ریفراندۆم له‌ ناوچه‌ دابڕێنراوه‌كان له‌ به‌رده‌م مه‌ترسی ژماره‌ و هه‌ڕه‌شه‌ی دۆخه‌كه‌دا
ریفراندۆم له‌ ناوچه‌ دابڕێنراوه‌كان له‌ به‌رده‌م مه‌ترسی ژماره‌ و هه‌ڕه‌شه‌ی دۆخه‌كه‌دا ‌ 30/8/2017
ره‌وته‌كان
وابڕیاره‌ له‌ 25ی‌ مانگی‌ ئه‌یلولی‌ داهاتوو له‌ هه‌رێم ریفراندۆم بۆ سه‌ربه‌خۆیی‌ كوردستان بكرێت و پرۆسه‌كه‌ش ناوچه‌ كوردستانییه‌كانی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ ئیداره‌ی‌ هه‌رێم ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ ناوچه‌ دابڕێنراوه‌كان و ناوچه‌ جێناكۆكه‌كانیشی‌ پێده‌ڵێن. 
 بورهان حاجی‌ سلێمان له‌و باره‌یه‌وه‌ لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی‌ ئه‌نجامداوه‌ و پێیوایه‌، ئه‌و ریفراندۆمه‌ چه‌ند بۆ شار و ناوچه‌كانی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان گرنگه‌، دوو هێنده‌ بۆ ناوچه‌ دابڕێنراوه‌كان و به‌ تایبه‌ت بۆ شاری‌ كه‌ركوك گرنگی‌ هه‌یه‌، چونكه‌ به‌بۆچوونی‌ ئه‌و، له‌ڕێی‌ ئه‌و ریفراندۆمه‌وه‌ ده‌كرێت ئاینده‌ و چاره‌نوسی‌ ئه‌و ناوچانه‌ و شاری‌ كه‌ركوك دیاریی‌ بكرێت. 
بۆیه‌ پێیوایه‌، ده‌بوو ئاماده‌كاریی‌ زیاتر بۆ ئه‌و پرۆسه‌یه‌ بكرێت و كاریی‌ زیاتر له‌پێناو ریفراندۆمدا بكرێت له‌ ناوچه‌ دابڕێنراوه‌كان كه‌ تێیاندا جگه‌ له‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ كورد، نه‌ته‌وه‌كانی‌ تری‌ وه‌ك (عه‌ره‌ب و توركمان و كریستیان)یش نیشته‌جێن و ده‌بوو به‌ر له‌ هه‌نگاونان به‌ره‌و ئه‌و ئامانجه‌، گفتوگۆ و دیالۆگ له‌گه‌ڵ ئه‌و پێكهاتانه‌ بكرێت و لانی‌ كه‌م ئیغرابكرێت به‌وه‌ی‌ كه‌ له‌ سایه‌ی‌ قه‌واره‌ی‌ كوردیدا له‌ ئاینده‌، ره‌وشی‌ ژیانیان باشتر ده‌بێت له‌ئێستا و له‌ ره‌وشێكی‌ زیاتر سه‌قامگیر و ئارامتردا ده‌ژین. 
بورهان حاجی‌ سلێمان له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی‌ پرسی‌ ریفراندۆمی‌ له‌ئێستادا به‌ وردی‌ باسكردووه‌، باسی‌ له‌ هه‌ردوو به‌ره‌ی‌ «به‌ڵێ‌» و «نه‌خێر»یش كردووه‌،  ئاماژه‌ی‌ به‌ ئه‌زمونه‌كانی‌ تری‌ ریفراندۆمیش كردووه‌ له‌ جیهان و تیشكی‌ خستووه‌ته‌سه‌ر لایه‌نه‌ ئه‌رێنی‌ و نه‌رێنییه‌كانی‌ ئه‌و پرۆسه‌یه‌ له‌م قۆناغه‌ی‌ ئێستای‌ هه‌رێمی‌ كوردستان، به‌ تایبه‌تیش بۆ ئه‌و ناوچانه‌ی‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ ئیداره‌ی‌ هه‌رێمی‌ كوردستانن. 
له‌به‌ر گرنگی‌ لێكۆڵینه‌وه‌كه‌ له‌سه‌ر پرسی‌ ریفراندۆم له‌ ناوچه‌ دابڕێنراوه‌كان، ره‌وته‌كان به‌باشی‌ زانی‌ لێكۆڵینه‌وه‌كه‌ له‌ دوتوێی‌ لاپه‌ڕه‌كانیدا بڵاوبكاته‌وه‌. 
بورهان حاجی سلێمان

پێشه‌كییه‌كی كورت
سه‌ره‌تا ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌ كورته‌مان ئاماده‌ كرد تا به‌ر له‌ هاتنی 25ی ئه‌یلول كه‌ بڕیاره‌ ریفراندۆم بۆ دیاریكردنی چاره‌نووسی باشوری كوردستان ئه‌نجام بدرێت، له‌ دوو توێی نامیله‌كه‌یه‌كدا له‌ چاپی بده‌ین و بیخه‌ینه‌ به‌ر دیدی خوێنه‌ری خۆشه‌ویست، بۆ ئه‌وه‌ی تیشكێك بخه‌ینه‌ سه‌ر دۆخی ناوچه‌ دابڕێندراوه‌كانی كوردستان به‌ گشتی و كه‌ركوك به‌تایبه‌تی، ، به‌ڵام به‌ هۆی ئه‌و لۆژیكه‌ نابه‌جێیه‌ی كه‌ ده‌ڵێت « ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵم نیت، دوژمنیت» كه‌ هه‌ردوو به‌ره‌ی (به‌ڵێ) و (نه‌خێر) له‌ چوارچێوه‌ی ململانێیه‌كی چه‌وتی نێوانیان كاری پێده‌كه‌ن، بابه‌ته‌كه‌م چاپ و بڵاو نه‌كرده‌وه‌.
كاتێك براده‌رانی رێكخراوی پێنیاری (په‌ره‌پێدانی دیموكراسی و مه‌ده‌نییه‌ت) پێشنیاری به‌شداریكرنیان كردم له‌ پانێڵی (چاره‌نووسی ناوچه‌ دابڕێندراوه‌كان له‌ دوورێیانی «به‌ڵێ و نه‌خێر»ی ریفراندۆمدا) به‌ بابه‌تێك، له‌ سۆنگه‌ی هه‌ستكردن به‌ به‌رپرسیارێتی سه‌رشانمان و وه‌كو ئه‌ركێكی نیشتمانی به‌ تایبه‌تی زیاد له‌ حه‌وت ساڵه‌ له‌ رۆژنامه‌ی (هه‌واڵ)دا گۆشه‌یه‌كی جێگیرم هه‌یه‌ به‌ ناوی وتاری هه‌فته‌ كه‌ زۆربه‌ی ژماره‌كانم بۆ پرسی كه‌ركوك ته‌رخان كردووه‌و قسه‌م له‌سه‌ر دۆخه‌كه‌و روووداوه‌كانی ناوچه‌ كوردستانییه‌كانی ده‌روه‌ی ئیداره‌ی هه‌رێم هه‌بووه‌، به‌ باشم زانی به‌ پوخته‌ی بابه‌ته‌كه‌ به‌شداربم، ئه‌وه‌بوو دوای ئه‌وه‌ی له‌ 19 – 8 - 2017 هۆڵی شه‌هید سیروان تاڵه‌بانی له‌ شاری كه‌ركوك، بابه‌ته‌كه‌م بۆ ئاماده‌بووان خسته‌ڕوو، ژماره‌یه‌ك له‌و به‌ڕێزانه‌ی گوێبیستی بوون پێیان باش بوو لێكۆڵینه‌وه‌كه‌ چاپ بكه‌م و بڵاوی بكه‌مه‌وه‌ بۆ به‌رچاوڕوونی زیاتر تاكو تێبینی و هه‌ستیاری دۆخه‌كه‌ روونتر ببێته‌وه‌ن هاوكات وه‌كو دیوكۆمێنتێكیش بمێنێته‌وه‌، بۆیه‌ بڕیارم دا له‌سه‌ر داوای ئه‌و به‌ڕێزانه‌و وه‌كو جێبه‌جێكردنی ئه‌ركی پیشه‌یی خۆم و وه‌فایه‌ك بۆ خوێنی پاكی شه‌هیدانی پێشمه‌رگه‌ كه‌ به‌ روحی پاكیان نه‌یانهێشت كه‌ركوك بكه‌وێته‌ ده‌ستی ره‌شی تیرۆر و پارێزگارییان لێی كرد، منیش ئه‌م بابه‌ته‌ له‌ نامیلكه‌یه‌كدا چاپی بكه‌م و بیخه‌مه‌ به‌ر دیدی ئێوه‌ی خۆشه‌ویست تا به‌ هه‌موو لایه‌كمان به‌شدار بین له‌ پاراستنی كوردستانییه‌تی كه‌ركوك و له‌ده‌ستنه‌دانی له‌ هیچ پرۆسه‌یه‌كی نا زامندا، چونكه‌ ئێمه‌ی كه‌ركوكی كه‌ مافی خۆمانه‌ قسه‌مان له‌سه‌ر ئاینده‌ی شاره‌كه‌مان هه‌بێت، له‌ نێوان هه‌ردوو جه‌مسه‌ره‌ی (به‌ڵێ) و (نه‌خێر)دا قسه‌و رای جیاوازمان هه‌یه‌و پێویسته‌ به‌ هه‌ند وه‌ربگیرێت... په‌ندێكی عه‌ره‌بی هه‌یه‌ ده‌ڵێت (أهل مكه‌ أدری‌ بشعابها)، ئێمه‌ی كه‌ركوكیش باشتر له‌ ئازاره‌كانی خۆمان تێده‌گه‌ین و ده‌زانین تیایدا چ ده‌گوزه‌رێت.

ریفراندۆم له‌ ناوچه‌ جێناكۆكه‌كان له‌به‌رده‌م مه‌ترسی ژماره‌و هه‌ڕه‌شه‌ی دۆخه‌كه‌دا
ریفراندۆم
ریفراندۆم به‌ گشتی له‌ ساده‌ترین پێناسه‌دا به‌راوردكارییه‌كی ژماره‌یی نێوان دوو جه‌مسه‌ری (له‌گه‌ڵ) و (دژ) بۆ پرسێكی دیاریكراوه‌ كه‌ تیایدا ئیراده‌و ویستی گه‌ل یان گروپێكی دیاریكراوی په‌یوه‌ندیدار به‌ پرسی (راپرسی له‌سه‌ر كراو) ده‌رده‌خات، یان وردتر گه‌ڕانه‌وه‌یه‌ بۆ رای جه‌ماوه‌ر له‌سه‌ر پرسێكی دیاریكراو، له‌ رووه‌ پراكتیكیه‌كه‌شه‌وه‌ یه‌كلاییكردنه‌وه‌ی پرسێكه‌ به‌ شێویه‌كی دیموكراسی و مه‌ده‌نی و ئاشتیانه‌.
هه‌رچه‌نده‌ راپرسی به‌ شێوازه‌ سه‌ره‌تاییه‌كه‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سه‌رده‌مانی پێش زایین و داهێنانێكی دیموكراسی گریكه‌كان بووه‌ كه‌ بۆ ده‌نگدان له‌سه‌ر هه‌ر بڕیارێك هه‌موو هاوڵاتییه‌كی ئازادی ئه‌سینایی بۆی هه‌بووه‌ ده‌نگ بدات، به‌ڵام یه‌كه‌مین راپرسی له‌ مێژووی نوێدا بۆ یه‌كلاییكردنه‌وه‌ی ئاشتیانه‌ی چاره‌نووسی هه‌رێمی سانت گالنی سه‌ر به‌ سویسرا كراوه‌و تائێستاش زۆرترین پرۆسه‌ی راپرسی هه‌ر له‌و وڵاته‌ ئه‌نجامدراوه‌ كه‌ زۆربه‌یان بۆ دیاریكردنی چاره‌نووسی كانتۆنه‌كان بووه‌، له‌ مێژووی هاوچه‌رخ و نزیكیشدا چه‌ندین نمونه‌ی راپرسیمان هه‌یه‌ بۆ دیاریكردنی چاره‌نووسی گه‌لان وه‌كو (ته‌یموری رۆژهه‌ڵات له‌ كێشوه‌ری ئاسیا و باشوری سودان له‌ كێشوه‌ری ئه‌فریقا به‌ جیابوونه‌وه‌و دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌ت) هه‌روه‌ها نمونه‌ی راپرسییه‌كه‌ی سكۆتله‌ندا له‌ كێشوه‌ری ئه‌وروپا هه‌یه‌ كه‌تیایدا زۆرینه‌ی سكۆتله‌ندییه‌كان ده‌نگیان به‌ مانه‌وه‌ له‌ چوارچێوه‌ی شانشینی یه‌كگرتووی به‌ریتانیا دا.
هه‌ر چه‌نده‌ فه‌ره‌نسا له‌ ساڵی 1958 ریفراندۆمی بۆ خه‌ڵكی وڵاته‌ داگیكراوه‌ ئه‌فریقییه‌كانی ژێر ده‌ستی خۆی وه‌كو ئالییه‌تێك بۆ دیاریكردنی ئاینده‌ی خۆیان پێشنیار كرد، به‌ڵام ریفراندۆم بۆ دیاریكردنی مافی چاره‌ی خۆ نووسین، به‌شێوه‌یه‌كی فه‌رمی و نێونه‌ته‌وه‌یی له‌ دوای ته‌واوی بوونی قۆناغی ئیستعمارییه‌وه‌ له‌ سه‌ره‌تای ساڵی 1960ه‌وه‌ وه‌كو چه‌مكێكی سیاسی و دیموكراسی له‌ فه‌رهه‌نگی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كاندا جێگیر كراوه‌. 
گه‌لی كوردستانیش كه‌ یه‌كێكه‌ له‌ وڵاته‌ داگیكراو و به‌ش به‌شه‌كان و قوربانییه‌كی دیاری گه‌مه‌و رێكه‌وتنه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كان و به‌رژه‌وه‌ندی زلهێزه‌كانی سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی بیسته‌مه‌، وه‌كو هه‌ر میلله‌تێكی سه‌ر رووی زه‌وی مافی خۆیه‌تی به‌ ده‌نگ و ئیراده‌ی خۆی چاره‌نووسی وڵاته‌كه‌ی خۆی دیاری بكات و شان به‌ شانی گه‌لانی جیهان ببێته‌ خاوه‌ن ده‌وڵه‌ت و كیانی خۆی، تا ئێستاش له‌و پێناوه‌دا قوربانی زۆری داوه‌ پیاده‌كردنی ئه‌و میكانیزمه‌و ده‌ستبه‌ركردنی ئه‌و مافه‌ش قوربانی و ئاماده‌سازی و كه‌شێكی سیاسیی جیهانیی گونجاوو له‌باری ده‌وێت، كه‌ له‌ زۆربه‌یاندا ئێستا كورد قۆناغێكی زۆری بڕیوه‌و ده‌رفه‌تێكی مێژوویی گرنگی بۆ هاتۆته‌ پێش كه‌ پێویسته‌ ژیرانه‌و به‌ عه‌قلیه‌تێكی نیشتمانی و نه‌ته‌ویی دوور له‌ حیزب و كه‌سپه‌رستی مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵدا بكات بۆ ئه‌وه‌ی به‌ ده‌ردی ده‌رفه‌ته‌ مێژووییه‌كانی دیكه‌ نه‌چێت. 

ریفراندۆم له‌ هه‌رێمی كوردستان 
كۆنگره‌ی یه‌كه‌می زایۆنزمی جیهانی جوله‌كه‌كان له‌ 29ی ئابی ساڵی 1897 له‌ شاری بازلی سویسرا به‌سترا، هه‌ر بۆیه‌ به‌ كۆنگره‌ی بازل ناوی ده‌ركردووه‌، له‌و كۆنگره‌یه‌دا سه‌ركرده‌و بیرمه‌نده‌كانی جوله‌كه‌ بڕیاریاندا وڵاتێكی نه‌ته‌وه‌یی بۆ جوله‌كه‌ په‌رشو بڵاوه‌كانی جیهان له‌ فه‌له‌ستین دروست بكه‌ن، ئیدی له‌و كاته‌وه‌ جوله‌كه‌كان به‌ به‌رنامه‌و زۆر به‌ شێنه‌یی كه‌وتنه‌ كاركردن بۆ ئامانجه‌كه‌، له‌ 2ی تشرینی دووه‌می ساڵی 1917 گه‌وره‌ترین زلهێزی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی جیهان كه‌ به‌ریتانیای مه‌زن بوو له‌ رێگه‌ی ئارسه‌ر جیمس بلفۆر وه‌زیری ده‌وه‌ره‌یه‌وه‌ به‌ڵێنی پشتگیریكردنی گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ شوێنی باووبابیری خۆیان و دامه‌زراندی ده‌وڵه‌ته‌كه‌یان پێدان كه‌ به‌ به‌ڵێنی بلفۆر ناسراوه‌، به‌ڵام بڕیاری كۆتایی دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌ته‌كه‌ له‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌گرتووه‌كانه‌وه‌ به‌ بڕیاری نێوده‌وڵه‌تی ژماره‌ 181 له‌ 29ی تشرینی ساڵی 1947 ده‌درێت و دواتر له‌ 14ی ئایاری ساڵی 1948 ده‌وڵه‌ته‌كه‌ راده‌گه‌ینرێت، دوای راگه‌یاندنی به‌ ماوه‌یه‌كی كه‌میش ئه‌مریكا وروسیا و ژماره‌یه‌ك وڵاتی كاریگه‌ر  دانی پیاده‌نێن چونكه‌ پێشتر ئاماده‌سازی بۆ كرابوو.
له‌ نێوان دانانی بناغه‌ی ده‌وڵه‌ت و دامه‌زراندنی زیاتر له‌ نیو سه‌ده‌ هه‌یه‌، واتا تیۆدۆر هه‌رتزل سه‌ركرده‌ی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی جوله‌كه‌كان ئه‌وه‌ی لا گرنگ نه‌بووه‌ ده‌وڵه‌ته‌كه‌ له‌سه‌ر ده‌ستی كێ دروست ده‌بێت، به‌ڵكو وه‌كو نه‌ته‌وه‌ی جوله‌كه‌ بیری كردۆته‌وه‌ نه‌ك تاكه‌ كه‌س، بۆیه‌ چاره‌نووسی ده‌وڵه‌ته‌كه‌ له‌ پێشینه‌ی كاره‌كانی بووه‌ نه‌ك كێ دایده‌مه‌زرێت و سه‌روه‌ری دامه‌زراندنه‌كه‌ بۆ كێ ده‌بێت و كێ له‌سه‌ر عه‌رشه‌كه‌ی داده‌نیشێت؟
به‌ڵام له‌ هه‌رێمی كوردستان له‌ 7ی ته‌مموزی 2017 به‌ شێوه‌یه‌كی كتوپڕ و به‌بێ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ هێزه‌ سیاسییه‌كان، كۆیان ده‌كاته‌وه‌و و به‌رواری  (25ی ئه‌یلولی2017) ده‌خاته‌ به‌رده‌میان بۆ ئه‌نجامدانی ریفراندۆم بۆ دیاریكردنی چاره‌نووسی هه‌رێمی كوردستان واتا له‌ نێوان بڕیارو جێبه‌جێكردندا  كه‌متر له‌ سێ مانگ هه‌یه‌، كه‌ ئه‌م ماوه‌یه‌ نه‌ك بۆ ئاماداكارییه‌ دپلۆماسی و سیاسییه‌كان و جۆشدانی كۆمه‌ڵایه‌تی و ئاماده‌سازی ئابووری و ئه‌منی ماوه‌یه‌كی ئیجگار كه‌مه‌ن به‌ڵكو بۆ ئاماده‌كارییه‌ ته‌كنیكی و هونه‌رییه‌كانیش زۆر كه‌مه‌ به‌ تایبه‌تی بۆ ناوچه‌ دابڕێندراوه‌كان  .
ئه‌م پرسه‌ له‌ ئێستادا زۆرترین پانتایی میدیایی و شانۆی سیاسی و رووبه‌ری شه‌قامی كوردی داگیركردووه‌و هه‌موو كایه‌كانی كردۆته‌ دوو به‌شه‌وه‌، هه‌ردوو به‌ره‌ی (به‌ڵێ) و (نه‌خێر) به‌ شێوه‌یه‌كی نالوژیكیانه‌ سه‌نگه‌ریان له‌یه‌ك گرتووه‌و مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و پرسه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌ هه‌ستیاره‌ ده‌كه‌ن، هه‌وره‌ها تاكی كوردیان  خستۆته‌ گۆشه‌یه‌كه‌وه‌و به‌هۆی ته‌خوینكردنی له‌ هه‌ردوو حاڵه‌ته‌كه‌دا نه‌توانێت به‌ ئاسانی و دوور له‌ فشاری ده‌ره‌كی و ده‌روونی بڕیار به‌ قه‌ناعه‌تی كه‌سێتی خۆی بدات. 
ئه‌وه‌ی شاراوه‌ نییه‌ له‌ ئێستادا زۆربه‌ی ئه‌وانه‌ی خاوه‌نی بۆچوونی وابه‌سته‌ی لایه‌نێكی سیاسی نین و دوور له‌ ئاراسته‌ی حیزبین، زۆر به‌ خۆپه‌رێزییه‌وه‌ باس له‌و پرسه‌ ده‌كه‌ن، به‌ڵام دواجار له‌ پرسێكی وا چاره‌نووسسازدا  پێویسته‌ هه‌موو تاكێكی كۆمه‌ڵگه‌ به‌ تایبه‌تی ئه‌وانه‌ی خۆیان به‌ ده‌سته‌بژێر و نوخبه‌ داده‌نێن به‌ پرسیارێتی خۆیان هه‌ڵسن و قسه‌ی خۆیان هه‌بێت دوور له‌ فشاره‌كانی هه‌ردوو جه‌مسه‌ره‌كه‌، چونكه‌ دواجار سه‌ربه‌خۆیی خه‌ونی هه‌موو تاكێكی كورده‌و ئه‌م ریفراندۆمه‌ش له‌ ئه‌نجامدا كاریگه‌ری راسته‌وخۆی به‌سه‌ر هه‌موومانه‌وه‌ ده‌بێت به‌ بێ جیاوازی حیزبی، به‌ تایبه‌تی ئێمه‌ وه‌كو خه‌ڵكی ناوچه‌ دابڕێنراوه‌كانی كوردستان كه‌ زیاد له‌ هه‌موو ناوچه‌كانی دیكه‌ ده‌رهاویشته‌كانی ئه‌م ریفراندۆمه‌ كاریگه‌ری به‌سه‌ر چاره‌نووسمانه‌وه‌ ده‌بێت، بۆیه‌ پێویسته‌ نیگه‌رانی و تێبینییه‌كانی خۆمان راشكاوانه‌ بخه‌ینه‌ روو و بۆ میژوو تۆماری بكه‌ین له‌ پێناو نه‌بردنی چاره‌نووسی ناوچه‌ كوردستانییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی ئیداره‌ی هه‌رێم كه‌ به‌ناوچه‌كانی مادده‌ی 140ی ده‌ستووری عێراقی ناسراون به‌ره‌و ئاقارێكی مه‌ترسیدار.

پرۆسەیەکی تەمومژاوی بۆ ناوچه‌ كوردستانییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی ئیداره‌ی هه‌رێم
دوای وه‌ده‌رنانی به‌عس له‌ كه‌ركوك له‌ 10ی نیسانی 2003 تا ساڵی 2005 و راپرسی له‌سه‌ر ده‌ستوری هه‌میشه‌یی عێراق، ده‌رفه‌تێكی مێژوویی كه‌م وێنه‌ هاته‌ پێش كورد بۆ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی ناوچه‌ داگیركراوه‌كانی باشوری كوردستان كه‌ نه‌یتوانی له‌ دوای راپه‌ڕینی ساڵی 1991ه‌وه‌ پارێزگاری لێبكات، به‌ڵام سه‌ركردایه‌تی كورد مادده‌ی (140)ی وه‌كو ده‌ستكه‌وتێك و ئالیه‌تێكی قانونی و ده‌ستووری بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ی ئه‌و ناوچانه‌ له‌ پرۆژه‌ ده‌ستووره‌كه‌ جێگیر كردو ته‌نانه‌ت نه‌یتوانی مافی چاره‌ی خۆنوسینیش بۆ كورد له‌ ده‌ستووره‌كه‌دا جێگیربكا كه‌ بۆ ئێستا سه‌نه‌دێكی قانوونی گرنگ بوو، به‌ڵام تێپه‌ڕبوونی كات و خۆدزینه‌وه‌كانی حكومه‌تی ناوه‌ند و ناشاره‌زایی كورد به‌ یاسا و پشگوێخستنی پرسه‌كه‌ له‌ دانوستانه‌كاندا له‌گه‌ڵ به‌غداو كردنه‌ قوربانی ئه‌و ناوچانه‌ له‌ پێناو پرسه‌كانی بودجه‌و نه‌وت و پۆست، شكستی ئه‌و مادده‌یه‌ی سه‌لماندو تائێستا یه‌ك له‌سه‌ر سێی قۆناغه‌كانی نه‌بڕیوه‌ له‌ كاتێكدا ده‌بوو 10 ساڵ به‌ر له‌ ئێستا كۆتایی پێ بهاتایه‌. 
دوور له‌ پاساو و ململانێكانی هه‌ردوو به‌ره‌ی (به‌ڵێ) و (نه‌خێر) كه‌ من به‌ ململانێی نێوان راست و هه‌ڵه‌ یان هه‌ق و ناهه‌قی نازانم به‌قه‌د ئه‌وه‌ی ره‌تكردنه‌وه‌ی یه‌كتره‌و ته‌عبیر له‌ واقعی سیاسی په‌رته‌وازه‌ی ناو ماڵی كورد ده‌كات، ده‌مه‌وێت له‌سه‌ر هه‌ندێك راستی بدوێم و به‌راوردكاری ژماره‌كان بخه‌مه‌ڕوو كه‌ په‌یوه‌ندیاره‌ به‌ باڵانسی هێزه‌كان و چاره‌نووسی ناوچه‌ دابڕێندراوه‌كانی كوردستان به‌تایبه‌تی كه‌ركوك له‌و ریفراندۆمه‌دا، گرنگترینیشیان ئه‌وه‌یه‌ تا ئێستا روون نییه‌ كه‌ركوك و ناوچه‌ دابڕێندراوه‌كانی دیكه‌ ریفراندۆمیان تێدا ده‌كرێت یان نا، یان ئه‌گه‌ر كرا چۆن ده‌كرێت و ئه‌و یه‌كه‌ ئیداریانه‌ كامه‌یه‌ به‌شداری تیا ده‌كه‌ن و چی كراوه‌ بۆی؟ 
ریفراندۆم بۆ شاره‌كانی چوارچێوه‌ی ئیداره‌ی هه‌رێمی كوردستان یه‌كجار گرنگ بێت، ئه‌وه‌ گرنگیه‌كه‌ی بۆ ناوچه‌ كوردستانییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی ئیداره‌ی هه‌رێم سه‌د ئه‌وه‌نده‌یه‌، ئه‌گه‌ر سه‌ر بگرێت ئه‌وه‌ سودێكی بۆ هه‌رێمی كوردستان ده‌بێت و بۆ كه‌ركوك و ناوچه‌ دابڕێندراوه‌كان ده‌یان سوود، ئه‌گه‌ر شكستی ریفراندۆم مه‌ترسی بۆ هه‌رێمی كوردستان دروست ده‌كات ئه‌وه‌ مه‌ترسی بۆ ناوچه‌ دابڕێنراوه‌كان زۆر زیاترو مه‌ترسیدارتره‌، بۆیه‌ ده‌بێت مامه‌ڵه‌ی ژیرانه‌و بڕیاری روون و ئاشكرا هه‌بێت بۆ مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ ئه‌و ناوچانه‌ له‌ ریفراندۆم له‌ ئه‌گه‌ری ئه‌نجامدانی له‌ هه‌رێمی كوردستان، له‌وه‌ش گرنگتر بوونی زه‌مانه‌تی سه‌رخستنی پرۆسه‌كه‌یه‌ له‌و ناوچانه‌، هه‌روه‌ها زۆر پێویست و گرنگه‌ بۆ به‌رچاو روونی خه‌ڵكی ئه‌و ناوچانه‌ خستنه‌ڕووی میكانیزمی به‌ڕێوه‌چوونی ئه‌و پرسه‌یه‌ كه‌ ئێستا بوونی نییه‌، چونكه‌ له‌ حاڵه‌تی ئه‌نجامدانی ریفراندۆم له‌ هه‌رێم و بێبه‌شكردنی ئه‌و ناوچانه‌ له‌ پرۆسه‌كه‌ دان پێدانانه‌ به‌ ده‌ستبه‌رداری هه‌تاهه‌تایی هه‌رێم له‌و ناوچانه‌ هه‌روه‌ها له‌به‌رانبه‌ریشدا ئه‌گه‌ر به‌م شێوه‌یه‌ی ئێستا سه‌ركێشی به‌ ئاینده‌ی ناوچه‌كه‌وه‌ بكرێت ئه‌وا ئه‌گه‌ری دۆڕانی له‌ ئارادایه‌.
ئه‌وه‌ی شاراوه‌ش نییه‌، ئه‌و ناچانه‌ به‌ سه‌دان كیلۆمه‌تر سنوور و به‌ره‌ی جه‌نگییان له‌ گه‌ڵ رێكخراوی داعش و حه‌شدی شه‌عبیدا هه‌یه‌، كه‌ ئه‌وه‌ی یه‌كه‌میان له‌ ئێستادا له‌ حاڵه‌تی پێكدادانه‌ له‌گه‌ڵ كورد و رۆژانه‌ هێرش و هه‌ڕه‌شه‌ ده‌كاته‌ سه‌ر ناوچه‌ دابڕێندراوه‌كان، ئه‌وه‌ی دووه‌میش رۆژ به‌ رۆژ ئه‌گه‌ری‌ پێكدادانی له‌گه‌ڵ كورد زیاتر ده‌كات؟
كه‌واوبوو گره‌نتی چییه‌ یه‌كێك له‌و دوو هێزه‌ یان هه‌ردووكیان رۆژی ریفراندۆمه‌كه‌ نابنه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌كی جدی و فاكته‌ری تێكدانی پرۆسه‌كه‌ له‌ ناوچه‌ دابڕێندراوه‌كان؟
کاریگەری ئیرادەی نێودەوڵەتی
هه‌قیقه‌تێك هه‌یه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر ئێمه‌ چاوه‌ڕێی توركیاو ئێران بین هه‌رگیز ناڵێن فه‌رموون ده‌وڵه‌ته‌كه‌تان رابگه‌یه‌نن!! به‌ڵام رێكه‌وتن له‌گه‌ڵ به‌غدا بۆ ئه‌وه‌ی ببێته‌ دراوسێیه‌كی دۆست نه‌ك دوژمن زۆر گرنگه‌ بۆ به‌رگه‌ گرتنی فشاره‌كانی ئه‌نقه‌ره‌و تاران، به‌ تایبه‌تی ئێستا وڵاته‌ عه‌ربییه‌كان ئاڵاون به‌ ده‌ردی ناوخۆیی خۆیانه‌وه‌و تائێستا كاردانه‌وه‌ی توندیان له‌ به‌رانبه‌ر بڕیاره‌كه‌ی هه‌رێمی كوردستان نه‌نواندووه‌، به‌ڵام له‌ هه‌موو هۆكاره‌كان گرنگتر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئیراده‌ی نێوده‌وڵه‌تی فاكته‌ری یه‌كلایی كه‌ره‌وه‌ی پرسه‌كه‌یه‌و ده‌بێت به‌ هه‌ند وه‌ربگیرێت و نمونه‌ی گرنگیش له‌به‌رده‌ستدا هه‌یه‌ ئه‌ویش دۆزی بیابانی رۆژئاوایه‌ له‌ رۆژئاوای باكوری ئه‌فریقا .
به‌پێی بڕیاری نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان بیابانی رۆژئاوا كه‌ ئێستا 80%ی له‌ ژێر سیاده‌ی مه‌غریب و 20%ی له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی به‌ره‌ی پۆلیساریۆیه‌، ناوچه‌ی جێناكۆك یان كێشه‌ له‌سه‌ره‌و له‌ نیسانی ساڵی 1991ه‌وه‌ به‌ بڕیاری نێونه‌ته‌وه‌یی ژماره‌ 690 ده‌بێت ریفراندۆمی تیا ئه‌نجام بدرێت و بۆ ئه‌وه‌ مه‌به‌سته‌ش نێرده‌ی بۆ پێكهێنراوه‌، به‌ڵام تا ئێستا به‌هۆی بوونی خیلاف له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كێ و كوێ بۆیان هه‌یه‌ تیایدا به‌شاربن، تا ئێستا ریفراندۆمه‌كه‌ نه‌كراوه‌، به‌ڵام له‌ پشتی ئه‌و دواخستنه‌وه‌ فاكته‌رێكی گرنگتر هه‌یه‌ ئه‌وه‌یش ئیراده‌ی نێو ده‌وڵه‌تییه‌، ئه‌و كاته‌ی بڕیاری ریفراندۆمه‌كه‌ درا زیاتر له‌ 85 وڵات دانیان به‌ كۆماری بیابانی عه‌ره‌بی هێنابوو، به‌ڵام له‌ ئێستادا كه‌متر له‌ 30 وڵات ماوه‌ته‌وه‌ كه‌ زۆربه‌یان كاریگه‌ری ئه‌وتۆیان نییه‌، چونكه‌ ئه‌و كۆماره‌ نا ره‌سمیه‌ له‌ ساڵی 1976ه‌وه‌ پێكهێنراوه‌ واته‌ له‌ كاتی بوونی دوو جه‌مسه‌ری جیهانی و بوونی ئیراده‌ی نێوده‌وڵه‌تیدا پێشتگیریه‌كی زۆری لێكراوه‌، به‌ڵام كاتێك نه‌خشه‌ی سیاسی جیهانی و ئیراده‌ی نێوده‌وڵه‌تی گۆرا هاوكێشه‌كه‌ش گۆڕا.
له‌ پرسی هه‌رێمی كوردستانیش هه‌مان كێشه‌ی كێ و كوێ له‌ سنووری ئه‌نجامدانی ریفرادۆمه‌كاندا هه‌یه‌، كه‌ به‌ راستی كێشه‌یه‌كی هه‌ستیاره‌و یه‌كلاییكردنه‌وه‌ی ئاسان نییه‌ن له‌سه‌ر ئاستی نێوده‌وڵه‌تیش تا ئیستا ته‌نها ئیسرائیل به‌ ئاشكرا پشتگیری له‌ ریفراندۆمه‌كه‌ كردووه‌ كه‌ ره‌نگه‌ له‌ هه‌ندێك رووه‌وه‌ خاڵه‌ نه‌رێنییه‌كانی ئه‌و دانپیانه‌ی ته‌ل ئه‌بیب له‌ خاڵه‌ ئه‌رێنییه‌كانی زیاتر بێت، به‌ تایبه‌ت سه‌رباره‌ت به‌ كاردانه‌وه‌ی وڵاته‌ ئیسلامییه‌كان، له‌ كاتێكدا دۆزی بیابانی رۆژئاوا زیاد له‌ 85 ده‌وڵه‌ت پشتگیری لێ كردووه‌، به‌ڵام تا ئێستا هه‌وڵه‌كان شكستی هێناوه‌و رۆژ به‌ ڕۆژیش ئه‌و پشتگیرییه‌ له‌ كورتی ده‌دا.
ناگۆرنی كه‌ره‌باخ-ی نێوان ئازه‌ربایجان و ئه‌رمه‌نستان نمونه‌یه‌كی دیكه‌ی كاری نێوده‌وڵه‌تییه‌، ئه‌و ناوچه‌یه‌ كه‌ پێشتر له‌ ساڵی  1923 – 1929 كۆماری كوردستانی سوور له‌ به‌شێكیدا دامه‌زرابوو، ئه‌و ناوچه‌یه‌ له‌ ساڵی 1992ه‌وه‌ جیابوونه‌وه‌ی خۆی له‌ ئازه‌ربایجان وه‌كو وڵاتێكی سه‌ربه‌خۆ راگه‌یاندووه‌، به‌ڵام تا ئێستا هیچ وڵاتێك دانی پێدا نه‌ناوه‌، ته‌نانه‌ت تاكه‌ دۆست و پشتیوانی كه‌ ئه‌رمه‌نستانه‌، وه‌كو به‌شێك له‌ خاكی خۆی مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ ده‌كات نه‌ك كیانێكی سه‌ربه‌خۆ.
دۆخی ناوچه‌ دابڕێندراروه‌كان
له‌ حاڵه‌تی به‌شداریپێكردنی ئه‌و ناوچانه‌ له‌ ریفراندۆمه‌كه‌دا ده‌بێت زه‌مانه‌تی سه‌ركه‌وتنی بكرێت كه‌ ئه‌مه‌یان له‌ ئێستادا ده‌سته‌به‌ركردنی ئاسان نییه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هیچ ئاماده‌كارییه‌كی پێویستی بۆ نه‌كراوه‌و به‌مشێوه‌ نیوه‌ناچڵییه‌ی ئێستا ئه‌گه‌ری شكستهێنانی زیاتره‌، چونكه‌ ئه‌گه‌ر كه‌ركوك به‌ نمونه‌ وه‌كو پایته‌ختی ناوچه‌ دابڕێنراوه‌كان بهێنینه‌وه‌، ئه‌وه‌ هه‌ندێك راستی هه‌ن ده‌بێت له‌به‌رچاوی بگرین.. له‌وانه‌: 
به‌شداربووانی ده‌نگدانه‌كه‌ كێن؟ ته‌نها نه‌ته‌وه‌ی كورد یان هه‌موو پێكهاته‌كانی شاره‌كه‌؟ ئه‌گه‌ر توركمان و عه‌ره‌ب و مه‌سیحیه‌كان به‌شدار نه‌بن یان به‌ نه‌خێر ده‌نگ بده‌ن ئه‌وه‌ به‌پێی ئاماری وه‌زاره‌تی بازرگانی رێژه‌ی كورد له‌ كه‌ركوك (52%)ـی پێكده‌هێنێت )هه‌رچه‌نده‌ ئه‌و داتایه‌ ورد نییه‌(، واتا (48%)ـی پاریزگاكه‌ له‌ پێكهاته‌كانی تره‌، له‌ ئه‌گه‌ری بایكۆتكردنی پێكهاته‌كان یان ده‌نگدانیان به‌ نه‌خێر، ئه‌گه‌ر (3%)ـی كورد ده‌نگ نه‌دات یان له‌ دژی بوستێت ئه‌وه‌ پرۆسه‌كه‌ شكستدێنێت.
تا ئێستا له‌ كه‌ركوك هیچ گفتوگۆیه‌كی جدی له‌گه‌ڵ نوێنه‌ره‌ راسته‌قینه‌كانی نه‌ته‌وه‌كانی دیكه‌ له‌ ئارادا نییه‌ یان لایه‌نی كوردی هیچ پڕۆژه‌یه‌كی بۆ پێكهاته‌كانی تر نییه‌ تاكو وه‌كو موغره‌یاتێك بیخاته‌ به‌رده‌م پێكهاته‌كانی دیكه‌، له‌كاتێكدا ماوه‌یه‌كی زۆر كه‌م له‌به‌رده‌ستدا ماوه‌ بۆ كاتی دیاریكراو، ئه‌ی كه‌وابوو چۆن قه‌ناعه‌ت به‌ پێكهاته‌كانی تر ده‌كه‌یت به‌شداربن؟ چونكه‌ له‌ ئێستادا نه‌بوونی متمانه‌ له‌ نێوان پێكهاته‌كان بگره‌ له‌ناو خودی پێكهاته‌یه‌كیشدا دیاریترین سیمای ئه‌م قۆناغه‌یه‌.. 
له‌ قه‌زای خورماتووش رێژه‌ی كورد دابه‌زیووه‌ بۆ 30% ، جه‌له‌ولاو سه‌عدیه‌ش له‌ كورد خاڵی كراونه‌ته‌وه‌، شه‌نگال-یش به‌ر له‌ تیماركردنی زامه‌كانی خه‌ڵكی ئه‌و ناوچه‌ كاره‌ساتباره‌ن كێ له‌ رووی دێت داوایان لێ بكات ده‌نگ بۆ به‌رژه‌وه‌ندی هه‌ر پرۆژه‌یه‌كی كوردی بده‌ن؟! چ متمانیه‌كیان به‌ حكومه‌تی كوردی ماوه‌؟ ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدایه‌ به‌ر له‌ كاره‌ساته‌كه‌ی شه‌نگالیش له‌ ئابی ساڵی 2014دا له‌ ناو ئێزدییه‌كاندا ئیشكالیه‌تی ئینتما هه‌بووه‌و هه‌یه‌ روحی كوردایه‌تی هه‌یه‌ و خۆی به‌ كورد ده‌ناسێنێت، هه‌شبووه‌ خۆی وه‌كو ره‌چه‌ڵه‌كێكی جیاواز له‌ كورد داناوه‌ و هه‌شبووه‌ خۆی به‌ عه‌ره‌ب داده‌نێت و ئینتمای ته‌واوی بۆ عێراق هه‌یه‌ نه‌ك كوردستان، له‌وه‌ش مه‌ترسیدارتر ژماره‌یكی زۆر له‌ گه‌نجه‌كانیان له‌ ئێستادا بوونه‌ته‌ حه‌شدی شه‌عبی... 
مه‌ترسیه‌ گه‌وره‌كه‌ لێره‌دایه‌ له‌حاڵه‌تی شكستهێناندا ئه‌و ناوچانه‌ هه‌تا هه‌تایه‌ له‌ده‌ست ده‌ده‌ین، بۆیه‌ حاڵه‌تی ئه‌م ناوچانه‌ جیاوازه‌ له‌ ناوچه‌كانی دیكه‌ی هه‌رێمی كوردستان و ده‌بێت زۆر وردو ژیرانه‌تر كاری له‌سه‌ر بكرێت، كه‌ به‌داخه‌وه‌ ئاماژه‌كان دڵخۆشكه‌ر نین.. بۆ؟
هه‌ڕه‌شه‌ی ژماره‌كان
یه‌كێك له‌و چین و توێژانه‌ی كه‌ قورسیایی خۆیان له‌ هه‌ر پرۆسه‌یه‌كی ده‌نگداندا هه‌یه‌ فه‌رمانبه‌ره‌ كه‌ جگه‌ له‌ ده‌نگی خۆی ده‌نگی خێزانه‌كه‌شی به‌دواوه‌یه‌، به‌ پێی زانیارییه‌كانم له‌ نێوان فه‌رمانبه‌رانی كه‌ركوك دوای زیاتر له‌ 14 ساڵ رێژه‌ی كورد له‌ نێوان 18 بۆ 20%ه‌، خۆ ئه‌گه‌ر ده‌زگا ئه‌منییه‌كان به‌تایبه‌تی پۆلیس نه‌بوایه‌ ئه‌و رێژه‌یه‌ زۆر كه‌متر ده‌بووه‌وه‌، چونكه‌ ته‌ندروستی لێ ده‌ر بكه‌ی،  له‌ زۆربه‌ی فه‌رمانگه‌ مه‌ده‌نییه‌كانی شاری كه‌ركوكدا رێژه‌ی كورد له‌ نێوان 4 بۆ 12%ه‌، له‌ به‌رانبه‌ردا رێژه‌ی عه‌ره‌ب و توركمان و كریستیان 80% زیاترن.
هه‌رچه‌نده‌ زۆربه‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری فه‌رمانگه‌كانی شاری كه‌ركوك له‌ نه‌ته‌وه‌ی كوردن، به‌ڵام له‌ خواری ئه‌وانه‌وه‌ سوپایه‌ك فه‌رمابه‌ری ده‌نگده‌ری عه‌ره‌ب و توركمان هه‌یه‌، دواجاریش له‌ هاوكێشه‌ی هه‌ڵبژاردندا ده‌نگی به‌ڕێوه‌به‌رێك و خزمه‌تگوزارێك یه‌كسانه‌ به‌ یه‌ك، باشه‌ ئه‌گه‌ر هه‌ستیاری نه‌ته‌وه‌یی و ده‌ستێوه‌ردانی ده‌ره‌كی و فشاری حیزبایه‌تیش نه‌بێت به‌سه‌ریانه‌وه‌و و ئازاد بن له‌ ده‌نگدان، چی وا له‌و فه‌رمانبه‌ره‌ غه‌یره‌ كوردانه‌ ده‌كات كه‌ هه‌موو سه‌ر مانگێك موچه‌كه‌یان له‌ كاتی خۆیدا له‌ به‌غداوه‌ به‌ته‌واوی بۆ دێت، بیگۆڕنه‌وه‌ به‌ چاره‌كه‌ موچه‌كه‌ی هه‌رێم كه‌ سات و وه‌ختی هاتنی دیاری نییه‌؟! له‌ غیابی نه‌بوونی هانده‌ری مادی، به‌ڵكو به‌ پێچه‌وانه‌یه‌ زیانی بۆیان هه‌بێت، به‌ چ لۆژیكێك چاوه‌ڕێی پشتگیریكردنیان لێبه‌كه‌ین له‌ پرۆسه‌یه‌ك كه‌ زیانی وه‌زیفی و ماددی بۆیان هه‌یه‌؟ هه‌روه‌ها له‌ غیابی دۆزێكی نه‌ته‌وه‌یی یا نیشتمانی لای ئه‌و پێكهاتانه‌ تا قوربانی له‌ پێناودا بده‌ن و گوێ به‌ زیانی ماددی نه‌ده‌ن، له‌سه‌ر چ تیورێكی فه‌لسه‌فی و سیاسی یان بنه‌مایه‌كی زانستی چاوه‌ڕێ بكرێت فه‌رمانبه‌ری غه‌یره‌ كوردو خێزانه‌كانیان ده‌نگی ئه‌رێنی به‌ پرۆژه‌یه‌ك بده‌ن كه‌ زیانی ئابووری بۆیان هه‌یه‌؟ ته‌نانه‌ت فه‌رمابه‌ره‌ كورده‌كانیش سه‌د جار بیر ده‌كه‌نه‌وه‌ ئینجا ئه‌گه‌ر هه‌ستی نه‌ته‌وایه‌تی لای هه‌ندێكیان سه‌ربكه‌وێـت و ده‌نگ به‌ به‌ڵێ بده‌ن و ره‌نگه‌ ئه‌وی تر هه‌ر هیچ نه‌بێت بایكۆتی پرۆسه‌كه‌ بكات و ته‌نانه‌ت ده‌نگی نه‌خێریش له‌ ناویان حزووری ده‌بێت؟! 
گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ داتاكانی كۆمسیۆن
كاركردنی ماتماتیكانه‌ زۆر قورسه‌ بۆ زانینی رێژه‌ی نه‌ته‌وه‌كانی ناوچه‌ دابڕێندراوه‌كان چونكه‌ هیچ سه‌رژمێرییه‌كی مه‌یدانی باوه‌ڕپێكراوی فه‌رمی له‌ ئارادا نییه‌ و  زۆربه‌ی داتاكان خه‌مڵاندنن، بۆیه‌ ئه‌وه‌ی ده‌توانین پشتی پێ ببه‌ستین جگه‌ له‌ رێژه‌ی فه‌رمانبه‌ران و ئه‌و ژماره‌یه‌ی وه‌زاره‌تی بازرگانی عێراق كه‌ كورد له‌ پارێزگای كه‌ركوك به‌ 52% هه‌ژمار ده‌كات، ژماره‌و داتاكانی دواهه‌مین هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراقه‌ كه‌ له‌ 30 / 4 / 2014 به‌ڕێوه‌چوو، ئه‌نجامه‌كانی ئه‌و هه‌ڵبژاردنه‌ به‌رچاو ڕوونییه‌كی باشمان سه‌باره‌ت به‌ هێزی ده‌نگی پێكهاته‌كانی پارێزگای كه‌ركوك ده‌داتێ له‌ هه‌ر پرۆسه‌یه‌كی ده‌نگداندا.
سه‌نگ و ده‌نگی كورد له‌ دوایین هه‌ڵبژاردندا

له‌ كۆی 572636 ده‌نگی ته‌واو (570759 + 1877 ده‌نگی كۆتای مه‌سیحی) كورد به‌ حه‌وت لیسته‌وه‌ ( 310703 ) ده‌نگی هێنا به‌م شێوه‌یه‌ی لای خواره‌وه‌
یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان                    209964
پارتی دیموكراتی كوردستان                     63076 
بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان                                20799
یه‌گرتووی ئیسلامی كوردستان                  6933
كۆمه‌ڵی  ئیسلامی كوردستان                     4908
لیستی هاوبه‌شی دیموكراتی كوردستانی        4617
بزووتنه‌وه‌ی ئیسلامی له‌ كوردستان / عێراق   406

سه‌نگ و ده‌نگی توركمان له‌ دوایین هه‌ڵبژاردندا
له‌ كۆی 572636 ده‌نگی ته‌واو (570759 + 1877 ده‌نگی كۆتای مه‌سیحی) توركمان به‌ دوو لیسته‌وه‌ ( 98687 ) ده‌نگی هێنا به‌م شێوه‌یه‌ی لای خواره‌وه‌
لیستی به‌ره‌ی توركمان كه‌ركوك                  71492
هاوپه‌یمانی توركمانی عێراق                      27195

سه‌نگ و ده‌نگی عه‌ره‌ب له‌ دوایین هه‌ڵبژاردندا
له‌ كۆی 572636 ده‌نگی ته‌واو (570759 + 1877 ده‌نگی كۆتای مه‌سیحی) عه‌ره‌ب به‌ یانزه‌ لیسته‌وه‌ ( 161369 ) ده‌نگی هێنا به‌م شێوه‌یه‌ی لای خواره‌وه‌
ئیئتلافی عه‌ربیه‌                                   53796
ئیئتلافی عه‌ره‌بی كه‌ركوك                        38328
به‌ره‌ی عه‌ره‌بی ئینقاز                           30209
ئیئتلافی نیشتمانی                                13945
ئیئتلافی عێراق                                     9545
به‌ره‌ی عێراقی عه‌ره‌بی له‌ كه‌ركوك             9782
هاوپه‌یمانی مه‌ده‌نی دیموكراسی               2551
بزووتنه‌وه‌ی شه‌مس                              1239
حیزبی ئیسلامی عێراقی                         869
ره‌وتی نوخه‌ب                                     606
دیداری هۆزی نه‌خوه‌ی عێراق                   499

سه‌نگ و ده‌نگی كریستیانه‌كان له‌ دوایین هه‌ڵبژاردندا
كریستیانه‌كانیش به‌ ده‌نگی كۆتاو به‌ هه‌شت لیسته‌وه‌ (1877) ده‌نگیان هێنا به‌م شێوه‌یه‌ی لای خواره‌وه‌
لیستی ئه‌بنائو لنه‌هره‌ین                        441
ئیئتلافی بیلادی ئه‌لنه‌هره‌ینی نیشتمانی       327
قه‌واره‌ی شلاما                                    289
ئه‌نجومه‌نی میللی كلدانی سریانی ئاشوری    264
لیستی بابلیون                                     172
لیستی وه‌ركای دیموكراتی                        214
لیستی ئووری نیشتمانی                          102
هاوپه‌یمانی سورای نیشتمانی                    68

کوردو ئەوانەی دیکە لە تەرازوودا
ئه‌مه‌ سه‌نگی ته‌واوی پێكهاته‌ی مه‌سیحی نییه‌، چونكه‌ به‌ هۆی ئه‌وه‌ی له‌ رێگای كۆتاوه‌ كورسییه‌كه‌یان زامن كردبوون، گرنگی ئه‌وتۆییان به‌ به‌شداریكردن له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كه‌دا نه‌داوه‌.
به‌و پێیه‌ كورد 310703 ده‌نگ له‌به‌رانبه‌ر به‌ 261933 ده‌نگی عه‌ره‌ب و توركمان و كلدۆئاشور.
واتا رێژه‌ی ده‌نگی ته‌واوی كورد 54,25% به‌رانبه‌ر به‌ 45,75% نه‌ته‌وه‌كانی دیكه‌.
ئه‌م رێژه‌یه‌ش نزیكه‌ له‌ ئاماره‌كه‌ی وه‌زاره‌تی بازرگانی عێراق كه‌ رێژه‌ی كورد له‌ پارێزگای كه‌ركوك به‌ 52% مه‌زه‌نده‌ ده‌كات.
ئایا ئه‌گه‌ر 7%ی كورد ده‌نگی به‌ (نه‌خێر) دا چی ده‌بێت؟
ده‌بێت ئه‌وه‌شمان له‌بیر نه‌چێت له‌و 310703 ده‌نگه‌ی كورد 235671 به‌ پله‌ یه‌ك ده‌نگی یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان ودواتر ده‌نگی بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان و كۆمه‌ڵی ئیسلامییه‌ كه‌ تاكو ئێستا مه‌رجه‌كانیان جێبه‌جێ نه‌كراوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی پشتگیری ریفراندۆمه‌كه‌ بكه‌ن له‌ ئێستادا، له‌ حاڵه‌تێكیشدا حیزبه‌كان گه‌یشتنه‌ رێكه‌وتن، به‌ڵام هه‌قیقه‌تێكی دیكه‌ش هه‌یه‌ كه‌ نكۆڵی لێ ناكرێت ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ قاعیده‌ی جه‌ماوه‌ری یه‌كێتی و گۆڕان له‌و جۆره‌ قاعیده‌یه‌ نین كه‌ به‌ ئاسانی به‌ بڕیاری حیزبی ئاراسته‌ بكرێن و ئه‌گه‌ر قه‌ناعه‌تیان به‌ پرسێك نه‌بوو ده‌نگی بۆ بده‌ن، نمونه‌ش له‌به‌ر ده‌سته‌ كه‌ چۆن له‌ هه‌ڵبژارده‌كاندا حیزبی خۆیان سزا داوه‌ چونكه‌ له‌ پرسێكی دیاریكراودا سیاسه‌تێكی پێچه‌وانه‌ی ئیراده‌ی جه‌ماوه‌ری پیاده‌ كردووه‌.
 
ده‌نگی روونی (به‌ڵێ) به‌پێی ژماره‌كانی هه‌ڵبژاردن
ئه‌وه‌ی ئه‌مێنێته‌وه‌ وه‌كو ده‌نگی گره‌نتی به‌ڵێ ته‌نها 75032 ده‌نگی پارتی و یه‌كگرتوو و لیستی هاوبه‌شی دیموكراتی كوردستانیه‌ كه‌ پێكهاتبوو له‌ (حیزبی شیوعی كوردستان – حیزبی زه‌حمه‌تكێشانی كوردستان – سۆسیالیست) هه‌روه‌ها ده‌نگی بزووتنه‌وه‌ی ئیسلامییه‌. كه‌ به‌ ئاشكراو بێ مه‌رج له‌گه‌ڵ به‌ڵێی ریفراندۆمه‌كه‌دان.
كه‌واته‌ تا ئێستا ته‌نها رێژه‌ی 13,10% ده‌نگی دڵنیا و كۆنكریتیی به‌ڵێ بۆ ریفراندۆم له‌ كه‌ركوك هه‌یه‌، ئه‌مه‌ش رێژه‌یه‌كی زۆر كه‌مه‌ تا خه‌ونی نه‌ته‌وه‌یه‌كی له‌سه‌ر بچنیت.
چاره‌سه‌ر چییه‌؟
له‌ ژێر رۆشنایی ئه‌و ژمارانه‌ی سه‌ره‌وه‌ ده‌بینین خۆێندنه‌وه‌ی ورد بۆ دۆخی كه‌ركوك و ته‌واوی ناوچه‌دابڕێندراوه‌كان نه‌كراوه‌و جۆره‌ خه‌مساردییه‌ك له‌ به‌رانبه‌ر پرسی دیاریكردنی چاره‌نووسیدا هه‌یه‌و ژماره‌كان واقعێكی مه‌ترسیدارمان پێشان ده‌ده‌ن، بۆیه‌ پێویسته‌ به‌رپرسیارانه‌تر مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ چاره‌نووسی ناوچه‌ دابڕێندراوه‌كاندا بكرێت، چونكه‌ له‌ قۆناغی ئێستادا گه‌ڕانه‌وه‌ی ئه‌و ناوچانه‌ كه‌ نزیكه‌ی 40% خاكی باشووری كوردستان پێكدێنیت زۆر گرنگتره‌ له‌ دروست بوونی وڵاتێكی له‌ڕ و لاواز كه‌ سنووه‌ره‌كه‌ی بۆ پێش 9 / 4 / 2003 بێت، بۆیه‌ ده‌بێت پێش سه‌ركێشی كردن پێوه‌ی ئه‌م كارانه‌ی لای خواره‌وه‌ ئه‌نجام بدرێت:-
ئه‌وه‌ی جێگه‌ی سه‌رنجه‌ ئێستا ئێمه‌ ده‌مانه‌وێت دوو داواكاری قورس بخه‌ینه‌ پێش پێكهاته‌كانی دیكه‌ی كه‌ركوك، ده‌مانه‌وێت پێیان بڵێین ده‌نگ بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ی كه‌ركوك بۆ سه‌ر هه‌رێم بده‌ن و له‌ هه‌مانكاتدا پێیان ده‌ڵێن ده‌نگیش بۆ جیابوونه‌وه‌ی هه‌رێمی كوردستان له‌ عێراق بده‌ن!! له‌ رووی لۆژیكییه‌وه‌ دوو پرسی وا گرنگ له‌ یه‌ك پاكێجدا یان له‌ یه‌ك پرۆسه‌دا زۆر قورسه‌ بیخه‌یته‌ به‌رده‌م خه‌ڵكانێك له‌ نه‌ته‌وه‌و خاوه‌ن ئامانجی جیاواز بن كه‌ به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان له‌ هیچیدا نابیننن و ئه‌مه‌ له‌ كاتێكیشدا  ئه‌جێندای ده‌ره‌كی كاریگه‌ری ته‌واوی به‌سه‌ر بڕیاریانه‌وه‌ هه‌یه‌، چونكه‌ پرسه‌كه‌ ده‌بێته‌ هۆكاری ئیستیفزازكردن و كه‌ڵه‌كه‌بوونی ده‌نگی نه‌خێر یان وه‌كو كورد ده‌ڵێت (به‌ قیناچوون!!)ن، هه‌روه‌ها له‌ رووی یاساییشه‌وه‌ ئاسانتر شارێك وابه‌سته‌ی هه‌رێمیك بكه‌ی له‌وه‌ی به‌یه‌كجار هه‌رێمێك و شارێك جیابكه‌یته‌وه‌، بۆیه‌ باشتر وایه‌ پرۆسه‌ی ریفراندۆم له‌سه‌ر گه‌ڕانه‌وه‌ی كه‌ركوك پێش ریفراندۆمه‌كه‌ی هه‌رێم بخرێت و له‌ پرۆسه‌یه‌كی جیا ئه‌نجامبدرێت. 
 
2- دواخستنی ریفراندۆم 
له‌ ئێستادا داواكارییه‌كی نێوده‌وڵه‌تی هه‌یه‌ بۆ دواخستنی ریفراندۆم (نه‌ك ره‌تكردنه‌وه‌ی كه‌ ئه‌مه‌ خاڵێكی ئیجابییه‌ له‌ مه‌سه‌له‌كه‌) به‌ تایبه‌تی ئه‌مریكای زلهێزو ئه‌ندازیاری نه‌خشه‌ی نوێی جیهان، بۆیه‌ پێویسته‌ كورد ئه‌م هه‌له‌ بقۆزێته‌وه‌و له‌ به‌رانبه‌ر پشگیریكردن و هاوكاریكردنی نێوده‌وڵه‌تی به‌ تایبه‌تی ئه‌مریكا له‌ پرۆسه‌ی گه‌ڕانه‌وه‌ی كه‌ركوك و ناوچه‌ دابڕێندراوه‌كانی دیكه‌ بۆ سه‌ر ئیداره‌ی هه‌رێمی كوردستان، كوردیش قایل بێت به‌دواخستنی ریفراندۆمه‌كه‌ له‌سه‌ر داوای كۆمه‌ڵگه‌ی نێوده‌وڵه‌تی.
له‌و ماوه‌یه‌شدا به‌ جدی هه‌وڵه‌كانی خۆی بخاته‌ گه‌ڕ بۆ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی قانونیانه‌و ئیداریانه‌ی ناوچه‌ دابڕێندراوه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی ئیداره‌ی هه‌رێم.
3- یه‌كخستنه‌وه‌ی ماڵی كورد و كاراكردنه‌وه‌ی دامو ده‌زگا فه‌رمییه‌كان
دیاره‌ ئه‌وه‌ی له‌ هه‌رێم رووده‌دات كاریگه‌ری راسته‌وخۆی له‌سه‌ر كه‌ركوك هه‌یه‌، بۆیه‌ پێویسته‌ هه‌لی دواخستنه‌كه‌ بقۆزێته‌وه‌ بۆ رێكخستنه‌وه‌ی ماڵی كورد و گه‌یشتن به‌ خاڵی هاوبه‌شی نێوان لایه‌نه‌كان و گه‌ڕانه‌وه‌ی شكۆ بۆ ده‌زگا ره‌سمییه‌كان و كاراكردنه‌وه‌یان و دانپێیدانانیان وه‌كو سه‌رچاوه‌ی ته‌شریع و بڕیاردان و یه‌كلاییكردنه‌وه‌وه‌ی پرسه‌ ناوخۆییه‌ كێشه‌له‌سه‌ره‌كان، له‌ هه‌موویشی گرنگتر باشكردنی باری دارایی خه‌ڵك و بۆیه‌كردنی پرۆسه‌كه‌یه‌ به‌ ره‌نگێكی نیشتمانی و نه‌ته‌وه‌یی نه‌ك حیزبی و تاكه‌ كه‌سی ، تاكو دڵنیایی بده‌ین به‌ نه‌ته‌وه‌كانی دیكه‌ ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ی داهاتوو ده‌وڵه‌تی دامو ده‌زگایی و ده‌وڵه‌تی هاوڵاتی ده‌بێت، نه‌ك ده‌وڵه‌ته‌ێكی حیزبی كه‌ به‌ مه‌زاجی تاكه‌ كه‌سی بڕیاره‌كانی تیا ده‌درێت، بۆ ئه‌وه‌ی بتوانین زۆرترین ده‌نگی به‌ڵێ بۆ سه‌ربه‌خۆیی كوردستان مسۆگه‌ر بكه‌ین.
4- دانوستان و دڵنیاكردنه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌كان
بۆ ئه‌وه‌ی له‌ كه‌ركوك زۆرترین به‌ڵێ بۆ ریفراندۆمه‌كه‌ كۆبكه‌ینه‌وه‌، پێویسته‌ له‌گه‌ڵ هێزه‌ كاریگه‌ره‌كانی نه‌ته‌وه‌كانی دیكه‌ رێكبكه‌وین نه‌ك ئه‌و حیزبانه‌ی خۆمان ده‌مانه‌وێت كه‌ هیچ كاریگه‌رییه‌كیان نییه‌، چونكه‌ دواجار سیاسه‌تی سه‌ركه‌وتوو دروستكردنی به‌رژه‌وه‌ندی هاوبه‌شه‌.
ئێمه‌ ئه‌گه‌ر ته‌نانه‌ت بتوانین به‌ ده‌نگی كورد ریفراندۆمه‌كه‌ سه‌ربخه‌ین ئه‌وه‌ هێشتا كێشه‌كانی ئه‌و ناوچانه‌ كۆتییان پێنایه‌ت تا نه‌ته‌وه‌كانی دیكه‌ یان هیچ نه‌بێت رێژه‌یه‌كی باشیان بهێنینه‌ ئه‌و بڕوایه‌ی كه‌ بوونیان له‌گه‌ڵ كورددا جێگه‌ی مه‌ترسی نییه‌و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانیان پارێزراو ده‌بێت، چونكه‌ ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ هه‌یه‌ دوای راگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆییش، له‌و ناوچانه‌ شه‌ڕی ناوخۆیی و یاخی بوون و گروپی چه‌كداری دروست ببێت و ده‌ستێوه‌ردانی ده‌ره‌كیش به‌هێزتر بێت و ده‌وه‌ڵه‌ته‌كه‌ش سه‌قامگیری به‌خۆیه‌وه‌ نابینێت.
 
5- ره‌چاوگرتنی تایبه‌تمه‌ندی ناوچه‌كه‌
هه‌رچه‌نده‌ ناوچه‌ دابڕێندراوه‌كان له‌ رووی مێژووی و جوگرافییه‌وه‌ به‌شێكی دانه‌بڕاوی خاكی باشووری كوردستانه‌، به‌ڵام له‌ رووی دانیشتووانه‌وه‌ له‌ پاڵ كورده‌وه‌ ژماره‌یه‌ك نه‌ته‌وه‌ی جیاواز به‌ ڕێژه‌یه‌كی به‌رچاوو كاریگه‌ر بوونیان هه‌یه‌، بۆیه‌ نابێت به‌ هاوشێوه‌ی ناوچه‌كانی دیكه‌ی هه‌رێم لێی بڕوانرێت و له‌ رووی ئیداری و سیاسیشه‌وه‌ مامه‌ڵه‌یه‌كی تایبه‌تی پێویسته‌، تا ئاستی ئه‌وه‌ی رێكه‌وتن له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌ كاریگه‌ره‌كانی پێكهاته‌كانی دیكه‌ بكرێت و هانبدرێن به‌وه‌ی له‌ ئه‌گه‌ری ده‌نگدانیان به‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی كه‌ركوك بۆ بۆ سه‌ر كوردستان، تا ئاستی پێكهێنانی هه‌رێمی كه‌ركوك له‌ چوارچێوه‌ی كوردستاندا له‌گه‌ڵ داخوازییه‌كانیادا ده‌بین و زه‌مانه‌تی شه‌راكه‌تی هه‌قیقییان پێ بدرێت له‌ ئیداره‌دانی كوردستان به‌ گشتی و كه‌ركوك به‌ تایه‌به‌تی له‌ رووی پۆست و دروستكردنی بڕیارو پاراستنی تایبه‌تمه‌ندییه‌كانیانه‌وه‌.
6- قایمكردنی به‌ره‌كانی جه‌نگ و دابینكردنی ئاسایشی ناوخۆ
بۆ سه‌رخستنی هه‌ر پرۆسه‌یه‌كی سیاسی پێویستمان به‌ ئاسایشێكی ناوخۆیی به‌هێزو قه‌ڵغانێكی سنووری تۆكمه‌ هه‌یه‌، بۆ روبه‌ڕوبوونه‌وه‌ی هه‌ر كارێكی تێده‌رانه‌ی ناوخۆیی و هه‌ڕه‌شه‌یه‌كی ده‌ره‌كی.
ده‌بێت هێزه‌ ئه‌منییه‌كان پاكتاوێكی ته‌واوی ناوچه‌كه‌ بكه‌ن له‌ شانه‌ نوستووه‌كانی گروپه‌ تیرۆریسته‌كان، مه‌حاڵیشه‌ به‌م توانایه‌وه‌ بتوانین سنووره‌كان ته‌ئمین بكه‌ین، كه‌ بۆ ئه‌مه‌یان پشتگیری و هاوكاری هاوپه‌یمانی نێوده‌ڵه‌تی پێویسته‌، به‌ڵام به‌ داخه‌وه‌ ئێستا ئه‌و هاوكاری و پشتگیرییه‌ له‌ پاشكشه‌دایه‌، بۆیه‌ ده‌بێت ماوه‌ی‌ دواخستنه‌كه‌ بقۆزرێته‌وه‌ بۆ گه‌رم و گوڕ كردنه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كانی هێزی پێشمه‌رگه‌ له‌گه‌ڵ هێزی هاوپه‌یمانان و هه‌نگاوو بڕیاره‌كانمان به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ ئه‌واندابێت.
 7- به‌رپاكردنی عه‌داله‌تی كۆمه‌ڵایه‌تی و سنوورداركردنی گه‌نده‌ڵی
بوونی كه‌لێنێكی زۆر گه‌وره‌ له‌ نێوان ئاستی بژێوی هاوڵاتی ئاسایی و پیاوانی ده‌سه‌ڵات چ ده‌سه‌ڵاتی حیزبی بێت یاخود حكومی و ته‌نانه‌ت بازرگانان و بزنسمان و به‌ڵێنده‌ره‌ هاوبه‌شه‌كانی لێپرسراوان، كه‌ به‌ هاوشێوه‌ی شاره‌كانی دیكه‌ی هه‌رێم و عێراق و بگره‌ زیاتریش له‌ كه‌ركوكدا بوونی هه‌یه‌، وا ده‌كات هاوڵاتی متمانه‌ی به‌ هه‌ر پرۆژه‌یه‌ك حیزبه‌ سیاسییه‌كان پێشكه‌شی بكه‌ن نه‌بێت و به‌ گومانه‌وه‌ لێی بڕوانێت، بۆیه‌ ئاشتكردنه‌وه‌ی خه‌ڵك و به‌رپاكردنی عه‌داله‌تی كۆمه‌ڵایه‌تی و سنوورداركردنی گه‌نده‌ڵی (چونكه‌ له‌ سایه‌ی ئه‌م دۆخه‌ی ئێستادا نه‌هێشتنی مه‌حاڵه‌)، فاكته‌رگه‌لێكی گرنگن بۆ گێڕانه‌وه‌ی متمانه‌ی هاوڵاتیان، كه‌ ئێستا له‌ نێوان خه‌می بژێوی و توڕٍه‌ییان وه‌كو كاردانه‌وه‌یه‌كی سروشتی هه‌موو شتێك ره‌تده‌كه‌نه‌وه‌، ئه‌م پرۆسه‌یه‌ش ئه‌گه‌ر له‌ حاڵه‌تێكدا نیه‌تی ئه‌نجامدانی له‌ ئارادابێت كات و ماندووبوون و كارو قوربانی زۆری ده‌وێت.
 پوخته‌ی مه‌به‌سه‌ته‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ له‌ ئێستادا كه‌ به‌هۆی دۆخی سیاسی هه‌رێم و دۆخی نه‌ته‌وه‌یی ناوچه‌دابڕاوه‌كان و سیاسه‌تی ده‌ره‌كی هه‌ڵه‌وه‌، ژماره‌كان دڵنیاكه‌روه‌ نین و پێویستی به‌ كاری زیاتر هه‌یه‌ بۆ سه‌رخستنی پرۆسه‌كه‌، بۆیه‌ ناڵێم (نه‌خێر له‌ ئێستادا) و ناڵێم (به‌ڵی له‌ ئێستادا)، به‌ڵكو به‌وپه‌ڕی بڕوابوون و له‌وپه‌ڕی هه‌ستكردن به‌ به‌رپرسیارێتییه‌وه‌ ده‌ڵێم : (نه‌كرێت له‌ ئێستادا) و (دوابخرێت) بۆ (ماوه‌یه‌كی دیاركراو)و و ساڕێژكردنی برینه‌كانی هه‌رێمی كوردستان به‌ گشتی و زامه‌ سه‌خته‌كانی ناوچه‌دابڕێدراوه‌كان به‌ تایبه‌تی.

پاشكۆكان
* لیستی كیانه‌ سیاسییه‌ دیاره‌كانی هه‌ڵبژاردنه‌ په‌رله‌مانییه‌كه‌ی 30ی نیسانی ساڵی 2014
* لیستی ئه‌و قه‌واره‌و پاڵێوراوه‌ی رێژه‌ی ده‌گه‌كانیان نه‌گه‌یشته‌ ئاستی به‌ده‌ستهێنانی كورسی له‌ هه‌مان هه‌ڵبژاردنی پێشوو.
بورهان حاجی سلێمان
كه‌ركوك - ئابی 2017


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7367
19/9/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ ئایا شه‌ڕی ئه‌ستێره‌كان له‌ پاریس سانجێرمان ده‌ستیپێكرد؟ 19/9/2017
‌ نه‌فرەتی خیتافی به‌رده‌وامه‌ 19/9/2017
زانست
‌ كاسینی شۆڕشێك له‌ زانیاری ده‌رباره‌ی زوحه‌ل 19/9/2017
‌ رۆبۆته‌كان ده‌بنه‌ جووتیار 19/9/2017
‌ لە هەر ١٠ كەسێك، یەكێكیان خواردنی پێویستی نییە 18/9/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP