له‌ ئامانه‌تـی‌ ئاشتیدا بن
له‌ ئامانه‌تـی‌ ئاشتیدا بن ‌ 18/8/2017
وه‌رگێڕانی‌ له‌ توركییه‌وه‌: هێژا دڵشاد
به‌شی‌ نۆزده‌یه‌م:
ئایا ئاشتی‌ شتێكی‌ حه‌تمییه‌ له‌م وڵاته‌؟ یان قه‌ده‌ری‌ ئه‌م وڵاته‌ هه‌ر خوێن و فرمێسكه‌؟ كاتێ‌ هه‌وڵی‌ ئه‌وه‌ ده‌ده‌م له‌ په‌كه‌كه‌ تێبگه‌م، هه‌ندێ‌ پرسیار به‌خه‌یاڵمدا دێت. ئایا په‌كه‌كه‌ له‌پاش ئه‌و هه‌موو ساڵه‌ كه‌ له‌شاخ خه‌بات ده‌كات، ده‌توانێ‌ ده‌ستبه‌رداری‌ چه‌ك ببێت؟ ئایا ئیتر سه‌ركردایه‌تی‌ په‌كه‌كه‌ و فه‌رمانده‌ باڵاكانی‌ په‌كه‌كه‌ چه‌ك و شاخ بۆته‌ مۆدێلێكی‌ ژیانی‌ ئه‌وان و چیتر ناتوانن ده‌ستبه‌رداری‌ ئه‌و ژیانه‌ بن؟ ئایا له‌به‌ر ئه‌م هۆكاره‌یه‌ كه‌ قه‌ناعه‌تپێكردنی‌ پڕۆسه‌یه‌كی‌ ئاشتی‌ لای‌ ئه‌وان كارێكی‌ قورسه‌؟ هه‌موو ئه‌م پرسیارانه‌ په‌یوه‌ندیی به‌لایه‌نی‌ ده‌رونی‌ شۆڕشه‌كه‌وه‌ هه‌یه‌.
بێجان ماتور، كتێبێكی‌ به‌ناوی‌ « تێڕوانینی‌ ئه‌ودیو شاخ» نوسیوه‌، باس له‌ هه‌لومه‌رجی‌ ده‌رونی‌ ئه‌و گه‌نجه‌ كوردانه‌ی‌ توركیا ده‌كات كه‌ روویان له‌ شاخ كردووه‌. له‌و كتێبه‌یدا چاوپێكه‌وتنی‌ له‌گه‌ڵ هه‌ندێك گه‌ریلا كردووه‌، له‌ به‌شێكی‌ كتێبه‌كه‌یدا به‌م جۆره‌ باس له‌ گفتوگۆیه‌ك ده‌كات:
په‌كه‌كه‌ی‌ شاخ، ئه‌وانه‌ی‌ تا ئێستا له‌ شاخ ماونه‌ته‌وه‌، پێناچێت ئاوا به‌ئاسانی‌ بخوازن له‌ شاخ بێنه‌خوارێ‌، له‌پاش ئه‌و دیدارانه‌ی‌ له‌وێ‌ ئه‌نجامم داوه‌، بۆم ده‌ركه‌وت لایه‌نێكی‌ مه‌عنه‌وی‌ به‌هێز هه‌یه‌ له‌وێ‌، كه‌ ئێمه‌ دركی‌ پێناكه‌ین، پیرۆزی‌ و رێبازێك هه‌یه‌، رۆحی‌ هه‌موو ئه‌و شه‌هیدانه‌، هه‌ستێكی‌ پیرۆزی‌ وای‌ دروستكردووه‌، بگره‌ له‌ ئۆجه‌لان زیاتر و له‌ په‌كه‌كه‌ زیاتر هه‌ستێكی‌ گه‌وره‌تر و پیرۆزیان لادروست بووه‌، هه‌روه‌ك ئاینێكی‌ پۆست مۆدێرن وایه‌.
كاتێ‌ كه‌ سه‌فه‌رم بۆ قه‌ندیل یاخود هه‌رێمه‌كانی‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ توركیا ده‌كرد، بیرم له‌ چه‌ند شتێك ده‌كرده‌وه‌، ئه‌ویش ده‌موت له‌وانه‌یه‌ ده‌ستبه‌ردان له‌ شاخ و له‌ چه‌ك له‌لایه‌ن په‌كه‌كه‌وه‌ بۆ ئه‌و هۆكاره‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ كه‌ ده‌رفه‌تێك بۆ به‌رده‌وامی‌ ژیانیان نه‌ماوه‌، له‌ ئه‌نجامی‌ ئه‌و ئازارانه‌ی‌ چه‌شتویانه‌، مانه‌وه‌ له‌شاخ هۆكارێكه‌ كه‌ له‌ ژیاندا به‌وجۆره‌ بمێننه‌وه‌. له‌به‌ر ئه‌وه‌شه‌ به‌ به‌رده‌وامی‌ دروشمی‌  ئاشتی‌ به‌رز ده‌كه‌نه‌وه‌و به‌رخودان له‌پێناویدا ده‌كه‌ن.
ده‌شێ‌ ئه‌وه‌ش بڵێین: بۆ ئه‌وان رزگاربونیان له‌ ئازاره‌كان، وه‌ك بێكارییه‌ك وایه‌ یان وه‌ك بێ رۆڵ ده‌بینرێت له‌ ژیان.
پرسیارێكیتر:
له‌ قه‌ندیل و له‌ ئیمراڵییه‌وه‌، تا چه‌ند واقیعی‌ دۆخی‌ ناوخۆی‌ توركیا و رووداو و پێشهاته‌كانی‌ دنیا ده‌بینن و به‌شێوه‌یه‌كی‌ دروست هه‌ڵسه‌نگاندنی‌ بۆ ده‌كه‌ن؟
له‌لایه‌كیتره‌وه‌ هه‌ندێ‌ لێكدانه‌وه‌ بۆ كه‌مالیزم و ئه‌تا تورك  له‌ ئیمڕاڵی‌ و قه‌ندیل ده‌كرێت، به‌وه‌ی‌ ده‌یانه‌وێ‌ ئۆجه‌لان به‌ ئه‌تا تورك بكه‌ن و پیرۆزی‌ بكه‌ن هاوكاتیش كاتێ‌ ته‌ماشای‌ ره‌وشی‌ توركیا ده‌كه‌ین، ده‌بینین ئاسۆیه‌كی‌ زۆر روون بۆ ئاشتی‌ نابینین.
عه‌لی‌ حه‌یده‌ر قه‌یتان، سه‌ركرده‌ی‌ باڵای‌ په‌كه‌كه‌ له‌ قه‌ندیل، له‌ 3 ی‌ نیسانی‌ 2010 چاوپێكه‌وتنێكی‌ له‌ ئاژانسی‌ فرات بڵاوكرایه‌وه‌، ده‌رباره‌ی‌ ئۆجه‌لان به‌م شێوه‌یه‌ پێناسه‌ی‌ بۆ كردووه‌و ده‌ڵێت « كاتێ‌ وه‌ك هزری‌ بیرو فكر ده‌ڕوانم پێخه‌مبه‌ر به‌ خه‌یاڵمدا دێت، رێبه‌ره‌كه‌شمان به‌و شێوه‌یه‌یه‌».
كاتێ‌ ئه‌م لێدوانه‌م خوێنده‌وه‌، بیری‌ ئه‌وه‌م كه‌وته‌وه‌ كه‌ له‌ بیقا چاوم به‌ ئۆجه‌لان كه‌وت.

14 ی‌ نیسانی‌ 1993
كات نیوه‌شه‌و بوو، ده‌نگێكی‌ سه‌یر ده‌هات، ئاپۆ ته‌سبیحێكی‌ به‌ ده‌سته‌وه‌ بوو. ئۆجه‌لان له‌ بیقا پێیوتم « كه‌ گه‌ڕایته‌وه‌ بۆ ئه‌سته‌مبوڵ به‌ یه‌شار كه‌مال بڵێ‌ بێته‌ سه‌ردانم و رۆمانی‌ من بنوسێته‌وه‌». هاوكاتیش ئۆجه‌لان ده‌یویست ده‌رباره‌ی‌ رۆمانی‌ كوردستان و په‌كه‌كه‌ فلیمێك به‌رهه‌م بهێنرێت.
ئه‌و هه‌میشه‌ ئاره‌زووی‌ وابوو كه‌ قسه‌كان بهێنێته‌وه‌ سه‌ر خۆی‌، ده‌یگووت « به‌من ده‌ڵێن پێخه‌مبه‌ر، من زۆر سه‌رقاڵ ده‌بم، سه‌ریان لێم سوڕاوه‌، پێم ده‌ڵێن هه‌ر قسه‌كردنێكم وه‌ك كتێبێك وایه‌، جارێكیان سوریانییه‌كی‌ حله‌ب پێیوتم تۆ له‌ حه‌زره‌تی‌ عیسا ده‌چیت».
ئاپۆ وه‌ك هه‌موو سه‌رۆكێك، شانازی‌ به‌ خۆیه‌وه‌ ده‌كات و بگره‌ كه‌سێكی‌ تێگه‌یشتووه‌. به‌ڵام ئه‌گه‌ر ته‌ماشای‌ ئه‌م خاڵه‌ هاوبه‌شانه‌ بكه‌ین، بێگومان به‌شێك له‌ راستییه‌كان ده‌رده‌كه‌وێت، ئایا چۆن ده‌بێت سه‌یری‌ چاره‌سه‌ری‌ پرسه‌كه‌ و ئاشتی‌ بكه‌ین واته‌ ئه‌وه‌ی‌ جێی‌ پرسیاره‌ ئه‌مه‌یه‌:  ئیمڕاڵی‌ و سه‌رانی‌ قه‌ندیل، له‌ راستییه‌كان دوركه‌وتونه‌ته‌وه‌و به‌ پێی‌ كات خۆیان له‌گه‌ڵ ژیانی‌ شاخدا گونجاندووه‌ و پابه‌ندی‌ رێكخراوه‌كه‌یان بوون له‌ شاخ. ئه‌م بۆچونه‌، لای‌ توركه‌كانیش هه‌یه‌ له‌فكری‌ ده‌وڵه‌ت له‌ ئه‌نقه‌ره‌ نه‌ته‌وه‌په‌رستی‌ ره‌گی‌ داكوتیوه‌، كاتێ‌ ته‌ماشای‌ چوارده‌وری‌ توركیا ده‌كه‌م، ئێران، عیراق، سوریا و ئه‌مریكا و ئیسرائیل، ناخوازن چاره‌سه‌ری‌ پرسی‌ كورد بكرێت، حاڵ وابێت ئومێدی‌ ئاشتی‌ كه‌مێك كاڵتر ده‌بێته‌وه‌.
ئۆرهان میرئۆغڵو، سیاسه‌تكار و روناكبیری‌ كورد، ده‌رباره‌ی‌ ره‌وشی‌ ئه‌مڕۆی‌ په‌كه‌كه‌ له‌دنیا بینی‌ ئه‌وان، به‌م جۆره‌ هه‌ڵیده‌سه‌نگێنێت:
«15 ی‌ ئابی‌ 1984، له‌مێژووی‌ سیاسی‌ توركیا و له‌ڕووی‌ په‌یوه‌ندی‌ نێوان كورد و توركه‌وه‌ زۆر گرنگه‌. ئه‌وانه‌ی‌ له‌و رۆژه‌دا هاتنه‌ شه‌مزینان و ئه‌روح و هێرشیان كرده‌ سه‌ر سه‌ربازه‌كان، به‌ سێ‌ چوار چه‌كدار و گروپێكی‌ چه‌ته‌ ناویان براو پێگه‌یان بچوك كرایه‌وه‌. گه‌لی‌ تورك به‌و پێناسه‌یه‌ هیچ ره‌خنه‌یه‌كی‌ نه‌بوو، به‌پێویستیشی‌ نه‌زانی‌ پرسیار له‌وه‌ بكات بۆچی‌ ئه‌و پێناسه‌یه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ كراوه‌ له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌ته‌وه‌، وه‌ك په‌كه‌كه‌ هه‌میشه‌ ده‌ڵێت ئه‌و هێرشه‌ له‌ راستیدا له‌ ئه‌نجامێك سه‌ریهه‌ڵدا، له‌ ئه‌نجامی‌ دینامیكی‌ ئابووری‌- كه‌لتووری‌  به‌درێژایی مێژوو فشاریان له‌سه‌ر بووه‌ كورده‌كان وه‌ ئه‌و مێژووه‌ی‌ كورده‌كان پڕ بوه‌ له‌ شۆڕش و سه‌رهه‌ڵدان.
كاتێ‌ هاتینه‌ ساڵی‌ 1980، كه‌شێكی‌ وا ره‌خسا كه‌ دواهه‌مین شۆڕشی‌ كورد به‌رپا ببێت، له‌پێش كوده‌تاكه‌ی‌ 12 ی‌ ئه‌یلول، له‌دێی‌ فیس له‌ لیجه‌ له‌لایه‌ن چه‌ند كه‌سێكه‌وه‌ په‌كه‌كه‌ دامه‌زرا و راگه‌یه‌نراوێكیشیان بڵاوكرده‌وه‌، به‌پێی‌ ئه‌و بڵاوكراوه‌یه‌ی‌ ده‌سته‌ی‌ په‌كه‌كه‌، نوسرابوو له‌بری‌ ئه‌وه‌ی‌ وه‌ك نه‌ته‌وه‌ هه‌موو رۆژێك  بتوێینه‌وه‌ به‌ ئاشتی‌، ئه‌وا شه‌ڕكردن بۆ به‌رخودان په‌سه‌نده‌. په‌كه‌كه‌ توانی‌ كورده‌كانی‌ لادێكان رێكبخات و بۆ شه‌ڕ ئاماده‌یان بكات. له‌و كاته‌دا بوو كه‌ به‌شێكی‌ زۆری‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ سیاسی‌ كورد له‌ڕووی‌ زه‌مینه‌ی‌ دیموكراتی‌ و یاساییه‌وه‌ به‌ته‌واوه‌تی‌ كۆتاییان پێهاتبوو. بۆیه‌ كه‌شێكی‌ شه‌ڕ و خه‌باتی‌ چه‌كداریی باڵاده‌ست بوو و شه‌ڕ هاته‌كایه‌وه‌. هه‌موو لایه‌ك ده‌زانێت له‌و سه‌رده‌مه‌دا شه‌ڕ چۆن په‌ره‌ی‌ سه‌ند و چ جۆره‌ ئازارێك چێژراوه‌و چۆن رێگه‌ی‌ مه‌رگ گیراوه‌ته‌به‌ر. به‌ڵام له‌ئێستادا هیچ هۆكارێك له‌ئارادا نه‌ماوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ درێژه‌ به‌و شه‌ڕه‌ بده‌ین، قورسایی سیاسی‌ په‌كه‌كه‌، قابیلیه‌تی‌ سیاسی‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی‌ كوردی‌ ئاماده‌گی‌ هه‌یه‌، له‌مڕۆدا كورد له‌بونی‌ هێزێكی‌ چه‌كداریی، زیاتر خاوه‌ن هێزێكی‌ سیاسین، پێویسته‌ كه‌ناڵه‌كانی‌ دیموكراتی‌ رێگری‌ له‌و هێز سیاسییه‌ نه‌كه‌ن و كرانه‌وه‌یه‌كی‌ دیموكراتی‌ بێته‌ئاراوه‌ تا ده‌گاته‌ چاره‌سه‌ری‌ پرسی‌ كورد. بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش پێویسته‌ رێژه‌ی‌ به‌ربه‌رستی‌ هه‌ڵبژاردن كه‌متر بكرێته‌وه‌، ده‌ستگیركراوانی‌ كه‌جه‌كه‌ ئازادبكرێن، له‌ئێستادا بزوتنه‌وه‌ی‌ په‌كه‌كه‌ وه‌ك بزوتنه‌وه‌یه‌كی‌ گه‌ریلایی ئه‌و داوایه‌یان هه‌یه‌، له‌كاتێكدا سه‌رۆكی‌ ئه‌و بزوتنه‌وه‌یه‌ له‌ قه‌ندیل نییه‌، به‌ڵكو له‌ ئیمڕاڵییه‌. توركیا هه‌ر چۆن زه‌مینه‌یه‌كی‌ دیموكراتی‌ قبوڵ ناكات، به‌و جۆره‌ش ناتوانێ‌ دنیا به‌و جۆره‌ تێبگه‌یه‌نێت كه‌ خۆی‌ ده‌یه‌وێت.
هاوكات به‌هه‌مان شێوه‌ له‌ هێرشه‌كه‌ی‌ شه‌مزینان و ئه‌روحه‌وه‌،  تا ئێستا كات زۆر گۆڕاوه‌، گۆڕانكاریی سیاسی‌ و كۆمه‌ڵایه‌تی‌ هاتۆته‌كایه‌وه‌. كۆمه‌ڵگه‌ گۆڕاوه‌ و تێكه‌ڵی‌ سیسته‌م بووه‌، له‌ راستیدا ترس و خه‌مۆكی‌ كۆمه‌ڵگه‌ش زیاتر بووه‌. تۆ بێیت و له‌شاخ درێژه‌ به‌خه‌باتی‌ خۆت بده‌یت و به‌ناوی‌ ئه‌و كۆمه‌ڵگه‌یه‌وه‌ به‌ڕێوه‌به‌رێتی‌ خۆسه‌ری‌ بكه‌یته‌ مه‌سه‌له‌یه‌ك كه‌ كه‌ سیاسه‌تی‌ پێوه‌بكه‌یت، پێموابێت له‌م وڵاته‌دا نه‌ گه‌لی‌ كورد و نه‌ توركه‌كانیش له‌وه‌ تێناگه‌ن. 
له‌كاتی‌ نه‌گونجاودا داواكارییه‌كانی‌ خه‌ڵك بكه‌یته‌ رۆژه‌ڤه‌وه‌، له‌وانه‌یه‌ به‌ربه‌رست دروست بكات له‌سه‌ر پڕۆسه‌یه‌كی‌ دیالۆگ و رێككه‌وتن. گرنگترین مه‌سه‌له‌ی‌ ئه‌مڕۆ، ئه‌وه‌یه‌ كه‌ چه‌كه‌كان بێده‌نگ بكرێن، وه‌ لێره‌وه‌ به‌دواوه‌ باس له‌ هه‌رچییه‌ك بكرێت، ئه‌وا پێویسته‌ چه‌كه‌كان هه‌تاسه‌ر بێده‌نگ بكرێن.
ئه‌م نوسینه‌ی‌ روناكبیری‌ به‌ڕێز ئۆرهان میرئۆغڵو، سه‌رنجم له‌سه‌ر دوو خاڵ  هه‌یه‌، لێره‌دا ئاماژه‌ی‌ پێده‌ده‌م:
ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ی‌ كه‌ ئه‌مڕۆ ده‌بێت قسه‌ی‌ له‌سه‌ر بكه‌ین، مه‌سه‌له‌ی‌ بێده‌نگكردنی‌ چه‌كه‌كانه‌. هه‌روه‌ها له‌ڕووی‌ په‌كه‌كه‌وه‌ «هیچ پاساوێك نه‌ماوه‌ تاكو درێژه‌ به‌خه‌باتی‌ چه‌كداری‌ و شه‌ڕ بدات».

باشبوخ بۆ ئه‌مریكا: هه‌موو شتێكمان به‌ كورد داوه‌!
له‌ هاوینی‌ 2011، نیه‌ت باشییه‌ك بۆ ئاشتی‌ له‌ئارادا نه‌ما، په‌كه‌كه‌ و ده‌وڵه‌ت ده‌ستیان به‌ شه‌ڕێكی‌ قورس كرده‌وه‌، لای‌ هه‌ردووكیانه‌وه‌ هه‌ندێ‌ پرسیار به‌بێ‌ وه‌ڵامی‌ مابوه‌وه‌، هه‌ندێ‌ له‌و كه‌سانه‌ی‌ كه‌ خوازیار نه‌بوون پڕۆسه‌یه‌كی‌ ئاشتی‌ راسته‌قینه‌ بێته‌ئاراوه‌، له‌ ئه‌نقه‌ره‌وه‌ ده‌رده‌كه‌وتن، له‌ساڵی‌ 2004 گفتوگۆیه‌ك له‌نێوان واشنتۆن و ئه‌نقه‌ره‌ هاته‌ئاراوه‌ و هه‌ندێ‌ شتمان بۆ ده‌ركه‌وت، ئه‌ریك ئه‌دلمان باڵیۆزی‌ ئه‌مریكا له‌ ئه‌نقه‌ره‌، له‌گه‌ڵ جه‌نه‌ڕاڵ ئیلكه‌ر باشبوخ دیدارێك سازده‌كات، دواتریش له‌ ته‌له‌گرافێكی‌ بۆ واشنتۆن به‌شێویه‌كی‌ نهێنی‌ له‌ 10 ی‌ ئه‌یلولی‌ 2004 باس له‌ وته‌كانی‌ باشبوخ به‌م شێوه‌یه‌ ده‌كات: ئێمه‌ هه‌موو شتێكمان به‌ كورد داوه‌، ئه‌وه‌ی‌ به‌ كورد بدرێت پێمان داون، ئیتر هیچ شتێكیتر نییه‌ كه‌ مابێت و ئێمه‌ بیده‌ین».
هاوكات له‌و دیداره‌دا، باشبوخ له‌دژی‌ هه‌رێمێكی‌ فیدڕاڵی‌ بۆ كورد له‌ عیراق ده‌وه‌ستێته‌وه‌، داواش له‌ ئه‌مریكا ده‌كات هاوكاری‌ توركیا بكه‌ن بۆ رووبه‌ڕووبونه‌وه‌ی‌ په‌كه‌كه‌ و ته‌نانه‌ت لێدانی‌ قه‌ندیلیش.
له‌و دیداره‌ی‌ باڵیۆزی‌ ئه‌مریكا له‌ ئه‌نقه‌ره‌، له‌گه‌ڵ فه‌رمانده‌ی‌ دووه‌می‌ سوپا ئیلكه‌ر باشبوخ، باس له‌ مه‌سه‌له‌ی‌ قوبروس، رێفۆرمه‌كانی‌ یه‌كێتی‌ ئه‌وروپا بۆ توركیا، هه‌روه‌ها په‌یوه‌ندییه‌كانی‌ نێوان توركیا و ئه‌مریكا ده‌كه‌ن، له‌ ته‌له‌گرافی‌ دووه‌می‌ باڵیۆزی‌ ئه‌مریكا بۆ واشنتۆن به‌م شێوه‌یه‌ نوسیوێتی‌:
«به‌بێ‌ ئه‌وه‌ی‌ هیچ پرسیارێك له‌ باشبوخ بكه‌م، خۆی‌ باسی‌ له‌ رێفۆرمه‌كانی‌ یه‌كێتی‌ ئه‌وروپا بۆ توركیا و پرسی‌ كه‌مایه‌تییه‌كانی‌ توركیای‌ كرد، باشبوخ ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌ كرد كه‌ له‌ماوه‌ی‌ دوو ساڵی‌ رابردوودا له‌ پارله‌مان چه‌ند یاسایه‌ك ده‌رباره‌ی‌ مافی‌ كه‌لتوری‌ په‌سه‌ند كراوه‌، ئه‌و یاسایانه‌ گرنگ بوه‌. وتیشی‌»ئیتر شتێك نه‌ماوه‌ كه‌ بكرێت یان داوا بكرێت و بدرێت».
به‌پێی‌ وته‌كانی‌ باشبوخ بێت، یه‌كێتی‌ ئه‌وروپا فشاری‌ زیاتر بۆ توركیا ده‌بات كه‌ رێفۆرمی‌ زیاتر بكات له‌و باره‌یه‌وه‌، ته‌نانه‌ت به‌وردی‌ چاودێری‌ ره‌وشه‌كه‌ ده‌كات، باشبوغ  ده‌شپرسێت مه‌به‌ستی‌ ئه‌وان چییه‌ له‌وه‌؟ ئێمه‌ له‌ چ شتێك كه‌مته‌رخه‌م بوین؟
ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌شكردوه‌ كه‌ كاتێ‌ له‌یلا زانا  له‌ زیندان ئازاد كرا، گه‌شتێكی‌ بۆ هه‌رێمه‌كانی‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ توركیا كردووه‌و ئه‌وه‌ی‌ به‌ پێشێلكاری‌ یاسایی ناوبردووه‌! به‌وه‌ی‌ كاتێ‌ له‌یلا زانا له‌وێ‌ چالاكی‌ سیاسی‌ كردووه‌ به‌زمانی‌ كوردی‌ قسه‌ی‌ كردووه‌، ئه‌مه‌ش له‌گه‌ڵ یاساكانی‌ توركیا به‌پێچه‌وانه‌ دێت و قه‌ده‌غه‌یه‌.
باشبوخ ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌شكردووه‌ له‌یلا زانا نامه‌یه‌كی‌ بۆ عه‌بدوڵا ئۆجه‌لان له‌ زیندان نوسیوه‌ باسی‌ له‌وه‌شكردووه‌ كه‌ مافه‌ كه‌لتورییه‌كان نه‌ته‌واییه‌تیه‌كان، مافی‌ سیاسی‌ و هتد، سه‌رجه‌میان به‌ڕێگه‌ی‌  ئه‌ندام بونی‌ توركیا له‌ یه‌كێتی‌ ئه‌وروپا به‌رده‌سته‌ده‌بێت.
باشبوخ ده‌یویست ئه‌وه‌ بڵێت كه‌ له‌یلا زانا و هاوبیروڕاكانی‌، یه‌كێتی‌ ئه‌وروپا وه‌ك هۆكارێك بۆ دابه‌شبونی‌ خاكی‌ توركیا ده‌بینێت له‌به‌ر ئه‌وه‌ش بوو ده‌یگوت: ئیتر شتێك نه‌ماوه‌ كه‌ بكرێت یان داوایه‌ك نه‌ماوه‌ كه‌ بدرێت».
ئه‌م دیداره‌ی‌ باڵیۆزی‌ ئه‌مریكا و باشبوخ له‌ ئه‌یلولی‌ ساڵی‌ 2004 له‌هه‌ندێ‌ رووه‌وه‌ گرنگ بووه‌. هه‌ردوو كه‌سی‌ سه‌ربازی‌ گومانیان له‌ رێفۆرمه‌كانی‌ یه‌كێتی‌ ئه‌وروپا هه‌بووه‌،
به‌واتایه‌یكتر باشبوخ وتی‌ «دیموكراسییه‌ك له‌ئاست و ستاندارتی‌ یه‌كێتی‌ ئه‌وروپا، بۆ توركیا وه‌ك هه‌وڵێك بۆ دابه‌شبوونی‌ جوگرافی‌ ده‌بینرێت، و دۆخی‌ توركیا به‌ دۆخێكی‌ هه‌ستیار و تایبه‌تی‌ وه‌سفده‌كه‌ن كه‌ ئه‌و جۆره‌ دیموكراسییه‌ له‌خۆ ناگرێت».
خاڵی‌ دووه‌م ده‌رباره‌ی‌ خوێندن به‌زمانی‌ كوردییه‌، ئه‌مه‌ تابویه‌كی‌ ده‌ست لێوه‌نه‌دراوه‌ له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتی‌ سوپاوه‌، سوپا تێڕوانینی‌ وایه‌ كه‌ كورده‌كان ده‌توانن زمانی‌ كوردی‌ فێرببن، به‌ڵام خوێندن به‌زمانی‌ كوردی‌ قه‌ده‌غه‌یه‌ و نابێت بێته‌ رۆژه‌ڤی‌ وڵاته‌وه‌. ده‌شڵێن كورده‌كان ده‌توان بچن كۆرساتی‌ زمانی‌ كوردی‌ بخوێنن، به‌ڵام ئه‌ده‌ب و كه‌لتور و مێژوویان نابێت به‌ كوردی‌ بێت! ناشبێت رێگه‌ بدرێت كه‌لتوری‌ خۆیان پێشبخه‌ن، ئه‌گینا به‌پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌وه‌ رێخۆشكه‌ر ده‌بێت بۆ ئه‌وه‌ی‌ خاكی‌ توركیا دابه‌شبكات له‌ ئاینده‌».
فه‌رمانده‌ی‌ سوپا ئیلكه‌ر باشبوخ له‌و گفتوگۆیه‌ی‌ له‌گه‌ڵ باڵیۆزی‌ ئه‌مریكا له‌ ئه‌نقه‌ره‌، فیدڕاڵی‌ بۆ كورده‌كانی‌ عیراق ره‌تده‌كاته‌وه‌و به‌مه‌ترسییه‌كی‌ ده‌بینێت له‌سه‌ر دابه‌شبونی‌ خاكی‌ توركیا.
باشبوخ له‌و گفتوگۆیه‌دا ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ دروستبونی‌ هه‌رێمێكی‌ فیدڕاڵ له‌ عیراق بۆ كورده‌كان، به‌شێوه‌یه‌ك له‌و هه‌رێمه‌دا كورده‌كان خۆیان خۆیان به‌ڕێوه‌ببه‌ن، خوێندن به‌زمانی‌ دایك هه‌بێت، زانكۆ و خوێندنگه‌یان هه‌بێت و هێزی‌ ئه‌منیان هه‌بێت ئه‌مه‌ ده‌بێته‌ نمونه‌یه‌كی‌ خراپ له‌سه‌ر كورده‌كانی‌ توركیا!
پێموابێت له‌و روه‌وه‌، له‌ساڵی‌ 2004 دا باشبوخ دركی‌ به‌وه‌ كردووه‌ ئیتر شته‌كه‌ له‌ده‌ست ده‌رچووه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ ئه‌و شتانه‌ی‌ ئه‌و باسی‌ ده‌كات سه‌باره‌ت به‌ كورده‌كانی‌ عیراق، خۆی‌ له‌ خۆیدا له‌ساڵی‌ 1991  وه‌  هاتۆته‌ئاراوه‌  كه‌ ناوی‌ هه‌رێمی‌ كوردستانی‌ عیراقه‌، له‌پاش مارتی‌ 2003 كاتێ‌ ئه‌مریكا هێرشی‌ بۆ عیراق برد، هه‌رێمی‌ كوردستان له‌ ده‌ستوری‌ عیراقدا دانی‌ پیانرا، ترسه‌كانی‌ باشبوخ له‌ فیدڕاڵی‌ بۆ كورد وه‌ك خۆی‌ به‌ مایه‌ پوچی‌ مایه‌وه‌! 
ئیلكه‌ر باشبوخ وه‌ك فه‌رمانده‌ی‌ دووه‌می‌ سوپا، له‌ ئه‌یلولی‌ 2004، كاتێ‌ ئه‌و چاوپێكه‌وتنه‌ له‌گه‌ڵ باڵیۆزی‌ ئه‌مریكا له‌ ئه‌نقه‌ره‌ ده‌كات، خاڵی‌ سێیه‌می‌ ئه‌مه‌یه‌ كه‌ باشبوخ له‌و دیداره‌یدا له‌گه‌ڵ باڵیۆزی‌ ئه‌مریكا، ده‌رباره‌ی‌ پرسی‌ كورد ده‌ڵێت «هیچ شتێكیتر له‌وه‌ زیاتر نییه‌ كه‌ بیده‌ینه‌ كورد، ئه‌وه‌ی‌ پێویست بوو بدرێت به‌ كورد به‌زیاده‌وه‌ دراوه‌».
پێده‌چێت باشبوخ باس له‌ مافی‌ تاك بكات له‌چوارچێوه‌ی‌ رێفۆرمه‌كانی‌ ساڵانی‌ 2002 بۆ 2004 ی‌ یه‌كێتی‌ ئه‌وروپا، به‌ڵام ده‌رباره‌ی‌ خوێندن به‌زمانی‌ دایك ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ له‌ئه‌ده‌بیاتی‌ دیموكراسی‌ توركیادا شتی‌ وا رێگه‌پێدراو نییه‌!
له‌ باره‌ی خوێندن به‌زمانی‌ دایك بۆ كورد، ئیلكه‌ر باشبوخ له‌ كتێبه‌كه‌یدا به‌ناوی‌ «كۆتایی رێكخراوی‌ تیرۆریستی‌» باسی‌ لێوه‌كردووه‌ هه‌روه‌ها له‌ 7-8 ی‌ ئابی‌ 2011 له‌ رۆژنامه‌ی‌ میللیه‌ت چاوپێكه‌وتنێكی‌ بڵاوكرایه‌وه‌ به‌هه‌مان شێوه‌ بیروبۆچونی‌ خۆی‌ له‌وباره‌یه‌وه‌ به‌م شێوه‌یه‌ ده‌رده‌بڕێت:
«زۆر گفتوگۆ له‌سه‌ر خوێندن به‌زمانی‌ دایك كراوه‌،پێویسته‌ به‌ڕوویه‌كیتره‌وه‌ سه‌یری‌ ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ بكه‌ین، ئه‌و مناڵانه‌ی‌ كه‌ به‌زمانی‌ دایك (كوردی‌) ده‌خوێنن، ئایا چه‌ند ده‌توانن تێهه‌ڵكێشی‌ سیسته‌م و كۆمه‌ڵگه‌ بن؟ ئایا ئه‌و مناڵه‌ی‌ كه‌ به‌زمانی‌ دایك خوێندوێتی‌ له‌داهاتوو كێشه‌ی‌ تێكه‌ڵاوبونی‌ كۆمه‌ڵگه‌ی‌ بۆ دروست نابێت؟ به‌ رای‌ من كێشه‌ی‌ گه‌وره‌ له‌و روه‌وه‌ دێته‌ئاراوه‌. پێموایه‌ ده‌وڵه‌ت خۆی‌ ناخاته‌ ژێر بارێكی‌ قورسه‌وه‌ به‌و جۆره‌. ده‌وڵه‌ت رێگری‌ له‌ كه‌لتوره‌ جیاوازه‌كان ناكات . ده‌وڵه‌ت مه‌رج نییه‌ به‌رپرسیارێتی‌ هه‌بێت له‌ كردنه‌وه‌ی‌ خوێندنگه‌ به‌زمانی‌ كوردی‌».
پێویسته‌ له‌چه‌ند روویه‌كه‌وه‌ ره‌خنه‌ له‌و وتانه‌ی‌ ئیلكه‌ر باشبوخ بگرین. ئه‌گه‌ر له‌ توركیا گرنگی‌ به‌ دیموكراسی‌ و مافی‌ مرۆڤ بدرێت.
سه‌ره‌تا، له‌ توركیا له‌چوارچێوه‌ی‌ مافی‌ تاكدا سه‌یر بكه‌ین، ده‌بینین ئه‌و وته‌یه‌كه‌ی‌ باشبوخ كه‌ ده‌ڵێت»هه‌موو شتێكمان به‌ كورد داوه‌» راست نییه‌. توركیا له‌ سه‌ره‌تای‌ ساڵانی‌ 2000 هه‌ندێ‌ پاكێجی‌ رێفۆڕمی‌ یه‌كێتی‌ ئه‌وروپای‌ په‌سه‌ند كرد، كه‌ هه‌نگاوی‌ ئیجابی‌ بوون. له‌و رێفۆرمه‌دا هه‌ندێ‌ ماف ناسران، هه‌ندێكیتر وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ بڵێن ناسیویانه‌ به‌ڵام له‌سه‌ر كاغه‌ز مایه‌وه‌و هیچ كاتێك له‌ ئه‌مری‌ واقیعدا جێبه‌جێ نه‌كراوه‌.
باشبوخ به‌تێڕوانینێكی‌ هه‌ڵه‌وه‌ پێناسه‌ی‌ بۆ دیموكراسی‌ كرد، به‌وه‌ی‌ باسی‌ له‌وه‌كرد كه‌ توركیا خاوه‌ن كه‌شێكی‌ تایبه‌ته‌. باشبوخ كه‌سێكه‌ كتێب زۆر ده‌خوێنێته‌وه‌ به‌ڵام ئه‌و هه‌وڵانه‌ی‌ ئه‌و ناواقیعییه‌.
به‌پێی‌ وته‌كانی‌ خۆی‌ بێت، كورده‌كانی‌ عیراق له‌هه‌رێمی‌ كوردستان ده‌توانن خوێندن به‌زمانی‌ دایك بخوێنن، زانكۆ و خوێندنگه‌یان هه‌بێت، پۆلیس و دامه‌زراوه‌ی‌ تایبه‌ت به‌خۆیان هه‌بێت، به‌ڵام هه‌مان ماف بۆ كورده‌كانی‌ توركیا به‌ ره‌وا نابینێت! له‌ فه‌ڵه‌ستین فه‌ڵه‌ستینییه‌كان مافی‌ ئه‌وه‌یان هه‌یه‌ كه‌ به‌زمانی‌ خۆیان بخوێنن، به‌ڵام كورده‌كانی‌ توركیا ئه‌و مافه‌یان نابێت. له‌ باشووری‌ ئه‌فه‌ریقا مافی‌ خوێندن به‌زمانی‌ دایك هه‌یه‌، به‌ڵام بۆ كورده‌كانی‌ توركیا ئه‌و مافه‌ رێگه‌پێدراو و ره‌وا نییه‌.  كه‌مایه‌تییه‌كانی‌ ئیسپانیا له‌و وڵاته‌ مافی‌ خوێندن به‌زمانی‌ دایك هه‌یه‌، به‌ڵام كورده‌كانی‌ توركیا ئه‌و مافه‌یان نییه‌. له‌ فه‌ڕه‌نسا به‌چه‌ند زمانێك مافی‌ خوێندن به‌زمانی‌ دایك هه‌یه‌، به‌ڵام كورده‌كانی‌ توركیا مافی‌ خوێندنیان به‌زمانی‌ خۆیان نییه‌. له‌ باكووری‌ ئێرله‌نده‌ مافی‌ خوێندن به‌زمانی‌ دایك ده‌سته‌به‌ركراوه‌، به‌ڵام كورده‌كانی‌ توركیا هێشتا ئه‌و مافه‌یان نییه‌.
له‌دیموكراسییه‌كه‌ی‌ وڵاتی‌ ئیسپانیا، به‌ڕیتانیا، فه‌ڕه‌نسا و هتد مافی‌ خوێندن به‌زمانی‌ دایك بۆ هه‌موو كه‌مایه‌تییه‌كان هه‌یه‌، به‌ڵام هه‌مان ماف له‌ دیموكراسییه‌كه‌ی‌ توركیا بونی‌ نییه‌ به‌پێی‌ وته‌كانی‌ باشبوخ، له‌و وڵاتانه‌دا مافی‌ خوێندن به‌زمانی‌ دایك هه‌یه‌، به‌ڵام له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ له‌ توركیا دیموكراسیی لیبه‌ڕاڵ هه‌یه‌، كورده‌كان بێبه‌شن له‌ خوێندن به‌زمانی‌ دایك.
له‌م باره‌یه‌وه‌ شاهین ئاڵپای‌، ره‌خنه‌ له‌وته‌كانی‌ باشبوخ ده‌گرێت كه‌ له‌ رۆژنامه‌ی‌ میللییه‌ت له‌ 7-8 و ئابی‌ 2011 به‌م جۆره‌ بڵاوكرایه‌وه‌:
چیتر لیبه‌راڵیزم و دیموكراسی‌ لیبه‌راڵ، ئه‌و مانایه‌ نابه‌خشێت كه‌ له‌ سه‌ده‌ی‌ 19 و نیوه‌ی‌ سه‌ده‌ی‌ 20 هه‌بووه‌، به‌ته‌نها لیبه‌رالیزم نابێت، له‌ دیموكراسی‌ لیبه‌راڵ، به‌ته‌نها مافی‌ تاك نا، به‌ڵكو مافی‌ گروپ  و كه‌مایه‌تییه‌كانیش پێناسه‌ كراوه‌ له‌سه‌ر ئه‌و بنیچنه‌یه‌ داڕێژراوه‌ته‌وه‌. بێ‌ لایه‌نی‌ ده‌وڵه‌ت، به‌مانای‌ ئه‌وه‌ نایه‌ت كه‌ چاوپۆشی‌ له‌مافی‌ پێناسی‌ كه‌مایه‌تییه‌كان بكات. له‌نوسینه‌كه‌ی‌ باشبوخدا ئاماژه‌ به‌ مافی‌ كه‌مایه‌تی‌ و گروپه‌ ئه‌تنیكه‌كان نه‌كراوه‌. فره‌ كه‌لتوری‌. هاوكات باشبوخ سیسته‌می‌ سیاسی‌ و سیسته‌می‌ ده‌وڵه‌ت تێكه‌ڵ ده‌كات. رژێمی‌ دیموكراتی‌ لیبه‌راڵ، یه‌كسان نییه‌ به‌ پێكهاته‌ی‌ ده‌وڵه‌ت.
به‌بۆچونی‌ باشبوخ، ئه‌گه‌ر بێت و له‌ده‌ستوری‌ توركیادا، دان به‌ پێناسی‌ كورددا بنرێت، ئه‌وا هه‌نگاوێكه‌ بۆئه‌وه‌ی‌ توركیا دابه‌ش بكات و له‌ ئاینده‌دا ده‌وڵه‌تێكی‌ كوردی‌ دروست ببێت.  لێره‌دا ئامانج ئه‌گه‌ر پاراستنی‌ یه‌كپارچه‌یی خاكی‌ توركیا بێت، ئه‌وا ده‌شێ‌ پێكهاته‌ی‌ ئیداری‌ گۆڕانكاری‌ تیابكرێت. له‌ توركیا زۆربه‌ی‌ ئه‌و كوردانه‌ی‌ له‌دژی‌ په‌كه‌كه‌-ن، ئه‌و داواكارییه‌یان هه‌یه‌. به‌واتایه‌كیتر، به‌ڕێوه‌به‌رێتی‌ خۆسه‌ری‌ پێویستییه‌كه‌ بۆ هه‌موو توركیا. له‌لایه‌كیتره‌وه‌ ئه‌وانه‌ی‌ داوای‌ جیابونه‌وه‌ له‌ توركیا ده‌كه‌ن، كه‌ وه‌ك گروپێكی‌ مارژیناڵی‌ ده‌رده‌كه‌ون، له‌كاتێكیشدا ئه‌گه‌ر زۆربه‌ی‌ كورده‌كان داوای‌ جیابونه‌وه‌ش بكه‌ن، ئه‌وا هیچ هێزێك ناتوانی‌ رێگریی له‌وه‌ بكات. لێره‌دا گرنگ ئه‌وه‌یه‌ داواكاریی و هه‌ڵبژاردنه‌كان به‌ڕێگه‌ی‌ چه‌كه‌وه‌ نه‌بێت،  به‌شێوه‌یه‌كی‌ ئازادییانه‌ داوای‌ ئه‌و مافه‌ بكرێت، كێشه‌ی‌ سه‌ره‌كی‌ توركیا ئه‌مه‌یه‌».
شاهین ئاڵپای‌ به‌م جۆره‌ درێژه‌ له‌ ره‌خنه‌كانی‌ باشبوخ ده‌گرێت:
«له‌و چاوپێكه‌وتنه‌ی‌ باشبوخ له‌ رۆژنامه‌ی‌ میللیه‌ت، باسی‌ له‌وه‌ كردووه‌ له‌ توركیا له‌كاتی‌ سه‌رده‌می‌ عوسمانییه‌كاندا سیاسه‌تی‌ توانه‌وه‌ به‌رامبه‌ر به‌ كورده‌كان په‌یڕه‌ونه‌كراوه‌. ده‌وڵه‌تی‌ عوسمانی‌، ئیمپڕاتۆرێك بووه‌ كه‌ فره‌ كه‌لتور و فره‌ ئاینی‌ بوه‌، بێگومان له‌ به‌رامبه‌ر هیچ ئاین و نه‌ته‌وه‌یه‌كدا سیاسه‌تی‌ توانه‌وه‌ په‌یڕه‌ونه‌كراوه‌. كۆماری‌ نوێی‌ توركیا، له‌سه‌ر بنچنه‌ی‌ نه‌ته‌وه‌-ده‌وڵه‌ت دامه‌زرا، له‌و روانگه‌یه‌وه‌ پڕۆسه‌ی‌ به‌ تورككردنی‌ گشت موسوڵمانانی‌ ده‌ستپێكرد، ئه‌وانه‌شی‌ به‌ كۆچ هاتبوون به‌ویستی‌ خۆیان ئاسمیله‌ بوون، به‌شێك له‌ دانیشتوانی‌ توركیا به‌تایبه‌ت كورده‌كان، به‌زۆر سیاسه‌تی‌ (ئاسمیلاسیۆن) توانه‌وه‌یان له‌سه‌ر جێبه‌جێكرا.

29 هه‌مین شۆڕشی‌ كورد له‌خۆڕا به‌رپا نه‌بووه‌!
ئیلكه‌ر باشبوخ له‌و چاوپێكه‌وتنه‌یدا، ده‌رباره‌ی‌ سیاسه‌ت ده‌وڵه‌ت به‌رامبه‌ر به‌ كورد، وه‌ك سه‌رچاوه‌ پێمباشه‌ ئه‌ندرۆ مانگۆ بخوێننه‌وه‌ به‌ناوی‌ «تورك و كورده‌كان» لێكۆڵینه‌وه‌یكی‌ هه‌یه‌. باشبوخ پێیوایه‌ خوێندن به‌زمانی‌ دایك بۆ كورد، كێشه‌ی‌ جه‌مسه‌رگیریی له‌ناو كۆمه‌ڵگه‌ و چین و توێژه‌كاندا كێشه‌ی‌ تێكه‌ڵاونه‌بوونی‌ لێده‌كه‌وێته‌وه‌.
یه‌ك له‌و شتانه‌ی‌ كه‌ باشبوخ ئیدعای‌ بۆ ده‌كات، ئاماژه‌ به‌ ده‌ستوره‌كه‌ی‌ ساڵی‌ 1982 ده‌كات، كه‌ بانگه‌وازی‌ ئه‌وه‌ ده‌كات ئه‌وه‌ی‌ له‌ كۆماری‌ توركیا ده‌ژی‌، توركه‌.
لێره‌دا ئه‌و دروشمه‌ به‌خه‌یاڵمان دێت كه‌ ده‌ڵێت (یان خۆشت بوێت یان ئه‌وه‌تا به‌جێ بهێڵه‌)، كه‌ له‌لایه‌ن توركه‌ نه‌ته‌وه‌په‌رسته‌كانه‌وه‌ به‌ كورده‌كان ده‌وترا، ئه‌م ده‌سته‌واژه‌یه‌ زۆر خزمه‌ت به‌جیاكاریی ده‌كات.
هاوكات باشبوخ، بونی‌ نوێنه‌ری‌ كورد له‌ پارله‌مانی‌ توركیا به‌گرنگ ده‌زانێت و پێیوایه‌ كه‌ پێویسته‌ رێژه‌ی‌ به‌ربه‌ستی‌ هه‌ڵبژاردن بۆ 5% كه‌مبركێته‌وه‌. ئه‌م تێڕوانینه‌ی‌ بۆ ئه‌وه‌ نییه‌ كه‌ خزمه‌ت به‌ چاره‌سه‌ری‌ پرسی‌ كورد بكات و پڕۆسه‌ی‌ دیموكراسی‌ بكات. به‌ڵكو بۆ ئه‌وه‌یه‌ گه‌ر بێت و كورد نوێنه‌ری‌ له‌ پارله‌مان نه‌بێت، ئه‌وكات پرسه‌كه‌ ده‌بێته‌ پرسێكی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ جدی‌! واته‌ نایه‌وێت ریسكێك له‌سه‌ر ده‌ستوه‌ردانی‌ ده‌ره‌كی‌ له‌مه‌سه‌له‌ی‌ پرسی‌ كورد دروست بكات.
بانگه‌شه‌كانی‌ باشبوخ ده‌رباره‌ی‌ روبه‌ڕووبونه‌وه‌ی‌ سوپا و په‌كه‌كه‌ جێی‌ گفتوگۆیه‌ كه‌ ده‌ڵێت «جگه‌ له‌ سوپای‌ توركیا، هیچ هێزێكیتر ناتوانێ‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌ جدی‌ له‌ شاخ و له‌شاره‌كان روبه‌ڕووی‌ په‌كه‌كه‌ ببێته‌وه‌».
بۆ ئه‌وه‌ی‌ بزانین شه‌ڕی‌ چه‌ند ساڵه‌ی‌ نێوان په‌كه‌كه‌ و سوپا، ئه‌و سه‌ربازه‌ی‌ یان پۆلیسه‌ی‌ كه‌ راهێنانی‌ پڕۆفیشناڵی‌ پێكراوه‌ تاچه‌ند توانیوێتی‌ روبه‌ڕووی‌ هێزێكی‌ گه‌ریلایی بێته‌وه‌ پێموابێت بۆ زانینی‌ ئه‌مه‌ مه‌رج نییه‌ سه‌رباز بیت.
ئه‌وه‌ی‌ جێی‌ سه‌رنجیش بێت ئه‌وه‌یه‌ له‌پاڵ روبه‌ڕووبونه‌وه‌ی‌ سوپا و گه‌ریلا، توركیا به‌ فڕۆكه‌ش بۆمبارانی‌ په‌كه‌كه‌ ده‌كات، باشبوخ پێیوایه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ په‌كه‌كه‌ به‌ته‌واوی‌ له‌ناوبچێت، ئه‌وا پێویسته‌ ئۆپه‌راسیۆن بۆ باكووری‌ عیراق و بۆ سه‌ر قه‌ندیل بكرێت، پێموابێت باشترین وه‌ڵام بۆ ئه‌م تێڕوانینه‌، یه‌شار بیوكئانت سه‌رۆكی‌ فه‌رمانده‌ی‌  گشتیی‌، له‌ به‌رنامه‌ی‌ 32 رۆژ  وتی‌»هه‌موو سوپای‌ توركیا بچێته‌ قه‌ندیل، ئه‌وا ناتوانێ‌ په‌كه‌كه‌ به‌ته‌واوی‌ پاك بكاته‌وه‌»
باشبوخ ئاماژه‌ به‌وه‌ش ده‌كات له‌ مارتی‌ 2003، ده‌رفه‌تی‌ ئه‌وه‌یان له‌ده‌ستداوه‌ كه‌ ئۆپه‌راسیۆن بۆ سه‌ر قه‌ندیل بكه‌ن، به‌وه‌ی‌ پارله‌مانی‌ توركیا ره‌تیكرده‌وه‌ كه‌ سوپای‌ ئه‌مریكا به‌ ناو خاكه‌كه‌یدا هێرش بۆ عیراق بكه‌ن، ده‌شڵێت «هیچ شتێك نه‌ده‌بووه‌ هۆكارێك كه‌ له‌ سوپای‌ سه‌دام حوسه‌ین بده‌ین یان له‌دژی‌ بوه‌ستینه‌وه‌». باشبوخ له‌م باره‌یه‌وه‌ پارله‌مانی‌ توركیا تۆمه‌تبار ده‌كات كه‌ رێگر بووه‌ له‌و ئامانجه‌ی‌ سوپا هه‌یبوه‌ بۆ سه‌ر قه‌ندیل له‌وكاته‌دا.
له‌كۆتایی نوسینه‌كه‌یدا شاهین ئاڵپای‌ ده‌ڵێت «هیوادارم سوپای‌ تورك له‌و زیهنییه‌ته‌ رزگاریان ببێت» منیش هه‌مان رای‌ ئه‌وم هه‌یه‌.

ئه‌ردۆغان و باشبوخ، له‌ هاوینی‌ 2011 باسی‌ چییان ده‌كرد...
كاتێ‌ ئیلكه‌ر باشبوخ، فه‌رمانده‌ی‌ دووه‌می‌ سوپا بوو، له‌ساڵانی‌ 2003-2004، وتویه‌تی‌ «ئه‌وه‌ی‌ مافی‌ كورد بێت، به‌زیاده‌وه‌ پێمان داون، له‌وه‌ زیاتر هیچیترمان نییه‌ بۆیان». باشبوخ ئه‌م تێڕوانینه‌ی‌ به‌ ئه‌ردۆغانی‌ سه‌رۆكوه‌زیران وتووه‌. له‌مایسی‌ 2008، له‌ كۆبونه‌وه‌یه‌ك له‌گه‌ڵ ئه‌ردۆغاندا، ده‌رباره‌ی‌ پرسی‌ كورد هاوشێوه‌ی‌ وته‌كه‌ی‌ باشبوخ وتی‌»ئه‌وه‌ی‌ پێویست بوو به‌ كورده‌كان بدرێت به‌زیاده‌وه‌ پێمان داون، له‌وه‌ زیاتر هیچیتر نه‌ماوه‌» . ئه‌م وته‌یه‌ له‌ گوێی‌ مندا ده‌نگی‌ دایه‌وه‌و بیرم بۆ وته‌كه‌ی‌ باشبوخ چوو.
له‌ ساڵی‌ 2009 كاتێ‌ پڕۆسه‌ی‌ كرانه‌وه‌ی‌ دیموكراتی‌ له‌ئارادا هه‌بوو، ئه‌ردۆغان و كه‌سانی‌ ده‌وروبه‌ری‌ ده‌یانگوت «ئه‌وه‌ی‌ پێویست بوو درایه‌ كورد، ئیتر كاتی‌ ئه‌وه‌یه‌ له‌ شا بێنه‌ خوارێ‌». ئه‌مه‌ له‌ هه‌ر ده‌رفه‌تێكدا به‌ كورتی‌ دووپاتده‌كرایه‌وه‌.
به‌ڵكو بۆ ئه‌وه‌ش بووه‌ كه‌ ئومێدی‌ رێككه‌وتنێك له‌ئارادا نه‌هێڵێت. به‌ڵكو جۆره‌ تاكتیكێك له‌م لێدوانه‌شدا هه‌بوه‌ نازانرێت.
كاتێ‌ هاتینه‌ ساڵی‌ 2011، تێڕوانینه‌كانی‌ باشبوخ له‌چه‌ند روویه‌كه‌وه‌ كاریگه‌ریی له‌سه‌ر ئه‌ردۆغان دروست كردبوو، هه‌ردووكیان هاوڕابوون. بۆ نمونه‌ ده‌یانگوت «پرسی‌ كورد بونی‌ نییه‌، پرسی‌ په‌كه‌كه‌ له‌ئارادایه‌».
له‌چاوپێكه‌وتنه‌كه‌ی‌ رۆژنامه‌ی‌ میللییه‌ت له‌ باشبوخ ده‌پرسن:
ده‌رباره‌ی‌ كتێبه‌كه‌تان به‌ناوی‌ «كۆتایی رێكخراوی‌ تیرۆریستی‌» نوسیوتانه‌ هه‌ر په‌یوه‌ست به‌و مه‌سه‌له‌یه‌وه‌، سه‌ره‌تا ده‌رباره‌ی‌ هێرشه‌كه‌ی‌ ئه‌م دواییه‌ی‌ په‌كه‌كه‌ له‌ ناوچه‌ی‌ سیلوان كردی‌، سه‌رۆكوه‌زیران رونكردنه‌وه‌یه‌كی‌ تایبه‌تی‌ هه‌بوو، یه‌كه‌میان ئه‌وه‌بوو وتی‌ «ئیتر له‌م وڵاته‌دا پرسی‌ كورد بونی‌ نه‌ماوه‌، ته‌نها پرسی‌ په‌كه‌كه‌ هه‌یه‌، پرسی‌ هاوڵاتییه‌ كورده‌كانی‌ برای‌ من هه‌یه‌». لێره‌دا ئه‌ردۆغان ده‌یه‌وێت تێڕوانینێكی‌ نوێ‌ بۆ پرسی‌ كورد ئاشكرابكات. دووه‌میشیان وتی‌»لێره‌ به‌دواوه‌ پڕۆسه‌كه‌ قۆناغێكی‌ ستراتیژی‌ نوێ‌ وه‌رده‌گرێت و لێره‌دا ئامانجمان ئه‌وه‌یه‌ رێگری‌ له‌ تیرۆر بكه‌ین و بنبڕی‌ بكه‌ین». لێره‌شدا ئه‌وه‌ی‌ خسته‌ڕوو كه‌ سیاسه‌تێكی‌ توندوتۆڵ له‌ڕووی‌ سه‌ربازی‌ و ئه‌منییه‌وه‌ ده‌گیرێته‌به‌ر به‌رامبه‌ر به‌ په‌كه‌كه‌. ئێمه‌ ئه‌م لێدوانانه‌ی‌ سه‌رۆكوه‌زیران چۆن هه‌ڵده‌سه‌نگێنن؟
ئیلكه‌ر باشبوخ: «بیرمان دێت كه‌ به‌ڕێز سه‌رۆكوه‌زیران پێشتریش له‌ مه‌یدانی‌ هه‌ڵبژاردنه‌كاندا ئه‌وه‌ی‌ دوپاتده‌كرده‌وه‌ كه‌ پرسی‌ كورد بونی‌ نه‌ماوه‌، منیش له‌به‌شێكی‌ كتێبه‌كه‌مدا به‌چڕی‌ باسم له‌وه‌ كردووه‌، لێره‌دا هه‌ردووكمان هاوڕاین، له‌ راستیدا له‌ كتێبه‌كه‌مدا ویستم ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ به‌ وری‌ باس بكه‌م، ده‌مه‌وێت لێره‌شدا جه‌ختی‌ لێبكه‌مه‌وه‌ له‌ توركیا شتێك نییه‌ به‌ناوی‌ پرسی‌ كورده‌وه‌، ده‌رباره‌ی‌ مته‌كانی‌ به‌ڕێز سه‌رۆكوه‌زیران كه‌ ده‌ڵێت تیرۆر تا ئاستی‌ كه‌م بنبڕده‌كه‌ین، لێره‌شدا هه‌مان بۆچونم له‌سه‌ر ئه‌وه‌ هه‌یه‌، بێگومان. ته‌نانه‌ت ده‌شڵێن رێكخراوی‌ تیرۆریستی‌ مارژیناڵی‌ بكه‌ین.
له‌و چاوپێكه‌وتنه‌دا یه‌ك له‌و پرسیارانه‌ی‌ ئاڕاسته‌ی‌ باشبوخ كرابوو، ده‌رباره‌ی‌ قه‌ندیل بوو، یه‌ك له‌و پرسیارانه‌ی‌ ئاڕاسته‌ی‌ باشبوخ كرا ئه‌وه‌بوو تا قه‌ندیل هه‌بێت ئیتر چۆن تیرۆر بنبڕده‌كرێت
له‌وه‌ڵامدا وتی‌ «پێویسته‌ له‌ توركیا په‌كه‌كه‌ مارژیناڵی‌ بكه‌ین، ئه‌مه‌ ده‌بێته‌ هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌ په‌كه‌كه‌ له‌ قه‌ندیل پێگه‌ی‌ لاواز بێت و نه‌مێنێت، بۆ ئامانجی‌ ته‌واوه‌تی‌ ده‌شبێت ناوچه‌یه‌كی‌ ئارام پێبهێنرێت و كۆنتڕۆڵ بكرێت و تاماوه‌یه‌كی زۆر له‌وێ‌ بمێنینه‌وه‌، بۆ ئه‌وه‌ش پێویسته‌ هاوكاری‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ وه‌ربگرین بۆ ئه‌وه‌ی‌ بتوانین له‌وێ‌ بمێنینه‌وه‌ بۆ ماوه‌یه‌كی‌ زۆر، ئه‌مه‌ پرسیاره‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌یه‌ كه‌ چۆن ئه‌مه‌ بكه‌ین. واده‌بیرنرێت تاكه‌ چاره‌ ئه‌و كاره‌ له‌گه‌ڵ ئه‌مریكا بكه‌ین، یان له‌گه‌ڵ كاربه‌ده‌ستانی‌ هه‌رێمی‌ كوردستانی‌ عیراق ئه‌وه‌ باس بكه‌ین».
جه‌نه‌ڕاڵ ئیلكه‌ر باشبوخ رای‌ وابوو.
له‌نیوه‌ شه‌وی‌ 17 ی‌ ئابی‌ 2011، له‌نێوان جوله‌مێرگ و چه‌لی‌، په‌كه‌كه‌ هێرشی‌ كرده‌ سه‌ر یه‌كه‌یه‌كی‌ سه‌ربازی‌ له‌ ئه‌نجامدا 11 سه‌رباز كوژران، فڕۆكه‌ جه‌نگییه‌كانی‌ ئێف 16، ده‌ستیان به‌ بۆردومانكردنی‌ قه‌ندیل كرد، ده‌وترێت له‌و كاته‌دا تێڕوانینی‌ ئه‌ردۆغان و باشبوخ یه‌ك بووه‌.
له‌پاش ئه‌و بۆردومانه‌ی‌ فڕۆكه‌ جه‌نگییه‌كانی‌ توركیا بۆ سه‌ر ناوچه‌كانی‌ باكووری‌ عیراق ده‌یانكرد، له‌ هه‌فته‌ی‌ كۆتایی مانگی‌ ئابدا، له‌لایه‌ن حكومه‌تی‌ عیراقی‌ و دواتریش هه‌رێمی‌ كوردستانی‌ عیراقه‌وه‌ ده‌نگی‌ ناڕه‌زایی به‌رامبه‌ر ئه‌و بۆردومانانه‌ به‌رزبویه‌وه‌. به‌تایبه‌ت سه‌رۆكی‌ هه‌رێمی‌ كوردستانی‌ عیراق مه‌سعود بارزانی‌ سه‌ره‌ڕای‌ ناڕه‌زایی ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌شكرد ئۆپه‌راسیۆنی‌ بۆ سه‌ر باكووری‌ عیراق كارێكی‌ ئاوا ئاسان نابێت.
له‌و كاته‌دا به‌هۆی‌ سه‌رهه‌ڵدانی‌ به‌هاری‌ عه‌ره‌بی، ئه‌مریكا چاوپۆشی‌ له‌هه‌ندی‌ شتی‌ توركیا ده‌كرد، ئه‌مه‌ واقیعه‌، به‌ڵام به‌ته‌واوه‌تی‌ واش نه‌بوو. ئه‌مریكا گڵۆپی‌ سه‌وز بۆ سوپای‌ توركیا هه‌ڵناكات كه‌ ئۆپه‌راسیۆنی‌ به‌ڕی‌ و ئاسمانی‌ بۆ سه‌ر باكووری‌ عیراق بكات و به‌مه‌ش كورده‌كانی‌ عیراق و توركیا نیگه‌ران بكات، ئۆپه‌راسیۆنی‌ ئه‌ودیو سنور بكات.
واشنتۆن به‌ئاگاییه‌وه‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌ ده‌كات. 
یه‌ك له‌  رونكردنه‌وه‌كانی‌ باشبوخ كه‌ سه‌یر بوو، ده‌رباره‌ی‌ دابه‌شبون و ده‌وڵه‌تێكی‌ سه‌ربه‌خۆی‌ كورد بوو. باشبوخ زۆر به‌گرنگییه‌وه‌ له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی‌ ده‌وڵه‌تی‌ كوردی‌ ده‌وه‌ستێته‌وه‌و ده‌ڵێت «كاتێ‌ په‌كه‌كه‌ دامه‌زرا، چوار راگه‌یه‌نراویان وه‌ك ئامانجی‌ خۆیان ئاشكرا كرد، ئامانجی‌ یه‌كه‌میان ناساندنی‌ پێناسی‌ كورد له‌خۆده‌گرێت. له‌به‌رئه‌وه‌شه‌ كه‌ ناساندنی‌ پێناسی‌ كورد له‌ ده‌ستوری‌ توركیا به‌كارێكی‌ مه‌ترسیداری‌ ده‌بینم و له‌دژی‌ ده‌وه‌ستمه‌وه‌، ئامانجی‌ دووه‌میان پێكهاته‌یه‌كی‌ (قه‌واره‌یه‌كی‌) سیاسی‌ له‌خۆده‌گرێت، خۆسه‌ری‌ ، ئامانجی‌ سێیه‌م و مه‌ترسییه‌ گه‌وره‌كه‌ش دروستكردنی‌ ده‌وڵه‌تێكی‌ سه‌ربه‌خۆیی كوردییه‌، چواره‌م و دوا ئامانج، به‌شه‌كانی‌ كورد له‌ عیراق، توركیا، سوریا و ئێران كوردستانی‌ گه‌وره‌ دروستبكه‌ن. له‌ مه‌نیفێستۆی‌ په‌كه‌كه‌دا ئه‌م ئامانجانه‌ هه‌یه‌. بۆیه‌ ئه‌گه‌ر بێت له‌مڕۆدا هه‌نگاوی‌ یه‌كه‌م جێبه‌جێبكه‌ن، ئه‌وا ناتوانن رێگری‌ له‌ هه‌نگاوی‌ دووه‌می‌ په‌كه‌كه‌ بكه‌ن، بۆیه‌ له‌دژی‌ هه‌نگاوی‌ یه‌كه‌مم و ناساندنی‌ پێناسی‌ كوردم، ئه‌گه‌رنا ره‌وشه‌كه‌ له‌ كۆنتڕۆڵ ده‌رده‌چێت».
ترسی‌ دابه‌شبوون له‌لای‌ ئه‌ردۆغان، به‌تایبه‌ت كاتێ‌ پڕۆسه‌ی‌ خابوور كۆتایی پێهات، زیاتر بوو. ده‌یوت»ئه‌وانه‌ ده‌یانه‌وێ‌ وڵات دابه‌ش بكه‌ن». ئه‌مه‌ كرایه‌ دروشمی‌ حكومه‌ت تاماوه‌یه‌كی‌ زۆر.
دۆسیه‌ی‌ كه‌جه‌كه‌ له‌ ساڵی‌ 2009 ده‌ستیپێكرد، زمانی‌ توندی‌ ئه‌ردۆغان له‌ هه‌ڵبژاردنی‌ 2011 مانای‌ ئه‌وه‌ بوو كه‌ متمانه‌ی‌ به‌ پڕۆسه‌ی‌ خابوور نه‌مابوو، له‌م دیده‌وه‌ له‌ كۆبونه‌وه‌ی‌ ئاسایشی‌ میللی‌ تێڕوانینه‌كانی‌ باشبوخ په‌سه‌ندكرا و منیش ره‌خنه‌م له‌و تێڕوانینه‌ی‌ ده‌وڵه‌ت گرت.
له‌17 ی‌ ئابی‌ 2011 وه‌، له‌ ئامه‌ده‌وه‌ فڕۆكه‌ جه‌نگییه‌كانی‌ ئێف-16 به‌ره‌و قه‌ندیل ده‌فڕین و بۆردومانی‌ ناوچه‌كه‌یان ده‌كرد، هاوكات ده‌سه‌ڵاتی‌ سوپا و حكومه‌ت له‌ ئه‌نقه‌ره‌ كۆبونه‌وه‌یان كردوو هاوڕا بوون له‌سه‌ر درێژه‌پێدانی‌ شه‌ڕ، منیش ده‌مپرسی‌ ئایا ئه‌ردۆغانی‌ سه‌رۆكوه‌زیر ده‌بێته‌ قوربانی‌ سیاسه‌تی‌ ئه‌نقه‌ره‌؟


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7371
24/9/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ بارسێلۆنا بۆندی چه‌ند یاریزانێكی نوێ ده‌كاته‌وه‌ 24/9/2017
‌ ئه‌ندریه‌ واردی پاڵه‌وانی جیهان وازهێنانی راگه‌یاند 24/9/2017
زانست
‌ 12 ساڵ دوای‌ هاوسه‌رگیری چی‌ ڕوو ده‌دا؟ 22/9/2017
‌ باوه‌ڕت به‌ خه‌ونه‌كه‌ت هه‌بێت، وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ به‌كرده‌وه‌ به‌ده‌ستت هێنابێ 22/9/2017
‌ كێش كاریگه‌ری‌ له‌سه‌ر ناكۆكی‌ خێزان هه‌یه‌ 22/9/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP