سەرەکی » ئابووری » هەر وەبەرهێنەرێك بووە بە قایمقامی پـڕۆژەكەی!

هەر وەبەرهێنەرێك بووە بە قایمقامی پـڕۆژەكەی!

ئەركان جەبار

لە دوای ساڵی 2006ەوە و لە چوارچێوەی یاسای وەبەرهێناندا، حكومەتی هەرێمی كوردستان مۆڵەتی دروستكردنی پڕۆژەی نیشتەجێبوونی بە دەیان كۆمپانیای خۆماڵی و بیانی داوە، بەمەبەستی دروستكردنی یەكەی نیشتەجێبوون بۆ هاووڵاتیان و كەمكردنەوەی رێژەی كرێنشینان لە سەرانسەری هەرێمدا، بەڵام هەمیشە ئەم دۆسێیە جێگەی گفتوگۆی گەرم بووە، بەوپێیەی تائێستا نەتوانراوە ئەو یاسایە وەک پێویست لە خزمەتی هاووڵاتیاندا بەرجەستە بكرێت، بە پێچەوانەوە ئەوەی تاڕادەیەکی زۆر قازانجی كردووە و گیرفانی گەرم بووە، وەبەرهێنەرانە.

باڵادەستی و چۆنێتی بەڕێوەبردنی پڕۆژەکان
لە مانگی 8ی ساڵی 2006ەوە تا مانگی 4ی ساڵی 2021، حكومەتی هەرێم (184) مۆڵەتی پڕۆژەی نیشتەجێبوونی بە كۆمپانیاكانی وەبەرهێنان لەم سێكتەرە داوە بەم دابەشكارییە: (هەولێر: 91، سلێمانی: 55، دهۆك: 38)، هەروەها لەو 15 ساڵەدا بڕی زیاتر لە 28 هەزار دۆنم زەوی بۆ دروستكردنی یەكەی نیشتەجێبوون لە هەرێمدا تەرخانكراوە و دراوە بە وەبەرهێنەران، بۆ ئەوەی بەپێی یاسای ژمارە (4)ی ساڵی 2006، یەكەی نیشتەجێبوون بۆ هاووڵاتیان دروست بكەن.

هەرچەندە بەشێك لەو پڕۆژانە بەهۆی كەمتەرخەمی یان مایەپووچبوونی وەبەرهێنەرەكەوە، یەكەكان دروست نەكران و مۆڵەتەكانیان وەرگیراوەتەوە، بەڵام خۆشبەختانە بەشێكی زۆر لە پڕۆژەكان تەواو بوون و ئێستا هاووڵاتیان و فەرمانبەر و مووچەخۆران تێیدا نیشتەجێن. كێشەی پڕۆژەكانی نیشتەجێبوون لە هەرێمی كوردستاندا زۆرن، هەر لە كەموكورتی لە یاسای وەبەرهێناندا تا نەبوونی پابەندی و رێوشوێنی توند بەرامبەر وەبەرهێنەری سەرپێچیكار و كوالێتی یەكەكان، هەروەها دروستكردنی بەشێكی زۆر لە پڕۆژەكان بۆ كەسانی داهات بەرز. بەڵام ئەوەی مەبەستمە لەم نووسینەدا باسی لێوە بكەم، باڵادەستی و چۆنێتی بەڕێوەبردنی ئەو یەكە نیشتەجێبوونانەیە كە تەواو كراون و لەلایەن خودی كۆمپانیا جێبەجێكارەكانەوە بەڕێوەدەبرێن.

كێشەی گەورە بۆ دانیشتوانی پڕۆژەكان
لە زۆربەی پڕۆژەكانی نیشەجێبووندا، بڕگەیەك لە گرێبەستی نێوان كڕیار و كۆمپانیادا بەسەر كڕیاردا دەسەپێنرێت، كە بریتییە لەوەی «لە دوای تەواوبوونی پڕۆژەكە، ئەولەوییەت بە كۆمپانیای جێبەجێكار دەدرێت، بۆ ئەوەی پڕۆژە خزمەتگوزارییەكانی ناو پڕۆژەكە لە ئەستۆ بگرێت»، پڕۆژە خزمەتگوزارییەكانیش بریتین لە: (پاك و خاوێنی پڕۆژە، دابینكردنی سكیوریتی، ئاو، كارەبای موەلیدە، سەوزایی). بوونی ئەو بڕگەیە لە گرێبەستەكاندا و بە ئاگاداری بەڕێوەبەرایەتیی وەبەرهێنانی پارێزگاكان، بۆتە كێشەی گەورە بۆ دانیشتوانی پڕۆژەكان، چونكە بەبێ كێبڕكێ خزمەتگوزاریی پڕۆژەكان دەدرێن بە خودی كۆمپانیاكە و هەر خۆی دەبێت بە «كل فی كل»ی پڕۆژەكە و وەكو قایمقامی پڕۆژەكە مامەڵە لەگەڵ دانیشتوانەكەی دەكات. نمونەی ئەم حاڵەتەش لە زۆربەی پڕۆژە نیشتەجێبووەكانی پارێزگاكانی هەرێمدا هەیە.

جیاوازی لە نرخەكان
هەرچەندە بەپێی یاسا و رێنماییەكان، لیژنەكانی قایمقامیەتی سەنتەری پارێزگاكان، بەرپرسیارن لە بەدواداچوونی چۆنێتی بەڕێوەچوونی خزمەتگوزاریی پڕۆژەكان «سیتییەكان»، بەڵام ئەو بەدواداچوون و چاودێریكردنە تا رادەیەك لاوازە و ناتوانن گشت رێنماییەكان بەسەر وەبەرهێنەر و كۆمپانیاكاندا بسەپێنن. بۆ نموونە، دیاریكردنی نرخی مانگانەی خزمەتگوزارییەكان بەپێی كوالێتی پڕۆژەكە و ئەو توێژەی كە لێی سوودمەندە دیاری ناكرێت، پڕۆژەی نیشتەجێبوون هەیە كە نرخی یەكەكانی بەرزە و پێی دەوترێت پڕۆژەی «high-cost» و نرخی مانگانەی خزمەتگوزارییەكان بریتییە لە 45 هەزار دینار، بەڵام پڕۆژەیەك كە بۆ توێژێكی مووچەخۆری داهات دیاریكراو دروستكراوە، پارەی مانگانەی خزمەتگوزارییەكان بریتییە لە (35 بۆ 40) هەزار دینار. ئەمە جگە لەوەی چاودێریكردنی خزمەتگوزاریی كۆمپانیاكان لاوازە و دیاریكردنی نرخی كیلۆ واتی كارەبای موەلیدە و مەتری ئاوی خواردنەوە بە ئارەزوو دادەنرێت و جیاوازی هەیە لە پڕۆژەیەك بۆ پڕۆژەیەكی دیكە.

پڕۆژەی نیشتەجێبون هەیە رێژەی سەوزاییەكەی لە سەرووی ستانداردەوەیە و پارەی مانگانەی خزمەتگوزارییەكەی 45 هەزار دینارە، پڕۆژەش هەیە جگە لە وشكایی هیچی تر نابینرێت، كەچی مانگانە 35 هەزار دینار لە بەشداربووەكانی وەردەگیرێت!؟. پڕۆژە هەیە مانگانە تەنیا 4 بۆ 10 هەزار دینار بەپێی بڕی بەكارهێنراو پارەی ئاوی خواردنەوە لە بەشداربووەكانی وەردەگرێت، پڕۆژەش هەیە مانگانە بڕی 25 هەزار دیناری بڕاوە لە نیشتەجێبووەكانی وەردەگرێت؟!.

ئەمە جگە لەوەی كۆمپانیای وەبەرهێنەر توانای گۆڕینی ماستەرپلانی ناو پڕۆژەكەی هەیە و زۆرجار زەوی تەرخانكراوە بۆ خوێندنگە یان بنكەی تەندروستی و مزگەوت، دەگۆڕێت بە مەبەستی دیكە، هەرچەندە ئەمە بەدەر لە یاسایە، بەڵام هەر كراوە.

پابەندی ئەو داواكارییە نین
هاوكات لەسەرەتای ئەمساڵ و بەهۆی بەرزبوونەوەی نرخی دۆلارەوە، دەستەی وەبەرهێنانی هەرێم داوای لە كۆمپانیاكانی نیشتەجێبوون كرد، كە ئەو قیستەی مانگانە لە بەشداربووەكانیان وەردەگرنەوە، یان بە نزیكەی 130 هەزار دینار بۆ 100 دۆلار بۆیان داشكێنن یاخود بڕی قیستەكان كەم بكەنەوە و ماوەی دانەوەیان درێژ بكەنەوە، بەڵام تائێستا بەشێكی زۆری كۆمپانیاكان پابەندی ئەو داواكارییە نین، ئەمە لەكاتێكدا چەند رۆژێك پێش ئێستا ئەو داواكارییە بوو بە بڕیاری رەسمی.

بە كورتی، دەبێت دەستەی وەبەرهێنان و پارێزگا و قایمقامییەتی شارەكان ببن بە چاودێرێكی وردی كاروباری خزمەتگوزارییەكانی ناو یەكە نیشتەجێبوونەكان و رێگە نەدرێت لەسەر گیرفانی هاووڵاتیان گیرفانی وەبەرهێنەران گەرم بێت و هەر وەبەرهێنەرێك ببێت بە قایمقامی سیتییەكەی. بێگومان ئەمەش بە هەمواركردنەوەی یاسای ژمارەی 4ی ساڵی 2006ی وەبەرهێنان دەكرێت.

 525 جار بینراوە