سەرەکی » ئاراستە » سۆسیۆلۆژیای ڕاگه‌‌یاندن

سۆسیۆلۆژیای ڕاگه‌‌یاندن

پ.ی‌.د. نه‌زاكه‌ت حسێن

به‌شی چواره‌م

چواره‌م/ تیۆری دانانی خشته‌‌كان (بایه‌خبه‌ندی‌) Agenda setting theorie: به‌پێی‌ ئه‌م تیۆره‌، كه‌ناڵه‌كانی‌ راگه‌یاندن خۆیان بڕیارده‌ده‌ن چی په‌یامێك زۆر گرنكه‌ و چی په‌یامێك كه‌متر گرنگه‌ یان گرنگ نییه‌ بۆ وه‌رگران. واته‌ بایه‌خبه‌ندی‌ و ڕیزبه‌ندی‌ بۆ بابه‌ته‌كان ده‌كات. واته‌ میدیا (نێره‌ر، كه‌ناڵ) زۆرترین كاریگه‌ری‌ هه‌یه‌و خۆی‌ بڕیار له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌دات وه‌رگر چی پێبگات. ئه‌مه‌ش له‌كه‌ناڵێكه‌وه‌ بۆ یه‌كێكیتر ده‌گۆڕێت و سیاسه‌ت و به‌رژه‌وه‌ندیی‌ كه‌ناڵ رۆڵی‌ راسته‌وخۆی‌ هه‌یه‌.
واته‌ ئه‌‌م تیۆره‌‌ باس له‌‌ڕۆڵی‌ ناچالاكی وه‌‌رگر ده‌‌كات و پێیوایه‌‌:
1-میدیا به‌‌و ئاراسته‌‌یه‌‌ ئیش ناكات كه‌ (تۆ چۆن بیرده‌‌كه‌‌یته‌‌وه‌)،‌ به‌‌ڵكو میدیا كارده‌كات بۆ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ (تۆ بیر له‌‌چی بكه‌‌یته‌‌وه‌).‌
2-ئه‌وانه‌ی‌ له‌‌پشت ئیداره‌‌دانی‌ میدیاوه‌‌ن (خاوه‌نی‌ كه‌ناڵ)،‌ ئه‌‌وان خشته‌‌ی بابه‌‌ته‌‌كان داده‌‌نێن و بڕیارده‌ده‌ن چی بڵاوبكرێته‌وه‌.
3- میدیا ڕووداو ده‌‌خوڵقێنێت، واته‌ ده‌توانێـت بابه‌تێكی‌ بچووك بكاته‌ ڕووداوێكی‌ گه‌وره‌و به‌پێچه‌وانه‌شه‌وه‌. ‌
پێنجه‌م/ تیۆری به‌‌كارهێنان و تێركردن: به‌پێی‌ ئه‌م تیۆره‌ وه‌رگر چالاكه‌و له‌سه‌ر بنه‌مای‌ حه‌زو ئاره‌زوو و پێداویستییه‌كانی‌ ڕاگه‌یاندن به‌كارده‌هێنێت. واته‌ پێداویستییه‌كانی‌ وه‌رگر پاڵنه‌رن بۆ ئه‌وه‌ی‌ ڕوو له‌كام كه‌ناڵ بكات به‌ئامانجی‌ پڕكردنه‌وه‌یان. واته‌:
تاك ( پێداویستی) كۆمه‌ڵایه‌‌تی و تایبه‌‌تمه‌‌ندی + پاڵنه‌‌ری تاك + وه‌‌زیفه‌‌ی كۆمه‌ڵا‌یه‌‌تی میدیاو ناوه‌‌ڕۆكی – بۆ تاك – هه‌‌ڵبژاردن له‌‌نێوان وه‌‌زیفه‌‌كان و به‌‌دیل-به‌‌كارهێنانی میدیاو ناوه‌‌رۆكی میدیاكان له‌‌لایه‌‌ن تاك – چۆنیه‌‌تی و جۆری وه‌‌زیفه‌‌كه‌‌و به‌‌كارهێنانی له‌‌لایه‌ن تاك و گروپی كۆمه‌ڵایه‌‌تی و كۆمه‌‌ڵگه‌‌وه‌.‌
ئه‌‌م تیۆره‌‌ ده‌‌ڵێت:
1-وه‌‌رگر پێداویستی، خواست، به‌‌رژه‌‌وه‌‌ندی و بایه‌‌خ و ئامانجی تایبه‌تی‌ هه‌‌یه‌.‌
2-وه‌‌رگر میدیا به‌‌كارده‌هێنێت بۆ تێركردنی ئه‌‌و پێداویستی و خواست و بایه‌‌خ و ئامانجانه‌‌ی كه‌ هه‌یه‌تی‌.
3- میدیا پێویسته‌‌ پێشبڕكێی رێگاكانیتر بكات بۆ تێركردنی پێداویستییه‌كانی‌ وه‌‌رگر.
4-رێگاكانی توێژینه‌‌وه‌‌ ده‌‌بێت بپرسن كه‌‌ ئایا وه‌‌رگر بۆچی میدیا به‌‌كاردێنێت بۆ (زانیاری، ناسنامه‌، پێكه‌‌وه‌‌ژیان، یان كات به‌‌سه‌‌ربردن).
5-ئایا خه‌‌ڵك ئازادی هه‌‌ڵبژاردنیان هه‌‌یه‌؟‌
6-ئاستی كاریگه‌‌ریی و مانای به‌‌رهه‌‌مه‌‌ میدیاكان چه‌‌نده‌‌؟
7- پشتگیری بارودۆخی ناجێگیرو راهن ده‌‌كات‌‌‌‌‌.
شه‌شه‌م/ تیۆری كاریگه‌‌ری هه‌‌ژموونی Hegemonic Effects Theories: واته‌ میدیا هه‌ژموونی‌ خۆی‌ ده‌سه‌پێنێت به‌سه‌ر وه‌رگرانداو كاریگه‌رییه‌ له‌سه‌ر بیركردنه‌وه‌و ره‌فتاریاندا ده‌بێت، وه‌رگر به‌ ناچالاك سه‌یرده‌كرێت و بایه‌خ به‌ حه‌زو ئاره‌زوه‌كانی‌ نادرێت و په‌یامه‌كانی‌ به‌سه‌ردا ده‌سه‌پێت.
ئه‌‌م تێۆره‌‌ ده‌‌ڵێت:
1- هه‌‌ژموونی = به‌‌ ده‌‌سه‌ڵات و قبوڵ كردنی گروپێك كه‌‌ قۆرخ ده‌‌كه‌‌ن ئیتر به‌‌ سروشتی بێت یان به‌‌ شێوه‌‌یه‌‌كی یاسای یاخود شه‌‌رعی ئه‌‌و ده‌‌سه‌ڵاته‌‌یه‌‌یان په‌‌یدا كردیێت.
2- له‌‌م تیۆره‌‌دا ته‌‌ركیز ناخرێته‌‌ سه‌‌ر پێداویستی و بایه‌‌خی تاك، به‌‌ڵكو گرنگی‌ به‌ كاریگه‌‌ریی ئایدۆلۆژیی ئه‌‌و ده‌خاوه‌ن كه‌ناڵ ده‌درێت ‌ له‌زۆربه‌‌ی ناوه‌‌رۆكی به‌‌رهه‌‌مه‌‌ میدیاییه‌كاندا.
3- ته‌‌ركیز و بایه‌‌خ نادرێت به‌‌ گۆڕان و نوێكاری‌، به‌‌ڵكو بێئومێدت ده‌‌كات به‌‌رامبه‌‌ر گۆڕان.
4- میدیا له‌‌م تیۆره‌‌دا یارمه‌‌تیمان ده‌‌دات تێكه‌‌ڵ بین یاخود ببین به‌‌ به‌‌شێك له‌‌ بارودۆخی راهن (واته‌ ئه‌و دۆخه‌ی‌ كه‌ هه‌یه‌).
5- میدیا له‌‌م تیۆره‌دا ‌یارمه‌‌تیمان ده‌‌دات گه‌‌شه‌‌ بكه‌‌ین به‌ڵام گه‌‌شه‌‌یه‌‌كی ئاڵۆز.
6- میدیا به‌‌شداریده‌‌كات له‌‌ دروستكردنی بۆشایی نێوان چینی ده‌‌وڵه‌‌مه‌‌ندو هه‌‌ژارو جیاوازییه‌كان قوڵتر ده‌كاته‌وه‌.
7- سانسۆری خوودی له‌‌م تیۆره‌‌دا بۆچونێكی قبوڵنه‌‌كراوه‌.‌
8- خه‌‌ڵك میدیا به‌‌كاردێنێت به‌‌گوێره‌‌ی ئه‌‌و به‌‌هاو وێنایه‌‌ی میدیا بۆی ده‌‌كێشێت، واته‌‌ میدیا چی له‌لا به‌‌ها بوو ئه‌‌وه‌‌ش ده‌‌بێته‌ به‌‌ها له‌لای خه‌‌ڵك نه‌‌ك پێداویستی خه‌‌ڵك.
حه‌وته‌م/ (تیۆری بونیاتنانی ڕۆشنبیری یاخود كلتوری) : واته‌ میدیا به‌تایبه‌ت ته‌له‌فزیۆن به‌هۆی‌ ئه‌و كاریگه‌رییه‌ی‌ ده‌یكاته‌ سه‌ر وه‌رگر، له‌پرۆسه‌یه‌كی‌ دووردرێژو هه‌نگاو به‌هه‌نگاودا ده‌توانێـت ره‌فتار له‌ناو كۆمه‌ڵگه‌دا بچێنێت و رۆشنبیری‌ و كلتور بوینات بنێـت، ئه‌مه‌ش به‌و مانایه‌ نییه‌ وه‌رگر ناچالاكه‌، به‌ڵكو وه‌رگر توانای‌ هه‌ڵبژاردنی‌ هه‌یه‌، وه‌رگر مه‌به‌ست له‌وه‌رگرێكی‌ جیهانی‌ و سه‌رده‌می‌ به‌جیهانیبوونه‌، ئه‌م وه‌رگره‌ ئه‌وه‌ هه‌ڵده‌بژێرێت كه‌خۆی‌ ده‌یه‌وێت و ده‌كه‌وێـته‌ ژێركاریگه‌ییه‌وه‌. بۆ نموونه‌ گه‌نجێك سه‌رسامه‌ به‌ هونه‌رمه‌نێك یان وه‌رزشه‌وانێك و هه‌وڵده‌دات ئه‌و كه‌سایه‌تییه‌ له‌خۆیدا به‌رجه‌سته‌ بكاته‌وه‌، دێت جۆری‌ قژو جلوبه‌رگی‌ دووباره‌ ده‌كاته‌وه‌. به‌پێی ئه‌م تیۆره‌:
1- له‌‌م تیۆره‌‌دا وه‌‌رگر‌ ناچالاك نییه‌،‌ به‌‌ڵكو هه‌‌ڵبژاردن ده‌‌كات، دروستكه‌‌ر یاخود خولقێنه‌‌رێكی چالاكه‌‌.
2- وه‌‌رگر خولقێنه‌‌رو داهێنه‌‌ری به‌‌رهه‌‌مه‌‌ میدیایه‌‌كانه‌‌و كاریگه‌‌ری هه‌‌یه‌‌ له‌‌سه‌‌ر بۆچوونه‌‌ جیهانیه‌‌كان، له‌‌ڕێگه‌‌ی به‌‌كارهێنانی ئامرزاكانی راگه‌‌یاندنه‌وه‌.
3- ڕاگه‌‌یاندن ته‌‌نها به‌‌كارنایه‌‌ت بۆ كات به‌‌سه‌‌ربردن و تێركردنی خواسته‌‌كانی وه‌‌رگر، به‌‌ڵكو ده‌‌سه‌ڵاتی هه‌‌یه‌‌ و هۆكاره‌‌ بۆ چاره‌‌سه‌‌رو دروستكردنی قه‌‌یرانه‌‌كان.
4- میدیا له‌‌ سنوری كاریگه‌‌ریی لۆكاڵی ده‌‌چێته‌‌ ده‌‌ره‌‌وه‌‌، وه‌‌رگر ئه‌‌و بابه‌‌تانه‌‌ی میدیا هه‌‌ڵده‌‌بژێرێت كه‌‌ پشتگیری بۆچوون و بیركردنه‌‌وه‌‌ جیهانییه‌‌كه‌‌ی ده‌‌كه‌‌ن.
5-ئه‌‌وانه‌‌ی زۆر بینه‌ری‌ ته‌‌له‌‌فزیۆن ده‌بن، هه‌ڵسوكه‌‌وتی كاره‌‌كته‌‌ره‌‌كانی ته‌‌له‌‌فزیۆنیان لا ده‌‌بێته‌‌ ره‌‌فتار،‌ پشتیوانانی ئه‌‌م تیۆره‌‌ پێیانوایه‌‌ كه‌‌ جیهانی واقیعی ته‌‌له‌‌فزیۆن ده‌‌یخوڵقێنێت.
6-ئه‌‌وانه‌‌ی باوه‌‌ڕیان به‌‌م تیۆره‌‌ هه‌‌یه‌،‌ پێیانوایه‌‌‌ كاریگه‌‌ریی چاندنی كلتوری به‌‌دوو قۆناغ ئه‌نجامده‌درێت:
A- باوه‌‌ڕكردنه‌‌ به‌‌و واقیعه‌‌ی له‌‌ژیانی ناو ته‌‌له‌‌فزیۆندا هه‌‌یه‌‌‌‌‌.
B- به‌‌واقیع زانینی. ‌
٧- دروستكردنی ره‌‌فتارو هه‌‌ڵسوكه‌‌وت، په‌‌رچه‌‌كردارێكه‌‌ به‌‌رامبه‌‌ر ئه‌‌و هه‌‌ڵسوكه‌‌وته‌‌، وه‌‌ك ڕق، قبوڵ كردن یان ره‌‌تكردنه‌‌وه‌.‌
٨- ئه‌‌م تیۆره‌‌ پێیوایه‌‌ میدیا ره‌‌فتارێك ده‌‌چێنێت له‌‌كۆمه‌‌ڵگه‌‌دا، جارێكیتر دێته‌‌وه‌‌ ئیش له‌‌سه‌‌ر ئه‌‌و ره‌‌فتاره‌‌ ده‌‌كاته‌‌وه‌‌ به‌‌رهه‌‌می ده‌هێنێته‌‌وه‌‌ به‌‌جۆرێكیتر، تا زیاتر بیچێنیت و به‌‌ڕێگه‌‌ی جیاواز بڕوا پێكردنیان بۆ دروستده‌كات.
٩- یه‌‌كێكیتر له‌‌بنه‌‌ماكانی ئه‌‌م تیۆره‌‌ پێیوایه‌‌ میدیا وشه‌‌، ئایدیا، بیرۆكه‌‌، ده‌‌چێنێت.
١٠- تیۆری چاندنی كلتوری ، مشتومڕه‌و به‌گفتوگۆترین تیۆری میدیاییه‌.‌
١١- ئه‌‌م تیۆره‌‌ باس له‌‌كاریگه‌‌ری درێژخایه‌ن و هه‌نگاو به‌هه‌نگاوی‌ میدیا ده‌‌كات له‌لای وه‌‌رگر.
١٢- به‌‌پێی ئه‌‌م تیۆره‌‌ كاریگه‌‌ریی میدیا له‌لای ئه‌‌و كه‌‌سانه‌‌ زۆرتر باوه‌‌ڕ پێكراوه‌‌‌ كه‌زۆرتر ته‌‌له‌‌فزیۆن به‌‌كاردێنن.
١٣- یه‌‌كێكیتر له‌‌حاڵه‌‌ته‌‌كانی كاریگه‌‌ری ئه‌‌م تیۆره‌‌ ده‌‌ڵێت: وه‌‌رگر زۆرجار به‌‌بێ ئاگاییه‌وه‌ سه‌‌یری ته‌‌له‌‌فزیۆن ده‌‌كات، چه‌‌ندینجار خۆی ده‌‌خاته‌‌ به‌‌رده‌م به‌رهه‌مه‌‌ ته‌‌له‌‌فزیۆنییه‌كان و دواجار لێی ده‌‌بێته‌‌ واقیع و به‌‌بێ ئاگایی قبوڵی ره‌‌فتاره‌‌كانی ده‌‌كات.‌
‌هه‌‌ڵسه‌‌نگاندنی سۆسیۆلۆژیانه‌‌ی میدیا له‌ ‌(3) ڕووه‌وه‌:
یه‌كه‌م/ كۆمینیكار (communicator): كۆمینیكار هه‌ر سێ لایه‌نی‌ ‌ده‌‌زگاو ڕۆژنامه‌‌نووس و نێره‌‌ر ده‌‌گرێته‌‌وه‌،‌ واته‌ هه‌موو ئه‌و لایه‌نانه‌ی‌ ڕۆڵیان هه‌یه‌ له‌ئاماده‌كردن و بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ په‌یامی‌ میدیایدا، توێژه‌رانی بواری سۆسۆلۆژیای میدیا، دیراسه‌‌ی سۆسۆلۆژیای كۆمیونیكار ده‌‌كه‌‌ن له‌‌ سێ ڕێگاوه‌‌:
1. له‌ڕوانگه‌‌ی پیشه‌‌سازیی میدیاوه‌‌ كه‌‌خۆی له‌‌تێرمی سیاسه‌‌تی ئابوری میدیا‌ ده‌‌بینێته‌‌وه‌‌. ئه‌‌مڕۆ ئابوری میدیا بوه‌‌ته‌‌ بابه‌‌تێكی سه‌‌ره‌‌كی ناوه‌‌ندی توێژینه‌‌وه‌‌ی میدیای ‌جیهانی. كه‌‌بریتییه‌ له‌چۆنێتی‌ به‌‌رهه‌‌مهێنان و دابینكردنی خواست و پێداویستییه‌‌كانی وه‌‌رگر، به‌‌و بڕه‌‌ پاره‌‌یه‌ی كه‌‌ ده‌‌زگا یاخود كارگه‌‌ی به‌‌رهه‌‌مهێنانی میدیا هه‌‌یه‌‌تی. ئه‌‌و ده‌‌سه‌ڵاته‌‌ به‌‌هێزه‌‌‌ ئابوورییه‌ی‌ كه‌ له‌‌پشت میدیاوه‌‌ هه‌یه‌،‌ ئاست و جۆرو كوالێتی به‌‌رهه‌‌می میدیایی‌ دیاریده‌‌كات‌.
له‌‌ڕووی پیشه‌‌سازیی میدیاوه‌‌، گه‌‌شه‌‌كردنی پیشه‌‌سازیی میدیایی‌ ئه‌‌مڕۆ‌ هیچ جیاوازییه‌كی‌ نییه‌‌ له‌گه‌ڵ گه‌‌شه‌‌كردنی‌ جۆره‌‌كانیتری پیشه‌‌سازی.‌ ته‌‌نها ئه‌‌وه‌ ‌نه‌‌بێت كه‌‌میدیا بابه‌‌تێكه‌‌ بۆ په‌‌خشكردن، جیاواز له‌‌وانیتر، به‌‌تایبه‌‌تی كه‌‌توێژینه‌‌وه‌‌ تازه‌‌كان ده‌‌ریانخستوه‌‌ ژماره‌‌یه‌‌كی كه‌‌م له‌كۆمپانیا جیهانییه‌‌كان ده‌‌ستیان به‌‌سه‌‌ر میدیاو پیشه‌‌سازیی میدیادا گرتووه‌.‌ به‌‌تایبه‌‌تی ئێسته‌‌ له‌‌جیهاندا، سه‌‌رچاوه‌‌ی زانیاری، هه‌‌واڵ، فیلم، به‌‌رنامه‌‌ كات به‌‌سه‌‌ربه‌‌ره‌كان له‌‌لایه‌‌ن چه‌‌ند وڵاتێك و یان چه‌ند كۆمپانیایه‌‌كه‌وه‌ كۆنتڕۆڵكراون‌.
له‌‌كاتێكدا كۆمپانیاو ده‌‌زگای به‌‌رهه‌‌مهێنانی میدیایی جیهانی، له‌‌یه‌‌ك جۆر میدیاوه‌‌ بۆ نموونه‌ لــه‌ڕادیۆوه‌ توانیویانه‌‌ بچنه‌‌ ناو ته‌‌له‌‌فزیۆن، به‌‌رهه‌‌می ته‌‌له‌‌فزیۆنی له‌‌ڕێگه‌‌ی دروستكردنی تۆڕی میدیاییه‌‌وه‌ توانیویه‌تی‌ په‌یوه‌ندی‌ دروستبكات له‌‌گه‌‌ڵ كۆمپانیایتر. ئه‌‌م گۆڕانكارییه‌‌ له‌‌خاوه‌ندارێتی‌ و پیشه‌‌سازی میدیا، وایكردوه‌‌ خاوه‌ندارێتی‌ له‌‌ناوه‌‌ندێكه‌وه‌ بگوێزرێته‌‌وه‌‌ بۆ جۆرێكیتر له‌ كۆنتڕۆڵكردنی میدیا.
توێژینه‌‌وه‌‌ نوێكان جه‌‌ختده‌‌كه‌نه‌‌ سه‌‌ر دروستبوونی كوتلـه‌،‌ (په‌‌ڕینه‌‌وه‌‌ی خاوه‌‌ندارێتی میدیایی) له‌‌میدیای چاپكراوه‌وه‌ بۆ په‌‌خش و ڤیدیۆ و ئۆنلاین. ‌ئێستا كۆمپانیا هه‌‌یه‌‌ هه‌‌موویان به‌‌رهه‌‌م دێنێت. هه‌‌رچه‌‌نده‌‌ توێژینه‌‌وه‌‌كان ئه‌‌وه‌‌یان سه‌‌لماندوه‌‌ كه‌‌ ته‌‌كه‌‌تولی میدییای ئێسته‌‌ دیارده‌‌یه‌‌كی جیهانییه‌‌ به‌ڵام زۆربه‌‌ی ئه‌‌و كۆمپانیایانه‌‌ ئه‌‌مریكین و له‌‌ئه‌‌مریكاوه‌ سه‌‌رچاوه‌‌ ده‌‌گرن وه‌‌ك:‌
Time Warner; General Electric, which owns
NBC; Viacom, which owns CBS; and Disney, the owner of ABC. AOL
له‌‌كاتێكدا ده‌‌بینین (رۆبیرت مه‌‌ردۆخ)ی‌ گه‌‌وره‌‌ ئیمپراتۆری میدیای جیهانی له‌‌ئه‌‌ڵمانیا سه‌‌رچاوه‌‌ ده‌‌گرێت و سۆنی كۆمپانیایه‌‌كی هاوبه‌‌شه‌‌و ته‌‌نها به‌موڵكی‌ ئه‌‌مه‌‌ریكییه‌كان له‌قه‌ڵه‌م نادرێت.
ئه‌‌مڕۆ ئه‌‌وه‌‌نده‌‌ی گفتوگۆ هه‌‌یه‌‌ له‌‌سه‌‌ر ئه‌‌وه‌‌ی میدیا گرنگی به‌‌چی ده‌‌دات و ناوه‌رۆكه‌كه‌ی‌ چییه‌؟ كه‌‌متر گرنگی‌ ده‌درێ به‌پێكهاته‌‌ی ده‌‌زگاو پیشه‌‌سازیی به‌‌رهه‌‌مهێنانی میدیاو ئه‌وانه‌ی‌ به‌رهه‌مهێنه‌ری‌ ناوه‌رۆكی به‌رهه‌مه‌كانن.
– دوودڵی‌ له‌ پێكهاته‌‌و ده‌‌ستگرتنی ژماره‌‌یه‌‌كی دیاریكراو به‌‌سه‌‌ر پیشه‌‌سازیی میدیاو پێكهاته‌‌ی میدیا،‌ ده‌‌بێته‌‌ هۆی:
• نه‌‌مانی ئازادی فڕینی زانیارییه‌‌كان.
• نه‌‌مانی هه‌‌مه‌‌جۆری و جۆراوجۆری به‌‌رهه‌‌می میدیای.
• دروستبوونی لایه‌‌نداری هه‌‌واڵ و زانیارییه‌‌كان له‌‌پێناو به‌‌رژه‌‌وه‌‌ندیی كۆمپانیاكان و ڕیكلامه‌‌كانیان.
2- خوێندنه‌وه‌یه‌كی‌ سۆسۆلۆژیانه‌‌ بۆ پێكهاته‌‌ی ده‌‌زگاو به‌‌رهه‌‌مهێنان: واته‌ چۆنێتی‌ پێكـهاته‌ی‌ ده‌زگا میدیاییه‌كان له‌ڕووی‌ به‌ڕێوه‌بردن و خاوه‌ندارێتییه‌وه‌، لێره‌‌دا تیشك ده‌‌خرێته‌‌ سه‌‌ر:
1- شێوازی ئیداره‌‌دان و به‌‌ڕێوه‌‌بردنی‌ ده‌زگاكانی‌ میدیا.
2- په‌‌یوه‌‌ندی نێوان ستاف و ئیداره‌‌وه‌‌ به‌‌ڕێوه‌‌به‌‌ر.
3- جۆری كاركردن له‌ناو ده‌زگای‌ میدیایدا (فه‌‌رمانبه‌‌ر یان خاوه‌ن پشك).
4- جۆری سانسۆر، واته‌ سه‌رچاوه‌ی‌ سانسۆر له‌كوێوه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت.
5- سیاسه‌‌تی ده‌‌زگا، سیاسه‌ت و ستراتیژیی ده‌زگاكه‌ چییه‌و له‌كوێوه‌ داده‌نرێت؟
6-هه‌‌یكه‌‌لی ئیداری ده‌‌زگاكه‌، واته‌ چۆنێتی‌ دابه‌شكردنی‌ كارو به‌رپرسیارێتییه‌كان.

 732 جار بینراوە