سەرەکی » وتار » سه‌رتیپ جه‌وهه‌ر‌ » عه‌نكاوه‌ دانیشتوانه‌كه‌ی‌ مه‌سیحین، به‌ڵام…

ژانی خاچ

عه‌نكاوه‌ دانیشتوانه‌كه‌ی‌ مه‌سیحین، به‌ڵام…

عه‌نكاوه‌ دانیشتوانه‌كه‌ی‌ مه‌سیحین، به‌ڵام به‌ڕێوبه‌رانی موسڵمانن

21

(ژانی خاچ) چیرۆكیكی دیكەی رۆژنامەوانییە، لەبارەی مێژووی ژیان و باری سیاسی و كۆمەڵایەتیی و ئابووریی كلدۆئاشور سریان/ مەسیحیەكانی كوردستان و عیراق بەشێوەیەكی گشتیی. ئەو گلەیی و گازندانەی لەحكومڕانیی كوردستان و پرسی نوێنەرایەتیی كردنیان لەپەرلەمانی كوردستان (كۆتا)و زەوتكردنی ئیرادەی سیاسی پێكهاتەكان و بڕیاردان و نوێنەرایەتیی كردنیان لە هەموو جومگەكانی حكومڕانی كوردستان. پرسی داگیركردنی زەوی و زار و ئەو ستەم و زوڵمەی لەگەڵ هاتنی داعش بەتایبەت لەدەشتی نەینەوا و هەندێ ناوچەی دیكە روبەرووی بوونەتەوە. ئەمانەو چەندین پرسی دیكەی گرێدراو بەژیانی مەسیحییەكانی كوردستان لەزنجیرە چیرۆكێك دەخەینە روو.

بنیامین نیسان چیرۆكێكی سه‌یری بۆ گێڕامه‌وه‌. وتی ژن و پیاوێكی مه‌سیحی به‌هۆی ناكۆكی نێوانیان جیابوونه‌ته‌وه‌. منداڵێكیان له‌نێواندا‌یه‌. پیاوه‌كه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ منداڵه‌كه‌ بباته‌وه‌ لای خۆی و به‌خێوكردنه‌كه‌ بباته‌وه‌ له‌دادگا، خۆی كردۆته‌ موسڵمان (واته‌ ئاینه‌كه‌ی‌ خۆی له ‌مه‌سیحییه‌وه‌ كردۆته‌ ئیسلام) و له‌دادگا تۆماری‌ كردووه‌! ئه‌مه‌ش كێشه‌یه‌كی گه‌وره‌ی‌ دروستكردووه‌. وتی: «دوای‌ هێنان و بردنێكی زۆر، یه‌كه‌مجار دادگای تایبه‌تمه‌ند منداڵه‌كه‌ی‌ دایه‌وه‌ به‌ دایكی، به‌وپێیه‌ی‌ دایكییه‌تی و ده‌بێ‌ لای ئه‌و بێت و دایكایه‌تی په‌یوه‌ندیی به‌ئاینه‌وه‌ نییه‌، به‌ڵام دواتر دادگای (ته‌مییز) ئه‌و بڕیاره‌ی‌ هه‌ڵوه‌شاندۆته‌وه‌ و ئه‌و مافه‌ی‌ به ‌پیاوه‌كه‌ داوه‌، به‌وپێیه‌ی‌ كچه‌كه‌ ئۆتۆماتیك ده‌بێته‌ موسڵمان و نابێت لای دایكه‌ مه‌سیحییه‌كه‌ بێت!

تائێستا ژماره‌یه‌كی كه‌م زەماوەند له‌نێوان موسڵمان و مه‌سیحی هەبووه‌، هیچیان بێ‌ گرفت نه‌بوون، هه‌میشه‌ بۆته‌ جێی‌ مشتومڕو كێشه‌. ئه‌و كچانه‌یشی شویان به‌كوڕێكی موسڵمان كردووه‌ و ئاینی خۆیان نه‌گۆڕیووه‌، گرفتی جێبه‌جێكردنی سروته‌كانی ئاینه‌كه‌ی خۆیانیان هه‌بووه‌، به‌ڵام پێچه‌وانه‌كه‌ی‌ رێگەپێدراو نییه‌. واته‌ له ‌كوردستان به‌هیچ شێوه‌یه‌ك نه‌ قانون و نه‌ له‌ رووی كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌ رێگە نادرێت كچێكی موسڵمان شو به ‌كوڕێكی مه‌سیحی بكات. به‌پێی‌ حوكمی ئاینی ئیسلام، ئه‌و كه‌سه‌ی شو به ‌كوڕی مه‌سیحی بكات، به ‌هه‌ڵگه‌ڕاوه‌ (مرتد) هه‌ژمار ده‌كرێت و له ‌ئاینی ئیسلام سزاكه‌ی‌ گرانه‌، له‌به‌رامبه‌ردا قانونی باری‌ كه‌سێتی عیراقیی ساڵی 1959 رێگە به ‌شوكردنی كچێكی مه‌سیحی به ‌كوڕێكی موسڵمان ده‌دات. ماده‌ی‌ 17 له ‌قانونی باری‌ كه‌سێتی عیراقی ده‌ڵێت «رێگا ده‌درێت موسڵمان كچێكی ئه‌هلی كیتاب ماره‌ ببڕێت، به‌ڵام رێگەپێدراو نییه‌ كچێكی موسڵمان شو به ‌غه‌یری موسڵمان بكات».

به‌پێی‌ زانیارییه‌كان به‌ر له‌ 10 ساڵێك له ‌ناوچه‌ی‌ ئامێدی كوڕێكی مه‌سیحی كچێكی موسڵمانی ماره‌كرد، هه‌رایه‌كی گه‌وره‌ی‌ دروستكرد، چونكه‌ پیاوانی ئاینی ئیسلام، فه‌توایان له ‌دژی ئه‌و پرۆسەیە راگه‌یاند و ناچار كوڕه‌كه‌ و كچه‌كه‌ ناوچه‌كه‌یان به‌جێهێشت و خۆیان ونكرد.

بنیامین نیسان كه‌ پارێزه‌رێكی ناسراوبوو، روونیكرده‌وه‌ كه‌ «پیاوانی ئاینی و مه‌سیحییه‌كان تێبینی و سه‌رنجی زۆریان له‌سه‌ر قانونی باری‌ كه‌سێتی عیراقیی هه‌یه‌، نه‌ك ته‌نها ئه‌و پرسانه‌ی‌ په‌یوه‌ندیی به‌ زەماوەند و پرسی به‌خێوكردنی منداڵه‌وه‌ هه‌یه‌، به‌ڵكو له‌پرسی میراتگریی و دابه‌شكردنی میراتیش تێبینی و سه‌رنجیان هه‌یه‌، چونكه‌ ئه‌و قانونه‌ی‌ هه‌یه‌ به‌پشت به‌ستن به ‌حوكم و رێساكانی ناو ئاینی ئیسلام دانراوه‌، به‌ڵام مه‌سیحییه‌كان ده‌یانه‌وێ‌ت له‌ناو قانونی باری كه‌سێتی جێگایه‌ك بۆ ئاینی مه‌سیحی یان بارێكی تایبه‌ت بۆ مه‌سیحییه‌كان ره‌چاوبكرێت. نیسان وتی: «ده‌كرێت چه‌ند ماده‌یه‌كی تایبه‌ت به‌مه‌سیحییه‌كان بخرێته‌ سه‌ر قانونه‌كه‌ و ته‌نها بۆ مه‌سیحییه‌كان بێت».

گفتوگۆی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تیی و ژیانی رۆژانه‌، تا دره‌نگانێكی شه‌و رایكێشاین. ئه‌و شوێنه‌ی‌ ئێمه‌ گه‌لێك ساردبوو. پترۆسی هاوڕێمان گه‌لێك شاره‌زابوو له‌ دروستكردنی خواردنی به‌له‌ززه‌ت، برسێتی و بۆنی خواردنه‌كه‌ی‌ ئه‌و كه‌ نیوه‌ی شه‌و ئاماده‌بوو، سه‌رماكه‌ی‌ بیربردبووینه‌وه‌.

به‌یانی زوو خه‌به‌رمان بۆوه‌. من و پترۆس چووینه‌ خواره‌وه‌ تا گه‌یشتینه‌وه‌ ئاوه‌دانیی و هه‌ندێك ماست و هێلكه‌ و نانی گه‌رم و پێویستی خواردنی به‌یانیانمان له‌گه‌ڵ خۆمان هێنا، تا هاتینه‌وه‌ هاوڕێیانمان چایه‌كی بەلەزەتیان ئاماده‌كردبوو. له ‌باخی ئه‌و باخچه‌یه‌ی لێی بووین خوانی به‌یانیمان دانا. تام و له‌زه‌تی نانی ئه‌و به‌یانییه‌ زۆر تایبه‌ت بوو، به‌تایبه‌تی شوێنه‌كه‌ی‌ ئێمه‌ به‌رزبوو، ئه‌و دیمه‌نانه‌ی‌ به‌رده‌ممان، له ‌تابلۆیه‌كی زۆر جوانی نیگاركێشێكی شاره‌زا، یان كامیرامانێكی زۆر ده‌ستڕه‌نگین وێنه‌كه‌ی‌ گرتبێت.

بەڕێكه‌وتن به‌ره‌و شارۆچكه‌ی‌ كانی ماسی
زوو خۆمان پێچایه‌وه‌ و به‌وه‌خته‌وه‌ هاتینه‌ خواره‌وه‌ و له‌سه‌ر رێگه‌ی‌ خۆمان خواحافیزیمان له‌و هاوڕێیانه‌ كرد، كه‌ شه‌و له‌گه‌ڵمان دانیشتن و بیروڕامان گۆڕییه‌وه‌. له‌گه‌ڵ ئه‌میر خۆشابا و پترۆسی هاوڕێمان گوند به‌گوند به‌ره‌ و شارۆچكه‌ی‌ كانی‌ ماسی به‌ڕێكه‌وتین. من جگه‌ له ‌پرسیاركردن له‌باره‌ی‌ دۆخی ناوچه‌كه‌ و ژیانی كلدۆئاشورییه‌كان، مه‌به‌ستیشم بوو بزانم چی ده‌گوزه‌رێت له‌ناوچه‌كه‌، چونكه‌ باسی بوونی هێزه‌كانی توركیا و بارودۆخی ئه‌منی ناوچه‌كه‌، بۆ من وه‌ك نووسه‌ر یان رۆژنامه‌نووس گه‌لێك گرنگ بوو.

چاره‌كێك بۆ 20 ده‌قیقه‌ به‌ره‌و خۆرهه‌ڵات هه‌ڵكشاین، پترۆسی هاوڕێم كه‌ زۆر شاره‌زای ناوچه‌كه‌بوو، وتی: هه‌ڤاڵ ئه‌و قولله‌یه‌ ده‌بینی؟ وتم به‌ڵێ‌. وتی ئه‌وه‌ قه‌ره‌قۆلی توركیایە و له ‌هه‌ردوو دیوی ئه‌و شاخه‌ هه‌ن كه‌ ده‌ڕوانێته‌ سه‌ر كانی ماسی. به‌ره‌و كانی ماسی ده‌چووین، به‌ته‌نیشت قه‌ره‌قۆلی توركەکاندا له ‌قوڵایی خاكی باشووری كوردستان تێپه‌ڕین. له‌سه‌ر له‌ته‌ شاخێكی به‌رز كه‌ ده‌ڕوانێته‌ سه‌ر رێگای سه‌ره‌كی به‌ره‌و كانی ماسی، دوو باره‌گای‌ توركیا له‌مبه‌ر و ئه‌وبه‌ری‌ جاده‌ هه‌بوون، هه‌ریه‌كه‌یان باره‌گایه‌كی گه‌وره‌ و قایم بوو، پێده‌چوو شوێنی نیشتنه‌وه‌ی‌ كۆپته‌ر و چه‌كی قورس و پێداویستی خۆپارێزی تێدابێت. پرسیارم كرد ئه‌وانه‌ چۆن هاتووچۆ ده‌كه‌ن؟ به‌كورتی، وتیان هیچ كێشه‌یان نییه‌.

گه‌یشتینه‌ شارۆچكه‌ی‌ كانی ماسی، كه‌ به‌قسه‌ی‌ ئه‌وان، زۆرینه‌ی‌ دانیشتوانه‌كه‌ی‌ كلدۆئاشوریین. شارۆچكه‌یه‌كی دڵڕفێنه ‌و ده‌كه‌وێته‌ چاڵاییه‌كه‌وه‌ و نزیك سنووری توركیا. شارۆچكه‌كه‌ زیاتر له‌ 30 گوند له‌خۆده‌گرێت و زۆرینه‌یان كلدۆئاشوریین. كانی ماسی كه‌ به‌زمانی سریانی پێی‌ ده‌ڵێن (ئاینه‌ دنۆنی) به‌مانای كانی ماسی دێت. له‌دوای‌ عەینكاوه‌، گه‌‌ورەترین ناوچه‌ی‌ كلدۆئاشورییه‌كانه‌ كه‌ ژماره‌یه‌كی زۆر له ‌دانیشتوانی كلدۆئاشوریی (مه‌سیحی) له‌خۆده‌گرێت. خه‌ڵكی كانی ماسی و گونده‌كانی ده‌وروبه‌ری‌ سه‌رقاڵی كشتوكاڵ و كشتیاریی و ره‌زوباخن. ناوچه‌یه‌كی دڵڕفێن و دووره‌ده‌سته‌. خه‌ڵكی ناوچه‌كه‌ ژیانێكی شارستانیان هه‌یه‌و گرنگی به ‌ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌ده‌ن.

ماوه‌ی‌ چاره‌كه‌ سه‌عاتێك به ‌ئۆتۆمبێل له‌ كانی ماسی دوركه‌وتینه‌وه‌، گه‌یشتینه‌ گوندی شیمالا كه‌ ئاشورییه‌كان پێی‌ ده‌ڵێن (پشمیایێ) له‌وێ‌ گه‌ڕاینه‌وه‌ و هێوه‌تر (واوه‌تر) نه‌چووین.

گوندی مه‌سیحییه‌كان جیاوازتره‌ له‌گوندەکانی دیکەی ناوچه‌كه
گوندی ئاشورییه‌كان یان مه‌سیحییه‌كان، كه‌مێك جیاوازتربوو له‌ گونده‌كانی دیكه‌. كه‌مێك پاكوخاوێنتر و سه‌رنجڕاكێشتر و شارستانیتر دیاربوو. ره‌نگه‌ ئه‌وه‌ی‌ باسی ده‌كه‌م بۆ دوو هۆكار بگه‌ڕێته‌وه‌، یه‌كه‌میان له‌دوای‌ گه‌ڕانه‌وه‌یان بۆ ناوچه‌كانی خۆیان به‌تایبه‌تی له‌دوای‌ راپه‌ڕینی 1991 ژماره‌یه‌كی زۆر رێكخراوی مه‌سیحی له‌سه‌ر ئاستی جیهان روویان له ‌كوردستان كرد و هاوكاری زۆریان پێشكه‌ش به‌كلدۆئاشورییه‌كان كرد. هه‌ر له‌دروستكردنی گوندی سه‌رده‌میانه‌وه‌ بگره‌ تاوه‌كو دروستكردنی كه‌نیسه‌ و خوێندنگا و نه‌خۆشخانه‌ و پێویستییه‌كانی دیكه‌، دووه‌میشیان كەلتوریی ژیانی ئاشورییه‌كان و دۆخی ئابورییانه‌ كه‌ ره‌نگه‌ كاریگه‌ری‌ له‌سه‌ر شێوه‌ی‌ ژیانیان هه‌بێت.

یه‌كێك له‌و دیمه‌نانه‌ی‌ بینیم و زۆر سه‌رنجڕاكێش بوو، بوونی باره‌گای‌ هێزی پاسه‌وانی سنووری عیراقیی بوو له‌نزیك قه‌ره‌قۆلی جه‌ندرمه‌ی‌ تورك له ‌قووڵایی خاكی عیراق! واته‌ باره‌گای‌ جه‌ندرمه‌ی‌ تورك له‌ناو خاكی هه‌رێمی كوردستان له ‌شوێنێكی به‌رز له‌ سه‌روو كانی ماسی بوو، له‌خوار باره‌گاكه‌ی‌ تورك، تابلۆیه‌كی گه‌وره‌م بینی به‌ عه‌ره‌بی و كوردی نووسرابوو هێزی پاسه‌وانیی سنوور!

هه‌ركه‌س ئه‌و هێزه‌ی‌ تورك و ئه‌و تابلۆیه‌ی ببینیایه‌، بێگومان ئه‌و پرسیاره‌ی‌ لا دروست ده‌بوو كه‌ چۆن ده‌كرێت هێزێكی بێگانه‌ باره‌گایه‌كی گه‌وره‌ی‌ سه‌ربازییان به‌بێ‌ هیچ رێكه‌وتن یان چوارچێوه‌یه‌كی قانونیی له‌ناو خاكی وڵاتێك دانابێت و هێزی پاسه‌وانی سنووری وڵاته‌كه‌ش به‌ته‌نیشتییه‌وه‌ باره‌گایان هه‌بێت؟ كه‌وایه‌ هێزی پاسه‌وانی سنوور بۆچییه‌؟!

به‌هه‌رحاڵ دوای‌ بینینی ناوچه‌كه‌ به‌تایبه‌ت گونده‌ مه‌سیحینشینه‌كان، به‌ره‌و دهۆك گه‌ڕاینه‌وه‌. به‌و دۆڵ و شاخه‌ له‌بن نه‌هاتوانه‌دا تێده‌په‌ڕین. له‌و رێگه‌یه‌دا زۆر شوێن دڵرفێن و جیاوازمان بینی، یه‌كێك له‌و شوێنانه‌ گه‌لی دهێ بوو كه‌ به‌راستی سه‌رنجڕاكێش و جوان بوو، وه‌ك تابلۆیه‌كی جوان ده‌هاته‌به‌رچاو، له‌وێوه‌ گه‌ڕاینه‌وه‌ دهۆك و دواتر هه‌ر ئه‌و رۆژه‌ بۆ ئێواره‌كه‌ی‌ گه‌یشتینه‌وه‌ هه‌ولێر.

بۆمن بینین دۆڵی نه‌هله‌ و به‌رواری باڵا گرنگی تایبه‌تی هه‌بوو، به‌چاوی خۆم گوند و لادێكانی ئه‌و ناوچانه‌م بینی، هه‌روه‌ك شێوه‌ی‌ ژیان و گوزه‌رانی ئه‌وانم بینی و له ‌نزیكه‌وه‌ له‌گرفت و كێشه‌كانیان تێگه‌یشتم، به‌ڵام كێشه‌ی‌ كلدۆئاشورییه‌كان وه‌ك نه‌ته‌وه‌ و مه‌سیحییه‌كان وه‌ك ئاین، له‌ناوچه‌یه‌كه‌وه‌ بۆ ناوچه‌یه‌كی دیكه‌ جیاوازه‌، به‌ڵام هه‌ندێك له ‌كێشه‌كانیش هاوبه‌شن، به‌تایبه‌ت ئه‌وه‌ی‌ په‌یوه‌ندیی به‌ پرسی زه‌وی و زاره‌وه‌ هه‌یه‌.

یه‌كێك له‌و ناوچانه‌ی‌ دیكه‌ كه‌ له‌هه‌موو شوێن و ناوچه‌كانی دیكه‌ی‌ كوردستان بۆ كلدۆئاشورییه‌كان یان مه‌سیحیه‌كان گرنگه‌، شارۆچكه‌ی‌ عه‌نكاوه‌یه‌. گه‌وره‌ترین ناوچه‌ی‌ دانیشتوانیی مه‌سیحییه‌كان یان كلدۆئاشورییه‌كانه‌ له‌ كوردستان و عیراقدا.

شارۆچكه‌ی‌ عه‌نكاوە ده‌كه‌وێته‌ باكووری هه‌ولێر و حەوت كیلۆمه‌ترێك دووره‌، ژماره‌ی‌ دانیشتوانه‌كه‌ی‌ زیاتره‌ له‌ 30 هه‌زار كه‌س ده‌بێت، به‌ڵام ژماره‌یه‌كی زۆر زیاتری مه‌سیحیی یان كلدۆئاشورییه‌كانی موسڵ و به‌غدا و ناوچه‌كانی دیكه‌ی‌ عیراقی لێ‌ نیشته‌جێیه‌. زۆرینه‌ی‌ ره‌های دانیشتوانه‌كه‌ی‌ كلدۆئاشوریی یان مه‌سیحین.

به‌پێی‌ سه‌رچاوه‌ مێژووییه‌كان عه‌نكاوا له‌بنه‌ڕه‌تدا گوندێكی كلدۆئاشورییه‌كان بووه‌ له‌سنوری‌ شاری هه‌ولێر و مێژووه‌كه‌ی‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ شه‌ش سه‌ده‌ پێش زاین. یه‌كێكه‌ له‌و ناوچانه‌ی‌ كارێزه‌كانی پاشا سه‌نحاریبی ئاشوریی پێدا تێپه‌ڕیوه‌. له‌ساڵی 1956 وه‌ كراوه‌ به‌ناحیه‌ سه‌ر به‌ناوه‌ندی پارێزگای‌ هه‌ولێر.
عه‌نكاوه‌ یه‌كێكه‌ له‌ شارۆچكه‌ جوان و ناسراوه‌كانی كوردستان و عیراق، یه‌كێكه‌ له‌و شارۆچكانه‌ی‌ زۆرترین گه‌شتیار و بیانیی رووی تێده‌كات، هه‌روه‌ك چۆن شارۆچكه‌ی‌ شه‌قڵاوه‌ له ‌باكووری هه‌ولێر له‌سه‌ر ئاستی عیراق ناسراوترین ناوچه‌ی‌ گه‌شتیارییه‌.

دانیشتوانی ئه‌و شارۆچكه‌یه‌ جیاواز له ‌ناوچه‌كانی دیكه‌ به‌خه‌ڵكێكی مه‌ده‌نی و دوور له‌گرفت و پابه‌ندتر به‌ قانون ناسراون. كه‌متر تێكه‌ڵاوی ململانێی‌ سیاسی و گرفته‌ ناوخۆییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان بوون. له‌دوای‌ راپه‌ڕینی 1991 به‌هۆی جیاوازبوونی له‌گه‌ڵ ناوچه‌كانی دیكه‌، زۆربه‌ی‌ رێكخراوه‌ بیانییه‌كان باره‌گا و نووسینگه‌یان له‌وێ‌ كرده‌وه‌. ئێستاش كونسڵخانه‌ی‌ ئه‌مریكا و چه‌ند كونسڵخانه‌یه‌كی دیكه‌ له‌وێن.

به‌پێی بڕیار رێگری ده‌كرێت له‌ گۆڕینی دیموگرافیای ناوچه‌كه‌
جیاواز له‌ هه‌موو ناوچه‌كانی دیكه‌ كڕین و فرۆشتنی خانوو زه‌وی له‌و شارۆچكه‌یه‌ بۆ موسڵمان قه‌ده‌غه‌یه‌. ئه‌م بڕیاره‌ی حكومه‌تی هه‌رێم پشتبه‌ستووه‌ به ‌بڕگه‌ی‌ چواره‌م له‌قانونی (پاراستین مافی‌ پێكهاته‌كان له‌ كوردستان) ژماره‌ 5 ساڵی 2015 كه‌ ده‌ڵێت «رێگه‌ گرتن له‌ هه‌ر ره‌فتارێك یان هـه‌ر سیاسـه‌تێكی‌ نـه‌رێنی‌ كـه‌وا ببێتـه‌ هـۆی‌ گـۆڕینی‌ بارودۆخی‌ ره‌سه‌نی‌ ئه‌و ناوچانه‌ی‌ پێكهاته‌یه‌كی‌ دیاریكراو تیایدا نیشـته‌جێن و رێگـه‌گرتن له‌ هه‌ر به‌ خاوه‌نبوونێك كه‌وا ئامانجی یان ببێته‌ هۆی‌ گۆڕانكاری‌ دیمیۆگرافی‌ بـۆ مـۆركی‌ مێژوویی‌ و شارستانیه‌تی‌ ناوچه‌یه‌كی‌ دیـاریكراو، بـه‌ هـه‌ر هۆیـه‌ك بێـت و لـه‌ ژێـر هـه‌ر پاساوێك بێت».

مه‌به‌ست له‌و بڕگه‌یه‌ پارێزگاریكردنه‌ له‌و ناوچانه‌ی‌ كه‌ زۆرینه‌ی‌ دانیشتوانه‌كانیان پێكهاته‌یه‌كی دیاریكراون، به‌ڵام له‌بنه‌ڕه‌تدا به‌پێی‌ قسه‌ی‌ یاساناسان ناده‌ستورییه‌.

سه‌رباری‌ دانانی بڕگه‌یه‌كی قانونیی بۆ رێگرتن له‌ گۆڕینی دیمۆگرافیای‌ شارۆچكه‌كه‌ و شوێنه‌كانی دیكه‌، به‌ڵام به‌ڕێگای‌ قانونی دیكه‌ یان له‌ڕێی‌ واسته‌كردنه‌وه‌ كڕین و فرۆشتن به‌شێوه‌یه‌كی سنووردار له ‌شارۆچكه‌كه‌دا ده‌كرێت. له ‌میانه‌ی‌ به‌دواداچوونم بۆ ئه‌و پرسه‌، سه‌ردانی گه‌ڕه‌كێكی نوێی‌ شارۆچكه‌كه‌م كرد به‌ناوی (عه‌نكاوه‌ی‌ نوێ‌) زه‌وی موسڵمان و زه‌وی مه‌سیحییه‌كان جیاوازبوو، ئه‌و زه‌ویانه‌ی‌ به‌ناوی موسڵمانانه‌وه‌ بوو ئاسانتربوو كڕین و فرۆشتنی و نرخه‌كه‌ی‌ زۆر گرانتربوو، به‌ڵام ئه‌و زه‌ویانه‌ی‌ به‌ناوی مه‌سیحییه‌كان بوو هه‌رزانتربوو، چونكه‌ گواستنه‌وه‌یان بۆسه‌ر ناوی موسڵمان زه‌حمه‌ت بوو پێویستی به‌فێڵ (حیله‌)ی یاسایی هه‌بوو تاوه‌كو موڵكایه‌تیه‌كه‌ بگوێزرێته‌وه‌ سه‌ر كه‌سێكی موسڵمان، ئه‌ویش خه‌رجی نزیكه‌ی‌ 50 هه‌زار دۆلاری پێویست بوو.

عه‌نكاوه‌ شارێكی گه‌لێك جوانه‌، ژماره‌یه‌كی زۆر یانه‌ی‌ شه‌وانه‌و قاوه‌خانه‌و كافتریای لێیه‌. چه‌ند شه‌قامێكی ناسراوی هه‌یه‌ بۆ پیاسه‌ی‌ ئێواران. شه‌وانی یه‌كشه‌ممه‌ جیاواز له‌هه‌موو شه‌وانی دیكه‌ كچان و كوڕانی شارۆچكه‌كه‌و دانیشتوانی ئه‌و شارۆچكه‌یه‌ بۆ پیاسه‌ دێنه‌ ده‌ره‌وه‌، دیمه‌نێكی زۆر سه‌رنجڕاكێشه‌ كه‌ هه‌ندێكجار هه‌ستده‌كه‌یت له‌شارێك یان له‌ وڵاتێكی جیاوازدا ده‌ژیت.

 271 جار بینراوە