌ بڕیار ده‌دات، بۆنموونه‌ تۆ ده‌بێت یه‌كێكان هه‌ڵبژێریت، ئه‌مه‌ی ئێستا وا نییه‌، بڕیار دراوه‌‌و واده‌ دانراوه‌.
سێیه‌م: نه‌چووه‌ بچێ، به‌بڕوای من دوابخرێت، له‌به‌ر كۆمه‌ڵێك هۆكاری زۆری قانونی‌و هه‌موو شتێكی تر، یه‌كه‌م: تۆ لیژنه‌یه‌كی ده‌ستووریت هه‌یه‌ راتگرتووه‌، وه‌ره‌ لیژنه‌ی ده‌ستووریی له‌ ماوه‌یه‌كدا ئیشوكاره‌كانی خۆت ته‌واوبكه‌، ئه‌مه‌ گرنگه‌ بۆ قه‌واره‌یه‌ك، ئێستا ئه‌مه‌ت هه‌بێ، دووه‌م: هه‌موو ئه‌و قه‌یرانانه‌ی له‌گه‌ڵ به‌غدادا هه‌یه‌، هه‌تا ئێستا نه‌ سیاسییه‌ك، نه‌ مه‌كته‌ب سیاسییه‌ك، نه‌ په‌رله‌مانتارێك نه‌ رۆژنامه‌نووسێك، كه‌سێكم نه‌بینی به‌ حزبێكی شیعه‌ یان سوننه‌ی به‌شداربوو له‌ په‌رله‌مانی عیراق بڵێ وه‌ره‌ كاكه‌ پێناسه‌یه‌كی ماده‌ی 140م بۆ بكه‌، «تعگیله ابگاله» چیتان لێكردووه‌، ئه‌مه‌ ئه‌به‌مه‌ دادگای ده‌ستووریی باڵا، به‌ڵگه‌نامه‌یه‌می ده‌ستووریی گه‌وره‌م پێده‌بێت، من سبه‌ینێ ئه‌گه‌ر راپرسی بكه‌م‌و ئیعلانی ئه‌وه‌ بكه‌م كه‌ مادده‌كه‌م په‌كخستووه‌، تائێستا له‌ عیراق یه‌ك پێشینه‌م پێ بڵێن كه‌ ئه‌مه‌ كرابێ له‌سه‌ر ماده‌ی 140، قسه‌ی زیاترم هه‌یه‌، ده‌رفه‌ت ده‌ده‌م به‌ براده‌ران زۆر سوپاس.
ئاوات محه‌مه‌د: 
من بۆچوونه‌كانی دكتۆر له‌ڕووی تیۆرییه‌وه‌ به‌لامه‌وه‌ نوێ نییه‌، چونكه‌ ده‌زانم ئه‌و له‌سه‌رچاوه‌یه‌كی فكرییه‌وه‌ قسه‌ ده‌كات، به‌تایبه‌ت ئه‌و سه‌ر به‌مه‌دره‌سه‌ی سوسیولیزی نیو ماركسییه‌ له‌ ئه‌وروپا، ده‌رباره‌ی ده‌وڵه‌ت من ده‌مه‌وێ له‌وێوه‌ ده‌ستپێبكه‌م، ده‌بوایه‌ نموونه‌یه‌كیشی له‌و هه‌رێم ‌و نه‌ته‌وانه‌ بهێنایه‌ته‌وه‌ كه‌ راپرسییان كردووه‌ بۆ جیابوونه‌وه‌، به‌ڵام سه‌ری نه‌گرتووه‌، نه‌ كه‌سی تێدا ته‌خوین  كراوه‌‌و نه‌ زه‌رمه‌ندیش بوون تیایدا، به‌تایبه‌تی سكۆتله‌ندییه‌كان‌و كه‌ته‌لۆنیا نه‌یكرد، به‌ڕه‌سمی بانگه‌شه‌ی بۆ كرد‌و جۆرێك له‌ راپرسی بۆ كرد، ئه‌وه‌ی كه‌ له‌كوردستان ده‌گوزه‌رێت، ده‌خرێته‌ ئه‌و چوارچێوه‌ پراكتیكییه‌وه‌، نه‌ك چوارچێوه‌ تیۆرییه‌كه‌وه‌، پراكتیكه‌كه‌ ئه‌وه‌ی گه‌لی كورد له‌ جوگرافیایه‌كی زۆر قه‌له‌ق ده‌چێ‌و ناسه‌قامگیریی ناوچه‌كه‌، ئاینده‌یه‌كی ناڕۆشنی هه‌یه‌، له‌ فیكری كه‌سدا نه‌بووه‌ له‌سه‌ده‌ی 21 دا شه‌پۆلی تیرۆر‌و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ئیسلامگه‌رایی ببینن، بینیمان هیچ ئاینده‌یه‌ك له‌ عیراق نابینین، نازانین ئاینده‌ی ئێران چییه‌، توركیا به‌ره‌و چ سیستمێك ده‌ڕوات؟ مه‌ترسی گه‌وره‌ له‌سه‌ر نه‌ك كورد، ته‌نانه‌ت نه‌ته‌وه‌كانی تر‌و پێكهاته‌‌و ئاینه‌كانی تریش هه‌یه‌، هه‌قی خۆیه‌تی وه‌كو هه‌ق مافی خۆیه‌تی وه‌كو ماف به‌ ئیراده‌ی خۆی بریار له‌ چاره‌نووسی خۆی بدات. ئه‌مڕۆ‌و به‌یانی‌و دوو سبه‌ی من كێشه‌م له‌سه‌ر ئه‌وه‌ نییه‌ جارێ یوئێن به‌ئاشكرا باس له‌وه‌ ده‌كات گه‌لان مافی ئه‌وه‌یان هه‌یه‌ كه‌ سه‌ربه‌خۆ بن، پێشتر ئه‌مه‌ مافێكه‌و درابوو به‌وانه‌ی له‌ژێر ماندێنی كولۆنیالیزمدان، دواتر ئه‌و مافه‌ فراوانتر كرا تا ئاستێك كه‌  له‌ ساڵی 1991 فراوانتر كرا بۆئه‌وه‌ی مافی ده‌ستێوه‌ردانی مرۆیی درا، ئه‌وه‌ی له‌ ئه‌فغانستان‌و یۆگۆسلاڤیا كرا، یان سكۆتله‌ندا له‌ كه‌شێكی له‌بارتر، به‌ئارامی ده‌نگی داوه‌، ئێستا له‌گه‌ڵ به‌ریتانیا یان كه‌نه‌دا بێت، زه‌ره‌ریشی نه‌كردووه‌، چوارچێوه‌ی سیستمه‌ سیاسییه‌كه‌ی ئه‌وه‌نده‌ قه‌له‌ق‌و هه‌ڕه‌شه‌ئامێز نییه‌ كه‌ ناچاری بكات یان ده‌ست بداته‌ چه‌ك‌و بڕیاربدات جیابێته‌وه‌. هه‌رێمی كوردستان سه‌یره‌كه‌ له‌وه‌یه‌ سه‌ره‌ڕای هه‌موو خورافات  ته‌ناحوراتی سیاسیی بزوتنه‌وه‌ی سیاسی، به‌ڵام له‌سه‌ر ئۆتۆنۆمیی یه‌كگرتوو بووه‌، بۆ ماوه‌ی 50 ساڵ بزووتنه‌وه‌ی كوردایه‌تی سه‌ره‌ڕای شه‌ڕی ناوخۆ، دواجار له‌سه‌ر فیدراڵی یه‌كگرتوو بووه‌، به‌ڵام ئێستا له‌سه‌ر پرسی سه‌ربه‌خۆیی یه‌كگرتوو نییه‌، نه‌ك یه‌كگرتوو نییه‌، به‌وه‌ی گومان ده‌كرێ پرسه‌كه‌ به‌لاڕێدا ببرێت، نه‌خێر هه‌ندێك جار له‌ میدیاكانه‌وه‌ خودی پره‌نسیپه‌كه‌ به‌تاڵ ده‌كرێته‌وه‌، زۆرجار ده‌گه‌یته‌ ئه‌و قه‌ناعه‌ته‌ی كورد شایسته‌ی ده‌وڵه‌ت نییه‌، كورد بۆ ئه‌وه‌ دروست نه‌كراوه‌ ده‌وڵه‌ت بێت، ئه‌مه‌ كێشه‌یه‌كی گه‌وره‌یه‌ به‌بڕوای من. بێمه‌ سه‌ر دواقسه‌م، كۆمێنتێكم له‌سه‌ر قسه‌ی ئه‌و به‌ڕێزه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ زۆر سروشتییه‌ ریفراندۆمێك بكه‌ین، ئه‌نجامه‌كه‌ی بزانی، ته‌نیا ئه‌وه‌ی زانستی ریفراندۆمی خوێندبێت واته‌ تۆ ده‌زانی چی رووده‌دات، بۆئه‌وه‌ی ئه‌و شته‌ بكه‌یت به‌واقیع، له‌ كوردایه‌تی نه‌زانراوه‌وه‌ بكه‌یته‌ كوردایه‌تی ره‌سمی، پێویسته‌ تۆ بڕۆیت ریفراندۆمی بۆ بكه‌یت، وه‌ك ئه‌وه‌ی پیاوێك ده‌ڕوات بۆ دادگا ژنێكی ‌و دوو منداڵی هه‌یه‌، هاتووه‌ ده‌ڵێ من گرێبه‌ستی هاوسه‌رگیریی ده‌كه‌م، تۆ دوو منداڵت هه‌یه‌، ئه‌وه‌ ئاساییه‌ به‌ره‌سمیكردنی پرسه‌كه‌یه‌ سه‌باره‌ت به‌وه‌ی كێ ده‌ڵێ نا؟ به‌بڕوای من كه‌ ده‌ڵێن نا؟ له‌به‌رئه‌وه‌ نییه‌ دڵیان به‌ عیراق خۆشه‌، ئاینده‌یان مسۆگه‌رتره‌، نه‌خێر، له‌به‌رئه‌وه‌ی له‌ژێر كارتێكردنی وتارێكی سیاسیدایه‌، وه‌ك ئه‌و گوتاره‌ سیاسییه‌ پاساوگه‌لێكی خۆی هه‌یه‌، قه‌ناعه‌تی به‌و كه‌سه‌ هێناوه‌، ئه‌وه‌ش كه‌ ده‌ڵێ نا، به‌هه‌مان شێوه‌ له‌ژێر كارتێكردنی ئه‌م گوتاره‌ سیاسییه‌دایه‌، به‌ڵام هه‌ڵوێسته‌كه‌ی دروستتره‌، كه‌ ده‌ڵێ ئیمانم به‌و عیراقه‌ نییه‌، من كێشه‌م نییه‌  یه‌كێتییه‌، چونكه‌ ده‌ترسێ مه‌ترسییه‌كی هه‌میشه‌یی هه‌یه‌ له‌سه‌ر وجودی وه‌كو كورد، جا چه‌ندێك ئه‌وه‌ ئه‌ركی رۆشنبیره‌. 
من ئێستا زۆر پێم خۆشه‌، دانیشتووم لێره‌ ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تی حزبێك بووم، به‌ڵام ئێستا وه‌ك سه‌ربه‌خۆیه‌ك قسه‌ ده‌كه‌م، زۆر زۆر پێم خۆشه‌ ئه‌و پرسیاره‌ ده‌كه‌م كۆمه‌ڵه‌ی رۆشنبیرانی ئازاد دروست ببێت، رۆشنبیرانی ناو حزب خۆشی بیه‌وێت حزبه‌كه‌ی رێگه‌ی پێنادات بچێته‌ رێكخراوێكی له‌و جۆره‌وه‌، چونكه‌ حزبه‌كه‌ خۆی‌و رۆشنبیره‌كه‌شی كڕیووه‌ ئیتر سوپاس.
خه‌ڵات عومه‌ر: 
قسه‌ی زۆركراوه‌، من رام  وایه‌ كاك ستران ئه‌گه‌ر ئه‌م هه‌نگاوه‌ سه‌ركه‌وتوو نه‌بێت‌و كه‌سیش ده‌نگی پێنه‌دایه‌، ته‌نها خۆی به‌رزكردنه‌وه‌ی دروشمه‌كه‌ زۆر سه‌لیم‌و گرنگه‌ له‌سه‌ر ئاستی ئه‌وه‌ی كاك ئه‌كره‌م ناوی ده‌نێ ناسیونالیزم، له‌به‌رئه‌وه‌ی خه‌باتی كورد به‌بێ داواكردنی ئه‌مه‌ شتێكی عه‌یبه‌، نازانی له‌پێناوی چیدایه‌‌و  پێموایه‌ ئه‌گه‌ر شتێكیش بێت ئاساییه‌، من وه‌ك كاروانێك له‌ خه‌باتی كورددا ده‌یكه‌م كه‌ من خۆم وه‌ك فیكری قه‌ومی باوه‌ڕم پێی نه‌بێ، به‌س وه‌ك خه‌باتی كۆمه‌ڵێك خه‌ڵك بۆ ده‌ستكه‌وتنی مافی خۆیان، ئه‌گه‌ر شكست بێنێت زۆر ئاساییه‌، جار هه‌بووه‌ 30 تفه‌نگ ته‌عبیری له‌هه‌موو نه‌ته‌وه‌ی كورد كردووه‌، 10 جار هێرشی كردووه‌‌و شكستی هێناوه‌، ئاساییه‌.
خاڵێكی تر له‌سه‌رئه‌وه‌ی كاك ئه‌كره‌م كه‌ فیعله‌ن ئه‌و دوالیزم له‌ مێژوودا زۆر راسته‌، پێش ئه‌وه‌ی نموونه‌ی ئه‌وه‌ باس بكه‌م، پێموایه‌ دروستكردنی ده‌وڵه‌ت حاڵه‌تێكی نموونه‌یی نییه‌، زۆربه‌ی مێژوو بریتییه‌ له‌ شتی ناماقوڵ ‌و به‌رژه‌وه‌ندیی‌و شه‌ڕ، تێناگه‌م بۆ كه‌ دێته‌ سه‌ر مه‌سه‌له‌ی كورد، ده‌یانه‌وێت وه‌ك له‌ تاقیگه‌یه‌كدا بیهێنیت دروستی بكه‌ین مێژوو وا دروست نه‌بووه‌، نموونه‌ بۆ رێكخستنی سوپایه‌ك، جار هه‌بووه‌ سه‌دان هه‌زار كوژراوه‌، ئه‌وه‌ی ئێمه‌ پێی ده‌ڵێین ته‌وحیدی پێشمه‌رگه‌ له‌ ئیمپراتۆرییه‌تی ژاپۆن، هه‌زاران له‌ ساموراییه‌كانی كوشت، محه‌مه‌د عه‌لی هه‌زارانی له‌ مه‌مالیك كوشت، واته‌ مێژووی دروستبوونی ده‌وڵه‌ت به‌شێكی زۆری خوێن‌و نامه‌عقول‌و شزوزه‌، به‌ڵام ناگاته‌ ئه‌وه‌ی ئێمه‌ له‌سه‌رده‌مێكی وادا دنیا پێشكه‌وتوو بێت، بڵێین وه‌ڵا مادام خه‌ڵك په‌رله‌مانی نه‌بووه‌، گوێی به‌ زۆرینه‌ نه‌داوه‌، ئێمه‌ش بێین به‌و مێژووه‌ خوێناوییه‌ بڕۆین‌و ئه‌ڵته‌رناتیڤی زۆر زیاترمان له‌به‌رده‌ستدایه‌ كه‌ براده‌ران هه‌ندێكیان باسكرد، له‌سه‌ر ئه‌و دوالیزمه‌ له‌ مێژوودا ناوچه‌ی خۆمان هه‌موو دروستبوونی ده‌وڵه‌تێك ره‌گێكی هه‌یه‌، نموونه‌ی دروستبوونی ده‌وڵه‌ت له‌ ئه‌ڵمانیا، باوه‌ڕناكه‌م ئه‌و نموونه‌یه‌ بێت له‌ خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست‌و ئاسیا ده‌وڵه‌تی پێ دروست بووبێت. مودێلی ئێمه‌ زیاتر نزیكه‌ له‌ كه‌نداوه‌وه‌، ئه‌وه‌ رۆشنبیریی عه‌ره‌بی به‌ ئێمه‌ ده‌ڵێت: بۆنموونه‌ ئینگلیز ئه‌م ناوچه‌یه‌ی دابه‌شكردووه‌ 22 ده‌وڵه‌تی دروستكردووه‌، راست نییه‌، به‌ڕاستی ئه‌و شێخانه‌ خۆیان قه‌واره‌ بوون، ئه‌وانه‌ی له‌ كه‌نداودا هه‌ن، ئه‌م ململانێیه‌ی ئێمه‌ ره‌نگه‌ هیچ دوورنییه‌ بگه‌ینه‌ دوو ده‌وڵه‌ت، هیچ دوور نییه‌ ناسنامه‌ی یه‌كێتی‌و پارتی بوون ناسنامه‌ی بابان‌و سۆران، ئه‌مانه‌ ره‌نگه‌ به‌جۆرێكی تر به‌رجه‌سته‌ ببێته‌وه‌‌و قسه‌ی تریش زۆره‌. 
شنۆ محه‌مه‌د- پارێزه‌ر: 
سوپاس زۆرم پێخۆشه‌‌و سوپاس بۆ دكتور، به‌راستی من وه‌ك پارێزه‌رێك ئه‌وه‌ به‌كه‌موكورتی ده‌زانم، په‌رله‌مان هه‌یه‌‌و كپكراوه‌‌و ده‌رگای داخراوه‌، باسی سه‌ربه‌خۆیی بوون‌و ریفراندۆم ده‌كرێ، بۆ خۆم به‌كاره‌ساتی ده‌زانم، چونكه‌ ده‌بێت په‌رله‌مان كارا بكرێته‌وه‌، وه‌ك یاساناسێك، چونكه‌ دروستبوونی ده‌وڵه‌تێكی سه‌ربه‌خۆیه‌ كه‌ سیادییه‌كان رۆڵی هه‌بێت، یه‌كه‌ی ته‌شریعی تێیدا ئه‌كتیڤ بێت، نه‌ك له‌كار خرابێت.
سه‌ڵاح ره‌نجده‌ر: 
من ده‌ستخۆشیتان لێده‌كه‌م، باسی پاشماوه‌كانی یه‌كێتی سۆڤێت ‌و ئه‌وروپا كرا، ئه‌وه‌ی كه‌ خوێندوومه‌ته‌وه‌، دوای جه‌نگه‌ جیهانییه‌كان كۆمه‌ڵێك قه‌واره‌ دروست بوون، ئه‌وه‌ یه‌كێك له‌ مۆدێله‌كان بووه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی بووه‌ دوای رووخانی یه‌كێتی سۆڤێت، ئه‌وانه‌ی پێی ده‌ڵێن بلۆكی رۆژهه‌ڵات، هه‌مووی به‌و شێوه‌یه‌ نه‌بووه‌ كه‌ زلهێزه‌كان بێن دانیشن، شتێك هه‌بووه‌ پێی ده‌ڵێن «حیراكی شه‌عبـی‌و قه‌ومی» له‌و وڵاتانه‌، دیاره‌ خۆمان زوو ده‌مانوت: «ده‌بێت هه‌لومه‌رجی بابه‌تی‌و خۆیی له‌باربێت بزووتنه‌وه‌یه‌كی جه‌ماوه‌ریی دروست ببێت»، به‌ڵام به‌شێوه‌یه‌ك له‌ شێوه‌كان بزووتنه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ریی هه‌بووه‌، له‌دواییدا قه‌واره‌ی لێ دروستبووه‌. ئه‌وه‌ی كوردستانی خۆمان ده‌بینی، ئه‌ویش به‌ قۆناغه‌كاندا رۆشتووه‌، له‌ حه‌فتاكاندا چه‌پگه‌رایی به‌ره‌و به‌رژه‌وه‌ندیی ناسیۆنالیزم چووه‌، كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌ران دروستبووه‌، له‌ هه‌شتاكاندا شیوعی كوردستانی دروستبووه‌، هه‌ستتكردووه‌ ناسیونالیزم له‌سه‌ر تێزه‌كانی تر گه‌شه‌ی كردووه‌، ئێستا پرسیاره‌كه‌ی من ئه‌وه‌یه‌ له‌ نێوان ئه‌م دوو مۆدێله‌ ئه‌وه‌ی له‌ ئه‌نجامی حیراكی شه‌عبـی‌و قه‌ومی ئه‌وانه‌وه‌ ده‌وڵه‌ت دروستده‌بێت یان ئه‌وه‌ی خۆت باستكرد له‌سه‌ر بنه‌مای به‌رژه‌وه‌ندیی دروست ده‌بێ‌و كورد له‌ كوێی ئه‌و دوو مۆدێله‌دایه‌؟
عەلی شه‌مدین:
 ده‌ستخۆشیی له‌ مامۆستا ده‌كه‌م، ده‌نگی ئێمه‌ نییه‌ به‌ به‌ڵێ یان نه‌خێر، له‌به‌رئه‌وه‌ به‌ سه‌ربه‌خۆیی قسه‌ده‌كه‌م، بابه‌تی سه‌ربه‌خۆبوون ته‌نها بۆ ئامانج نییه‌، بۆ به‌رژه‌وه‌ندیی میلله‌تێكه‌، جا به‌ڕاستی گرنگه‌ ئه‌و كه‌سه‌ی ریفراندۆمی ده‌وێ بۆ به‌رژه‌وه‌ندیی، كه‌سێك یان میلله‌ت یان حزب بێت، وه‌ك سه‌یر ده‌كه‌م، دوور له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی میلله‌ته‌ به‌ره‌و به‌رژه‌وه‌ندیی حزب ده‌چێت.
وتارێكم نووسی به‌ عه‌ره‌بی، ریفراندۆم «مریشك له‌هێلكه‌یه‌ یان هێلكه‌ له‌مریشكه‌» به‌راستی ئه‌و بانگه‌شه‌یه‌ بۆ به‌ڵێ یان نه‌خێر له‌ رێڕه‌وی خۆی لایداوه‌، بۆته‌ ململانێی حزبی، واته‌ به‌بێ رێككه‌وتنێمی سیاسی ریفراندۆم ئامانجی خۆی بپێكێت، ریفراندۆم له‌هه‌موو ناوچه‌یه‌ك ده‌كرێت، باوه‌ڕناكه‌م به‌رژه‌وه‌ندیی میلله‌تی تیابێت ئه‌گه‌ر رێككه‌وتنی سیاسیی له‌سه‌ر نه‌بێت، له‌به‌رئه‌وه‌ ئه‌و بوونی ریزبه‌ندییه‌، پشێوییه‌كی دروست كردووه‌، هه‌ریه‌ك نموونه‌ی نێوده‌وڵه‌تیی هێنایه‌وه‌، به‌ڵام ئێمه‌ نموونه‌یه‌كی تایبه‌تمان بۆ خۆمان دروست نه‌كردووه‌، بۆ ده‌بێت بزووتنه‌وه‌ سیاسییه‌كان رێكبكه‌ون؟ ریفراندۆم به‌ یاسایی بكرێت؟
خه‌ڵات عومه‌ر:
یه‌ك خاڵ ده‌ڵێم، بۆچوونی خۆم بڵێم بۆ به‌ڵێ یان نه‌خێر، من خۆم له‌و روانگه‌یه‌وه‌ لایه‌نگری ده‌بم، له‌ خه‌یاڵی خۆمدا ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ی كورد ده‌بێت ده‌وڵه‌تی ماف بێت، ده‌وڵه‌تی شوناس نه‌بێت، له‌به‌رئه‌وه‌ی ئێستا به‌ نه‌زعه‌یه‌كی نه‌ته‌وه‌ییانه‌ داخڵی پرۆسه‌كه‌ نابم، ببوره‌ من رام وایه‌‌و پێشموایه‌ ده‌وڵه‌تی ماف له‌ پێش ده‌وڵه‌تی شوناسه‌وه‌یه‌، هه‌میشه‌ ده‌بنه‌ مایه‌ی شه‌ڕ‌و پشێوی، یاخود ده‌وڵه‌تێكی وه‌كو ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ عه‌ره‌بیانه‌ هه‌بێت، هاووڵاتیان سه‌ری خۆیان هه‌ڵبگرن‌و وڵاته‌كه‌ جێ بهێڵن، پێموایه‌ ئه‌و تێزی ده‌وڵه‌تی مافه‌ بخه‌ینه‌ سه‌رزار زۆر گرنگه‌، ماف بێت بۆ عه‌ره‌ب، توركمان، كورد، وه‌ك یه‌ك ده‌وڵه‌تی ماف بێت به‌ ته‌واوه‌تی، چونكه‌ ئێستا چه‌مكێك هه‌یه‌، خه‌ڵك مافی خۆیه‌تی رقی له‌ چه‌مكی ده‌وڵه‌تیش بێت.
خه‌ڵك له‌ كه‌لاره‌وه‌ ده‌ڕوات بۆ به‌ریتانیا، هه‌موو مافێكی هه‌یه‌، بۆ چی ئیتر به‌ ده‌وڵه‌تێكه‌وه‌ په‌یوه‌ست بێت جا مه‌غریب بێت، جه‌زائیر بێت، ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌ته‌كه‌ی كورد بێت، ئه‌گه‌ر مافی تیا نه‌بێت، مافی ره‌وای خۆیه‌تی به‌جێی بهێڵێت. 
هیوا جاف: 
كاری دیپلۆماسی شكستی هێناوه‌، كاری دیپلۆماسی كوردی تائێستا چه‌مكێكی نییه‌، چونكه‌ تائێستا سه‌ربه‌خۆ نین، خۆمان چه‌ند ساڵه‌ له‌و بواره‌ كار ده‌كه‌ین، ئه‌وه‌نده‌ی من ده‌بینم، توانیومانه‌ به‌هه‌ردوو جه‌مسه‌ره‌كه‌وه‌ په‌یوه‌ندییه‌كی باش دروست بكه‌ین، ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ باشه‌ش  ره‌نگدانه‌وه‌ی ئه‌وه‌ی نییه‌ پێمان بڵێن له‌گه‌ڵتانین یان دژتانین یان هیچ وه‌فدێك هاتبـێ له‌گه‌ڵ مه‌كته‌بی سیاسییه‌كان دانیشێت‌و ئه‌وه‌ باس نه‌كراوه‌، به‌ڵام شتێكی تر هه‌یه‌ «به‌ینی خۆمان بێت» قسه‌یه‌كی جیاوازه‌، ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌بێت بكرێت‌و كارا بكرێت لۆبی كردنه‌ له‌سه‌ر سه‌نته‌ری بڕیاره‌كان له‌ ده‌ره‌وه‌، له‌ ئه‌مریكا‌و ئه‌وروپا، نه‌ك له‌و دیپلۆماسییه‌.
ئه‌كره‌م میهرداد:
 هاوڕێیان به‌شێكی زۆری قسه‌كان له‌دوای باسه‌كه‌ی منه‌وه‌ بوو، من كۆكم له‌گه‌ڵیداو كێشه‌م نییه‌، یه‌كێك له‌و قسانه‌ قسه‌كانی دكتۆر دڵشاده‌ كه‌ رۆشنبیر ده‌بێت ئه‌م مه‌سه‌له‌ی ریفراندۆمه‌ شی بكاته‌وه‌‌و هه‌ڵوێستی هه‌بێت، به‌بڕوای من ئیشی رۆشنبیر مه‌عریفه‌یه‌، نه‌ك هه‌ڵوێست، ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ زۆر ئایدۆلۆژییه‌، بۆ نموونه‌ هایدگرام فاشیسته‌، نازییه‌، یه‌كێك له‌ گه‌وره‌ترین فه‌لسه‌فه‌كانی دونیا، بۆیه‌ هه‌ڵوێستی سیاسیی پێگه‌ی كۆمه‌ڵاتی كۆمه‌ڵایه‌تی ناتوانێ پێناسه‌ی رۆشنبیر بكات، هه‌تا قسه‌كه‌ی گرامشیشی ده‌ڵێ رۆشنبیر بوونه‌وه‌رێك بێت له‌داموده‌زگاكاندا، من ئه‌وه‌م قبوڵ نییه‌، كاری رۆشنبیر به‌رهه‌مهێنانی مه‌عریفه‌‌و وتنی راستییه‌. 
حه‌قیقه‌تی ناسیونالیزم به‌بڕوای من  وای تێگه‌یشتووم.
خاڵی دووه‌م سه‌باره‌ت به‌وه‌ی خه‌ڵك له‌ده‌وڵه‌ته‌كه‌ی خۆی ده‌چێ بۆ شوێنێكی تر، ئه‌وه‌ ناسیونالیزم نییه‌، ئه‌وه‌ ئیندی فیماڵیزمه‌، ئه‌مه‌ تاكگه‌راییه‌، سوید یه‌كێكه‌ له‌ وڵاته‌ گرنگه‌كان، خه‌ڵك لێوه‌ی ده‌ڕوات بۆ ئاسیا‌و ده‌ڵێ تاقه‌تی ئه‌م هه‌وره‌م نییه‌، ئه‌مه‌ مافێكی تاكه‌ حه‌زی لێره‌ نییه‌ حه‌زی له‌وێیه‌، ناسیونالیزم دروستكردنی ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌یی یان نیشتمان یان ئه‌و نموونانه‌ی كه‌ وه‌ڵامی كاك هیوام دایه‌وه‌، ناسیونالیزم ئه‌وه‌ی كه‌ په‌یوه‌ندیی به‌ مافی تاكه‌وه‌ هه‌یه‌، ئه‌وه‌ ئیندی جالیزمه‌، ئه‌و قسانه‌ی كه‌ ئێوه‌ كردتان له‌دوای ریفراندۆم من باسی ئه‌وانه‌م نه‌كرد، به‌مه‌به‌ست باسی ئه‌وه‌ ناكه‌م، مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه‌ له‌ روانگه‌ی ناسیونالیزمه‌وه‌ ئه‌م سه‌ربه‌خۆیی‌و به‌رژه‌وه‌ندییانه‌یه‌، ئه‌م ریفراندۆمه‌ ئه‌مه‌یه‌.
 وه‌ڵامێكی تر بۆ كاك سه‌ڵاح له‌ دوای هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی سۆڤێت یه‌ك وڵاتمان به‌بێ كێشه‌ جیابوونه‌ته‌وه‌ له‌یه‌ك، چیك وسلوڤاك، ئه‌وه‌ یۆگۆسلاڤیا، سه‌یری مێژووی بكه‌، مێژووی 100 ساڵه‌، یان هه‌مووی ئاگر‌و ئاسنه‌، با نموونه‌یه‌كتان بۆ بهێنمه‌وه‌، جوزیف برۆدیستۆ یه‌كێكه‌ له‌ پیاوه‌ گرنگه‌كانی بزووتنه‌وه‌ی چه‌پ‌و بزوتنه‌وه‌ی ناسیونالیستی، باشه‌ ته‌نانه‌ت ئه‌وه‌نده‌ گه‌وره‌ بوو له‌ناو ماركسییه‌كانی ناكۆك له‌گه‌ڵ سوڤێت به‌ هیدایه‌تگه‌ر‌و رێنماییكه‌ر ده‌ناسرا، جۆزیف برۆدیستۆ به‌ پشتیوانیی ستالین بوو به‌ سكرتێری حزبی كۆمۆنیستی یۆگۆسلاڤیا، بێگومان یۆگۆسلاڤیا پێش جه‌نگی یه‌كه‌می جیهان هه‌بووه‌، له‌ساڵی 1942 كه‌ رۆشته‌وه‌ بۆئه‌وه‌ی جه‌نگ بوو، یه‌كه‌مجار بوو چوو له‌گه‌ڵ هاوپه‌یمانان رێككه‌وت، ئه‌و هاوڕێی ستالینیشه‌، دوایی ژێربه‌ژێر له‌گه‌ڵ هیتله‌ر رێككه‌وت له‌ بێلایه‌نكردنی هێزه‌كانی هاوپه‌یمانان‌و هیتله‌ردا، چوو زاگربی گرت، ئه‌م قاره‌مانه‌ مێژووییه‌، هه‌م له‌ چه‌پ‌و ناسیونالیزم ئاوا سیاسه‌تی كردووه‌، له‌كاتێكدا لێپرسراوه‌كانی ئێمه‌ له‌ملاوه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و هێزه‌ مامه‌ڵه‌ی هه‌یه‌، ئه‌مه‌ له‌ناسیونالیزمدا شتێكی رێگه‌ پێدراوه‌.
خاڵێكی تر: من وتم خراپترین شت ئه‌وه‌یه‌ ده‌نگی زۆر به‌ به‌ڵێ بده‌ین‌و كوردستان سه‌ربه‌خۆ نه‌بێ، ئه‌مه‌ خراپترینه‌، وتم ئاساییه‌ ده‌نگ به‌ سه‌ربه‌خۆیی نه‌ده‌ین . 
ستران عه‌بدوڵڵا: میوانانی خۆشه‌ویست زۆر سوپاس وه‌ك هه‌ر میلله‌تێك سه‌ربه‌خۆیی بوێت، ئه‌م موناقه‌شانه‌ی كه‌ دروست ده‌بن ده‌بێته‌ به‌شێك له‌ كه‌یسی سه‌ربه‌خۆیی كوردستان‌و زمانی ته‌خوین‌و  به‌جاشكردنی زمانێكی تێپه‌ڕه‌ خه‌ڵك له‌ڕووی نایه‌ت له‌مێژوودا بڵێ واموت، به‌فڵان كه‌سم وت خائینه‌، له‌ڕووی نایه‌ت باسی بكات، ئه‌م گفتوگۆ دیموكراسییانه‌ ناچێته‌ ناو مێژووی ده‌فته‌ره‌كانی سه‌ربه‌خۆیی كوردستانه‌وه‌. 


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7397
23/10/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ بێڵد چاره‌سه‌ره‌ ئه‌فسوناوییه‌كه‌ی‌ یۆب هاینكس ئاشكرا ده‌كات 23/10/2017
‌ كۆنتا كۆتایی به‌ وه‌رزی یاریكردنی ده‌هێنێت 23/10/2017
زانست
‌ سوودی پشوویەكی كورت لە كاتی كاردا 23/10/2017
‌ تایبەتمەندییەكانی نۆكیا 8 23/10/2017
‌ دانانی بۆیلەری ژێر حەمام گونجاوە؟ 23/10/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP