سەرەکی » دۆسێ » دەوڵەت یان هێزی قەوارە و گروپەكان؟

حكومەت و ئاڵنگاریی میلیشیاكان

دەوڵەت یان هێزی قەوارە و گروپەكان؟

شرۆڤەی: ئەركان جەبار

تائێستا زانیارییەكانی پەیوەست بە چارەنووسی «قاسم موسلیح»، سەركردەی یەكێك لە گروپە چەكدارەكان دژ بە یەكن، لەكاتێكدا میدیاكانی نزیك لە میلیشیاكان هەواڵی ئازادكردنی بڵاودەكەنەوە، بەرپرسانی حكومەتی عیراق رەتیدەكەنەوە و ئاماژە بەوە دەكەن، لێكۆڵینەوە لەگەڵ ئەو تۆمەتبارە دەستیپێكردووە.
هەرچەندە لەدوای كاردانەوە و ئاڵۆزییەكانی دەستگیركردنی «موسلیح»، تاڕادەیەك ئارامییەكی رێژەیی گەڕاوەتەوە بەغدای پایتەخت، بەڵام هێشتا مەترسیی پەرچەكرداری سەربازیی بەشێك لە میلیشیاكان بەردەوامە و هۆشداری دەدرێت، لە تێكچوونی كۆی بارودۆخی ئەمنی و كاریگەریی خستنەسەر هەڵبژاردنە چاوەڕوانكراوەكەی مانگی ئوكتۆبەری ئەمساڵ.
شرۆڤەكاران وایدەبینن، رووداوەكانی ئەم دواییەی بەغدا و نمایش و پەرچەكرداری سەربازیی بەشێك لە میلیشیاكان، دەرگایەكی نوێی روبەڕووبوونەوەی لە نێوان مستەفا كازمی سەرۆك وەزیرانی عیراق و سەركردە دیارەكانی گروپە چەكدارەكان كردۆتەوە. ئەو پێشهاتەش بە روونی بەشێك لەلایەنە شیعەكانی دابەشكردووە لەنێوان پاڵپشتیكردن لە حكومەتەكەی كازمی و دژایەتیكردن بە زەبری هێز و چەك.
ئێستا بەشێك لەو لایەنانە، خۆنمایشكردنی سەربازیی و گەمارۆدانی ناوچەی سەوز، بە پێشێلكاریی ئەمنی و دەستوەردان لەكاروباری دەوڵەت و دادگاكان ناوی دەبەن، بەشێكی دیكەشیان بە توندی رەتیدەكەنەوە كە سەركردەكانیان بە تۆمەتی كوشتنی چالاكوانان لێكۆڵینەوەیان لەگەڵدا بكرێت.

لە دەستدانی جەماوەر
لەدوای دەستگیركردنی سەركردەی گروپێكی چەكدار بەناوی «قاسم موسلیح»، بەغدای پایتەخت دۆخێكی نەخوازراو و مەترسیداری بەخۆیەوە بینی و بەشێك لە گروپە چەكدارەكانی حەشد، بە چەكی قورس و سووك، ماڵی سەرۆك وەزیرانی عیراقیان لە ناوچەی سەوز گەمارۆدا.
دواتر هەر لەو دەمەدا، مستەفا كازمی هاتە سەر هێڵ و رایگەیاند، «جموجۆڵی ئەو گروپە چەكدارانە لە شاری بەغدا، پێشێلكارییەكی مەترسیدارە، نەك تەنیا بۆ حكومەت و یاسا، بەڵكو بۆ دەستووری عیراقیش».
هەنگاوی ئەو گروپە، نیگەرانیی لای خەڵك و دەستەبژێر و سیاسییەكان دروستكرد، بە شێوەیەك شرۆڤەكارانی سیاسی بەو جۆرە ئاماژەیان بۆ كرد، كە ئەو جموجۆڵە زیانی بە جەماوەریی لایەنە شیعەكان گەیاند و لای خەڵكی ئەو بۆچوونە دروستبووە كە گروپە چەكدارییەكانی سەر بە هەندێك لایەنی شیعە، بوونەتە جێگەی هەڕەشە بۆ سەر هەیبەتی دەوڵەت. هاوكات دەڵێن: «ئەو راستییەش بۆ رای گشتیی بە هەموو پێكهاتەكانییەوە روونبۆتەوە، كە ئەوەی دەوترێت حەشد بەشێكە لە سیستمی بەرگری عیراق و لەژێر فەرمانی دەوڵەتدایە، دوورە لە راستییەوە».
هەڵوێستی چەند سەركردەیەكی شیعە لەبارەی ئەو پێشهاتەوە، گوزارشت لە دابەشبوونی لایەنە شیعەكان دەكات، بۆ نموونە موقتەدا سەدر سەركردەی رەوتی سەدر، لە تویتێكی كورتدا وتی: «لاوازكردنی عیراق قەدەغەیە و كاری بۆ مەكەن». هاوكات، حەیدەر عەبادی سەرۆك وەزیرانی پێشووتری عیراق و سەرۆكی كوتلەی نەسر وتی: «بنیاتنانی دەوڵەت بەرپرسیارێتییەكی هاوبەشە، یان دەوڵەت بەرەو سەروەریی، یاخود رووخاندنی بەسەر هەموواندا».

كازمی لە بەرامبەر رووبەڕووبوونەوەیەكی چارەنووسسازدا
دەستگیركردنی «موسلیح» بەگوێرەی مادەی چوار لە یاسای تیرۆر لە عیراق، مستەفا كازمی خستۆتە رووبەڕووبوونەوەیەكی راستەوخۆ لەگەڵ بەشێك لە میلیشیاكان. سەرۆك وەزیران ئەو راستییەی بۆ روونبۆتەوە كە ئێستا لە بەردەم سیناریۆی لەكارخستن و لاوازكردنیدایە لە رووی جەماوەریی و سیاسییەوە. دەستپێكی ئەو لاوازكردنەش لەوێوە سەرچاوەی گرت، كاتێك لە هەڵبژاردنە پەرلەمانییە پێشوەختەكەی عیراق خرایە دەرەوەی بازنەوە.
ئاراستە و هەڵوێستی بەشێك لە گروپە چەكدارەكان كە پێگەی سەربازییان هەیە بەرامبەر بە سەرۆك وەزیران توند و شەرمهێنە، بۆیە كازمی كەوتۆتە ئەو بەرەیەی كە هەرچۆنێك بێت و هەر لێكەوتەیەكی هەبێت، دەبێت هێز و دەسەڵاتی ئەو گروپانە لاواز بكات و لە قاڵبیان بدات. بۆ هێنانەدی ئەو ئامانجەش، پشت ئەستوورە بە هاوكاری و پاڵپشتیی هاوپەیمانان و بەتایبەت ئەمریكا. بەڵام تائێستا تاوی بارودۆخەكە یەكلانەبۆتەوە كە ئایا سەرۆك وەزیرانێكی بێ پشت و پەنای ناوخۆیی، دەتوانێت هەژموونی بەشێك لەو لایەنانە سنووردار بكات كە هێزی چەكداریان هەیە، یان رادەستی ئەمری واقیع دەبێت.

پاڵپشتیی هەرێمایەتی و نێودەوڵەتی
بڕیاری دەستگیركردن و لێكۆڵێنەوەكردن لەگەڵ «قاسم موسڵیح»دا، پشتگیری هەرێمایەتی و نێودەوڵەتیی فراوانی لێكەوتەوە. لەوبارەیەوە، دەزگای راوێژكاریی ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریكا رایگەیاند، «پاڵپشتیی لە حكومەتی عیراق دەكەین، بەمەبەستی سەپاندنی سەروەری یاسا و كاركردن بۆ بەڕێوەچوونی هەڵبژاردنی پێشوەختە».
وەكو پەیامێكی ناڕاستەوخۆ بۆ گروپە چەكدارەكانی دەرەوەی سیستمی بەرگریی رەسمی، ئەو دەزگایەی ئەمریكا دەڵێت: «جەخت دەكەینەوە لە پێویستیی لێكۆڵینەوەكردن لەگەڵ هەر كەسێك كە بەپێی یاسا تۆمەتبارە بە كوشتنی هاووڵاتیانی عیراق و هۆشداریش بەو كەس و لایەنانە دەدەین كە دەیانەوێت ئارامی عیراق بشێوێنن».
هاوكات، باڵیۆزخانەی بەریتانیا لە عیراق، پشتیوانی خۆی بۆ حكومەتی عیراق دەربڕی و لە بەیاننامەیەكدا روونیكردبۆوە، دەبێت دەوڵەت سزای ئەو كەسانە بدات كە پێشێلی یاسا و مافی مرۆڤ دەكەن، نابێت هیچ كەسێك هێز و هەڕەشە بۆ رێگریكردن لە رێڕەوی لێكۆڵینەوەكان بەكاربهێنێت.
نەتەوە یەكگرتووەكانیش لەزاری جینین بلاسخارت نوێنەرەكەی لە عیراق، پەیامێكی ئاراستەی لایەنەكانی عیراق كرد و رایگەیاند، «پێویستە ئەو پرسە رێڕەوی یاسایی خۆی وەربگرێت وەك ئەوەی لەگەڵ هەر عیراقییەك دەكرێت، ناشێت هیچ كەسێك نمایشی هێز بكات بەمەبەستی بەلاڕێدابردنی پرسەكە».

 146 جار بینراوە