مادەی هۆشبەر.. دیوی دووەمی تیرۆر
ساڵۆنی کوردستانی نوێ مادەی هۆشبەر.. دیوی دووەمی تیرۆر ‌ 10/9/2017
ئەم دوو توێیە
ماددە هۆشبەرەکان بوونەتە پەتایەکی کوشندە لە سەرتاسەری جیهانداو کە لەهەندێک وڵات باندی مافیایی گەورەو قەبەی لەپشتەوەیە، بەڵام شانبەشانی ئەو تەشەنە سەندنەش دەوڵەتانی جیهان پەرەیان بە شێوازو میکانیزمەکانی روبەڕوبونەوەی ئەو جۆرە مادانە داوەو هەرلە پەروەردەوە تا بەرزترین ئاستەکانی دەوڵەت و حکومەت هاوئاهەنگن بۆ بەرپێگرتن و روبەڕو بونەوەو بنبڕکردنی، بەڵام گرفتی ئەو مادەیە لەسەر کوردستان وەک لایەنە پەیوەندیدارەکان باسی لێوە دەکەن، تادێت پەرە دەستێنێت و وەک خۆیان ئاماژەی پێ دەدەن خەریکە دەبێتە دیاردە، بەڵام شێوازو میکانیزمەکانی لەسەر هەموو ئاستەکان تەقلیدی و کۆنەو بە یاساکانی تایبەت بەو مادانە توانای رێگرییان لێی هەیەو نە زیندان و سزاکان توانیویانە ببنە رێگرو دانانی سنوویک و هەمووشیان جەخت لەوە دەکەنەوە کە مەترسییەکانی ئەو مادانە هیچیان لە تیرۆر کەمتر نییە، بەڵکو هاوتەریبن

سه‌رنووسه‌ر:  هه‌موو لایه‌كتان به‌خێربێن بۆ ساڵۆنی كوردستانی نوێ، میوانانی ئاسایش‌و مامۆستایانی زانكۆ و  مامۆستایانی ئاینی كه‌ بۆ بابه‌تێكی هه‌ستیار لێره‌  كۆبووینه‌ته‌وه‌، پێش ده‌ستپێكردنی گفتوگۆكانی كۆڕه‌كه‌مان ده‌قه‌یه‌ك رێزلێنان بۆ شه‌هیدانی كوردستان و به‌تایبه‌تیش بۆ شه‌هیدانی ئاسایشی كوردستان كه‌ سه‌روماڵی هاووڵاتیان ده‌پارێزن و داكۆكی له‌ گیان و گوزه‌ران و ته‌نانه‌ت له‌ ته‌ندروستی هاووڵاتیان ده‌كه‌ن.
دانیشتنی ئه‌مڕۆمان له‌م ساڵۆنه‌دا جیاوازه‌ له‌ دانیشتنه‌كانی تر كه‌ زۆربه‌یان فه‌رهه‌نگی و سیاسی بوون، بابه‌تی ئه‌مڕۆمان له‌سه‌ر بابه‌تێكی هه‌ستیاره‌ كه‌ ماده‌ هۆشبه‌ره‌كانه‌ وه‌ك ده‌زانن زۆر له‌ میلله‌تان ئالوده‌بوون و رووبه‌ڕووی كێشه‌ بوونه‌ته‌وه‌، دانیشتنی ئه‌مڕۆمان به‌ میوانداریی كۆمه‌ڵیك پسپۆڕ كه‌ راسته‌وخۆ له‌ مه‌یدانی ئاسایشدا به‌ره‌نگاریی مه‌ترسییه‌ ئه‌منی و مه‌ترسییه‌ ته‌ندروستی و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان ده‌كه‌نه‌وه‌و قوربانی و تێكۆشانی بۆ ده‌كه‌ن.
 دانیشتنه‌كه‌مان ده‌بێت به‌ دوو به‌شه‌وه‌، به‌شێكیان ئه‌م به‌ڕێزانه‌ كه‌ لێره‌ ئاماده‌ن له‌سه‌ر لایه‌نه‌ جیاجیاكانی ئه‌م پرسه‌ قسه‌ده‌كه‌ن، دواتر ئێوه‌ش گفتوگۆی له‌سه‌ر ده‌كه‌ن، به‌تایبه‌تیش كه‌ ئه‌مڕۆ كه‌ناڵه‌كانی راگه‌یاندن ئاماده‌ن، ره‌نگه‌ به‌شێكیشی ئه‌وه‌نده‌ی ده‌رفه‌ت هه‌بێت وه‌كو پرێس كۆنفرانسێكی لێ بێت كه‌ پرسیارو وه‌ڵام له‌لایه‌ن ئه‌و كه‌ناڵانه‌وه‌ له‌ براده‌رانی ئاسایش ده‌كرێت، وابڕیار بوو بەڕێز لیوا حەسەن نوری بەڕێوەبەری گشتیی ئاسایشی سلێمانی-ش ئاماده‌بێت، به‌ڵام ئیلتیزامێکی بۆ دروست بوو، بۆیه‌ له‌جیاتی ئه‌و ئه‌م براده‌رانه‌ لێره‌ ئاماده‌ن هه‌م كافی ده‌بن و هه‌م شافیش ده‌بن بۆ باسكردنی لایه‌نه‌ جیاجیاكانی ئه‌م بابه‌ته‌.
لێره‌ برای به‌ڕێز كاك عه‌مید جه‌لال ئه‌مین، به‌ڕێوه‌به‌ری به‌شی ماده‌ی هۆشبه‌ر له‌ ئاسایشی گشتی سلێمانی، هه‌روه‌ها رائیدی یاسایی كاك ئومێد قادر، مه‌هدی یاسر به‌رپرسی به‌شی یاسایی، د.عیرفان ره‌شید هه‌م وه‌كو مامۆستای زانكۆ هه‌م وه‌كو مامۆستایه‌كی ئاینی لایه‌نه‌ ئاینیه‌كانی ئه‌م پرسه‌ باس ده‌كات.
ئه‌م پێشنیازه‌شمان له‌سه‌ر قسه‌ی بەڕێز شوان كه‌ریم بوو كه‌ له‌گه‌ڵ كوردستانی نوێ باسی ئه‌و بابه‌تانه‌ی ده‌كرد كه‌ بوونه‌ته‌ هه‌ڕه‌شه‌ی گه‌وره‌ له‌سه‌ر هه‌رێمی كوردستان به‌تایبه‌تیش له‌م ده‌ڤه‌ره‌ی خۆماندا. به‌باشی ده‌زانیین كاك شوان وه‌كو پێشه‌كییه‌ك له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌ قسه‌بكات و دواتر بچینه‌ سه‌ر پسپۆڕانی ئه‌م بواره‌.
شوان كه‌ریم: 
من ئه‌وه‌م ناوناوه‌ ژه‌هراوی بوونی كۆمه‌ڵگا، ته‌شه‌نه‌كردن‌و فراوانبوونی بازنه‌ی (ماده‌ی هۆشبه‌ر) وه‌ك ده‌ردێكی كۆمه‌ڵایه‌تی بۆ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵ‌و دروستبوونی مه‌ترسی له‌سه‌ر نیشتمان هیچی كه‌متر نییه‌ له‌ دیارده‌ی تیرۆر‌و به‌گرفتێكی سه‌رتاسه‌ریی له‌ شێوه‌ی جه‌نگی جیهانیدا ریزبه‌ندیی ده‌كرێت، بڵاوبوونه‌وه‌ی ئه‌م ده‌رده‌ جگه‌ له‌تێكدانی دۆخی ته‌ندروستی كه‌سی ئاڵوده‌، به‌خۆیه‌وه‌ ته‌ندروستی كۆمه‌ڵگاش ده‌شێوێنێ‌و خێزان به‌تایبه‌ت له‌به‌ریه‌ك هه‌ڵده‌وه‌شێنێ، له‌ڕووی ئابووریشه‌وه‌ كاریگه‌ریی خراپ ده‌خوڵقێنێ.
دیارترین هۆكاره‌كانی بڵاوبوونه‌وه‌ی ئه‌و ژه‌هره‌ به‌ نێو كۆمه‌ڵگادا جگه‌ له‌ لایه‌نه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ باوه‌كان، له‌ئێستادا (كافتریا) كان دیارترین داڵده‌یه‌‌و له‌رێی (نێرگه‌له‌)ه‌وه‌ كه‌ ئامێرێكی گونجاو‌و ساز‌و ئاماده‌یه‌‌و به‌هۆی (پشكۆ) ی ئاگره‌وه‌ رێگه‌ خۆشده‌كات بۆ بڵاوبوونه‌وی ماده‌كه‌. به‌پێی ئه‌و ئامارانه‌ی كه‌ له‌راگه‌یه‌ندراوه‌ فه‌رمییه‌كانی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌كانی ئاسایشی هه‌رێمدا ناوبه‌ناو بڵاو ده‌بێته‌وه‌، زۆر به‌ڕوونی هه‌ڵكشانێكی مه‌ترسیدار له‌ ته‌نینه‌وه‌‌و زیادبوونی ئه‌و مادانه‌ تێبینی ده‌كرێت، كه‌ پێده‌چێت بازرگانان‌و مامه‌ڵه‌كه‌ران به‌و ماده‌ هۆشبه‌رانه‌وه‌ بازاڕیان گه‌رم بێت‌و كاڵا ژه‌هراوییه‌كانیان وێرای چاودێریی توند‌و دانانی به‌ربه‌سته‌ به‌هێزه‌كانی ده‌زگا ئه‌منییه‌كان، كه‌چی له‌ شاره‌كانی هه‌رێمدا به‌تایبه‌تی له‌ نێو توێژی گه‌نجاندا له‌ڕێی ده‌ستگێڕ‌و ورده‌ بازرگانه‌كانه‌وه‌ ماده‌كان ساغ ده‌بنه‌وه‌‌و به‌شه‌كێشان بۆ نێو كۆڕی ئالووده‌بووان راده‌ست ده‌كرێت.
بۆ به‌رگرتن له‌ ته‌شه‌نه‌كردنی زیاتری ژه‌هراوی بوونی كۆمه‌ڵگه‌، پێویسته‌ حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان رێوشوێنی توندتر بگرێته‌به‌ر‌و هه‌وڵه‌كانی بۆ به‌رته‌سككردنه‌وه‌ی ئاستی فراوان‌و مه‌ترسیداری چڕتر بكاته‌وه‌.
هه‌روه‌ك ئه‌ركی ده‌زگاكانی راگه‌یاندنه‌ كه‌ هاووڵاتیان بۆ دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌و دوژمنه‌ سامناك‌و بێده‌نگه‌ هۆشیار بكه‌نه‌وه‌‌و مامۆستایانی ئاینیش به‌شێك له‌ وتاره‌كانی رۆژانی هه‌ینیان بۆ روبه‌روبونه‌وه‌ی ئه‌و دیارده‌یه‌ ته‌رخان بكه‌ن. هاونیشتمانیانیش كه‌ هۆكاری سه‌ره‌كیی سه‌قامگیری‌و پاراستنی ئارامین‌و هاوكار‌و كۆمه‌ك به‌خشی ده‌زگا ئه‌منییه‌كانن، له‌م بواره‌شدا دڵسۆزی‌و ئه‌مه‌كیان نیشان بده‌ن‌و بۆ دروخستنه‌وه‌ی ئه‌و ده‌رده‌‌و له‌پێناوی به‌دیهێنان‌و فه‌راهه‌مكردنی كۆمه‌ڵگایه‌كی ته‌ندروستدا، جوامێرانه‌ رۆڵی دیار‌و به‌رچاو بۆ ده‌ستنیشانكردنی تاوانباران بگێڕن.
عه‌مید جه‌لال ئه‌مین -بەڕێوەبەری نەهێشتنی ماددە هۆشبەرەکان لەئاسایشی سلێمانی: 
سوپاس بۆ هه‌موولایه‌ك، بۆ كوردستانی نوێ. دیاره‌ ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان كێشه‌یه‌كی گه‌وره‌یه‌ له‌ هه‌موو جیهاندا. ئێمه‌ش وه‌كو هه‌رێمی كوردستان و عیراقیش له‌م كێشه‌یه‌ بێبه‌ش نین. من ده‌مه‌وێت له‌ پێشه‌وه‌ باسی سه‌ره‌تای سه‌رهه‌ڵدانی ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان له‌ هه‌رێمی كوردستاندا بكه‌م كه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ساڵی 1974 سه‌رده‌می شۆڕشی ئه‌یلول، كه‌ خه‌ڵكێكی زۆری ئێمه‌ چوون بۆ ئێران ورده‌ ورده‌ تێكه‌ڵی كۆمه‌ڵگایه‌ك بوون كه‌ ئه‌م ماددانه‌ هه‌م بازرگانیی پێوه‌ ده‌كرا‌و هه‌م به‌كاریش ده‌هێنرا. دوای ئه‌وه‌ش كۆچڕه‌وی ملیۆنی خه‌ڵكی كوردستان له‌ كاتی راپه‌ڕیندا، هه‌ندێك خه‌ڵكمان له‌وێ مانه‌وه‌‌و دیسانه‌وه‌ تێكه‌ڵی ئه‌م كۆمه‌ڵگه‌یه‌ بوون. كاره‌ساتی هه‌ڵه‌بجه‌ یان شه‌ڕی ناوخۆ هۆكاری ئه‌م سه‌رهه‌ڵدانانه‌ن، 
به‌گوێره‌ی راپۆرته‌كان، تا ساڵی 1990 یه‌ك غرام ماده‌ی هۆشبه‌ر له‌ عیراقدا نه‌بووه‌، وه‌كو جۆره‌كانی تلیاك و حه‌شیش و هێرۆین، به‌داخه‌وه‌ ئێستا ئه‌مانه‌ زۆر زیادیان كردووه‌، ئه‌مه‌ش به‌هۆی هاتوچۆی خه‌ڵكی ئێمه‌وه‌یه‌ بۆ ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم، ئه‌وانه‌ی كۆچیان كردووه‌ به‌روه‌و ئه‌وروپا، ئه‌مانه‌ش هه‌ر هۆكارن، ژن و ژنخوازیی له‌گه‌ڵ خه‌ڵكی سنووره‌كان، ئێستا كۆچ پێچه‌وانه‌ بۆته‌وه‌، له‌ساڵی 2003 وه‌ خه‌ڵكێك راهاتوون له‌سه‌ر ئه‌م جۆره‌ ماددانه‌‌و گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ ناو خزم و كه‌سیان ‌و په‌یوه‌ندییان په‌یداكردووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌م ماددانه‌ به‌كاربێنن. 
ئیمه‌ وه‌كو به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی ئاسایشی سلێمانی كه‌ خۆزگه‌ به‌ڕێز كاك حه‌سه‌نی به‌ڕێوه‌به‌ر لێره‌ بوایه‌، ئێمه‌ ئێستا له‌ جیاتی ئه‌و هاتووین و زۆر له‌ ئیشه‌كانمان له‌ ژێر ڕێنمایی كاك حه‌سه‌ن دایه‌و هاوكاریی باشی كردووین له‌ روبه‌ڕوبونه‌وه‌و نه‌هێشتنی ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان.
من نایشارمه‌وه‌ ئێستا هه‌رێمی كوردستاندا له‌و جۆره‌ مادانه‌ زۆرن، وه‌كو تلیاك حه‌شیش هێرۆین ئێمه‌ له‌و بواره‌دا كارده‌كه‌ین له‌ هه‌موویان ترسناكتر ماده‌یه‌ك په‌یدابووه‌ كه‌ خۆمان هۆكارین بۆ بڵاوبوونه‌وه‌ی ئه‌و جۆره‌ ماده‌یه‌، كه‌ بازرگان و قاچاخچی چاوبرسی ئێمه‌ وه‌كو ئاسیش به‌ بازرگانه‌كان ده‌ڵێین خائین، له‌وانه‌ جۆره‌ حه‌بێك ده‌به‌نه‌ ده‌ره‌وه‌ كه‌ حه‌بی حه‌ساسیه‌تن له‌و سنوورانه‌ی دیوی عیراقدا له‌گه‌ڵ ماده‌یه‌كی تری كیمیاوی تێكه‌ڵی ده‌كه‌ن، جارێكی تر به‌شێكی تری ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئێمه‌، به‌شێكێشی له‌و وڵاته‌ كه‌ ئێرانه‌ بڵاوده‌بێته‌وه‌. 
300 كارگه‌ی دروستكردنی شیشه‌ هه‌یه‌ له‌ ناوچه‌ی سه‌رده‌شت و بانه‌و  مه‌هاباد كه‌ به‌داخه‌وه‌ زیانێكی گه‌وره‌ی به‌ هه‌رێمی كوردستان گه‌یاندووه‌‌و به‌هۆیانه‌وه‌ خه‌ڵكێكی زۆر راهاتووه‌ به‌م جۆره‌ ماددانه‌ كه‌ له‌هه‌موویان ترسناكتره‌.  له‌ په‌یمانگه‌و زانكۆكانیش به‌كارهاتووه‌‌و بڵاوبۆته‌وه‌.
 بۆ ئه‌وه‌ی هه‌موومان مه‌ترسیی ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان بزانین، شیشه‌ كه‌ خه‌ڵك زۆر به‌كاری ده‌هێنێت، وا ده‌كات كه‌سه‌كه‌ ته‌قه‌ ده‌كات، خێزانه‌كه‌ی ده‌داته‌ به‌رچه‌قۆ، زۆر تاوانی سه‌یرو مه‌ترسیداری تر ده‌كات، سه‌رپێچی هاتوچۆ ده‌كات، ئێمه‌ ئه‌زموونمان هه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌م رووداوانه‌.
به‌داخه‌وه‌ ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان له‌ هه‌ر شوێنێك بڵاوبێته‌وه‌ پێش هه‌موو شتێك هۆشیاریی نه‌ته‌وه‌یی نامێنێت، به‌ هه‌زاران خێزان هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌. داراییه‌كی زۆری ئه‌و وڵاته‌ سه‌رف ده‌كرێت، هه‌م له‌پێناو نه‌هێشتنی ئه‌م مادانه‌‌و هه‌م له‌پێناوی چاره‌سه‌ر بۆ به‌كاربه‌رانی. به‌داخه‌وه‌ ئێمه‌ تائێستا زۆر به‌ دواكه‌وتووانه‌ ماده‌ی هۆشبه‌ر بنبڕ ده‌كه‌ین له‌ هه‌رێمی كوردستان. له‌ هه‌موو جیهاندا دامه‌زراوه‌یه‌كی گه‌وره‌ هه‌یه‌ بۆ نه‌هێشتنی ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان كه‌ زۆربه‌ی وه‌زاره‌ته‌كان تیایدا به‌شدارن كه‌ ئه‌وقافه‌، كاروباری كۆمه‌ڵایه‌تییه‌، دادگایه‌، وه‌رزش‌و لاوانه‌، به‌داخه‌وه‌ تائێستا لای ئێمه‌ ئه‌و دامه‌زراوه‌یه‌ دروست نه‌بووه‌. 
كه‌سی به‌كارهێنه‌ریش له‌ قانونه‌كه‌دا نه‌خۆشه‌، راسته‌ تاوانی كردووه‌، به‌ڵام ده‌بێت چاره‌سه‌ر بكرێت، جارێكی تر به‌ ته‌ندروستییه‌كی باشه‌وه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ ناو كۆمه‌ڵگه‌.
 تائێستا جێگه‌یه‌ك نه‌خۆشخانه‌یه‌ك نییه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستاندا كه‌ چاره‌سه‌ری ئه‌م نه‌خۆشانه‌ی تێدا بكرێت. ئێمه‌ به‌ فه‌رمانی دادگا ده‌یاننێرین بۆ به‌رده‌می دادگا‌و حوكمه‌كه‌ی كه‌ وه‌رگرت ده‌چێت بۆ چاكسازیی گه‌وران، بۆ زانیاریی هه‌مووتان، چاكسازیی گه‌وان بۆته‌ جێگه‌ی باندی دروستبوونی ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان، ئێمه‌ له‌تیڤی و رۆژنامه‌كان به‌ شه‌خسی سه‌رۆكی حكومه‌ت و جێگره‌كه‌یشیمان وتووه‌‌و به‌ به‌ڕیز هێرۆخانیشمان وتووه‌، خه‌ڵك هه‌یه‌ له‌ ناو زیندانه‌وه‌ خانوو ده‌كڕێت، ئه‌رزه‌ ده‌كڕێت له‌ ده‌روه‌وه‌.پێی خۆش نییه‌ بێته‌ ده‌ره‌وه‌، ئه‌وه‌ی له‌ زیندان ده‌ستی ده‌كه‌وێت، له‌ ده‌ره‌وه‌ ده‌ستی ناكه‌وێت. ئه‌و كه‌سانه‌ی تاوانی هاتوچۆ ده‌كه‌ن، ده‌چنه‌ ئه‌و شوێنه‌ فێریان ده‌كه‌ن ، خه‌ڵك هه‌بووه‌ مانگێك به‌ند بووه‌، هاتۆته‌وه‌ لای خۆمان، ده‌ڵێت به‌ خۆڕایی بووه‌و له‌دواییدا داوای پاره‌یان كردووه‌. 
ئه‌مه‌ كورته‌یه‌ك بوو ئه‌گه‌ر باسی داتاش بكه‌ین من 14 ساڵه‌ له‌و بواره‌دا ئیش ده‌كه‌م، ساڵ به‌ ساڵ له‌ زیادبووندایه‌. هیچ ساڵێك نه‌بووه‌ كه‌م بكات، ساڵی 2017، 310 كه‌س لای ئێمه‌ ده‌ستگیركراوه‌ كه‌ به‌داخه‌وه‌ له‌وانه‌ 10 یان ئافره‌ت بوون‌و هه‌ندێك له‌و ئافره‌تانه‌ش بازرگان بوون. ئه‌مساڵێس تائێستا له‌سه‌رو 50 كه‌سه‌وه‌ لای ئێمه‌ ده‌ستگیركراون، كه‌ ئه‌مه‌ش رێژه‌یه‌كی كه‌م نییه‌، راسته‌ داتاكان هه‌موویان هه‌ر راست نین، به‌ڵام ئه‌وه‌ی لای ئێمه‌ راستن و ده‌بێت چیش به‌سه‌رماندا تێپه‌ڕیبێت. جاری وا هه‌بووه‌ به‌ 20 كیلۆ 3 كیلۆ یان به‌ ته‌ن ده‌ست به‌سه‌ر ماده‌ی هۆشبه‌ردا گیراوه‌. قه‌ناعه‌تمان نییه‌ بڵاوبكرێنه‌وه‌، چونكه‌  ره‌نگه‌ زۆربه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی به‌كاری ده‌هێنن، زۆربه‌یان لای ئێمه‌ تۆماربن ‌و گیرابن و لای ئیمه‌ له‌سه‌روو 1500 كه‌س لای ئێمه‌ ده‌ستگیركراون، له‌و 1500 كه‌سه‌ یه‌ك كه‌س وازی لێنه‌هێناوه‌، بۆچی؟ لای ئێمه‌ هۆشیاركردنه‌وه‌ نییه‌، من سوپاسی كوردستانی نوێ ده‌كه‌م، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ی دره‌نگ وروژاند‌و ده‌بوو زووتر بكرایه‌، راگه‌یاندنه‌كان وه‌كو پێویست كاری بۆ ناكه‌ن، توێژه‌ره‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانمان وه‌كو پێویست نین، له‌ هه‌موو جیهاندا له‌ زانكۆو په‌یمانگاكاندا له‌گه‌ڵ كردنه‌وه‌ی خوێندن باس له‌و جۆره‌ ماده‌یه‌ ده‌كرێت و مه‌ترسییه‌كانیان و پیشانیان ده‌درێت كه‌ ئه‌م جۆره‌ مادانه‌ چین، بۆ ئه‌وه‌ی كه‌سێك زانی یه‌كێك له‌ خێزانه‌كه‌ی له‌ ماڵه‌وه‌ ئه‌م ماده‌یه‌ی به‌كارهێنا، ئاگاداری لایه‌نی په‌یوه‌ندیدار بكه‌نه‌وه‌. راسته‌ زۆر دواكه‌وتووانه‌ بنبڕ ده‌كرێت، به‌ڵام ئه‌وه‌ی شه‌و و ڕۆژ كارده‌كات ئاسایشی سلێمانییه‌، چه‌ندین جار تووشی ره‌خنه‌و چاو لێسوركردنه‌وه‌ بووینه‌وته‌وه‌، وایان لێهاتووه‌، ئێستا بوون به‌ مافیا‌و چه‌ند جارێكه‌ فێربوون ته‌قه‌مان لێ ده‌كه‌ن، روومانه‌یان لایه‌‌و گه‌یشتوونه‌ته‌ ئه‌و حاڵه‌ته‌، هه‌قه‌ به‌هه‌موولایه‌ك بیری لێبكه‌ینه‌وه‌. 
ئیمه‌ ناڵێین خه‌ڵكی به‌كارهێنه‌ر بهێنین سه‌ریان بڕین، به‌ڵكو بیانهێنین چاكیان بكه‌ینه‌وه‌، با شوێنێك هه‌بێت بۆ چاره‌سه‌ر، هیوادارم ناچمه‌ هه‌ندێك ورده‌كاریی تره‌وه‌ كه‌ چی روویداوه‌و هه‌ندێ شتی ئه‌منی، به‌ڵام هیوادارم هه‌موو لایه‌كمان بێین پێكه‌وه‌ هه‌وڵبده‌ین ئه‌م دیارده‌یه‌ نه‌هێڵین. من لێره‌وه‌ ده‌مه‌وێت زۆر سوپاسی خه‌ڵكی كوردستان بكه‌م به‌تایبه‌تی سلێمانی كه‌ زۆر زانیاریی باشیان پێداوین، له‌سه‌ر به‌كارهێنان یان بازرگانیكردن به‌ ماده‌ی هۆشبه‌ره‌وه‌ بۆ ده‌ستگیركردنی ئه‌و كه‌سانه‌.
ستران عه‌بدوڵڵا: 
دوو پرسیار، یه‌كه‌میان به‌كارهێنه‌ران له‌ چ به‌شێكی كۆمه‌ڵگه‌ن؟ گه‌نجن یان پیرن؟ ده‌وڵه‌مه‌نن؟ دووه‌میان: باسی ئه‌وه‌تكرد كه‌ ئێوه‌ به‌ ته‌نیا وه‌كو ئاسایش ناتوانن رێگریی بكه‌ن، ته‌كنیك له‌ رووی ئه‌منییه‌وه‌ چییه‌ كه‌ پێویسته‌، بۆ ریگریی كردن له‌و دیارده‌یه‌ له‌ كوردستان ئه‌و ته‌كنیكانه‌ له‌ئارادا نین؟
عه‌مید جه‌لال ئه‌مین:
 به‌كاربه‌ران ته‌مه‌نیان له‌ 18 ساڵه‌وه‌ ده‌ست پیده‌كات بۆ 50 ساڵی، به‌داخه‌وه‌ ئێستا خوار 18 شی تێكه‌وتووه‌. هه‌روه‌ها ده‌وڵه‌مه‌ندی تێدایه‌و هه‌ژاریشی تێدایه‌، خه‌ڵكمان هه‌یه‌ رۆشنبیره‌و ده‌زانێت چ زیانێكی هه‌یه‌و نا یاساییه‌ كه‌چی هه‌ر به‌كاری ده‌هێنێت.
ئه‌وه‌ی كه‌ ئێمه‌ پێویستمانه‌، وه‌كو باسم كرد دامه‌زراوه‌یه‌كی گه‌وره‌یه‌، هه‌قه‌ خه‌ڵكی شاره‌زا له‌و بواره‌دا ئیشی تێدابكات. زیندانیش به‌ ته‌نها هه‌موو شتێك نییه‌، به‌ڵكو پێویست به‌ هۆشیاركردنه‌وه‌یه‌ له‌ ترسناكیی ئه‌و ماده‌ هۆشبه‌رانه‌، ئه‌و ئامێرانه‌ی كه‌ ئێمه‌ش پێویستمانه‌ له‌ هه‌موو دنیادا هه‌یه‌، ئامێری ئاشكراكردنی ماده‌ هۆشبه‌ره‌كانه‌، سه‌گی راهێنراو هه‌یه‌، خول هه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵكی زیره‌ك ئه‌وانه‌ی زانكۆیان ته‌واوكردووه‌ بهێنرێن له‌و بواره‌دا ئیش بكه‌ن. كه‌ به‌داخه‌وه‌ نایه‌ن، ئه‌م كه‌سانه‌ ئێمه‌ 14 ساڵه‌ هه‌ر ئیمه‌ له‌وێ كارده‌كه‌ین، كه‌سی نوێ نه‌ هاتووه‌ ، كه‌سێك نه‌هاتووه‌ فێری كاركردن ببێت بۆ نه‌هێشتنی ئه‌م دیارده‌یه‌، نیشتمانپه‌روه‌ری بكرێت. پیویسته‌ هۆشیاركردنه‌وه‌ هه‌بێت و هێزه‌كانی ئاسایش به‌هێزبكرێت، به‌ چه‌ك و پاره‌.
ستران عه‌بدوڵڵا: 
 لایه‌نی یاسای كاك ئومێد هه‌روه‌ها كاك مه‌هدیش، كاك جه‌لال باسی ئه‌وه‌ی كرد زیندانی كردن به‌ته‌نها به‌س نییه‌ لایه‌نی یاسایی خۆ هه‌ر زیندانیكردن ناگرێته‌وه‌، لێپرسینه‌وه‌ی جیاجیا ده‌گرێته‌وه‌، لایه‌نی یاسایی تا چه‌ند ده‌توانێ به‌ره‌نگار ببێته‌وه‌؟ ئایا ئێمه‌ یاساكه‌مان هێنده‌ی فرتوفێڵی ئه‌م دیارده‌ فراوانه‌یه‌ كه‌ هه‌موو دنیای گرتۆته‌وه‌؟
رائیدی یاسایی ئومێد قادر :
 سه‌باره‌ت به‌ ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان كه‌ مێژوویه‌كی دوورو درێژی هه‌یه‌، ده‌گه‌ڕیته‌وه‌ بۆ 3000ساڵ پێش زاین، ماده‌ی هۆشبه‌ر نوێ نییه‌ له‌ كوردستان، خه‌ڵكی ئێمه‌ پێی راهاتبێ، ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان كێشه‌یه‌كی جیهانییه‌، له‌ هه‌موو دنیادا بڵاوه‌و بازرگانیی پێوه‌ ده‌كرێت. هه‌ر له‌به‌رئه‌وه‌ی ئه‌م ماده‌ هوشبه‌رانه‌ بوونیان هه‌یه‌ و به‌كاردێن و بازرگانیان پێوه‌ ده‌كرێت له‌ رێكخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كاندا ده‌سته‌یه‌ك هه‌یه‌ پێی ده‌ڵێن ده‌سته‌ی روبه‌ڕوبونه‌وه‌ی نه‌هێشتنی ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان، به‌داخه‌وه‌ هه‌رێمی كوردستان له‌و خشه‌یه‌دا نییه‌ تا نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كان هاوكاریی مادی  و مه‌عنه‌وی بكه‌ن، ساڵانه‌ ئه‌وان رێكه‌وتنی نێوده‌وڵه‌تیان هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ وڵاتاندا.
ستران عه‌بدوڵڵا:
عیراق به‌شێك نییه‌ له‌و نه‌خشه‌یه‌؟
ئومێد قادر:
 عیراق به‌شێكه‌، چه‌ند رێكه‌وتننامه‌یه‌كی كردوه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و ده‌سته‌یه‌و یاسایان بۆ ده‌ركردوون، واته‌ له‌ رووی یاساییه‌وه‌ ئه‌وانه‌ی بازرگانی به‌ ماده‌ی  هۆشبه‌ره‌وه‌ ده‌كه‌ن، تایبه‌تمه‌ندییه‌كی هه‌مه‌لایه‌نی هه‌یه‌، هه‌ر كه‌سێك بازرگانی به‌ ماده‌ی هۆشبه‌ره‌وه‌ بكات له‌ رووی قانونی و تایبه‌تمه‌ندییه‌وه‌ یاسای هه‌مه‌لایه‌نی به‌سه‌ردا جێبه‌جێ ده‌بێت، له‌ هه‌ر وڵاتێك بێت ده‌ستگیر ده‌كرێت. له‌هه‌ر وڵاتێك بێت حوكم و یاسای ئه‌و وڵاته‌ی به‌سه‌ردا جێبه‌جێ ده‌بێت. كه‌واته‌ ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان حاڵه‌تێك یان دیارده‌یه‌كی گشتگیره‌و له‌ زۆربه‌ی زۆری وڵاتاندا قانونی تایبه‌ت به‌ خۆی هه‌یه‌، عیراقیش بێبه‌ش نییه‌ له‌وه‌، یاسایه‌كی تایبه‌ت به‌ خۆی هه‌یه‌، به‌ تێپه‌ڕبوونی كات چه‌ند یاسایه‌كی ده‌ركردووه‌، تا ئه‌م یاسایه‌ی كه‌ ئێستا كاری پێده‌كرێت یاسای ژماره‌ 68 ی ساڵی 1975 كه‌ له‌ 17 ماده‌ی یاسایی پێكهاتووه‌، ماده‌كانی باسی جۆری ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان ده‌كات، چوار خشته‌یه‌، پێموایه‌ له‌ 100 ماده‌ تێناپه‌ڕێت و باسی سزای ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان ده‌كات له‌گه‌ڵ  رێگه‌دان به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ هه‌ندێ ده‌رمان و ماده‌ی هۆشه‌به‌ر به‌كارده‌هێن، ئه‌وانه‌ی ده‌رمانخانه‌كان و موخته‌به‌ریان هه‌یه‌، ئه‌وانه‌ی ده‌یانه‌وێت توێژینه‌وه‌یه‌ك له‌ بواری ماده‌ی هۆشبه‌ردا بكه‌ن، ئه‌وانه‌ به‌ پێی قانونه‌كه‌ رێگه‌یان پێدراوه‌.
 ئه‌م قانونه‌ی ئێستا ئێمه‌ ئیشی پێ ده‌كه‌ین له‌ هه‌رێمی كوردستاندا، له‌به‌رئه‌وه‌ی كۆنه‌‌و هی ساڵی 1965ه‌، ته‌واو نییه‌و به‌ش ناكات بۆ روبه‌ڕوبونه‌وه‌ی ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان، به‌راورد به‌و پێشكه‌وتنه‌ به‌هێزه‌ی ئێستا له‌ هه‌رێمی كوردستاندا هه‌یه‌. بۆ نموونه‌ ته‌كنه‌لۆجیا به‌هێزه‌، سنووره‌كان زیاتر كراونه‌ته‌وه‌، هۆشیاریی خه‌ڵك له‌سه‌ر ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان كه‌مه‌. واته‌ خه‌ڵكی ئێمه‌ به‌شیوه‌یه‌كی گشتی ئه‌گه‌ر لێی بپرسی ماده‌ی هۆشبه‌ر چیه‌، پێی بڵێی تلیاك، هه‌ر ده‌ڵێت ره‌نگی ره‌شه‌و هیچی تر. ئیتر زیانه‌كه‌ی نازانێت. كه‌واته‌ ئه‌م قانونه‌ له‌ رووی پێكهاته‌ی قانونه‌كه‌وه‌ له‌ رووی جۆری ئه‌و مادانه‌ی له‌ناو قانونه‌كه‌دا هه‌ن، كۆنه‌ و به‌ كه‌ڵكی ئێستای هه‌رێمی كوردستان نایه‌ت. 
خۆی قانونه‌كه‌ی ئێمه‌ له‌ چوار خشته‌ تێناپه‌ڕێت، به‌ڵكو ئێستا جۆرێكی تر له‌ ماده‌ هاتووه‌ له‌و قانونه‌ی ئێمه‌دا هه‌ر نییه‌، له‌ 400 ماده‌ تێپه‌ڕی كردووه‌ به‌ پێی ستانده‌ردی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كان. نموونه‌ش بۆ ئه‌مه‌ ئه‌و شیشه‌یه‌ی كاك جه‌لال باسی ده‌كات، ناوه‌ زانستییه‌كه‌ی ئه‌لفیتامینه‌ له‌م قانونه‌ی ئێمه‌دا نه‌بوو، به‌ڵام رووی له‌ هه‌رێمی كوردستان كرد. بڵاوبۆوه‌و خه‌ڵك به‌كاری ده‌هێناو بازرگانیی پێوه‌ ده‌كرد. ئێمه‌ ناچار وه‌كو به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ئاسایشی سلێمانی به‌ گوێره‌ی قانونه‌كه‌ وه‌زیری ته‌ندروستی ده‌سه‌ڵاتی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ كه‌ هه‌ر ماده‌یه‌ك په‌یدابێت و بێته‌ كوردستان و بزانرێت ماده‌ی هۆشبه‌ره‌ له‌ رووی زانستییه‌وه‌  بۆی هه‌یه‌ وه‌زیری ته‌ندروستی به‌یاننامه‌یه‌ك ده‌ربكات‌و بیكات به‌ پاشكۆی ئه‌و قانونه‌، هه‌روه‌ك ئه‌لفیتامین و چه‌ند ماده‌یه‌كی ترمان وا لێكرد، ئیستا ئیشی پێده‌كه‌ین.
ستران عه‌بدوڵڵا:
ئێوه‌ وه‌كو به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی ئاسایش هه‌م وه‌كو وه‌زاره‌تی ناوخۆ له‌ رووی په‌رله‌مان و حكومه‌ته‌وه‌ هه‌وڵتان نه‌داوه‌ یاسایه‌كی هاوچه‌رخ كه‌ ئه‌م بۆشاییانه‌ پڕبكاته‌وه‌ هه‌م له‌ رێگه‌ی ناساندنی ئه‌و مادانه‌ی به‌ موخه‌در ده‌ناسرێن هه‌م له‌ رێگه‌ی بنبڕكردنیانه‌وه‌، پرۆژه‌یه‌كتان پێشكه‌ش نه‌كردووه‌ بۆ ئاسایش وه‌ك پێویستیی ئیشكردنی رۆژانه‌تان به‌م شێوه‌یه‌ ده‌توانرێت چاره‌سه‌ر بكرێت؟
ئومێد قادر:
 وه‌كو پڕۆژه‌ كاك مه‌هدی و كاك جه‌لال و وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی له‌سه‌ر پێشنیازێك به‌رده‌وامن له‌سه‌ر ئه‌و قانونه‌ی ئیكتیفا ناكات بۆ هه‌رێمی كوردستان بۆ روبه‌ڕوبونه‌وه‌و چاره‌سه‌ر پڕۆژه‌یه‌كمان پێشكه‌ش كرد  له‌ وه‌زاره‌تی  ته‌ندروستی كه‌ ده‌سته‌یه‌ك بوو كاك جه‌لال و كاك مه‌هدی له‌وێ نوێنه‌ری ئاسایش بوون، ده‌سته‌كه‌ پێكهاتبوو له‌ چه‌ندین دكتۆری یاسایی  و پرۆژه‌كه‌ پێشكه‌ش كرا. هه‌روه‌ها كه‌ ده‌ڵێین قانونه‌كه‌ خراپه‌، بۆ نموونه‌ قانونی موخه‌ده‌رات نووسراوه‌، یاسای ماده‌ هۆشبه‌راكانی ژماره‌ ئه‌وه‌نه‌، ئه‌و پڕۆژه‌یه‌ی پێشكه‌ش كرابوو له‌ وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی. پڕۆژه‌كه‌ چووه‌ ئه‌نجومه‌نی شورا، به‌ڵام وه‌ستاندیان، له‌به‌رئه‌وه‌ی ئه‌وان چاوه‌ڕێی حكومه‌تی عیراق بوون، ئه‌وانیش هه‌مان كێشه‌یان هه‌بوو، ده‌یانویست یاسایه‌ك ده‌ربكه‌ن، ئێستا پڕۆژه‌ یاساكه‌ی عیراق ده‌ركراوه‌‌و په‌سه‌ندكراوه‌ له‌ په‌رله‌مان له‌ وه‌كاله‌ی عیراقی كراوه‌ته‌وه‌، ئه‌وه‌نده‌ی من بزانم چاوه‌ڕێی ئه‌وه‌یان ده‌كرد، چونكه‌ وۆرك شۆپێكیان بۆ پڕۆژه‌ یاساكه‌ رێكخست، له‌ هه‌ولێر ئێمه‌ هه‌موومان به‌شداربووین، ئه‌وه‌ی تێگه‌یشتین عیراق فیدراله‌، ئه‌م قانونانه‌ش قانونی فیدرالین، واته‌ ده‌بێت یه‌كگرتوو بێت باشتره‌ له‌وه‌ی دوو قانونی جیاواز هه‌بێت له‌ عیراق و لێره‌، باشتره‌ یه‌ك قانون هه‌بێت بۆ هه‌ردوولا بگونجێت، پێموایه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ وه‌ستێنرا. 
وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی بیرۆكه‌كه‌ی ئه‌وانیان پێ باش بوو، ئه‌وه‌ی ئه‌وان ده‌رچووه‌ له‌مانگی ئابه‌وه‌ كاری پێده‌كرێت، به‌ڵام ئێمه‌ ناتوانین كاری پێبكه‌ین، ده‌بێت قانونه‌كه‌ له‌ په‌رله‌مانه‌وه‌ هه‌موار بكرێته‌وه‌ یان په‌سه‌ند بكرێت.
شوان كابان:
 كاك ئومێد ئێمه‌ لای سه‌رۆكی حكومه‌ت بووین بانگی قانونییه‌كانی كرد، وتی ده‌توانیت ئه‌و جۆره‌ یاسایه‌ جێبه‌جێ بكرێت به‌بێ په‌رله‌مانیش...
ئومێد قادر: 
من یه‌كه‌م جارمه‌ شتێكی وا ده‌بیستم، دكتۆر ئامانج باسیكرد، به‌ڵام ئه‌سڵه‌كه‌ی ئه‌وه‌ی ئێمه‌ بیستومانه‌ له‌ دادگاكان له‌ دوای 1991ه‌وه‌ هه‌ر قانونیك ده‌رچوو بێت له‌ حكومه‌تی عیراقییه‌وه‌ له‌ دوای پرۆسه‌وه‌ ده‌بێ له‌ په‌رله‌مانی خۆمان ته‌عدیل بكرێت ئینجا ئیشی پێبكرێت.
شوان كه‌ریم:
 ئه‌و یاسایه‌نه‌ی له‌ دوای 1991ه‌وه‌ ده‌رچوون، به‌پێی زه‌رورییه‌ت له‌ په‌رله‌مانی كوردستان ده‌خرێته‌ بواری جێبه‌جێكردنه‌وه‌، نه‌ك هه‌مواربكرێته‌وه‌، هه‌رێمی كوردستان ده‌سه‌ڵاتی ئه‌وه‌ی نییه‌ یاسای عیراق هه‌مواربكات، ده‌سه‌ڵاتی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌  كۆی یاساكه‌ بخاته‌ بواری جێبه‌جێ كردنه‌وه‌، كه‌واته‌ مانای وایه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستانیش ده‌توانرێت ئیشی پێ بكه‌ین. مه‌رجیش نییه‌ هه‌موو یاسایه‌ك كه‌ له‌ عیراق هه‌یه‌ ئیشی پێده‌كرێت، لێره‌ش ده‌توانین ئیشی پێبكه‌ین و مه‌رج نییه‌ هه‌موو یاساكان جێبه‌جێبكرێن، چونكه‌  ئه‌و یاسایانه‌ی له‌ عیراقه‌وه‌ ده‌رده‌چێت، ده‌كرێت لێره‌ ئێمه‌ ئیشی پێ نه‌كه‌ین، جاری وا هه‌یه‌ پێكدادان روو ده‌دات له‌ ماده‌و هه‌ندێ له‌ بڕگه‌ یاساییه‌كاندا. یان ئه‌وه‌یه‌ ده‌بێت ئێمه‌ لێره‌ جێبه‌جێی بكه‌ین ئه‌گه‌ر له‌په‌رله‌مان تێنه‌په‌ڕێندرێت ناتوانرێت ئه‌و یاسایانه‌ ئیشی پێبكرێت. 
رائیدی یاسایی مه‌هدی عه‌لی:
 ناونیسانی پانێڵه‌كه‌ ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان و چاره‌سه‌ره‌، پێش چاره‌سه‌ركردنیش باس له‌ هۆكاره‌كان بكه‌ین، كاك جه‌لال باسی هه‌ندێك له‌ هۆكاری كرد، دیاره‌ هۆكاره‌كان زۆره‌، ره‌نگه‌ له‌ دانیشتنێكی وادا نه‌توانین هه‌مووی باس بكه‌ین، هه‌ندێ هۆكار هه‌ن هۆكاری گشتین سه‌باره‌ت به‌ هه‌موو كۆمه‌ڵگه‌و وڵاتان، به‌ڵام به‌ رای من هه‌ندێك هۆكار هه‌ن تایبه‌تن به‌ هه‌رێمی كوردستان، هه‌قه‌ ته‌ركیزی له‌سه‌ر بكرێت، وه‌كو مه‌سه‌له‌ی ئه‌و گۆڕانكارییانه‌ی له‌ دوای 2003 دا به‌سه‌ر عیراق و ناوچه‌كه‌ هات ، پێش ئه‌وه‌ ده‌زانن عیراق سنوورێكی داخراوو تۆكمه‌ی هه‌بوو. هاتوچۆكردن ئاسان نه‌بوو، به‌ڵام دوای ئه‌وه‌ سنووره‌كانی عیراق به‌ هه‌موولایه‌كدا كراوه‌ته‌وه‌، به‌بێ هیچ سانسۆرێك.
هۆكارێكی تر به‌راستی پێگه‌ی جوگرافی هه‌رێمی كوردستانه‌. ئێوه‌ ده‌زانن ناوچه‌كانی به‌رهه‌مهێنانی ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان دوو ناوچه‌ی سه‌ركیمان هه‌یه‌، ناوچه‌یه‌كیان له‌ باشووری خۆرهه‌ڵاتی ئاسیایه‌ كه‌ پێی ده‌وترێت سێكۆشه‌ی زێڕین، كه‌مبۆدیاو تایلاندو ئه‌وانه‌ ناوچه‌ئه‌كی تر كه‌ پێی ده‌وترێت كه‌وانه‌ی زێڕین كه‌ پاكستان و ئه‌فغانستان‌و ئێرانه‌، ئه‌مانه‌ ناوچه‌ سه‌ره‌كییه‌كانن، به‌تایبه‌تی ئه‌فغانستان، ئێمه‌ش دراوسیێ ئه‌م هیلاله‌ین، بێگومان هه‌م توركیاو وڵاتانی تریش، لوبنان جۆری ماده‌ی هۆشبه‌ری تێدا ده‌چێنرێت، هۆكاری تریش پێكهاته‌ی دانیشتووانی هه‌رێمی كوردستانه‌. 
هۆكارێكی تر به‌ڕاستی مه‌سه‌له‌ی پێكهاته‌ی دانیشتووانی كوردستانه‌ كه‌ به‌ پێی ئاماره‌كان زۆربه‌ی دانیشتوانی هه‌رێمی كوردستان كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی گه‌نجمان هه‌یه‌، زۆربه‌یان ئه‌وانه‌ن كه‌ به‌ گه‌نج حسابن له‌ ته‌مه‌نی 18 ساڵییه‌وه‌ بۆ 25 ساڵ، دیاره‌ ئه‌مانه‌ش له‌ هه‌موو چین و توێژێك زیاتر كاریگه‌رییان ئاسانتر له‌سه‌ر دروست ده‌كرێت. 
هۆكارێكی تر به‌رزبوونه‌وه‌ی ئاستی ئابوورییه‌ له‌ دوای رووخانی رژێمی سه‌دام، ئه‌و داهاته‌ زۆره‌ی كه‌ هاته‌ عیراق ‌و هه‌رێمی كوردستانه‌وه‌، ئه‌وه‌ش وایكرد داهاتێكی زۆر هاته‌ ده‌ستی خه‌ڵكه‌وه‌، خۆی ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان گرانبه‌هان، له‌به‌رئه‌وه‌ی سروشتی ماده‌كه‌ وایه‌، قاچاخه‌ به‌ ئاسانی ده‌ست ناكه‌وێت، بۆیه‌ نرخه‌كه‌ی گرانه‌، هۆكارێكی تر ئاسان بوونی ده‌ستكه‌وتنی ئه‌م مادانه‌یه‌، هه‌ندێك له‌ ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان ماده‌ی پزیشكین بۆ چاره‌سه‌ری ته‌ندروستی به‌كاردێن، دیاره‌ له‌ مه‌سه‌له‌ی هاورده‌كردنی ده‌رمان و مامه‌ڵه‌كردن به‌ ده‌رمانه‌وه‌، ئه‌ویش دنیایه‌ك كه‌موكوڕی و كێشه‌مان هه‌یه‌، هه‌م له‌سه‌ر ئاستی كوردستان و هه‌م له‌سه‌ر ئاستی عیراقیش، ئه‌وه‌ش وایكردوه‌ ته‌نانه‌ت به‌شێوه‌یه‌كی ئاسان له‌ ده‌رمانخانه‌كان له‌ دوكانی لاكۆڵانیش ئه‌م مادانه‌ ده‌ست بكه‌وێت. 
هۆكارێكی تر كه‌موكوڕییه‌ له‌ ئیمكانیاتی لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان له‌ چۆنێتی بنبڕكردنی ماده‌ی هۆشبه‌ردا كه‌ هه‌تا ئێستا بنبڕكردنی ماده‌ی هۆشبه‌ر به‌شێوازێكی زۆر ته‌قلیدیانه‌یه‌. ره‌نگه‌ له‌م وڵاته‌ی ئێمه‌ نه‌بێت، له‌ هیچ وڵاتێكی تر باوی نه‌مابێت، ئێمه‌ له‌چاو وڵاتانی دراوسێ كه‌ سه‌ردانمان كردوون، زۆر له‌ دواوه‌ین، چ جای وڵاته‌ پێشكه‌وتووه‌كان.
 هۆكارێكی تر كه‌ له‌ هه‌موویان گرنگتره‌ كه‌موكوڕیی یاساییه‌، ئه‌م یاسایه‌ی كه‌ ئێستا هه‌یه‌ نه‌ك هه‌ر نه‌بۆته‌ هۆكارێك بۆ سنوورداركردنی ماده‌ی هۆشبه‌ر، به‌ڵكو به‌پێچه‌وانه‌وه‌ هۆكاری سه‌ره‌كین بۆ بڵاوبوونه‌وه‌ی. ئه‌گه‌ر به‌ خێرایی هه‌ندێك كه‌موكوڕی ئه‌م یاسایه‌ بڵێین كه‌ زۆر زۆره‌، ئێمه‌ له‌گه‌ڵ جه‌نابی كاك جه‌لال ئه‌ندام بووین كه‌ حكومه‌تی هه‌رێم بۆ پێداچوونه‌وه‌ی یاساكانی ماده‌ی هۆشبه‌ر پێكیهێنا، له‌گه‌ڵ هه‌ندێك لایه‌نی په‌یوه‌ندیدار پڕۆژه‌یه‌كی تێروته‌سه‌لمان به‌ بڕوای خۆمان ئاماده‌كردبوو، به‌ڵام به‌هۆی ئه‌م په‌كخستنی په‌رله‌مانه‌وه‌ ئیشه‌كانی ئێمه‌ش راگیرا. 
یه‌كێك له‌ كه‌موكوڕییه‌كان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌م قانونه‌ هه‌موو ئه‌و ماده‌ هۆشبه‌رانه‌ له‌خۆ ناگرێت كه‌ ئێستا بڵاون 100 ماده‌ باسی لێكراوه‌، به‌ڵام ئه‌و مادانه‌ی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كان به‌ ماده‌ی هۆشبه‌ر هه‌ژماری كردوون و دیراسه‌ی كردوون زیاتره‌ له‌‌و 100ماده‌یه‌. حاڵه‌تێكی تر كه‌موكوڕییه‌ له‌ سزاكاندا، خۆی په‌یدابوونی  ئه‌م مادانه‌ ته‌مه‌نی زیاتر له‌ نیو سه‌ده‌یه‌، هه‌ندێك له‌ سزاكان له‌گه‌ڵ ئه‌م سه‌رده‌مه‌دا ناگونجێن، بۆ نموونه‌ له‌ بڕی غه‌رامه‌ سزای تێدایه‌ كه‌ بڕی سزاكه‌200 دیناره‌ بۆ ساڵانی 60 و 70 زۆر بووه‌و داهاتی ساڵێكی كه‌سێك بووه‌، به‌ڵام بۆ ئێستا ده‌كاته‌ 30000 كه‌ بڕێكی زۆر كه‌مه‌.
ستران عه‌بدوڵڵا:
 ئێوه‌ ناتوانن ئه‌و به‌راورده‌ 200 دیناره‌ كه‌ بكه‌ن به‌بڕه‌كه‌ی وه‌كو خۆی به‌ پاره‌ی ئێستا؟
مه‌هدی عه‌لی:
 نه‌خێر، ده‌بێت به‌پێی یاسا بڕی غه‌رامه‌ دیاریی بكرێت. حاڵه‌تێكی تر، ئه‌م یاسایه‌ پارێزگاریی مێردمنداڵ‌و هه‌رزه‌كار ناكات. ئه‌م یاسایه‌ كه‌ سزای هه‌رزه‌كارێك ده‌دات بۆ به‌كارهێنانی ماده‌كان كه‌ زۆر كه‌مه‌‌و پێویسته‌ زیاتر بكرێت. 
له‌ هه‌مووی خراپتر ئه‌م یاسایه‌ هانی ئالوده‌بوو نادات  كه‌ داوای چاره‌سه‌ر بكات. ئه‌م یاسایه‌ ده‌قێكی تێدا نییه‌ كه‌سێك خۆی ئالوده‌بوو یان كه‌سێكی په‌نا بۆ داموده‌زگای حكومی ببات و داوای چاره‌سه‌ریان لێ بكات. كه‌سێكی له‌م شێوه‌یه‌ خۆی داوای نه‌كردووه‌ ته‌نها وه‌كو تاوانبار مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵدا بكرێت. 
ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی شوێنه‌واری كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌بێت. هه‌ندێكیش كه‌ ره‌وانه‌ چاكسازیی ده‌كرێت له‌وێ كاریگه‌ریی خراپتری ده‌بێت.
ستران عه‌بدوڵڵا:
 واته‌ ئه‌و كه‌سه‌ تاوانباره‌، هان نادرێ خۆی بێت بۆ چاره‌سه‌ر؟
مه‌هدی عه‌لی: 
 به‌ڵێ ، ئێمه‌ له‌و پرۆژه‌ یاسایه‌دا كه‌ باسمان كرد، به‌ سوود وه‌رگرتن له‌ ئه‌زموونی یاسای وڵاته‌ پێشكه‌وتووه‌كان، ده‌قێكمان داناوه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر كه‌سێك خۆی سه‌ره‌تا موباده‌ره‌ی كرد و داوای چاره‌سه‌ر و سزای كرد، حیسابی تاوانباری بۆ نه‌كرێت و رێشوێنی یاسایی له‌گه‌ڵدا نه‌گیرێته‌به‌ر.
عه‌مید جه‌لال ئەمین:
 به‌ڵام یه‌ك شتی تر كاك مه‌هدی باسی نه‌كرد، هه‌تا حوكمه‌كانیش جیاوازن، قانونه‌كه‌ خه‌ڵكی به‌كارهێنه‌ر نابێت له‌ سێ ساڵ حوكمی كه‌متر بێت ‌و له‌ 15 ساڵ زیاتر بێت. دیاره‌ ئه‌وانه‌ی جاران بازرگان بوون حوكمه‌كانیان له‌ سێداره‌دان بوو ، ئێستا لێره‌ جێبه‌جێ ناكرێت، حوكمه‌كانیان بووه‌ به‌ هه‌تاهه‌تایی، دادگای تر هه‌یه‌ ده‌قی قانونه‌كه‌ جێبه‌جێ ده‌كات، ئێمه‌ لێره‌ خه‌ڵك هه‌یه‌ له‌ ساڵێكدا دووجار ده‌ستگیركراوه‌، یه‌كه‌مجار  بۆ شه‌ش مانگ حوكمدراوه‌و بۆ جاری دووه‌م به‌ هه‌مان ماده‌وه‌ ده‌ستگیركراوه‌ شه‌ش  مانگ حوكم دراوه‌ته‌وه‌. تێیدایه‌ سێ ساڵ حوكم بووه‌ كه‌ دووه‌م جار گیراوه‌ته‌وه‌، ساڵێك حوكم دراوه‌. ئه‌مه‌ش هانی خه‌ڵك ده‌دات بۆئه‌وه‌ی به‌رده‌وام بێت له‌ سه‌ری. 
مه‌هدی عه‌لی: 
به‌ڕێزان كه‌موكوڕی له‌ جۆری سزاكاندا زۆره‌، ره‌نگه‌ ئێستا ده‌رفه‌تی وتنی هه‌مووی نه‌بێت.به‌ڵام به‌ گشتی ئه‌م یاسایه‌ چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌ی لێ ناكرێت هانده‌رێك بێت یان هۆكارێك بێت بۆ بنبڕكردنی ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان.
یه‌ك تێبینی بچووك له‌سه‌ر پڕۆژه‌ یاساكه‌ی كه‌ پێشكه‌ش حكومه‌ت كرا بۆ ئه‌وه‌ی ئیشی له‌سه‌ر بكریت له‌په‌رله‌مان، له‌و پڕۆژه‌ یاسایه‌دا ده‌سته‌یه‌ك دروستكرابوو پێكهاتبوو له‌ ئاسایش و ته‌ندروستی و ئه‌وقاف‌و په‌روه‌رده‌‌و خوێندنی باڵا‌و پێشمه‌رگه‌ ، واته‌ هه‌ر هه‌مووی پێكه‌وه‌ په‌یوه‌ندیدارن به‌و كاره‌وه‌ بۆ روبه‌ڕوبونه‌وه‌‌و نه‌هێشتنی ماده‌ی هۆشبه‌ر .
د.عیرفان ره‌شید -زانای ئاینی و مامۆستای زانکۆ:
 به‌ناوی‌ خوای گه‌وره‌ سوپاسی ساڵۆنی كوردستانی نوێ ده‌كه‌م كه‌ هه‌موومانی كۆكردۆته‌وه‌ بۆ بابه‌تێكی هه‌ستیار، له‌ راستیدا ئه‌و بابه‌ته‌ی ده‌مانه‌وێت قسه‌ی له‌سه‌ر بكه‌ین، داتاكان پێمان ده‌ڵێن له‌ جیهاندا ئه‌مڕۆ 800 ملیۆن كه‌س ئالوده‌یه‌ به‌و مادانه‌، ئه‌گه‌ر هاتوو له‌ 20% تێچووی ماده‌ی هۆشبه‌ر خه‌رچ بكرێت بۆ نه‌خوێنده‌واری، ئه‌وا نه‌خوێنده‌واری نامێنی‌و ئه‌گه‌ر له‌ 40% ئه‌و تێچووه‌ بۆ برسێتی خه‌رج بكرێـت، ئه‌وا برسێتی نامێنێ. هه‌موو ئاینه‌كان به‌شێوه‌ی گشتی‌و ئاینی ئیسلام به‌تایبه‌تی كاری له‌ پێشینه‌یان قه‌ده‌غه‌كردنی ئه‌وشتانه‌ بووه‌ كه‌ زه‌ره‌ر به‌ مرۆڤایه‌تی ده‌گه‌ێنێت وه‌ك خوای گه‌وره‌ له‌ قورئانی پیرۆزدا ئاماژه‌ی پێداوه‌ هه‌ر شتێك به‌دو خراپ‌و پیس بێت ئه‌ركی ئه‌و پیغه‌مبه‌ره‌یه‌ حه‌رامی بكات‌و قه‌ده‌غه‌ی بكات، چونكه‌ له‌ راستیدا له‌ ئیسلامدا پێنچ شتی زه‌روور هه‌یه‌ هێڵی سووره‌، یه‌كه‌م پارێزگاریكردنه‌ له‌ ئه‌قڵ‌و هه‌وه‌سی ئینسانه‌كان، هه‌ر شتێك ببێته‌ هۆی هۆشبردنی ئیسلام، ئاینی پیرۆزی ئیسلام حه‌رامی كردووه‌ بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ ئه‌گه‌ر بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ یاساكانی شه‌ریعه‌تی ئیسلام ئه‌و عقوبانه‌ی دانراوه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ له‌ شه‌ریعه‌تی ئاینی پیرۆزی ئیسلام جێگەی بۆته‌وه‌‌و هه‌مووان ده‌زانن ئه‌و بابه‌ته‌ ناتوانرێت به‌یه‌ك هه‌نگاو له‌ناو ببرێت، ته‌نانه‌ت له‌ سه‌رده‌می خودی پێغه‌مبه‌ری ئیسلامدا نه‌هێشتنی مه‌شروبات به‌ سێ قۆناغ توانرا قه‌ده‌غه‌ بكرێت. ئێمه‌ پێمانوایه‌ هۆكاره‌كان دوور كه‌وتنه‌وه‌یه‌ له‌ په‌یامه‌كانی ئایین، هه‌ركه‌سێك هه‌ر ئاینێكی هه‌بێت ئه‌گه‌ر دوور بكه‌وێته‌وه‌ له‌و ئاینه‌ی خۆی باوه‌ڕی پێیه‌تی، تووشی هه‌ڵه‌ ده‌بێت، پێمانوایه‌ دووركه‌وتنه‌وه‌ی گه‌نجه‌كان له‌ ئاینی ئیسلام‌و ئه‌گه‌ر له‌ قۆناغه‌كانی خوێندنه‌وه‌ تا زانكۆكان له‌ رێگه‌ ئاینییه‌كه‌وه‌  بۆیان روون بكرێته‌وه‌، پاڵپشت به‌ قورئان‌و قسه‌كانی پێغه‌مبه‌ر ئه‌و گه‌نجه‌ باشتر ده‌گه‌ڕێته‌وه‌‌و ئالوده‌ نابێت پێانه‌وه‌، له‌ رووی ئاینیشه‌وه‌ ئه‌گه‌ر گه‌نجێك ئالوده‌بێت به‌ماده‌ی هۆشبه‌ره‌وه‌، ناتوانێ ئاینی ئیسلام جێبه‌جێ بكات. 
من خۆم سه‌رۆكی لیژنه‌ی فه‌توای سلێمانیم، زۆرێك له‌و كێشانه‌ی دێته‌ لامان له‌ ته‌ڵاقدانی ژنه‌وه‌، ئه‌و كه‌سانه‌ن زۆربه‌یان ئالوده‌ن به‌ ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان، كاری توندوتیژی ده‌كه‌ن، بۆیه‌ له‌ شه‌ریعه‌تی ئیسلامدا تا  ئه‌و راده‌یه‌ ده‌ڕوات، دادوه‌ریش ده‌توانێت به‌پێی یاسا فه‌رمانی سزادانی بۆ ده‌ربكات.
 ئێمه‌ زانایانی ئیسلام كه‌مته‌رخه‌مییه‌كه‌مان له‌وه‌دایه‌ نه‌مانتوانیووه‌ باشتر كۆمه‌ڵگه‌ ئاگادار بكه‌ینه‌وه‌، ئێمه‌ خاڵێكی ئیجابیمان هه‌یه‌‌و كه‌مته‌رخه‌میشمان هه‌یه‌، خاڵه‌ ئیجابییه‌كه‌مان ئه‌وه‌یه‌ ساڵانه‌ له‌ مینبه‌ری مزگه‌وته‌كانه‌وه‌ چه‌ندین جار باسی ئه‌و حاڵه‌تانه‌مان كردووه‌، به‌ڵام كه‌ناڵی راگه‌یاندن بیگوازێته‌وه‌ بۆ خه‌ڵكی، ته‌نها نوێژ خوێنه‌كان له‌ مزگه‌وته‌كانن، زۆرجار باسمان كردووه‌ نوێژخوێنه‌كان ده‌ڵێن مامۆستا باسی شتێكی تر بكه‌ن، كاتێك كه‌ناڵه‌كانی راگه‌یاندن په‌یامه‌كانمان نه‌گه‌یه‌نن‌و مامۆستایان نه‌به‌نه‌ زیندانه‌كان‌و قسه‌یان بۆ بكات، ئێمه‌ چی بكه‌ین؟ خاڵێكی تری كه‌مته‌رخه‌می دوور كه‌وتنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌ ئیدارییه‌كان‌و مامۆستایانی ئاینییه‌ حاجزێك له‌و به‌ینه‌دا هه‌یه‌، ناتوانرێت له‌ شوێنێكی ئاوهادا كۆبكرێینه‌وه‌، به‌ هه‌موان خزمه‌تی ئاینی ئیسلام بكه‌ین، چونكه‌ له‌ راستیدا خزمه‌تكردنی خاك‌و نیشتمان واجبێكی ئاینییه‌.
 خاڵێكی تر ئه‌وه‌یه‌ هه‌ر كاتێك بابه‌تێكی ئاوها هه‌ستیار ده‌بێت، كه‌متر زانایانی بۆ ئاگادار ده‌كرێته‌وه‌، بۆیه‌ ده‌بێت زانایانی ئاینی له‌هه‌موو بۆنه‌كاندا بانگهێشت بكرێن‌و رۆڵیان پێ بدرێت، ئێستا له‌سلێمانی له‌ زیاتر له‌ 170 مزگه‌وتدا وتاری هه‌ینی پێشكه‌ش ده‌كرێت، بۆیه‌ كه‌ناڵه‌كان ده‌توانن وتاره‌كانیان بگوازنه‌وه‌ بۆ خزمه‌تكردنی زیاتری كۆمه‌ڵگه‌ زۆر سوپاستان ده‌كه‌م.  
له‌تیف حسێن:
 سوپاس ده‌ستخۆش كاك ستران ئه‌مه‌ چه‌ندین جاره‌ له‌گه‌ڵ براده‌رانی ئاسایش له‌ ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان داده‌نیشم‌و دوورو نزیك ئاگاداری شته‌كانم‌و به‌داخه‌وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌یه‌ قسه‌ له‌ روووه‌ یاساییه‌كه‌ی ده‌كرێت، ماده‌ی هۆشبه‌ره‌كان به‌داخه‌وه‌ زیاتر ئاسایشییه‌، من ئاگادارم هه‌ندیك له‌و كه‌سانه‌ی ئالوده‌بوون ده‌یانه‌وێـت بچن چاره‌سه‌ر وه‌ربگرن، به‌ڵام له‌ترسی ئاسایش ناوێرێت‌و ئاسایش له‌ شوێنێكدا شكی ببه‌ن، ده‌یگرن. ئاسایشیش به‌ پێی ئه‌و ماده‌‌و قانونه‌ی هه‌یه‌ كاری له‌سه‌ر ده‌كرێـت، من پێموایه‌ ئه‌مه‌ كه‌مكردنه‌وه‌ نییه‌ له‌ كار‌و چالاكی ئه‌وان، ئه‌گه‌ر ئاسایش نه‌بووایه‌، ئێستا شتی مه‌ترسیدارتر رووی ده‌دا له‌ كوردستاندا.
له‌ چه‌ند رۆژی رابردوودا چل ملیۆن حه‌ب ده‌ستی به‌سه‌ردا گیراوه‌‌و سووتینراوه‌، ئه‌گه‌ر دابه‌شی بكه‌ین به‌سه‌ر دانیشتوواندا نه‌فه‌ری 8 حه‌بمان به‌رده‌كه‌وێت، هی تریش ماوه‌‌و زۆر زۆره‌، ئه‌وه‌ په‌یوه‌ندیی به‌وه‌وه‌ نییه‌ یاسامان هه‌یه‌، له‌ وڵاتی هۆڵه‌ندا خۆ یاسایان هه‌یه‌، به‌ڵام هۆشیارییه‌كی جدی هه‌یه‌ هه‌تا سه‌ده‌ی شانزه‌ مه‌سه‌له‌ی ماده‌ی هۆشبه‌ر مه‌سه‌له‌ی ته‌ندروستی بووه‌، به‌ڵام دوای ئه‌وه‌ به‌شێك له‌ وڵاته‌ زلهێزه‌كانی دونیا وه‌ك به‌ریتانیا هه‌ست ده‌كه‌ن ئه‌و ماده‌یه‌ كاریگه‌رییان هه‌یه‌ راسته‌وخۆ خۆی به‌شداربێت بۆ چاندنی ئه‌و مادانه‌‌و به‌رهه‌می ده‌هێنن ‌و بینیری بۆ زۆربه‌ی وڵاتان بۆ ئه‌وه‌ی له‌و رێگه‌یه‌وه‌ بابه‌تی داگیركاریی دروست ببێت.
 ده‌مه‌وێ باسی ئه‌وه‌ بكه‌م له‌ كوردستاندا ژینگه‌یه‌كی وا فه‌راهه‌م بووه‌ من پێشبینی ده‌كه‌م ئه‌گه‌ر فریانه‌كه‌وین، ره‌نگه‌ پاول و ئیسكابار‌و  خوا كه‌نكیزمه‌ن له‌ كوردستاندا سه‌رهه‌ڵبده‌نه‌وه‌، كه‌ ئه‌مانه‌ گه‌وره‌ترین بازرگانه‌كانی دونیان كه‌ گه‌وره‌ترین وڵاتی دونیا گیرده‌خوات به‌ده‌ستییه‌وه‌،  
پاولو ئیسكابار كاتێك حكومه‌ت ده‌یه‌وێـت بیگرێت، دانیشتنی له‌گه‌ڵ ده‌كات تا مه‌ترسییه‌كانی له‌سه‌ر كۆمه‌ڵگه‌ كه‌م بكاته‌وه‌، به‌داخه‌وه‌ ئه‌وه‌ نه‌بۆته‌ پلانێكی ستراتیژیی حكومه‌ت.
 له‌ 26/6 هه‌موو میدیاكان حازر ده‌بن لای كاك جه‌لال پێی ده‌ڵێن ئاماره‌كان چه‌نده‌؟ به‌داخه‌وه‌ له‌ وڵاتاندا له‌و رۆژه‌دا خه‌ڵك دێنن كه‌ چاره‌سه‌ر كراون، به‌داخه‌وه‌ تا ئێستا له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌دا ئه‌وه‌ نییه‌، بۆیه‌ ئه‌وه‌ ته‌نها به‌ مامۆستای ئاینی‌و توێژه‌ر چاره‌سه‌ر ناكرێت، ئێمه‌‌ومانان ده‌بێت لای خۆمانه‌وه‌ به‌ ده‌سته‌ جه‌معی هه‌وڵبده‌ین دكتۆر عیرفان ئاماژه‌ی دا كه‌ كه‌مته‌رخه‌می هه‌یه‌، هه‌مومان كه‌مته‌رخه‌مین، له‌خیزانه‌وه‌ تا به‌رزترین ئاستی ده‌سه‌ڵات له‌ حكومه‌ت، ئه‌وه‌تا حكومه‌ت گوێ به‌ ئه‌نجومه‌نی ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان ناداو خه‌ریكی ریفڕاندۆمه‌، ئه‌وه‌ی به‌لاوه‌  گرنگتره‌، په‌رله‌مان تا په‌ك نه‌خرابوو، بابه‌ته‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی به‌لاوه‌ گرنگتربووه‌، بۆیه‌ تائێستا به‌داخه‌وه‌ ماده‌ی هۆشبه‌ر نه‌بۆته‌ ماده‌یه‌كی نه‌ته‌وه‌یی‌و ئه‌و ژینگه‌یه‌ش له‌باره‌ بۆ دروستكردنی خه‌ڵكی نه‌فس نزم‌و هه‌لپه‌رست. خه‌ڵك هه‌یه‌ به‌بێ پاره‌ ئه‌و مادانه‌ی بۆ ده‌برێت، ئه‌و بازرگانه‌ سه‌ره‌تا به‌بێ پاره‌ ئه‌و مادانه‌ ده‌دات به‌ خه‌ڵك بۆ ئه‌وه‌ی ئالوده‌ی بكات‌و ده‌ست بداته‌ كاری خراپ، ده‌بێـت ئێمه‌ هه‌مومان ته‌ركیز بكه‌ینه‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی  كه‌ مانگانه‌ قسه‌ له‌سه‌ر ئه‌و باسه‌ بكه‌ین، چونكه‌ مه‌ترسیی گه‌وره‌ی هه‌یه‌ بۆ سه‌ر كۆمه‌ڵگه‌‌و زۆر سوپاس. 
كه‌ناڵی گه‌لی كوردستان:
 بێگومان ئه‌وه‌ی زانراوه‌ ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان زیاتر له‌ رێگه‌ی جگه‌ره‌‌و نێرگه‌له‌وه‌ ده‌بێت چ به‌دوادا چونێكتان كردووه‌ بۆ ئه‌و كافتریانه‌ی نێرگه‌له‌ی تێدا ده‌كێشرێت؟
عه‌مید جه‌لال ئه‌مین:
 به‌ڵی به‌دوادا چونمان هه‌یه‌، هه‌ندێك ژن له‌ كرمانشانه‌وه‌ دێن زۆربه‌یان ڤایرۆسی كه‌به‌دییان هه‌یه‌، دێن 15 رۆژ لێره‌ ده‌بن‌و له‌ 14 هه‌مین رۆژدا ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌‌و دووباره‌ ده‌ستگیرمان كردن‌و سنوورداشیشمان كردنه‌وه‌، هه‌موو نێرگه‌له‌كان ده‌چن زانیاریمان هه‌بوو له‌سه‌ر كافتریایه‌ك كه‌ 100 هه‌زار دینار بۆ نێرگه‌له‌یه‌ك وه‌رده‌گرێت، چووین ئه‌و كه‌سه‌مان بانگكرد‌و خوار ته‌مه‌نی 18 ساڵی تێدایه‌، ئافره‌تی تێدایه‌‌و توتنیشمان بۆ دیاریی كردوون‌و ئه‌و جێگانه‌شی ژێر زه‌مینه‌ دایده‌خه‌ین؟ كوا له‌ كه‌لتوری ئێمه‌دا بووه‌ ژن دانیشێت نێرگه‌له‌ بخوات؟ ئینشاڵڵا باشتری ده‌كه‌ین.
كامیلی ئه‌حمه‌د:
 ئه‌وانه‌ی كه‌ ده‌گیرێن ته‌نها ئالوده‌ بووه‌كانن، یان بازرگانه‌كانیشن‌و  بازرگانه‌كان خه‌ڵكی ئاسایین یان خه‌ڵكی تره‌؟ ئێوه‌ ده‌ره‌قه‌تیان دێن؟
عه‌مید جه‌لال ئه‌مین:
 به‌ڵی ده‌ره‌قه‌تیان دێین، به‌ڵام ئێمه‌ به‌ به‌ڵگه‌وه‌ خه‌ڵك ده‌گرین، به‌ قسه‌ نا، به‌به‌ڵگه‌وه‌ نه‌بێت، ئازاد ده‌كرێت، بازرگانه‌كان هه‌ندێكیان دوژمنی میلله‌ته‌كه‌ی خۆیان بوون، مه‌فره‌زه‌ خاسه‌ بوون، یان كۆنه‌ موسته‌شار بوون، ئه‌وانه‌ خائینن‌و هه‌قه‌ له‌ سیداره‌ بدرێن، كۆشك‌و ته‌لاریان پێكهێناوه‌، تائێستا هیچ لێپرسراوێكی یه‌كێتی له‌ ئاستی باڵادا تێوه‌ نه‌گلاوه‌، بگره‌ هاوكاریشیان كردووین، من به‌ كاك نێچیرڤان و كاك قوبادیشم وت: یه‌كێتیی‌و پارتی له‌ سه‌ر زۆر شت كۆك نیین، به‌ڵام له‌سه‌ر ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان كۆكن، وتیان چۆن؟ وتم خه‌ڵك هه‌یه‌ لای ئێوه‌ ده‌یگوازێـته‌وه‌ به‌سه‌یاره‌ی ئێوه‌، ره‌قه‌می سه‌یاره‌كان هی پارتین، وتی راست ده‌كه‌یت، به‌ڵام لێپرسینه‌وه‌یان نییه‌.
شوان كابان:
 تێبینیه‌ك‌و پرسیارێك، سه‌باره‌ت به‌وه‌ی كه‌ناڵه‌كانی راگه‌یاندن كه‌مته‌رخه‌من، من ده‌ڵێم ده‌وری خراپیش ده‌بینن به‌داخه‌وه‌، كه‌ واده‌ڵێم، من نموونه‌یه‌كتان بۆ ده‌هێنمه‌وه‌، وه‌ختی خۆی له‌ په‌رله‌مانی كوردستان یاسای قه‌ده‌غه‌كردنی جگه‌ره‌كێشان ده‌رچوو، به‌راستی ماوه‌ی شه‌ش مانگ كه‌ناڵه‌كانی راگه‌یاندن به‌ گاڵته‌جارییه‌وه‌ باسی ئه‌و یاسایه‌یان ده‌كرد، له‌كاتێكدا له‌ وڵاتانی پێشكه‌وتوو جگه‌ره‌ كێشان له‌ شوێنی گشتیدا قه‌ده‌غه‌یه‌، پێم سه‌یره‌ تۆ بچیت بۆ وڵاتێك بۆ سه‌فه‌ر، نه‌توانی جگه‌ره‌ بكێشیت، به‌ڵام پێت عه‌یب بێت له‌ وڵاته‌كه‌ی خۆتدا یاسایه‌ك بۆ نه‌كێشانی جگه‌ره‌ هه‌بێت، پێموایه‌ ئه‌و یاسایه‌ هه‌نگاوی باشه‌ هه‌موو ئه‌و یاسایانه‌ی له‌ په‌رله‌مانه‌وه‌ ده‌رده‌چێت ده‌چێته‌ ژێر ئه‌و باره‌وه‌ له‌ رووی سیاسییه‌وه‌ مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ ده‌كرێت له‌ باره‌ی ماده‌ سڕكه‌ره‌كانه‌وه‌، كاتی خۆی چه‌ند سیمینارێكیان بۆ كرد له‌هه‌ولێر، چه‌ند كۆبوونه‌وه‌یه‌كیش ئاماده‌كرا، به‌ڵام نه‌گاته‌ په‌رله‌مان، هیچ نابێت تا له‌ په‌رله‌مانه‌وه‌ ده‌رنه‌چێت، وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ هیچ نه‌كرابێت، هیوادارام په‌رله‌مان ئاسایی بكرێته‌وه‌‌و ئه‌و یاسایه‌ش ده‌ربچێت، به‌ڵام ئه‌وه‌ مانای ئه‌وه‌ی نییه‌ هیچ نه‌كرێت، ده‌ردی ئه‌و دوو كاكه‌یه‌ وتیان ئه‌و بڕگه‌و مادانه‌ی كه‌ هه‌یه‌ كه‌من، ئێمه‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانمان هه‌یه‌، ده‌توانێت رێنمایی ده‌ربكات، له‌وانه‌یه‌ نه‌توانێت غه‌رامه‌كان دیاریی بكات، به‌ڵام خۆ ده‌توانێت هه‌ندێك كاربكه‌ن‌و چاوه‌ڕێی په‌رله‌مان نه‌كرێت، حكومه‌ت هه‌نگاوی عه‌مه‌لی بنێت‌و كاره‌كان ته‌واو بكات، سه‌باره‌ به‌و قسه‌یه‌ی كاك له‌تیف كه‌ له‌ هۆڵه‌ندا به‌كارهێنانی ماده‌ی هۆشبه‌ر ئازاده‌ له‌سه‌ر جاده‌‌و شوێنه‌كان بكێشرێت، ئه‌وان ده‌توانن رێژه‌یه‌ك به‌كار بهێنن، له‌به‌رئه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگەكه‌یان رۆشنبیرن، ئه‌وه‌ش جێگه‌ی هه‌ڵوێسته‌ له‌سه‌ر كردنه‌ له‌ ئه‌نجامدا كاری خراپ ده‌كات.
 له‌ وڵاتی ئۆرۆگوای جۆره‌ ماده‌یه‌كیان هه‌یه‌ سێ گه‌ڵا ده‌توانرێت بخورێت، له‌به‌رئه‌وه‌ی وڵاتێكی گه‌شتیارییه‌ بۆ ئه‌وه‌ی نه‌بێته‌ دیارده‌.
پرسیاره‌كه‌ش من پێموایه‌ موخابه‌راتی وڵاته‌ زلهێزه‌كان رۆڵیان هه‌یه‌ له‌و بواره‌دا، ئه‌مریكا به‌و هه‌موو تواناییه‌وه‌ له‌گه‌ڵ پابلۆ ئۆسكۆبار له‌ كۆڵۆمبیا خه‌ریك بوو هه‌تا ئێستاش، رێكخراوێكی گه‌وره‌ش وه‌ك‌و فارك كه‌ ئێستا چه‌كی داناوه‌‌و له‌ گه‌ڵ كۆڵۆمبیا رێككه‌وتووه‌ ، ئه‌و یه‌كێك بوو له‌وانه‌ی بازرگانی گه‌وره‌ی تلیاك بوو، به‌دوو مه‌به‌ست، یه‌كێكیان پاره‌ په‌یداكردن بوو، ئه‌ویتریشان سیاسه‌ت بوو، بۆیه‌ موخابه‌راتی گه‌وره‌ روڵیان هه‌یه‌‌و چه‌ند رێكخراوێكیش هه‌یه‌ كه‌ رێكخراوی چه‌كدار ن ئایا تائێستا ئێوه‌ بۆتان روون بۆته‌وه‌ یان نا؟
عه‌مید جه‌لال ئه‌مین:
 بمانزانیایه‌ نموونه‌كانمان بۆ ده‌هێنان‌و پیشانی چه‌ند قوتابخانه‌یه‌كمان داوه‌، ئێستا كارمه‌ندانی پۆلیس‌و ئاسایش ده‌بێت ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان بناسن، عه‌یبه‌ ئه‌فسه‌رێك ماده‌ی هۆشبه‌ر نه‌ناسێت، له‌هه‌ر بوارێكدا كاربكات نه‌زانێت مه‌ترسییه‌كانی چییه‌.
ئه‌رده‌ڵان عه‌بدوڵڵا:
 دووباره‌ سوپاس له‌ قسه‌كاندا كه‌ باسكرا ئه‌و كه‌وانه‌ی زێڕین «هیلالی زه‌هه‌بی»یه‌ له‌ توركیاوه‌ دێـت بۆ پاكستان بۆ جه‌نابی مامۆستا ئه‌و وڵاتانه‌ حزبی ئیسلامی حوكمی ده‌كات، ئه‌فغانستان توركیا پاكستان ئێران، بۆچی له‌و وڵاتانه‌ زیاتر ئه‌و مادانه‌ بڵاوبۆته‌وه‌؟ له‌ ئیران له‌ دوای رووخاندنی شاوه‌ تلیاك زیاتره‌؟ 
بۆ كاك عه‌مید جه‌لال ئێستا له‌ ته‌له‌فزیۆنه‌كان به‌شی هاتوچۆ به‌رنامه‌یان هه‌یه‌، ئێوه‌ش بۆ به‌رنامه‌یه‌ك داوا ناكه‌ن ؟ 
د. عیرفان ره‌شید:
 ئیسلاممان هه‌یه‌ وه‌ك‌و ده‌ستوور، حزبیشمان هه‌یه‌ خۆیان هه‌ڵپه‌ساردووه‌ به‌ ئیسلامدا بۆ ناشرینكردنی ئیسلام، ئێمه‌ پێمانوایه‌ ئه‌و رێكخراوانه‌ی به‌ناوی ئیسلامه‌وه‌ به‌شێكیان كۆمه‌ڵێك رێكخراوی تیرۆریستین، ئیسلامیان كردووه‌ به‌ ده‌مامكێك بۆ ئاسانكردنی كاره‌كانی خۆیان، بۆ نموونه‌ رێكخراوی تیروریستی داعش چه‌نده‌ قیزه‌ونه‌، ئه‌وه‌شمان بیستووه‌ له‌ناویاندا بازرگانییه‌كی گه‌وره‌ كراوه‌ به‌ ماده‌ی هۆشبه‌ره‌وه‌، ته‌ماشا ده‌كه‌یت ئه‌وان له‌ شیوێكن‌و  ئیسلامیش له‌ شیوێكی تره‌، ته‌نها‌و ته‌نها به‌ناو په‌یوه‌ندییان به‌ ئاینی ئیسلامه‌وه‌ هه‌یه‌.  
عه‌مید جه‌لال ئه‌مین:
 ئه‌و پرسیاره‌ زۆر جوان بوو، من چووم بۆ سنووری ئه‌فغانستان ده‌عوه‌ت كرابووین، 20 وڵات له‌ 19 هه‌مین ساڵه‌ی نه‌هێشتنی ماده‌ هۆشبه‌ره‌كاندا له‌ تاران بردیانین بۆ سنووری زایدان- ئه‌فغانستان له‌وێ به‌ 5 كۆپته‌ر سنووره‌كانی ئه‌فغانستان‌و پاكستان گه‌ڕاین، له‌جێگایه‌ك نیشتینه‌وه‌ پێی ده‌ڵێن زابووك، كه‌ چووین كه‌ناڵی لێبوو ئه‌فغانییه‌كان زۆر نزیك بوون، شه‌و نه‌بوو، به‌و هه‌موو هێزه‌وه‌ مه‌واد نه‌په‌ڕێته‌وه‌، به‌ڕێوه‌به‌ری بنبڕكردنی ماده‌ی هۆشبه‌ری ئه‌فغانستانمان له‌گه‌ڵدابوو، وتم چۆن ئاوا ده‌گوزه‌رێت؟ وتی: «ئه‌وانه‌ هه‌مووی ده‌نێردرێت بۆ وڵاتان، حكومه‌ت ده‌ڵێت ئێمه‌ چاره‌سه‌رمان پێ ناكرێت، 12 هه‌زار كه‌سیان كوژراوه‌ له‌و سنووره‌، ته‌نها له‌تاران رۆژانه‌ دوو ته‌ن‌و نیو تلیاك سه‌رف ده‌كرێت‌و سفره‌ داده‌خرێت، ئێمه‌ لایه‌نی جێبه‌جیكارین، ئێمه‌ لایه‌نه‌كان ئاگادار ده‌كه‌ین بۆ ئه‌و چالاكییانه‌ی كه‌ ده‌یكه‌ین، به‌ڵام ناتوانیین هه‌موو شتێك باس بكه‌ین، به‌ڵام به‌و شێوه‌یه‌ بڕوات ده‌بێته‌ دیاره‌، ئێستا مافیا دروستبووه‌ ته‌قه‌مان لێده‌كه‌ن‌و ده‌بێت هه‌وڵی چاره‌سه‌ری بۆ بكه‌ین.
مه‌هدی عه‌لی: 
سه‌باره‌ت به‌ به‌كارهێنانی ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان له‌ وڵاته‌ ئیسلامییه‌كان، جه‌نابی مامۆستا باشتر ده‌زانێ دیاره‌ تیڕوانینی كۆمه‌ڵگه‌‌و مه‌زهه‌به‌كان ده‌گۆڕدرێت، ئێمه‌ ده‌قێكی تایبه‌تمان نییه‌، ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌یه‌ ته‌نها باسی عاره‌ق‌و مه‌شروبه‌، ده‌بێـت په‌نا بۆ شه‌رع ببرێت، یان په‌نا بۆ فتوا ببرێت، من له‌گه‌ڵ نوێنه‌ری ئه‌فغان قسه‌م كرد، ئه‌وان پیانوایه‌ وه‌ك چه‌كێك شه‌ڕی پێده‌كه‌ن به‌رامبه‌ر به‌وڵاتان، چه‌كێكی كاریگه‌ریشه‌، ئێستا سعودیه‌ زۆرترین ماده‌ی هۆشبه‌ری تێدا به‌كاردێت، یه‌مه‌ن، سۆماڵ، باشووری عیراق به‌تایبه‌ت به‌سره‌، به‌غدا، خه‌ڵكی موعتادی زۆر تێدایه‌، ئێمه‌ ده‌ڵێن خراپه‌ به‌كارهێنانی ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان.
ستران عه‌بدوڵڵا: 
مامۆستا دیاره‌ سه‌رچاوه‌یه‌كی تایبه‌ت  به‌و ماده‌ هۆشبه‌رانه‌ نییه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی له‌ بیابانی عه‌ره‌بی له‌كاتی هاتنی ئیسلام به‌و شێوه‌یه‌ نه‌بووبێت، مادام ئه‌مه‌ زه‌ره‌ری هه‌یه‌، ئه‌مه‌ دووقاته‌ ده‌توانن فتوایه‌ك ده‌ربكه‌ن؟
د. عیرفان ره‌شید:
سه‌رچاوه‌ی ته‌شریع چواره‌، لای هه‌ندێك له‌ زانایان پێنجه‌، قورئانه‌، سوننه‌ته‌، ئیجماعه‌، قیاسه‌، ئێمه‌ له‌ ئیسلامدا شتێك به‌ زه‌قی له‌ قورئان‌و سوننه‌تدا ناوی نه‌هاتبێت، قیاسمان هه‌یه‌، قیاس هه‌ڵگرتنی بابه‌تێكه‌ له‌ شوێنی بابه‌تێكی تر كه‌ خۆی له‌یاسادا ئه‌وی تر یاساییه‌ له‌ عیله‌ته‌كه‌دا یه‌كێكن، ئێستا خوای گه‌وره‌ له‌ قورئاندا باسی خواردنه‌وه‌ كحولییه‌كانی كردووه‌، به‌ڵام باسی حه‌شیشی نه‌كردووه‌، به‌ڵام عیله‌تی حه‌شیش‌و خواردنه‌وه‌ كحولییه‌كان یه‌كن، له‌به‌رئه‌وه‌ هه‌مان یاسا ده‌یگرێته‌وه‌، ئه‌وه‌ تاڵیبان له‌ ساڵانی نه‌وه‌ده‌كاندا وتیان مادام له‌ قورئان ئاماژه‌ی پێ نه‌دراوه‌، ده‌توانن سوودی لێ ببینن، ئه‌وه‌ بوو خه‌ڵك‌و به‌رامبه‌ره‌كه‌شیان خه‌ڵه‌تاند. 
 كاروان ئه‌نوه‌ر:
 سوپاس بۆ ئه‌و دانیشتنه‌، چه‌ند جارێكی تریش له‌گه‌ڵ كاك عه‌مید جه‌لال باسی ئه‌و حاڵه‌ته‌مان كردووه‌، ژماره‌كان زۆر ترسناكن، هه‌ر ساڵێك كێرڤی تاوان‌و ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان به‌رزبێته‌وه‌، تیره‌كه‌ له‌ كه‌وانه‌كه‌ ده‌رچووه‌، یان نا، لێره‌دا بۆ ئه‌وه‌ی قسه‌یه‌ك بكه‌ین، كه‌ خێری گشتیی تیدابێت، من پێشنیازێك ده‌خه‌مه‌ به‌رده‌ستی براده‌رانی ئاسایش، هه‌ڵمه‌تێك ده‌ستپێبكه‌ن، به‌ڕاستی ئێستا تا پڕۆژه‌ یاسا ده‌نووسرێته‌وه‌‌و ده‌ڕواته‌ په‌رله‌مان به‌ داخراوی‌و لای سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم به‌و كێشه‌یه‌وه‌ سێ  چوار ساڵێكی پێده‌چێت، كه‌واته‌ ده‌بێت له‌ یاسا دابشۆرێین‌و له‌ سنووری ئیداره‌ی پارێزگاكاندا مامه‌ڵه‌ بكه‌ین، من پێشنیاز ده‌كه‌م له‌گه‌ڵ كه‌ناڵه‌كانی راگه‌یاندندا چه‌ند سیمینارێك بكرێت‌و چیتان ده‌وێـت له‌ میدیا له‌گه‌ڵ مامۆستایانی ئاینی‌و په‌روه‌رده‌كاندا قسه‌ بكه‌ن‌و ده‌مێنێته‌وه‌  سه‌ر خێزانه‌كان، ته‌نانه‌ت رێكلامه‌كانتان له‌ رێگه‌ی كه‌ناڵه‌كان‌و هه‌تا كۆمپانیاكانیشه‌وه‌ ده‌توانین داوایان لێبكه‌ین بێ به‌رامبه‌ر ریكلامتان بۆ بكه‌ن، ئه‌مه‌ وه‌ك هه‌ڵمه‌ت لیژنه‌یه‌ك دروست ده‌كه‌ین له‌م ده‌ڤه‌ره‌ كه‌ پێویستی به‌یاسا نه‌بێت، جا ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌كرێت وه‌ك سه‌ندیكا، چیتان ده‌وێـت بۆتان جێبه‌جێده‌كه‌ین، ئیوه‌ ده‌ڵێن میدیا كه‌مته‌رخه‌مه‌، هه‌موو لایه‌ك كه‌مته‌رخه‌مه‌، جا له‌به‌رئه‌وه‌ی تیره‌كه‌ له‌كه‌وانه‌كه‌ ده‌رنه‌چێت، چیتان ده‌وێـت ئێمه‌ هاوكارتان ده‌بین.
 عه‌مید جه‌لال ئه‌مین:
 ئێمه‌ كه‌ گله‌یمان هه‌یه‌ له‌ راگه‌یاندنه‌كان وه‌ك پیویست نه‌بوون، هه‌ق نییه‌ راگه‌یاندنه‌كان پرسیاری ئه‌وه‌ له‌ من بكه‌ن بۆته‌ دیارده‌ یان نا، باس له‌ مه‌ترسیی ماده‌ هۆشبه‌ركان بكرێـت، لاپه‌ڕه‌یه‌ك له‌ رۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ ته‌رخان بكرێت چی زانیارییه‌كیان ده‌وێت پێان ده‌ده‌ین. ئێمه‌ كورته‌ فیلممان هه‌یه‌ بۆ راگه‌یاندنه‌كان، نایه‌ن بیان ده‌ینێ، باسی به‌كارهێنانی ئه‌و ده‌رزیانه‌ ده‌كات، له‌سه‌ر قسه‌ی مامۆستا له‌ هه‌ندێك مزگه‌وت نه‌بێت باسی ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان ناكرێت، زیاتر باس له‌ ویسكی‌و بیره‌‌و شه‌راب ده‌كرێت، ئه‌وانه‌ خه‌ڵكی ده‌یخوات قانون رێگه‌ی پێداوه‌، جه‌نابت ده‌ڵێی ئه‌وانه‌ی دانیشتون هه‌مویان روو له‌خوان، ئێمه‌ خه‌ڵكمان به‌ ماده‌ی هۆشبه‌ره‌وه‌ گرتووه‌، حاجی بووه‌، نوێژخوێنیشمان گرتووه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ پێویسته‌ باس له‌و مه‌ترسیانه‌ بكرێت.
موراد كه‌ریم:
 سوپاستان ده‌كه‌م من ده‌مه‌وێت باس له‌ رۆڵی كه‌ناڵه‌كانی راگه‌یاند بكه‌م، ئه‌و كه‌سانه‌ی ئه‌و كاره‌ ده‌كه‌ن، تووشی جۆره‌ها شت ده‌بن، به‌ دانانی شه‌ره‌ف‌و پیاو كوشتن‌و دز‌و هه‌ر كارێكی نه‌خوازراوی نێو كۆمه‌ڵگه‌دا، بۆ خه‌ڵكی تووشی به‌كارهێنانی ماده‌ی هۆشبه‌ر ده‌بن، ئه‌ویش له‌ رێگه‌ی ئازاره‌وه‌یه‌‌و بۆ ماوه‌یه‌كی كاتییه‌، به‌ڵام له‌ كه‌ناڵه‌كانی راگه‌یاندنه‌وه‌ ریكلام بۆ حه‌بێك ده‌كرێت‌و ده‌ڵێت هه‌ر كاتێك هه‌ستت به‌ ئازار كرد، ئه‌و حه‌به‌ به‌كار بهێنه‌، ئێ هه‌رزه‌كارێك ئه‌و حه‌به‌ به‌كاربهێنێت‌و په‌نا بۆ شتی تر ده‌بات بۆ ئازار شكێن، با كه‌ناڵه‌كانی راگه‌یاندن خه‌ڵك به‌لاڕێدا نه‌بات‌و رێنمایی باس بكات. 
عه‌مید جه‌لال ئه‌مین:
 ئه‌وه‌ی كه‌ تۆ باسی ده‌كه‌یت حه‌بی ترامادۆڵی 200 ییه‌، به‌ ملیۆنان ده‌ستی به‌سه‌ردا گیراوه‌، به‌شێكی به‌ترانزێت هاتووه‌، به‌شه‌كه‌ی تریشی له‌ رێگه‌ی تره‌وه‌ هاتووه‌، ترامادۆڵی 200 بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ كه‌ ئازارێكی زۆریان هه‌یه‌، قاچی بڕدرابێته‌وه‌ یان تووشی حاڵه‌تێكی نه‌خوازاو بووه‌.
مسته‌فا ساڵح كه‌ریم:
 ده‌مه‌وێت بڵێم ئاسایش له‌ كوردستان‌و به‌تایبه‌ت شاری سلێمانی رۆڵێكی باڵای هه‌یه‌‌و خۆشه‌ویستن، ده‌ستێكی باڵایان هه‌یه‌، ئه‌وه‌نده‌ی من شاره‌زا بووم، یاسا له‌ عیراقدا زۆر قورس بوو، حوكمی له‌ سیداره‌دانی تێدابوو، بۆ مه‌جلیسی شوراش نه‌بوو ئه‌وانه‌ ره‌ت بكاته‌وه‌، ته‌نانه‌ت با قانویش ده‌ربچێت، عیبره‌ت له‌ جێبه‌جێكردنه‌كه‌یدایه‌. مامۆستا  له‌ مزگه‌وته‌كاندا هه‌مووی وه‌ك جه‌نابت وتار پێشكه‌ش ناكات، مزگه‌وت هه‌یه‌ وتار بێژه‌كه‌ ده‌ڵێت پێان وتوین دوعا بۆ پێشمه‌رگه‌ بكه‌ن، بیكه‌ن، ئه‌مانه‌ له‌ مزگه‌وتدا ده‌وترێـت، ده‌بێت جه‌نابتان ئاگاداری ئه‌وه‌بن‌و ئاگاداری ئێمه‌ش بكه‌ن، هه‌ر مزگه‌وتێك ئه‌و بابه‌ته‌ باس ده‌كات، ئێمه‌ كه‌ناڵه‌كانی خۆمان بنێرین. بۆ عه‌مید جه‌لالیش پێویسته‌ به‌رنامه‌تان هه‌بێت با مانگی دووجار بێت، پسپۆری ئیسلامی‌و زانستی‌و ئاشكراكردنی زانیارییه‌كان. 
عه‌مید جه‌لال ئه‌مین:
 ئێمه‌ زانیاریی زۆر ده‌ده‌ین به‌ هه‌موو كه‌ناڵه‌كان، بۆ حوكمدان، سووتاندنی تلیاك‌و حه‌ب‌و جۆره‌كانی تر، به‌ڵام كاك مسته‌فا ئێمه‌ هه‌ندێك رێكخراوی مه‌ده‌نیمان هه‌یه‌ بۆ نایه‌ن قسه‌ له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌تانه‌ بكه‌ن، كابرا به‌ پێنچ كیلۆ تلیكه‌وه‌ ده‌ستگیرده‌كرێت، به‌ڵام ماڵ‌و موڵككه‌ی ده‌ستكاریی ناكرێت، ئه‌وه‌ی خۆمان ده‌یكه‌ین هی ئازایه‌تی خۆمانه‌.
د. عیرفان ره‌شید:
 ئه‌وه‌ی جه‌نابتان باسی ده‌كه‌ن 170 مزگه‌وت جومعه‌ی تێدا ده‌كرێـت له‌ سلێمانی، مه‌رج نییه‌ هه‌مووی پله‌یه‌ك بێت، وه‌زاره‌تی ئه‌وقافیش لایه‌نی ئیداریی گله‌یمان لێی هه‌یه‌، بۆیه‌ ده‌بێت گله‌ییه‌كه‌ له‌ ئه‌وقاف بكرێت، گله‌ییه‌كیشمان له‌ سه‌ته‌لایتی گه‌لی كوردستان هه‌یه‌، به‌رنامه‌یه‌ك هه‌بوو لایانبرد، با هه‌فته‌ی جارێك مامۆستایه‌كی ئاینی به‌رنامه‌یه‌كی هه‌بێت‌و قسه‌ له‌سه‌ر باسه‌كان بكات، به‌ڵام جوابیان نه‌داینه‌وه‌.
ئومێد قادر:
 بۆ له‌سه‌رده‌می رژێمی به‌عسدا ماده‌ی هۆشبه‌ر به‌و شێوه‌یه‌ نه‌بوو؟ هه‌ر ئه‌و ماده‌یه‌ش كه‌ ئێستا هه‌یه‌، ئه‌وسا سزاكان وه‌ك خۆی جێبه‌جێ ده‌كرا، سنوره‌كان داخراو بوون، ئێستا سنووره‌كان هه‌مووی كراوه‌ته‌وه‌، خه‌ڵك به‌ ئاره‌زووی خۆی هاتوچۆ ده‌كات، دادگاكانیش وه‌ك خۆیان یاساكان جێبه‌جێ ناكه‌ن. 
به‌رزان عه‌باس بەدری:
 كاك جه‌لال باسی كارگه‌تان نه‌كرد، ده‌ستان به‌سه‌ر كارگه‌دا گرتووه‌ رێژه‌ی به‌كارهێنان ل چ شارێك زیاتره‌، ئایا كه‌ستان ده‌ستگیركردووه‌ كارمه‌ندی خۆتان بێت‌و كارئاسانی كردبێت بۆ ئه‌و كارانه‌؟
عه‌مید جه‌لال ئه‌مین:
 له‌ دوا پرسیاره‌وه‌ ده‌ستپێده‌كه‌م، به‌ڵی كارمه‌ند هه‌بووه‌ به‌كارهێنه‌ر بووه‌، ده‌ستگیرمان كردووه‌، سلێمانی كه‌متره‌ له‌چاو شوێنه‌كانی تردا، ئۆردوگایه‌ك له‌ دهۆك به‌ئاشكرا تیایدا ده‌خورێت، هه‌ولێر وێرانه‌، ته‌نسیقیشمان نییه‌، یه‌كجار له‌شیواشۆك‌و لای تاسڵوجه‌وه‌ رووێنرا، چووین هه‌ڵمانكه‌ندن.
له‌میا لە كه‌ناڵی وار تیڤی:
 ئه‌وه‌ی ده‌بینرێت ته‌نها باسكردنه‌، دوای ئه‌وه‌ چی ده‌بێت ئه‌ی چاره‌سه‌ر؟ من كوڕێكم خوار 18 ساڵه‌ نێرگه‌له‌یان داوه‌ پێی لایه‌نی په‌یوه‌ندارم ئاگادار كردۆته‌وه‌!!
عه‌مید جه‌لال ئه‌مین:
 ئێمه‌ باسی چاره‌سه‌ره‌كانیشمان كردووه‌، لیژنه‌ی نه‌هێشتنی ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان دروستبووه‌ خۆشبه‌ختانه‌ زۆربه‌ی وه‌زاره‌ته‌كانی تێدایه‌، خۆمان توند‌و تۆڵكردۆته‌وه‌، ده‌بێت بڕیار بده‌ین، هه‌موو ئاسایش به‌ یه‌ك تیم كارده‌كه‌ین، له‌ داهاتوودا كاری زیاتر ده‌كه‌ین، داواشمان كردووه‌ دوو نه‌خۆشخانه‌ له‌ هه‌ولێر‌و سلێمانی دروست بكرێت.

ستران عه‌بدوڵڵا:
 ئه‌وه‌ی ئه‌مڕۆ كرا، ده‌ستپێشخه‌ری كاك شوان بوو، له‌ داهاتوودا هه‌وڵ بده‌ین لایه‌نه‌ دینی‌و ته‌ندروستییه‌كه‌ی قسه‌ی له‌سه‌ر بكه‌ین، كه‌ناڵه‌كانیش به‌رپرسیارێتییه‌كیان له‌سه‌ر شانه‌‌و هه‌مووان پێكه‌وه‌ بتوانین ئه‌و كاره‌ بكه‌ین‌و دووباره‌ هه‌موو لایه‌ك به‌خێربێن.


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7367
19/9/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ ئایا شه‌ڕی ئه‌ستێره‌كان له‌ پاریس سانجێرمان ده‌ستیپێكرد؟ 19/9/2017
‌ نه‌فرەتی خیتافی به‌رده‌وامه‌ 19/9/2017
زانست
‌ كاسینی شۆڕشێك له‌ زانیاری ده‌رباره‌ی زوحه‌ل 19/9/2017
‌ رۆبۆته‌كان ده‌بنه‌ جووتیار 19/9/2017
‌ لە هەر ١٠ كەسێك، یەكێكیان خواردنی پێویستی نییە 18/9/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP